Một số biện pháp thiết kế bài học “chiếc thuyền ngoài xa” (ngữ văn 12) theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm phát triển năng lực học sinh ở trung tâm GDNN GDTX thọ xuân

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRUNG TÂM GDNN-GDTX THỌ XUÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIÊN PHÁP THIẾT KẾ BÀI HỌC “CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA” NGỮ VĂN 12 THEO HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRUNG TÂM GDNN-GDTX THỌ XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIÊN PHÁP THIẾT KẾ BÀI HỌC “CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA” (NGỮ VĂN 12)

THEO HƯỚNG TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC

NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRUNG

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14

3 Kết luận, kiến nghị 14

3.1 Kết luận: 14

3.2 Kiến nghị: 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, việc nâng cao chất lượng dạy học từ phổ thông đến Đại họcđang là vấn đề bức thiết của nhà trường và xã hội Nghị quyết số 29- NQ/TWcủa Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ 8, khóa XI

“về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã xác định mục tiêu tổng quát của giáo dục

và đào tạo là: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quảgiáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổquốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam pháttriển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cánhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệuquả” [1] Đồng thời Nghị quyết cũng xác định mục tiêu cụ thể: “Đối với giáodục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất,năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghềnghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáodục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và

kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn” [1]

Trong sự phát triển của nhà trường, vấn đề đổi mới phương pháp dạy họcluôn được đặt ra và được ý thức như một yêu cầu tự nhiên, bức thiết, một độnglực của sự phát triển, một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo conngười Những năm đầu thế kỉ XXI, khi thành tựu to lớn của cuộc cách mạngkhoa học– công nghệ tác động mạnh mẽ đến của cuộc sống con người, khi hệthống giáo dục đang ngày càng phát triển mạnh mẽ nhằm đáp ứng yêu cầu ngàycàng cao của xã hội thì vấn đề đổi mới phương pháp dạy học theo hướng pháttriển năng lực của người học lại được đặt ra một cách cấp thiết Năng lực là khảnăng làm chủ và vận dụng hợp lí các kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng, thái độ vàhứng thú để hành động một cách hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc

sống Năng lực gồm năng lực chung như: Hợp tác,Tự quản bản thân, và các năng lực đặc thù như: Giao tiếp tiếng Việt; Cảm thụ thẩm mĩ Dạy học phát triển năng

lực chính là việc phát huy mạnh mẽ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh;

học sinh là bạn đọc– sáng tạo; thực hiện “học đi đôi với hành” (vận dụng kiến thứcvào thực tiễn); tăng cường dạy cách đọc, cách viết, cách giải quyết vấn đề; tổ chứccác hoạt động học tập ở học sinh theo lý thuyết kiến tạo và thuyết đa trí thôngminh

Theo hướng phát triển năng lực học sinh, một trong những phươngpháp dạy học được lựa chọn là tổ chức hoạt động học Điều đó đòi hỏi mỗigiáo viên Ngữ văn trong nhà trường phổ thông phải nỗ lực tiếp cận những líthuyết và phương pháp dạy học mới để xây dựng, thiết kế các giờ dạy theohướng tổ chức hoạt động học của học sinh Từ suy nghĩ đó, tôi chọn đề tài

“Một số biện pháp thiết kế bài học “Chiếc thuyền ngoài xa” (Ngữ văn 12) theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm phát triển năng lực học sinh ở

Trung tâm GDNN-GDTX Thọ Xuân” làm sáng kiến kinh nghiệm để tiếp

tục đi sâu nghiên cứu phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lựcvăn cho học sinh ở nhà trường phổ thông hệ gdtx

1.2 Mục đích nghiên cứu

1 Góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn nói chung và dạy học

truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa nói riêng.

