Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học huyện nậm pồ, tỉnh điện biên​

Thực trạng lập kế hoạch tổ chức bồi dưỡng KN tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 46 Bảng 2.7: Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường ch

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ XUÂN CHIẾN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN

NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGÔ XUÂN CHIẾN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN

NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊNNgành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHÙNG THỊ HẰNG

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này do bản thân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phùng Thị Hằng - Giảng viên trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực

và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Mọi thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018

Tác giả Ngô Xuân Chiến

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn Ban chủ nhiệm Khoa Tâm lý giáo dục, các giảng viên Khoa Tâm lý giáo dục trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tận tình giảng dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn.

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn, cảm ơn sâu sắc tới PGS.TS Phùng Thị Hằng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ để luận văn được hoàn thành.

Tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu, lãnh đạo các phòng ban, giáo viên các trường tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên đã nhiệt tình giúp đỡ tạo mọi điều kiện thuận lợi để tác giả hoàn thành luận văn.

Cuối cùng, tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới bạn bè, gia đình và đồng nghiệp

đã luôn động viên, giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa học.

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2018

Tác giả Ngô Xuân Chiến

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN iv

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 6

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 7

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 9

1.2.1 Bồi dưỡng, tổ chức bồi dưỡng 9

1.2.2 Tư vấn học đường, kỹ năng tư vấn học đường 12

1.2.3 Tổ chức bồi dưỡng kĩ năng tư vấn học đường cho giáo viên 17

1.3 Một số vấn đề cơ bản về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học 18

1.3.1 Mục tiêu bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học 18

1.3.2 Nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học 18

1.3.3 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng 25

1.3.4 Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học 27

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học 31

1.4.1 Yếu tố khách quan 31

1.4.2 Yếu tố chủ quan 34

Tiểu kết chương 1 36

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 37

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình giáo dục tiểu học của huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 37

2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 37

2.1.2 Khái quát về giáo dục tiểu học 38

2.2 Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát 40

2.2.1 Mục đích khảo sát 40

2.2.2 Nội dung khảo sát 40

2.2.3 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 40

2.3 Kết quả khảo sát 41

2.3.1 Thực trạng bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 41

2.3.2 Thực trạng về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 46

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 53

2.5 Đánh giá chung về thực trạng bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 55

2.5.1 Những ưu điểm 55

2.5.2 Những hạn chế 55

Tiểu kết chương 2 56

Chương 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN 58

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 58

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục đích 58

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ 58

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn 59

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi 59

3.1.5 Nguyên tắc bảo đảm tính hiệu quả 60

3.2 Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên 60

3.2.1 Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động tổ chức bồi dưỡng kỹ năng TVHĐ cho giáo viên ở các trường tiểu học 60 3.2.2 Chỉ đạo xây dựng nội dung chương trình bồi dưỡng kỹ năng TVHĐ cho giáo viên phù hợp với thực tiễn ở các trường tiểu học 61

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động bồi dưỡng kỹ năng TVHĐ cho giáo viên ở các trường Tiểu học 63

3.2.4 Tăng cường nguồn tài chính, cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ cho việc tổ chức bồi dưỡng kĩ năng TVHĐ cho giáo viên 66

3.2.5 Chỉ đạo đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng kĩ năng TVHĐ cho giáo viên ở các trường Tiểu học 67

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 69

3.4 Kết quả khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả khi của các biện pháp đề xuất 69

3.4.1 Khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 70

3.6.2 Khảo sát tính khả thi của các biện pháp 71

Tiểu kết chương 3 73

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

PHỤ LỤC

v

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CBQL : Cán bộ quản lý

CBQLGD : Cán bộ quản lý giáo dục

GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo

GVCN : Giáo viên chủ nhiệm

HĐBD : Hoạt động bồi dưỡng

TVHĐ : Tư vấn học đường

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

Bảng 2.1 Mạng lưới trường lớp HS, GVTH huyện Nậm Pồ năm học 2016 - 2017

39 Bảng 2.2 Đánh giá của CBQL và giáo viên về sự cần thiết của hoạt động

bồi dưỡng và tổ chức bồi dưỡng KN tư vấn học đường cho giáo

viên ở trường tiểu học 41 Bảng 2.3 Đánh giá của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các nội dung

bồi dưỡng 42 Bảng 2.4: Đánh giá của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các phương

pháp bồi dưỡng 44 Bảng 2.5: Đánh giá của CBQL, giáo viên về mức độ thực hiện các hình thức

bồi dưỡng 45 Bảng 2.6 Thực trạng lập kế hoạch tổ chức bồi dưỡng KN tư vấn học đường

cho giáo viên ở các trường Tiểu học 46 Bảng 2.7: Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn

học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 48 Bảng 2.8: Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn

học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 50 Bảng 2.9: Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch bồi dưỡng kỹ

năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 52 Bảng 2.10: Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động bồi dưỡng công tác tư vấn

học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học 53 Biểu đồ 3.1 Ý kiến của giáo viên về mức độ cần thiết của các biện pháp 70 Biểu đồ 3.2 Ý kiến của cán bộ quản lý về mức độ khả thi của các biện pháp 72

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua nhiều năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta được thoátnghèo và trở thành một nước đang phát triển Cùng với nền kinh tế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta có sự mở cửa hội nhập về văn hóa, khoahọc kĩ thuật Qua đó việc ứng dụng thành tựu khoa học kĩ thuật trong các lĩnhvực, đặc biệt trong sản xuất với các trang thiết bị, máy móc hiện đại làm tăngnăng suất lao động, giải phóng sức lao động cho con người Hơn nữa, nền kinh

tế thị trường góp phần tích cực làm thay đổi bộ mặt xã hội, đồng thời còn nângcao chất lượng cuộc sống: do đó đời sống vật chất con người được cải thiện,con người có nhiều cơ hội để học tập, sinh hoạt với những tiện nghi nhất định