2 Giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập môn Ngữ văn và phát triểnnăng lực

3 Giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huốngtrong thực tiễn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Lí thuyết về dạy học định hướng phát triển năng lực, kĩ thuật tổ chứchoạt động học

- Thiết kế bài học Chếc thuyền ngoài xa theo hướng tổ chức hoạt động

học

- Biện pháp tổ chức hoạt động học khi dạy bài Chiếc thuyền ngoài xa.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai đề tài Một số biện pháp thiết kế học bài “Chiếc thuyền ngoài xa” (Ngữ văn 12) theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm phát triển năng lực học sinh ở Trung tâm GDNN-GDTX tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp nghiên cứu lí thuyết, Phương pháp so sánh, đối chiếu, Phương pháp liên ngành Những phương pháp đó không phải được sử dụng

một cách độc lập, mà trong quá trình thực hiện đề tài, người viết đã sử dụng phốihợp các phương pháp nghiên cứu để có thể đạt được hiệu quả cao nhất Việc sửdụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu khi thực hiện đề tài này giúp ngườinghiên cứu có cái nhìn hệ thống về đối tượng nghiên cứu để từ đó đánh giá kháchquan, khoa học

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận

2.1.1 Một số vấn đề chung về tổ chức hoạt động học của học sinh

Khác với dạy học định hướng nội dung, dạy học theo định hướng năng lực là

tổ chức cho học sinh hoạt động học Trong quá trình dạy học, học sinh là chủ thểnhận thức, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, hỗ trợ hoạt động học tập của họcsinh một cách hợp lí sao cho học sinh tự chiếm lĩnh, xây dựng tri thức Quá trìnhdạy học là quá trình hoạt động của giáo viên và của học sinh trong sự tương tácthống nhất giữa giáo viên- học sinh và tư liệu hoạt động dạy học

Hoạt động học của học sinh bao gồm các hành động với tư liệu dạy học,

sự trao đổi, thảo luận với nhau và trao đổi thảo luận với giáo viên “Hành độnghọc của học sinh với tư liệu hoạt động dạy học là hành động chiếm lĩnh, xâydựng tri thức cho bản thân mình” [2] Sự trao đổi tranh luận giữa học sinh vớinhau và giữa học sinh với giáo viên nhằm tăng cường sự hỗ trợ từ phía giáo viên

và những học sinh khác trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Thông qua các hoạtđộng của học sinh với tư liệu học tập và sự trao đổi đó, giáo viên thu được

những thông tin phản hồi cần thiết để có các giải pháp hỗ trợ hoạt động học củahọc sinh một cách hợp lí và hiệu quả.

Hoạt động của giáo viên bao gồm hành động với tư liệu dạy học và sựtrao đổi, hỗ trợ trực tiếp với học sinh Giáo viên là người tổ chức tư liệu hoạtđộng dạy học, cung cấp tư liệu nhằm tạo tình huống cho hoạt động của học sinh.Dựa trên tư liệu hoạt động dạy học, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra, hỗ trợhoạt động học của học sinh với tư liệu học tập và sự trao đổi, tranh luận của họcsinh với nhau

Tiến trình dạy học phải thể hiện chuỗi hoạt động học của học sinh phùhợp với phương pháp dạy học tích cực được vận dụng Tiến trình này được thực

hiện theo các bước: Đề xuất vấn đề, Giải pháp và kế hoạch giải quyết vấn đề, Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề, Trình bày, đánh giá kết quả.

2.1.2 Kế hoạch bài học

Trong mỗi bài học, các hoạt động được thiết kế gồm: Tình huống xuất phát, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng, Phát triển ý tưởng sáng tạo.