Mặt khác, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội ngày càng sâu sắc, đadạng, phức tạp và cùng với làn sóng hội nhập văn hóa ngày càng sâu rộng đãlàm cho đời sống tâm lý con người nói chung và HS nói riêng đang có nhữngảnh hưởng đáng kể HS hiện tại đang có những biến động to lớn với nhiều biểuhiện đáng lo ngại, đặc biệt HS ở lứa tuổi thiếu niên, nhi đồng Ở tuổi này, các

em có những biến đổi nhất định về thế giới quan, thể chất và tâm hồn Các emrất dễ xúc động, khả năng kiềm chế kém Các em thường gặp những khúc mắctrong học tập, tâm, sinh lí, trong mối quan hệ với thầy cô, cha mẹ, bạn bè…Những băn khoăn, vướng mắc của HS nếu không được điều chỉnh, giải tỏa kịpthời, thì rất dễ dẫn đến hậu quả đáng tiếc: nhẹ thì chán học, bỏ học; nặng thìtrầm cảm, bạo lực học đường thậm chí tự tử, bỏ nhà, theo kẻ xấu… Thựctrạng này cho thấy, các em thật sự cần một người đáng tin cậy và có chuyênmôn để chia sẻ tâm sự hoặc trợ giúp các em tìm cách thức giải quyết vấn đềmột cách tốt nhất Do đó, việc tổ chức hoạt động TVHĐ là hoạt động rất cầnthiết ở trường học nói chung và bậc tiểu học nói riêng

Luật Giáo dục (2005) cũng đã nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ

1

và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [31, tr 20] Như vậy,

nhằm để đạt được mục tiêu này, việc nghiên cứu và nhận diện về hành vi của

HS nói chung và HS cấp tiểu học nói riêng là cần thiết bởi có như vậy mới xácđịnh được những yếu tố ảnh hưởng đưa đến những hành vi sai lệch, gây bất lợicho sự phát triển của của các em

Do đó, việc xây dựng một mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần cho

HS với sự lồng ghép những kiến thức về tâm lý, giáo dục sẽ giúp cho việc pháthiện sớm những biểu hiện bất thường của các em, giúp các em phòng ngừa vàđiều chỉnh những hành vi sai lệch của mình, có đủ sức khỏe và trí tuệ để tiếpthu, lĩnh hội tri thức ở nhà trường, tạo điều kiện cho việc phát triển nhân cáchmột cách hài hòa, toàn diện

Trong năm học 2017 - 2018, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên yêucầu 100% các trường tiểu học, trung học cơ sở, THPT và trung tâm giáo dụcthường xuyên phải có phòng TVHĐ cho HS Tuy nhiên hoạt động TVHĐ làhoạt động mới trong trường học, chưa có sự thống nhất trong cả nước về môhình tổ chức lẫn qui định về chuyên môn, biên chế, chế độ chính sách Phần lớncác địa phương đang trong gia đoạn “mò mẫm”, một bộ phận các thầy giáo, côgiáo chưa quan tâm hoặc chưa quan tâm đúng mức vấn đề này Mặt khác, việcđào tạo, bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên cũng chưa đáp ứngđược yêu cầu về cả số lượng lẫn chất lượng Vấn đề tổ chức bồi dưỡng kỹ năng

tư vấn học đường cho giáo viên là vấn đề cần được quan tâm và cần được tổchức, tư vấn một cách khoa học như các hoạt động khác trong nhà trường nhằmmang lại hiệu quả cao cho hoạt động tư vấn tâm lý cho HS

Với những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Tổ chức bồi dưỡng kỹ

năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên” làm đề tài Luận văn để nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng

tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnhĐiện Biên, luận văn đề xuất một số biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tưvấn học đường cho giáo viên tiểu học, nhằm góp phần nâng cao năng lực tưvấn học đường cho đội ngũ giáo viên làm công tác tư vấn học đường ở cáctrường tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trườngTiểu học

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ởcác trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điên Biên

4 Giả thuyết khoa học

Công tác tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ởcác trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên còn có nhiều hạn chế, bấtcập như: Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về tầmquan trọng của việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường, nội dung và hìnhthức tổ chức bồi dưỡng chưa được được xác định rõ ràng và phù hợp Nếu đềxuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý, phù hợp với thực tiễn thì hiệuquả của việc tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở cáctrường Tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn họcđường cho giáo viên ở trường Tiểu học

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấnhọc đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

3

5.3 Đề xuất một số biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đườngcho giáo viên ở các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp

tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểuhọc huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

- Về khách thể điều tra: Tiến hành khảo sát 385 khách thể, gồm: 25 cán

bộ quản lý ở phòng Giáo dục & Đào tạo, CBQL ở các trường tiểu học và 360giáo viên làm công tác tư vấn tại các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh ĐiệnBiên Ngoài ra, phỏng vấn trực tiếp một số học sinh tiểu học để có thêm thôngtin liên quan đến kỹ năng tư vấn học đường của giáo viên

- Địa bản khảo sát bao gồm 8 trường tiểu học thuộc huyện Nậm Pồ:Trường Tiểu học Nà Bủng, Vàng Đán, Nà Hỳ số 2, Nà Khoa, Na Cô Sa, NậmNhừ, Nậm Tin, Pà Tần

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa tài liệu lý luận, các văn bản, chỉ thị,nghị quyết của Đảng và Nhà nước, nhiệm vụ năm học về vấn đề quản lí giáodục; vấn đề bồi dương kĩ năng tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học…nhằmxây dựng khung lý thuyết cho đề tài

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Tiến hành quan sát hoạt động tư vấn học đường, hoạt động bồi dưỡng kỹnăng tư vấn học đường cho giáo viên các trường tiểu học để thu thập thêmthông tin bổ sung cho việc đánh giá thực trạng hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tưvấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Nậm Pồ,tỉnh Điện Biên

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Thiết kế các phiếu hỏi dành cho CBQL, giáo viên tiểu học trên địa bànhuyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên về thực trạng hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư

vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học và quản lý hoạt động bồidưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường tiểu học huyệnNậm Pồ, tỉnh Điện Biên.