Tạo tình huống xuất phát là hoạt động thay thế cho việc kiểm tra bài cũ –

một hoạt động có thể gây ức chế, căng thẳng cho lớp học ngay từ ban đầu Muốnđạt mục đích ấy, tình huống phải tạo sự kết nối tri thức với bài mới và có thể nêu

ra bằng cách đặt câu hỏi hoặc giao một nhiệm vụ, tổ chức một trò chơi, Chẳng

hạn, khi dạy văn bản" Hạnh phúc của một tang gia" có thể đặt câu hỏi: Vì sao

cái chết của cụ cố tổ lại mang lai niềm vui - niềm hạnh phúc cho gia đình cụ cốHồng, Lũ con cháu đã biểu hiện niềm hạnh phúc đó như thế nào? Hành động đócó đúng với luân thường đạo lí hay không? Với câu hỏi này, học sinh có thể bộc

lộ quan điểm nhưng giáo viên không chốt kiến thức mà chỉ định hướng cho họcsinh thấy được rằng, muốn trả lời được câu hỏi này, cần phải giải quyết từng vấn

đề khi tìm hiểu nội dung bài học, tức là bước hình thành, kiến tạo tri thức mới

Hình thành, kiến tạo tri thức mới Trong quá trình tổ chức dạy học, giáo

viên chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh, để học sinh hoạt động, thành thục thaotác, tránh cảm giác nhàm chán Trong quá trình hình thành tri thức mới, học sinhphải thực hiện các nhiệm vụ học tập Đó là (giáo viên) giao – (học sinh) nhận vàthực hiện các nhiệm vụ học tập; làm việc với tư liệu học tập; tạo ra sản phẩm, báocáo kết quả; phản biện, bổ sung lẫn nhau; giáo viên chốt kiến thức hoặc định hướngtiếp nhận Trong bước này, mỗi nhiệm vụ học tập đều phải rõ ràng để học sinh biếtmình phải làm gì, làm như thế nào, sử dụng tư liệu học tập nào, sản phẩm là gì vàbáo cáo dưới hình thức nào Với mỗi nhiệm vụ học tập, giáo viên phải lường trướctình huống có thể xảy ra, quan sát và hỗ trợ học sinh khi cần thiết

Luyện tập, củng cố kiến thức, kĩ năng Học sinh vận dụng những kiến

thức, kĩ năng vừa học được để giải quyết nhiệm vụ học tập tương tự Thông quađó, giáo viên củng cố khắc sâu kiến thức, kĩ năng cho học sinh Chẳng hạn, saukhi học xong một tác phẩm văn học, học sinh sẽ được luyện tập, củng cố nhữngkiến thức về chính tác phẩm ấy Các nhiệm vụ học tập được sắp xếp theo cấp độ

từ dễ đến khó, từ nhận diện thông tin, tái hiện kiến thức đến giải thích, cắt nghĩacác nội dung kiến thức theo quan điểm cá nhân Tùy đối tượng học sinh, giáo

viên có thể giao những nhiệm vụ đảm bảo vừa sức giúp học sinh thuần thục kĩnăng, hiểu sâu hơn về những tri thức vừa chiếm lĩnh

Vận dụng kiến thức đã học vào tình huống cụ thể Học sinh sử dụng kiến

thức, kĩ năng đã học để giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ trong thực tế Điều này

sẽ khuyến khích học sinh nghiên cứu, sáng tạo, tìm ra cái mới theo sự hiểu biếtcủa mình; tìm phương pháp giải quyết vấn đề và đưa ra những cách giải quyếtvấn đề khác nhau; góp phần hình thành năng lực học tập Trong đọc hiểu vănbản, có thể thiết kế “các nhiệm vụ học tập vận dụng kiến thức vể thể loại đểhướng dẫn học sinh đọc hiểu một văn bản mới hoặc vận dụng những kiến thứctrong bài đọc hiểu tại lớp để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống” [3] Vớiphân môn Làm văn và Tiếng Việt, “có thể vận dụng những kiến thức, kĩ năng đãhọc để tạo lập các văn bản theo yêu cầu của cuộc sống” [3] Chẳng hạn, sau khihọc về kĩ năng viết văn thuyết minh, học sinh chọn giới thiệu một di tích lịch sửhoặc một danh lam thắng cảnh, của địa phương với mục đích quảng bá hìnhảnh địa phương với du khách,

Phát triển ý tưởng sáng tạo Học sinh tiếp tục mở rộng những ý tưởng

sáng tạo dựa trên những kiến thức, kĩ năng đã học được, tạo cho học sinh pháthuy khả năng liên tưởng, trí tưởng tượng Để làm được điều này, có thể thiết kếnhững nhiệm vụ học tập mang tính gợi mở, hướng dẫn học sinh sử dụng nhiềuloại tư liệu học tập

2.1.3 Các bước tổ chức một hoạt động học

Chuyển giao nhiệm vụ học tập Giáo viên xác định nội dung thảo luận,

nhiệm vụ học tập, yêu cầu hình thức trình bày, thời gian cho thảo luận Việcchuyển giao nhiệm vụ học tập đòi hỏi phải tường minh, ngắn gọn, không gâyhiểu lầm

Thực hiện nhiệm vụ học tập Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ, học sinh thực

hiện nhiệm vụ (nhiệm vụ đó có thể thực hiện cá nhân, cặp đôi, nhóm) Đối vớihoạt động nhóm, trong quá trình các nhóm thảo luận, giáo viên quan sát, điềuchỉnh chỗ ngồi, nhắc nhở hay hỗ trợ khi nhóm nào cần Trong quá trình thảo luận,mỗi thành viên trong nhóm đều được tham gia bàn luận, được lắng nghe và tôntrọng, tránh để xảy ra tranh cãi căng thẳng; những băn khoăn về ý nghĩa, kết quảcủa bài tập được giải đáp kịp thời; thời gian làm bài tập phải phù hợp với khả nănglàm việc của học sinh và yêu cầu của bài tập Khi quan sát, nếu thấy một hoặc một

số thành viên trong nhóm có biểu hiện khó khăn khi tiếp nhận nhiệm vụ, giáo viêncần hướng dẫn những thành viên đã hiểu giải thích, hỗ trợ Nếu một trong số cácnhóm đã hoàn thành trước, có thể đề nghị thành viên trong nhóm hỗ trợ các nhómkhác hoặc giao thêm nhiệm vụ cho nhóm

Báo cáo kết quả và thảo luận Khi các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ,

giáo viên hoặc một học sinh được giao nhiệm vụ tổ chức thảo luận chỉ định cácnhóm báo cáo kết quả Trong thảo luận nhóm phải tránh tình trạng một cá nhântrình bày ý kiến của riêng mình (chứ không phải ý kiến cả nhóm) Để phát huytiềm năng cá nhân, giáo viên có thể cho học sinh bổ sung ý kiến cá nhân sau khi

đã trình bày kết quả thảo luận của cả nhóm Tiếp đó dành một khoảng thời gian

cho các nhóm nhận xét, trao đổi, phản biện Thông qua đó, góp phần hình thànhcho học sinh những kĩ năng phản biện và tư duy phản biện

Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập Sau khi các nhóm đã trình

bày xong kết quả, giáo viên nhận xét, chốt kiến thức và mở ra những hướng suynghĩ tiếp theo đối với học sinh Trong trường hợp, với những nhiệm vụ học tậpmang tính mở, các ý kiến có thể không giống nhau Khi ấy vai trò giáo viên làđịnh hướng cho học sinh suy nghĩ và nhìn nhận đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ.Thậm chí, có thể hướng dẫn, đề nghị học sinh thử suy nghĩ và lập luận về vấn đề

từ quan điểm đối lập với mình Trên cơ sở đó, gợi mở cho học sinh những ý tưởngmới trong việc tiếp nhận kiến thức