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn: Thiết kế các câu hỏi phỏng vấn cán bộ quản lí

và giáo viên các trường tiểu học nhằm tìm hiểu sâu hơn về thực trạng vấn đề

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu kế hoạch quản lý công tác bồi dưỡng kỹ năng tư vấn họcđường của Ban Giám hiệu và giáo án dạy kĩ năng tư vấn học đường của giáoviên dạy bồi dưỡng nhằm bổ sung thông tin thực tiễn cho đề tài

7.2.5 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến của các nhà quản lý, các chuyên gia về lĩnh vực tư vấn họcđường để nghiên cứu tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

7.3 Các phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng các công thức toán học như tính trung bình cộng, tỉ lệ %, để xử

lý số liệu điều tra, hỗ trợ cho các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn

đã nêu trên nhằm rút ra các kết luận khoa học

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần Mở đầu; Kết luận và Khuyến nghị; Tài liệu tham khảo vàPhụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đườngcho giáo viên tiểu học;

Chương 2: Thực trạng về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đườngcho giáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên;

Chương 3: Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường chogiáo viên ở các trường Tiểu học huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên

5

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG TƯ VẤN

HỌC ĐƯỜNG CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Nghiên cứu về tư vấn và kĩ năng tư vấn học đường có nhiều tác giả trên thếgiới quan tâm, những nghiên cứu này được thể hiện dưới nhiều tài liệu khác nhau

Tại Hoa Kỳ, tư vấn học đường được bắt nguồn từ phong trào hướngnghiệp vào đầu thế kỷ XX bởi Jesse B Davis Ông được xem là người đầu tiêncung cấp một chương trình học có hướng dẫn một cách hệ thống Tiếp bước củaJesse B David, Frank Parons là người sáng lập ra ngành hướng dẫn tư vấnnghề ở Mỹ, ông đã xuất bản cuốn sách “Cẩm nang hướng nghiệp” nhằm trợgiúp các cá nhân trong việc lựa chọn nghề nghiệp, tìm ra cách bắt đầu và xâydựng một nghề nghiệp thành công và hiệu quả Ông luôn mong muốn công táchướng dẫn tư vấn nghề nghiệp được đưa vào trường học Năm 1940 CarlRogers nhấn mạnh vào việc giúp đỡ các mối quan hệ trong trường học Điềunày đã ảnh hưởng lớn đến quá trình hình thành nghề tư vấn học đường [14]

Năm 1953 hiệp hội các nhà tư vấn tâm lý học đường Hoa Kỳ (ASCA)tham gia vào APGA - tiền thân của hiệp hội tư vấn tâm lý Hoa Kỳ hiện nay.Năm 1962 cuốn sách “The Counselor in a Changing World” của tác giả Wrenn

đã định chế hóa các mục tiêu của tư vấn học đường Năm 1964 ASCA pháttriển các vai trò và chức năng dành cho các nhà tư vấn học đường [14]

Cuối những năm 1990, Pat Martin - một giáo viên toán học kiêm cố vấnhọc đường tại Mỹ cùng với tổ chức giáo dục The Trust thiết lập một dự án về tưvấn học đường chủ yếu nhằm vào việc rút ngắn những khoảng cách, những cảntrở để đi đến thành công trong cuộc sống của trẻ em và thanh thiếu niên Kể cảnhững trẻ em da màu, trẻ song ngữ, trẻ bị khuyết tật Dự án của Martin tậptrung vào tư vấn cho học sinh, cha mẹ, người giám hộ

Năm 1997, tiêu chuẩn quốc gia dành cho các chương trình tư vấn họcđường (National Standards for School Counseling Programs) ra đời và kể từ đóngành tư vấn học đường được xem như là đã hoàn thiện Hiện nay, hiệp hội cácnhà tư vấn học đường Hoa Kỳ (ASCA) được xem là nguồn tham khảo và kiểumẫu cho chương trình tư vấn tâm lý học đường của hầu hết các nước trên thế giới.

Các kỹ năng tư vấn, chăm sóc tâm lý cần phát triển cho người học mộtphần nào đó nằm trong nhóm các kỹ năng mềm và việc giáo dục các kỹ năngmềm cho người học được các nước trên thế giới quan tâm rất nhiều trongnhững năm gần đây

Ở các nước phương Tây và các quốc gia như Mỹ, Anh, Pháp các nhàkhoa học cơ bản mới tập trung nghiên cứu các hoạt động tư vấn hướng nghiệp,chọn nghề, tạo dựng các mối quan tốt đẹp trong nhà trường Các công trìnhnghiên cứu nêu trên thường thiên về lĩnh vực tư vấn cho học sinh Nhữngnghiên cứu về bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên nói chung vàgiáo viên cấp tiểu học nói riêng còn ít được đề cập tới

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực tư vấn tâm lý ở Việt Nam

từ đầu thập kỷ 80, việc nghiên cứu kĩ năng tư vấn cũng bắt đầu được quan tâm.Nổi bật nhất trong các tài liệu về tư vấn là các nghiên cứu về tư vấn hướngnghiệp Có thể kể đến một số nghiên cứu của các tác giả: Phạm Tất Dong,Phạm Huy Thụ, Nguyễn Thế Tường, Trần Trọng Thủy, Lê Đức Phúc Cácnghiên cứu này chủ yếu tập trung vào tìm hiểu công cụ đo lường tâm lý của cáctác giả nước ngoài vào Việt Nam trong lĩnh vực tư vấn hướng nghiệp

Các công trình nghiên cứu về kĩ năng tư vấn hướng nghiệp có thể kể đếnnghiên cứu của các tác giả Đào Danh Tình, Mạc Văn Trang, Lý Ngọc Sáng.Các tác giả này đã đưa ra một số kỹ năng thu thập, phân tích, so sánh thông tin,đưa ra lời khuyên cho học sinh khi chọn nghề Bên cạnh tư vấn hướng nghiệp,

tư vấn học đường cũng được nhiều tác giả quan tâm Hoạt động tư vấn học

7

đường được khai thác dưới nhiều góc độ khác nhau Dưới góc độ tư vấn củagiáo viên cho hoạt động tự quản của tập thể học sinh, tác giả Hà Nhật Thăng cócông trình nghiên cứu: “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông”, NxbGiáo dục, năm 2004 Tác giả Nguyễn Văn Hộ khai thác vấn đề dưới góc độ kỹnăng xử lý tình huống sư phạm cho sinh viên thông qua tài liệu “Tuyển tập cáctình huống sư phạm”, NXB GD năm 2001.