2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

2.2.1 Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học nói

chung và dạy học Ngữ văn nói riêng trong nhà trường phổ thông đã đượcchứng minh trong thực tiễn thời gian qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đangthực hiện nhiều giải pháp tích cực để nâng cao chất lượng, mà khâu then chốt

là không ngừng đổi mới phương pháp dạy học Xét một cách tổng thể, “nhiềuvấn đề về lí thuyết dạy học đã được phổ biến, rút kinh nghiệm, song đôi lúcchưa phù hợp ở một số địa phương” [8] Mối quan tâm đối với những ngườitrực tiếp giảng dạy Ngữ văn ở nhà trường phổ thông là làm thế nào để pháthuy tính chủ động sáng tạo của học sinh, nâng cao hiệu quả giáo dục thẩm

mỹ, khơi gợi niềm say mê hứng thú học tập, định hướng phát triển năng lựchọc sinh Đã nhiều thập kỉ nay, “không ngớt lời than phiền về thái độ lạnhnhạt thờ ơ của học sinh trước những bài văn, ngay cả những bài văn hay Lờigiảng bình say sưa của thầy cô về một câu thơ, một ý văn hay, có khi bị đáplại bằng những tiếng “đế” rất lạc lõng” [6]

2.2.2 Đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn ở nhà trường phổ thông nói

chung theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm phát triển năng lực học sinh đangđặt ra nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu, trao đổi, tổng kết đánh giá Đó làcông việc chung của cả một hệ thống, nhưng quan trọng nhất là giáo viên Đề tài

sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp thiết kế học bài “Chiếc thuyền ngoài xa” (Ngữ văn 12) theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm phát triển năng lực học sinh ở Trung tâm GDNN-GDTX được đúc rút với mong muốn xây dựng kế hoạch

bài học theo hướng tổ chức hoạt động học nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh,góp phần quan trọng vào đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo hướng pháttriển năng lực

2.2.3 Để tổ chức hoạt động học cho học sinh khi dạy bài Chiếc thuyền

ngoài xa, bản thân tôi đã không ngừng đổi mới về tư duy, nhận thức từ khâu thu

thập, xử lý tài liệu, xây dựng kế hoạch bài học, sử dụng thiết bị dạy học đến xâydựng các nhiệm vụ học Mỗi khâu trong quá trình tổ chức hoạt động học đều đượcchuẩn bị chu đáo, chặt chẽ, hướng đến hình thành năng lực học sinh

2.3 Thiết kế bài học Chiếc thuyền noài xa (Ngữ văn 12) theo hướng tổ chức

hoạt động học nhằm phát triển năng lực học sinh ở Trung tâm GDTX

GDNN-2.3.1 MỤC TIÊU BÀI HỌC

Giúp học sinh:

a Về kiến thức Bài học giúp học sinh hiểu suy nghĩ của người nghệ sĩ khi phát

hiện ra sự thật

b Về kĩ năng: Đọc - Hiểu văn bản theo thể loại

c Về thái độ: Có ý thức tự vượt lên trên hoàn cảnh

d Định hướng hình thành năng lực

- Năng lực chung: Năng lực tư duy, năng lực giao tiếp;

- Năng lực đặc thù môn học: Năng lựclực đọc- hiểu văn bản, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực giao tiếp, năng lực trình bày quan điểm, năng lực hợp tác,

năng lực đánh giá, so sánh

2.3.2 CHUẨN BỊ

Giáo viên: Máy chiếu, tài liệu tham khảo (tư liệu về nhà văn Nguyễn

Minh Châu , tập truyện chiếc thuyền ngoài xa)

HS: Sách giáo khoa, bài soạn, tư liệu về truyện ngắn Chiếc thuyền

ngoài xa và nhà văn Nguyễn Minh Châu.

2.3.3 TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1: Hoạt động tạo tình huống xuất phát (5 phút)

b Phương pháp/kĩ thuật

- Phương pháp: Thuyết trình, nêu vấn đề

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi

c Hình thức tổ chức hoạt động

Học sinh làm việc cá nhân

d Phương tiện dạy học

- Máy chiếu

- Loa

- Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa

Bước 1 Giao nhiệm vụ

Trong chương trình Ngữ văn THCS, các em đã được đọc thêm văn bảnBến quê của nhà văn Nguyễn Minh Châu Cảm xúc đọng lại trong các em là gì?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ

- Học sinh: Làm việc độc lập

- Giáo viên: Yêu cầu học sinh làm việc cá nhân và phát biểu

Bước 3 Thảo luận, trao đổi, báo cáo

Sau khi làm việc độc lập, viết ra giấy nháp, học sinh phát biểu trước lớp.Các học sinh còn lại, lắng nghe, ghi chép và phát biểu bổ sung

Bước 4 Phương án kiểm tra, đánh giá

- Giáo viên đánh giá qua phần trình bày của học sinh (Thái độ làm việc, kĩnăng trình bày)

- Học sinh đánh giá từ phần trình bày của bạn trong lớp và bổ sung ý kiến

Giáo viên chốt vấn đề: Bên cạnh những đề tài viết về người lính về chiến

tranh trước năm 1975 Sau năm 1975, miền Nam được giải phóng, Bắc Nam đãsum họp một nhà, đất nước Việt Nam bước vào giai đoạn xây dựng, phát triểntrong hoà bình Điều đó cũng đã mở ra cho văn học những tiền đề mới Nhiềunhà văn đã trăn trở, tìm tòi hướng đi mới cho văn học: Khám phá đời sống ởphương diện đời thường, trên phương diện đạo đức, thế sự Một trong những câybút tiên phong mở đường tinh anh và tài năng nhất là nhà văn Nguyễn MinhChâu Ta đã gặp một Nguyễn Minh Châu trong truyện ngắn đầy nghịch lý “Bếnquê” và một lần nữa ta lại được tìm hiểu một truyện ngắn xuất sắc khác của ông– truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới

Hướng dẫn HS tìm hiểu phần

tiểu dẫn

1 Mục tiêu: Học sinh hiểu được vị

trí và phong cách,đặc điểm truyện

ngắn sau 1975 của Nguyễn minh

Học sinh làm việc cá nhân

4 Phương tiện dạy học

- Máy chiếu

Nhiệm vụ 1

Bước 1 Giao nhiệm vụ: Dựa vào

tiểu dẫn ở SGK, em hãy nêu những

hiểu biết của mình về Nguyễn Minh

Châu?Phát biểu vị trí và đặc điểm

phong cách sáng tác của Nguyễn

Minh Châu?

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ

- Giáo viên: Yêu cầu học sinh làm

việc cá nhân và phát biểu

-Từ đầu thập kỉ 80 của thế kỉ XX chuyểnhẳn sang cảm hứng thế sự với những vấn

đề đạo đức và triết lí nhân sinh

- Thuộc trong số những người mở đườngtinh anh và tài năng (Nguyên Ngọc) củaVHVN thời kì đổi mới

2 Truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa”

- Chiếc thuyền ngoài xa tiêu biểu cho xu

hướng chung của VHVN thời kì đổi mới:hướng nội, khai thác sâu sắc số phận cánhân và thân phận con người trong cuộcsống đời thường

a Tóm tắt tác phẩm

Sau khi làm việc độc lập, viết ra

giấy nháp, học sinh phát biểu trước

lớp

Bước 4 Phương án kiểm tra,

đánh giá

- Giáo viên đánh giá qua phần trình

bày của học sinh

-Nguyễn Minh Châu: 1930-1989.