Tác giả Trần Thị Minh Đức trong những năm từ 2002 – 2006 đã công bốkhá nhiều công trình nghiên cứu khác nhau có liên quan đến kỹ năng tham vấntâm lý học đường Đặc biệt, từ những công trình nghiên cứu của mình tác giảxuất bản cuốn: “Giáo trình tham vấn tâm lý” (2016) Giáo trình đã hướng dẫnkhá tỉ mỉ các nguyên tắc, quy trình, kỹ năng tham vấn, tư vấn tâm lý họcđường Đây là cuốn tài liệu tham khảo quý báu cho các giảng viên, giáo viêncác cấp [12]

Tác giả Bùi Văn Quân khai thác kỹ năng tư vấn và chăm sóc tâm lý vớichuyên đề phát triển chuyên môn liên tục, kỹ năng hướng dẫn, tư vấn và chămsóc tâm lý cho giáo viên THCS, tài liệu tập huấn phát triển năng lực giáo viênTHCS, năm 2010 Tác giả Trần Thị Minh Huế với công trình “Phát triển kĩnăng tư vấn, chăm sóc tâm lý cho sinh viên Đại học Thái Nguyên”, đề tài cấpđại học, 2012 đã đề cập đến các vấn đề lý luận, thực trạng và đề xuất các biệnpháp để phát triển kĩ năng tư vấn, chăm sóc tâm lý cho sinh viên [17]…v.v

Ngoài các công trình nghiên cứu trên còn một số công trình nghiên cứu

khác như: Tác giả Võ Thị Tường Vy nghiên cứu: “Một số kỹ năng tham vấn của tham vấn viên tâm lý trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” Tác giả Bùi Thị Xuân Mai nghiên cứu: “Thực trạng kỹ năng hỏi trong tham vấn của cán bộ

xã hội”; Tác giả Bùi Thị Thoa, luận văn thạc sĩ ngành: tâm lý học lâm sàng trẻ

em và vị thành niên, với đề tài “Nhu cầu được trợ giúp tâm lý của học sinh một

số trường trung học phổ thông huyện Đan Phượng – thành phố Hà Nội”; tác giả Nguyễn Thị Ngọc, luận văn thạc sĩ tâm lý học, với đề tài: “Khảo sát nhu

cầu tham vấn tâm lý của học sinh trung học cơ sở huyện Bình Chánh - Thành phố Hồ Chí Minh”; tác giả Phạm Thanh Bình, luận án tiến sĩ tâm lý học, với đề tài: “Nhu cầu tham vấn tâm lý học đường của học sinh trung học cơ sở”.v.v…

Các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến nhiều khía cạnh khácnhau của công tác tư vấn học đường như: Công tác đo lường tâm lý để xác địnhkhó khăn ở cá nhân; các kỹ năng thu hập xử lý thông tin để đưa ra lời khuyêncho học sinh, Tuy nhiên có rất ít công trình nghiên cứu và đề cập đến vấn đềbồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở các trường Tiểu học.Chúng tôi nhận thấy vấn đề này cần tiếp tục nghiên cứu một cách đầy đủ hơn

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Bồi dưỡng, tổ chức bồi dưỡng

1.2.1.1 Bồi dưỡng

Theo từ điển Tiếng Việt, "bồi dưỡng là làm tăng thêm năng lực hoặc phẩm chất" [24]

Theo các tài liệu của UNESCO bồi dưỡng được hiểu như sau: Bồi dưỡng

là quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng, thái độ để nâng cao năng lực,trình độ, phẩm chất của người lao động về một lĩnh vực hoạt động mà ngườilao động đã có một trình độ năng lực chuyên môn nhất định qua một hình thứcđào tạo nào đó Bồi dưỡng có ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp, quá trình này chỉdiễn ra khi cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng cao kiến thức hay kỹ năngchuyên nghiệp

Tác giả Nguyễn Minh Đường quan niệm "bồi dưỡng có thể là một quá trình cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu đã lạc hậu trong cấp học, bậc học và thường được xác nhận bằng chứng chỉ" [13]

Từ những quan niệm có thể hiểu:

Chủ thể của hoạt động bồi dưỡng đã được đào tạo để có một trình độchuyên môn nhất định

Bồi dưỡng thực chất là quá trình cập nhật bổ sung tri thức, kỹ năng đểnâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn nào đó

9

Xem xét khái niệm bồi dưỡng trong Giáo dục - Đào tạo, bồi dưỡng đượchiểu là một dạng đào tạo phi chính qui, về bản chất bồi dưỡng là một hình thứcđào tạo, người được bồi dưỡng là cán bộ quản lý, giáo viên, viên chức đang phục

vụ trong các cơ quan quản lý giáo dục, các cơ sở đào tạo, trong các trường học

Về quá trình bồi dưỡng Michael Amstrong khi nghiên cứu về quá trìnhđào tạo đã nêu: Nghiên cứu quá trình đào tạo bồi dưỡng như là quá trình đàotạo có kế hoạch xác định, nó là những tác động có xem xét cất nhắc nhằm đảmbảo có được sự học tập để nâng cao khả năng làm việc thực tế Quá trình đàotạo, bồi dưỡng có kế hoạch là quá trình bao gồm các công đoạn sau: [3]

- Xây dựng kế hoạch chương trình bồi dưỡng:

+ Xác định chủ thể bồi dưỡng chuyên môn và đối tượng được bồi dưỡngchuyên môn

+ Xác định nội dung cụ thể bồi dưỡng chuyên môn

Xây dựng địa điểm và phân công người đảm nhiệm việc bồi dưỡng

- Triển khai thực hiện kế hoạch bồi dưỡng

- Đánh giá và hiệu chỉnh kết quả thực hiện kế hoạch bồi dưỡng

Có thể hiểu bồi dưỡng chính là quá trình cập nhật kiến thức, kỹ năng cho đốitượng bồi dưỡng trên cơ sở của những kiến thức và kỹ năng hiện có ở đối tượnggiáo dục thông qua sử dụng hệ thống các phương pháp, hình thức tổ chức bồidưỡng phù hợp nhằm cải thiện năng lực lao động, năng lực hoạt động cho đốitượng bồi dưỡng đáp ứng được yêu cầu và vị trí việc làm của đối tượng bồi dưỡng

Từ các quan niệm trên, chúng tôi cho rằng: Bồi dưỡng là hoạt động cập nhật kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp cho đối tượng bồi dưỡng nhằm giúp họ nâng cao kiến thức, kỹ năng, cải thiện năng lực lao động trong thực tiễn, đáp ứng tốt những yêu cầu của công việc, của xã hội.