- Quê quán: làng Thơi, huyện

Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An

- Cuộc đời: Đầu năm 1950: ông gia

nhập quân đội; từ 1952 đến 1958,

ông công tác và chiến đấu tại sư

đoàn 320; năm 1962, ông về phòng

Văn nghệ quân đội, tạp chí Văn

nghệ quân đội

- Sự nghiệp sáng tác:

+ Trước năm 1975 là ngòi bút sử

thi có thiên hướng trữ tình lãng

mạn;

+ Từ đầu thập kỉ 80 của thế kỉ XX

chuyển hẳn sang cảm hứng thế sự

với những vấn đề đạo đức và triết lí

nhân sinh; ông được xem là cây bút

mở đường tinh anh của văn học

thời kì đổi mới

(Chiếu cảnh chiếc thuyền ngoài xa)

- Giáo viên cung cấp thêm:

Sáng tác tháng 8/ 1983, lúc

đầu in trong tập Bến quê, sau đó

lấy làm tên chung cho một tập

truyện ngắn

Tích hợp kiến thức Lịch sử:

(?) Vận dụng kiến thức lịch sử Việt

Nam từ sau năm 1975 - thời hậu

chiến, căn cứ vào tình hình xã hội,

b Bố cục

Truyện chia làm 3 đoạn:

+ Đoạn 1: (Từ đầu đến “chiếc thuyền lớivó đã biến mất") Hai phát hiện của ngườinghệ sĩ nhiếp ảnh

+ Đoạn 2: (Từ “Ngay lúc ấy … với sónggió giữa phá”): Câu chuyện của ngườiđàn bà làng chài

+ Đoạn 3: Còn lại: Tấm ảnh trong bộ lịchnăm ấy

em hãy giải thích tác động của lịch

sử lúc bấy giờ đến sáng tác của

văn học các tác giả nói chung, của

Nguyễn Minh Châu nói riêng?

TL: Cuộc kháng chiến chống Mĩ

cứu nước đã kết thúc Đất nước

thống nhất trong nền độc lập, hoà

bình Nhiều vấn đề của đời sống

văn hoá, nhân sinh mà trước đây do

hoàn cảnh chiến tranh chưa được

chú ý, nay được đặt ra Nhiều quan

niệm đạo đức phải được nhìn nhận

lại trong tình hình mới, nhiều yếu

tố mới nảy sinh, nhất là khi đất

nước bước vào công cuộc đổi

(?) Theo em có thể chia văn bản

thành mấy đoạn, nội dung của mỗi

đoạn là gì?

Tích hợp kiến thức Lịch sử, địa

lí:

+ Nghệ sĩ Phùng trở lại chiến

trường xưa A So, một vùng thuộc

miền Trung, cách Hà Nội 600 cây

số

+ Cuộc sống của người dân vùng

biển

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ

- Giáo viên: Yêu cầu học sinh làm

việc cá nhân, trao đổi cặp và phát

Sau khi làm việc độc lập, viết ra

giấy nháp, trao đổi cặp và phát biểu

trước lớp

Bước 4 Phương án kiểm tra,

đánh giá

- Giáo viên đánh giá qua phần trình

bày của học sinh (làm việc của học

Hướng dẫn HS đọc- hiểu văn bản

Thao tác 1: Hai phát hiện của

người nghệ sĩ nhiếp ảnh

1 Mục tiêu: Học sinh hiểu được ý

nghĩa của chuyến đi công tác của

nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng, hai pahts

hiện của người nghệ sĩ trong

chuyến đi đó

2 Phương pháp/Kĩ thuật

- Phương pháp: nêu vấn đề.

- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt

câu hỏi

3 Hình thức tổ chức hoạt động

Học sinh làm việc cá nhân

4 Phương tiện dạy học

- Máy chiếu

Nhiệm vụ 1

Hai phát hiện của người nghệ sĩ

nhiếp ảnh

- B1:GV giao nhiệm vụ: Phát hiện

thứ nhất của người nghệ sĩ nhiếp

ảnh là phát hiện đầy thơ mộng Anh

(chị) cảm nhận như thế nào về vẻ

đẹp của chiếc thuyền ngoài xa trên

biển sớm mù sương mà người nghệ

sĩ chụp được?