1.2.1.2 Tổ chức bồi dưỡng

- Tổ chức: Khái niệm “tổ chức”có thể xem xét theo các phương diện

khác nhau

Thứ nhất, xét theo phương diện danh từ, tổ chức được hiểu là một nhómngười, một tập thể, một đơn vị nhất định trong xã hội Theo từ điển Tiếng Việt

(2002), "Tổ chức là tập hợp người được tổ chức lại, hoạt động vì những quyền lợi, lợi ích chung nhằm một mục đích chung" [28].

Hoặc cũng có thể hiểu: “Tổ chức là một nhóm người có chuyên môn sâu làm việc cùng nhau để thực hiện một nhiệm vụ chung” Mỗi tổ chức luôn luôn

có tính chuyên môn hóa Tổ chức chỉ hoạt động có hiệu quả khi nó chỉ tậptrung vào một nhiệm vụ, chẳng hạn như trường học thì tập trung vào dạy vàhọc Như vậy, tổ chức là nơi hành động [37]

Thứ hai, xét theo phương diện động từ, tổ chức được xem như một hoạtđộng, tổ chức là một trong các chức năng của nhà quản lý Đó là một quá trình

đề ra những sự liên hệ chính thức giữa những con người và tài nguyên để điđến mục tiêu Theo các giáo sư George P.Huber và Reuben R McDaniel, chứcnăng tổ chức là sự phối hợp các nỗ lực qua việc thiết lập một cơ cấu về cáchthực hiện công việc trong tương quan với quyền hạn Nói một cách khác, chứcnăng tổ chức là tiến trình sắp xếp và các công việc tương đồng thành từngnhóm, để giao phó cho từng khâu nhân sự có khả năng thi hành, đồng thời phânquyền cho từng khâu nhân sự tùy theo công việc được giao phó [3]

Để quá trình tổ chức hoạt động diễn ra có hiệu quả, nhà quản lý cần lập

kế hoạch cho việc triển khai hoạt động, đồng thời chỉ đạo và kiểm tra, đánh giáviệc triển khai kế hoạch một cách sát sao Như vậy, chức năng tổ chức của nhàquản lý không thể tách rời các chức năng: lập kế hoạch, chỉ đạo, kiểm tra vàđánh giá hoạt động trong đơn vị

Vậy, tổ chức là chức năng của nhà quản lý, đó là quá trình sắp xếp, phân công công việc trong đơn vị, đồng thời phối hợp hoạt động của đơn vị theo một xu hướng chung nhằm đạt được các mục tiêu của quản lý.

- Tổ chức bồi dưỡng

Theo UNESCO tổ chức bồi dưỡng với ý nghĩa nâng cao nghề nghiệp,quá trình này chỉ diễn ra khi các cá nhân và tổ chức có nhu cầu nâng caochuyên môn, nghiệp vụ của bản nhằm đáp ứng nhu cầu lao động nghề nghiệp

11

Theo tác giả Nguyễn Minh Đường tổ chức bồi dưỡng có thể coi là mộtquá trình cập nhật kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu trong một cấp học, bậchọc và thường xuyên được xác định bằng một chứng chỉ.

Từ sự phân tích trên chúng tôi quan niệm: Tổ chức bồi dưỡng là quá trình nhà quản lý triển khai các hoạt động cập nhật, bổ sung kiến thức, kỹ năng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho cá nhân, giúp cá nhân mở mang hoặc nâng cấp hệ thống tri thức, kỹ năng nhằm đáp ứng hiệu quả công việc đang làm.

1.2.2 Tư vấn học đường, kỹ năng tư vấn học đường

1.2.2.1 Tư vấn học đường

* Tư vấn

Tư vấn - trong tiếng Anh là Consultation - được xem như quá trình thamkhảo về lời khuyên hay sự trao đổi quan điểm về vấn đề nào đó để đi đến mộtquyết định

Tư vấn trong từ điển tiếng Việt được định nghĩa như là sự phát biểu ýkiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định Hoạtđộng này phần nhiều diễn ra dưới dạng hỏi và đáp

- Tư vấn: Theo tác giả Phùng Thị Hằng, "Tư vấn là đưa ra lời khuyên hoặc đóng góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến nhưng không có quyền quyết định" [8].

Khái niệm “TVHĐ” là khái niệm còn khá mới mẻ, chưa xuất hiện trongnhiều các tài liệu về tư vấn, tham vấn hiện nay Trong các tài liệu thường xuyên đềcập đến thuật ngữ tư vấn tâm lý, tư vấn học đường, để làm rõ khái niệm này, nhómnghiên cứu tổng hợp một số khái niệm về “tư vấn” và “tư vấn học đường”

Theo các chuyên gia Hiệp hội Tâm lý học Mỹ: “Tư vấn tâm lý là quá trình giúp các cá nhân khắc phục những trở ngại tâm lý trong quá trình trưởng thành, khiến người ta phát triển một cách lý tưởng” [2]

Tổ chức tư vấn thế giới đưa ra khái niệm: “Tư vấn là một quá trình trợ giúp dựa trên các kỹ năng, trong đó một người dành thời gian, sự quan tâm và sử dụng

thời gian một cách có mục đích để giúp đỡ thân chủ khai thác tình huống, xác định và triển khai các giải pháp khả thi trong thời gian cho phép” [2].

Theo tác giả Phạm Tất Dong và Nguyễn Như Ất, tư vấn được hiểu là:

+ Tư vấn là một dịch vụ trí tuệ, một hoạt động “chất xám” cung ứng chokhách hàng những lời khuyên đúng đắn và thích hợp chứ không phải là lời khuyênchung chung với một tình huống, một thời gian nhất định Và những lời khuyên,đóng góp ý kiến nhà tư vấn đưa ra chỉ thích hợp với một tình huống cụ thể, mộtchủ thể cụ thể tồn tại trong một hoàn cảnh và một thời gian cụ thể chứ nó khôngthích hợp với một hoàn cảnh khác, một chủ thể khác và một thời gian khác

+ Tư vấn không chỉ đơn thuần là đưa ra lời khuyên mà còn phải chỉ vẽ hướng thực hiện lời khuyên đưa ra sao cho có thể đạt được hiệu quả cao nhất [9]

Tác giả Vũ Dũng cho rằng "Tư vấn được định nghĩa là sự phán quyết, khẳng định của chuyên gia với tư cách một lời khuyên giúp cho chủ thể giải quyết một vấn đề nào đó Tư vấn được hiểu là quá trình tìm hiểu vấn đề của khách hàng, đưa ra các giải pháp và lời khuyên để họ có khả năng tự quyết định một phương án hành động tốt nhất Hiểu theo cách này tư vấn không chỉ giúp cá nhân nâng cao hiểu biết, mà còn là sự hướng dẫn để giúp cá nhân đưa

ra được sự lựa chọn tốt nhất cho vấn đề của họ Với cách tiếp cận này thì tư vấn chính là quá trình đưa ra giải pháp giúp đối tượng được tư vấn giải quyết vấn đề mình đang gặp phải" [11, tr.25]

Tác giả Chu Liên Anh quan niệm “Tư vấn là sự trợ giúp, trong đó người

tư vấn thông qua mối quan hệ tin cậy, tự nguyện, trao đổi thông tin để cung cấp giải pháp nhằm giúp khách hàng tìm ra phương án tốt nhất giải quyết vấn

đề của họ” [1]

Nhóm nghiên cứu lựa chọn khái niệm tư vấn theo quan điểm này để làm

rõ khái niệm TVHĐ

Trong khái niệm này, tư vấn có những đặc điểm cụ thể như sau: Tư vấn

là sự trợ giúp về mặt tâm lý, giúp nâng cao khả năng hành động cho cá nhân;mục tiêu của tư vấn là cung cấp giải pháp giải quyết vấn đề; tư vấn là mối quan

13

hệ tự nguyện, bình đẳng và tin cậy; người thực hiện tư vấn là người có kiếnthức về chuyên môn mà họ tiến hành tư vấn, có kỹ năng cũng như các thái độđạo đức cần thiết của hoạt động; đối tượng được tư vấn là người đang gặp khókhăn trong giải quyết vấn đề và cần có sự trợ giúp.

Theo thời gian và kinh nghiệm, hoạt động hướng nghiệp và tư vấn tâm lýtrong nhà trường không chỉ là hoạt động đơn lẻ, mà là hoạt động nhằm xúc tác,thúc đẩy nhiều hoạt động khác trong trường học, dưới sự lãnh đạo giáo dục đặcbiệt của hiệu trưởng, dưới hình thức một chương trình tổng thể tư vấn học đường

Tóm lại, tư vấn học đường ngoài ý nghĩa thông thường bao gồm hoạtđộng hướng nghiệp và tư vấn tâm lý, còn phải mang trách nhiệm là một chươngtrình giáo dục từng thời kì, có sự thông đạt và tham gia tổng lực của nhàtrường, quan tâm đến kiến thức kỹ năng học sinh và cả giáo viên, phụ huynh lànhững người trực tiếp tham gia giáo dục học sinh (chương trình tổng thể tư vấnhọc đường)

Tư vấn giáo được hiểu là sự trợ giúp, hướng dẫn của giáo viên đến họcsinh trong toàn bộ quá trình giáo dục khi học sinh có mong muốn, nhu cầuđược tư vấn hay khi học sinh gặp khó khăn trong học tập, trong tham gia cáchoạt động ở trường học

Đối với giáo viên, TVHĐ là một nhiệm vụ của cán bộ quản lý lớp Đểthực hiện tốt nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên phải có những kiến thức và kỹnăng nhất định mới có thể thực hiện thành công nhiệm vụ TVHĐ cho học sinhcủa mình

Như vậy có thể hiểu: Tư vấn học đường là quá trình giáo viên trợ giúp, hỗ trợ học sinh một cách kịp thời thông qua hệ thống các phương pháp, cách thức tư vấn trên cơ sở vận dụng kiến thức và kỹ năng tư vấn phù hợp với từng trường hợp, đối tượng và hoàn cảnh cụ thể, qua đó giúp các em học sinh vượt qua được những khó khăn trong học tập và trong cuộc sống, thu nhận được kiến thức và kỹ năng cần thiết để phát triển nhân cách đáp ứng yêu cầu của xã hội.

1.2.2.2 Kỹ năng tư vấn học đường

1.a.i.1.a.i.23]

Một số tác giả khác như A.Danhilov, M.N Xkaltkin, B.P Exipov, Nguyễn

Văn Hoan quan niệm: "KN là khả năng con người thực hiện có hiệu quả hành động tương ứng với các mục đích, điều kiện trong đó hành động xảy ra KN mang tính khái quát được sử dụng trong các tình huống khác nhau, chỉ khi đã nắm vững kiến thức mới hình thành được KN" [1.a.i.1.a.i.23]

Theo lý thuyết về cấu trúc hoạt động, trong hoạt động có thể có nhiềuhành động Mỗi hành động đều có mục đích Trong mỗi hành động có nhiềuthao tác (thao tác trên đối tượng và thao tác tư duy)

Với các hành động có mục đích khác nhau, cần lựa chọn các thao tác, quitrình thực hiện khác nhau Nghĩa là muốn hành động có kết quả phải biết lựachọn các thao tác hướng đích, sắp xếp được chúng theo một trình tự nhất địnhsao cho khi thực hiện theo trình tự đó, hành động sẽ đạt kết quả

15

Để đạt tới cùng một mục đích của hành động, người ta có thể lựa chọncác thao tác khác nhau và qui trình hành động khác nhau Đó là tính linh hoạt,sáng tạo trong hành động.