(Yêu cầu học sinh đọc văn bản)

Bước 2 Thực hiện nhiệm vụ

- Giáo viên: Yêu cầu học sinh làm

việc cá nhân, trao đổi cặp và phát

biểu

- Học sinh: Làm việc cá nhân, trao

II Đọc– hiểu văn bản

1 Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh:

a Phát hiện thứ nhất đầy thơ mộng của người nghệ sĩ nhiếp ảnh

- "Trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu tôi tưởng chính mình vừa khám phá thấy cái chân lí của sự hoàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn".

- Đôi mắt tinh tường, "nhà nghề” củangười nghệ sĩ đã phát hiện vẻ đẹp “trờicho” trên mặt biển mờ sương, vẻ đẹp mà

cả đời bấm máy anh chỉ gặp một lần.Người nghệ sĩ cảm thấy hạnh phúc - đó làniềm hạnh phúc của khám phá và sángtạo, của sự cảm nhận cái đẹp tuyệt diệu Trong hình ảnh chiếc thuyền ngoài xagiữa biển trời mờ sương, anh đã cảmnhận cái đẹp toàn bích, hài hoà, lãng mạncủa cuộc đời, thấy tâm hồn mình đượcthanh lọc

b Phát hiện thứ hai đầy nghịch lí của người nghệ sĩ nhiếp ảnh

- Người nghệ sĩ đã tận mắt chứng kiến:

từ chiếc thuyền ngư phủ đẹp như trong

mơ bước ra một người đàn bà xấu xí, mệtmỏi và cam chịu; một lão đàn ông thôkệch, dữ dằn, độc ác, coi việc đánh vợnhư một phương cách để giải toả nhữnguất ức, khổ đau Đây là hình ảnh đằngsau cái đẹp “toàn bích, toàn thiện” mà

đổi cặp

Bước 3 Thảo luận, trao đổi, báo

cáo

Sau khi làm việc độc lập, viết ra

giấy nháp, học sinh phát biểu trước

lớp

Bước 4 Phương án kiểm tra,

đánh giá

- Giáo viên đánh giá qua phần trình

bày của học sinh

- B1:GV giao nhiệm vụ : Phát hiện

thứ hai của người nghệ sĩ nhiếp ảnh

mang đầy nghịch lí Anh đã chứng

kiến và có thái độ như thế nào

trước những gì diễn ra ở gia đình

thuyền chài

- Qua hai phát hiện của nghệ sĩ

Phùng, Nguyễn Minh Châu muốn

người đọc nhận thức được điều gì

về cuộc đời?

- B2: HS thực hiện nhiệm vụ

- Giáo viên: Yêu cầu học sinh làm

việc cá nhân, trao đổi cặp và phát

biểu

- Học sinh: Làm việc cá nhân, trao

đổi cặp

- B3: Thảo luận, trao đổi, báo cáo

Sau khi làm việc độc lập, viết ra

giấy nháp, học sinh phát biểu trước

lớp

-B4: Phương án kiểm tra, đánh

giá

- Giáo viên đánh giá qua phần trình

bày của học sinh

- Chứng kiến cảnh người đàn ông đánh

vợ một cách vô lí và thô bạo, Phùng đã

“kinh ngạc đến mức, trong mấy phútđầu vứt chiếc máy ảnh xuống đất,chạy nhào tới” Hành động đó nói lênnhiều điều

c Ý nghĩa:

- Phùng đã cay đắng nhận ra nhữngngang trái, xấu xa trong gia đình kia đãlàm cho những điều huyền diệu mà anh

đã phát hiện hiện hình ra thật khủngkhiếp, ghê sợ

- Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều,không phải bao giờ cũng đẹp, cũng lànghệ thuật, mà chứa đựng nhiều nghịch

lí, mâu thuẫn giữa cái đẹp - xấu, thiện –ác

- Người nghệ sĩ phải tìm hiểu cuộc đờitrong mối quan hệ đa chiều