Các thao tác lựa chọn có thể giống nhau nhưng khi lựa chọn qui trìnhthực hiện khác nhau sẽ dẫn đến những kết quả hành động khác nhau

Như vậy, nếu thực hiện thành thạo được một số thao tác nhất định có thểsắp xếp, hình thành các KN khác nhau theo mục đích hành động

Từ những quan niệm nêu trên có thể hiểu: Kỹ năng là khả năng vận dụng kiến thức vào việc giải quyết có hiệu quả các tình huống sinh động trong thực tiễn.

- Kỹ năng tư vấn học đường

Tác giả Chu Liên Anh cho rằng “Kĩ năng tư vấn là sự vận dụng kiến thức, kinh nghiệm nghề nghiệp của người tư vấn vào việc xây dựng mối quan hệ tin cậy, bình đẳng với khách hàng, trao đổi thông tin để cung cấp giải đáp, giúp

họ đưa ra được quyết định tốt nhất cho vấn đề khó khăn mà họ gặp phải” [1]

Theo khái niệm này, nội hàm của kĩ năng tư vấn gồm các nội dung sau:

- Kỹ năng tư vấn được hình thành trên cơ sở vận dụng hiểu biết, tri thức

và giá trị nghề nghiệp Đó là các hiểu biết về mục đích của tư vấn, về cácnguyên tắc, giá trị của tư vấn và các hiểu biết, kinh nghiệm xã hội

- Kỹ năng tư vấn được thể hiện ra bên ngoài bằng tập hợp các thao tác hay các hành động để xây dựng mối quan hệ và tìm hiểu, cung cấp thông tin

- Kết quả của sự vận dụng kỹ năng tư vấn giúp người được tư vấn có khảnăng tự quyết định được phương thức giải quyết vấn đề một cách hiệu quả

Khi đề cập đến kĩ năng TVHĐ có thể hình dung ngay đến kĩ năng hướngdẫn, tư vấn của giáo viên đối với những vấn đề học sinh đang cần trợ giúp, ở đâychính là sự vận dụng kinh nghiệm, tri thức, năng lực ở giáo viên một cách linhhoạt phù hợp để hỗ trợ học sinh giải quyết những khó khăn khi họ gặp phải

Từ những phân tích nêu trên, có thể hiểu: Kĩ năng TVHĐ là sự vận dụng kiến thức về tư vấn của nhà giáo dục vào quá trình trợ giúp học sinh, giúp các

em vượt qua được những trở ngại và khó khăn trong học tập, trong mối quan

hệ với những người xung quanh, trong việc tham gia các hoạt động giáo dục, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi nhất cho quá trình phát triển nhân cách của các em.

1.2.3 Tổ chức bồi dưỡng kĩ năng tư vấn học đường cho giáo viên

Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên phổ thông

đã được quy định cụ thể ở thông tư 31/2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo Từthông tư này, hiện nay một số các tỉnh trong cả nước Sở Giáo dục và Đào tạo;

Sở nội vụ kết hợp với các trường Đại học Sư phạm mở các lớp bồi dưỡng cấpchứng chỉ tư vấn học đường cho giáo viên phổ thông Thông qua các lớp bồidưỡng này giáo viên làm công tác tư vấn học đường sẽ tiếp thu được những trithức, kỹ năng cơ bản để có thể bước đầu thực hiện được hoạt động tư vấn họcđường Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, giáo viên làm công tác tư vấn ởcác địa phương cần không ngừng bồi dưỡng những kiến thức về tư vấn họcđường, kiến thức tâm lý giáo dục Đây là những kiến thức mang tính chuyênmôn sâu của một lĩnh vực khoa học mà trong khoảng thời gian ngắn bồi dưỡnggiáo viên không thể truyền đạt được hết Do đó, quá trình tổ chức bồi dưỡngthường xuyên kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học cần phải thựchiện hàng năm bằng các hình thức bồi dưỡng khác nhau

Từ các khái niệm: Tổ chức, bồi dưỡng, khái niệm tư vấn học đường đãnêu ở trên, chúng tôi hiểu về khái niệm tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học

đường cho giáo viên như sau: Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên là những hoạt động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản

lý đến quá trình cập nhật, bổ sung kiến thức và rèn luyện kỹ năng tư vấn học đường của giáo viên, giúp giáo viên nâng cao kỹ năng tư vấn học đường của bản thân.

Các kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên rất đa dạng phong phú bêncạnh những kỹ năng chung như: kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hỏi, kỹ năng thấucảm, kỹ năng thuyết phục v.v còn có những kỹ năng đặc thù phù hợp với

17

từng bậc học, vùng miền như: kỹ năng can thiệp, kỹ năng phát hiện sớm, kỹnăng đánh giá tâm lý học sinh, kỹ năng phối hợp các lực lượng giáo dục v.v

1.3 Một số vấn đề cơ bản về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

1.3.1 Mục tiêu bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Hoạt động bồi dưỡng nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ củagiáo viên về lĩnh vực tư vấn học đường cho học sinh trong tình hình mới, trang

bị cho giáo viên những kiến thức, kỹ năng cần thiết để thực hiện tốt công tác tưvấn trong nhà trường

Thông qua hoạt động tư vấn học đường, giáo viên giúp học sinh pháttriển toàn diện về nhân cách, trang bị thêm cho các em những kiến thức mớitrong cuộc sống và trong lao động

1.3.2 Nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học

Nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trườngTiểu học bao gồm các nhóm kỹ năng sau:

1.3.2.1 Nhóm kỹ năng chung của tư vấn học đường

a) Kỹ năng lắng nghe

Kỹ năng lắng nghe trong tư vấn học đường là sự vận dụng tri thức, kinhnghiệm vào hành vi quan sát, chú ý cao độ và thể hiện thái độ tôn trọng nhằmhiểu biết cảm xúc, suy nghĩ và vấn đề của học sinh đồng thời giúp học sinhnhận biết rằng mình đang được quan tâm, chia sẻ

+ Biểu hiện: Kỹ năng lắng nghe được thể hiện qua bốn thành tố sau:

Hòa nhập với ngôn ngữ, cơ thể của các em; đáp ứng tối thiểu; phản hồingắn; tóm lược vấn đề

+ Cách thức lắng nghe tích cực:

Đối diện học sinh: ngồi thẳng hoặc nghiêng người ra phía trước để thể hiện sự chú ý

Duy trì giao tiếp bằng mắt, thể hiện giáo viên quan tâm đến học sinh và điều học sinh nói.

Cố gắng thấu hiểu cảm xúc của học sinh đằng sau những thông tin hoặc suy nghĩ mà học sinh nói ra

Đáp trả phù hợp, có lời (như gật đầu, nhíu lông mày…) và có lời để khuyến khích học sinh nói tiếp

Với đáp trả có lời, tập trung vào vấn đề then chốt giúp giáo viên theo dõi được nội dung câu chuyện

b) Kỹ năng hỏi

Kỹ năng hỏi trong tư vấn học đường là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệmvào hành vi sử dụng câu hỏi hợp lý hướng tới cảm xúc, suy nghĩ và hành vi củahọc sinh, khích lệ học sinh chia sẻ nhằm khai thác thông tin, đồng thời giúp họcsinh tự nhận thức về bản thân và hoàn cảnh để thay đổi

Kỹ năng hỏi là một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong tư vấnhọc đường Đặt câu hỏi không chỉ là một cách thức khai thác thông tin về họcsinh mà còn nhằm mục đích giúp học sinh sáng tỏ hơn, nhận ra vấn đề củamình Trong tư vấn học đường, giáo viên đặt câu hỏi không chỉ giúp học sinhnói ra những điều các em đang cảm thấy, đang nghĩ đến, mà còn giúp các emnói ra cả những điều đã bị quên đi trong quá khứ Thực hiện tốt kỹ năng này sẽgiúp mô hình hóa được vấn đề của học sinh thông qua cách đặt câu hỏi trọngtâm Có 2 dạng câu hỏi: câu hỏi mở và câu hỏi đóng

c) Kỹ năng thấu cảm

Kỹ năng thấu cảm trong tư vấn học đường là khả năng biết đặt mình vào

vị trí của học sinh để hiểu biết sâu sắc, đầy đủ về tâm tư, tình cảm của học sinh;biết cảm thông, chia sẻ đối với họ

Kỹ năng thấu cảm cho phép cán bộ tư vấn lắng nghe sâu sắc hơn ý nghĩ

và cảm giác của học sinh Qua đó, cán bộ tư vấn có thể trả lời học sinh vềnhững điều mà các em nói theo những cách khác nhau

19

Để thực hiện sự thấu cảm giáo viên cần lưu ý: Nghe thấy những biểucảm dưới ngôn ngữ của học sinh, cảm nhận và hiểu những cảm xúc, những điềuhọc sinh đã trải qua, quan tâm đến nhu cầu của học sinh, nhạy cảm và tôn trọngnhững giá trị, những trải nghiệm của học sinh cho dù điểu đó có thể không phùhợp với cán bộ tư vấn, có sự nâng đỡ, động viên học sinh, nhìn thấy mặt tíchcực của học sinh đằng sau cảm xúc, hành vi tiêu cực.

d) Kỹ năng phản hồi

Kỹ năng phản hồi trong tư vấn học đường là khả năng chuyển tải mức độhiểu và thấu cảm của giáo viên tới học sinh, phản ánh lại những gì đã nghe, đãcảm nhận được từ học sinh, giúp duy trì mối quan hệ tốt đẹp và đạt hiệu quảcao trong giao tiếp

Ý nghĩa của phản hồi là giúp cho học sinh cảm thấy có người đang lắngnghe và hiểu mình, làm cho học sinh được khích lệ và giúp học sinh ý thứcđược điều họ vừa nói và có trách nhiệm với lời nói đó

Giáo viên phản hồi làm cho học sinh có cảm giác được quan tâm, còncán bộ tư vấn biết chắc điều mình hiểu là không sai, không suy diễn Trongtrường hợp nó hiểu sai sẽ được học sinh giải thích và điều chỉnh kịp thời

Khi sử dụng kỹ năng phản hồi, giáo viên có thể lặp lại nội dung câu nóihoặc lặp lại cảm xúc nhằm giúp học sinh ý thức hơn về nội dung tình cảm trongngôn từ của các em Có hai cách phản hồi cơ bản: Phản hồi lặp lại (phản hồinhắc lại), phản hồi cảm xúc (phản hồi tâm tình)

e) Kỹ năng cung cấp thông tin

Kỹ năng cung cấp thông tin là khả năng đáp ứng nhu cầu về thông tincủa học sinh, giúp học sinh thu được những thông tin khách quan, có giá trị đểgiải quyết vấn đề của học sinh

Trong tư vấn học đường, giáo viên cần phân biệt sự khác nhau giữa việccung cấp thông tin và việc “dạy” cho học sinh điều gì đó, theo kiểu cố gắng ápđặt ý tưởng lên học sinh

Sự cung cấp thông tin của giáo viên đối với học sinh được thể hiện qua một số điểm sau:

 Cung cấp thông tin để mở rộng vấn đề cần xem xét ở học sinh

 Cung cấp thông tin mà không thuyết phục học sinh

 Cung cấp thông tin mà không bao chứa sự áp đặt lời khuyên

 Cung cấp thông tin không ẩn chứa thái độ của cán bộ tư vấn đối vớithông tin

 Cung cấp thông tin không hướng tới cách giải quyết vấn đề

Mục đích của cung cấp thông tin là giúp học sinh hướng đến hành động

Vì vậy, thông tin giáo viên đưa ra cần tập trung vào việc làm thế nào để họcsinh vận dụng thông tin vào thực hành giải quyết vấn đề của các em

f) Kỹ năng hóa giải im lặng

Im lặng là không thể hiện phản ứng, thái độ hay lời nói

Trong tư vấn học đường, kỹ năng hóa giải im lặng là khả năng nhận biết

lý do của sự im lặng ở học sinh, khuyến khích học sinh nói ra vấn đề của mình

Trong bối cảnh tư vấn học đường, nếu giáo viên để học sinh duy trì tìnhtrạng im lặng lâu (bất kể vì lý do gì) sẽ dẫn tới tình trạng lệ thuộc của học sinhvào giáo viên Điều này có thể dẫn tới sự bế tắc truyền thông trong quá trình tưvấn

Để xử lý im lặng giáo viên luôn sử dụng những từ “im lặng”, “nói”,

“không nói” Đây là những từ chốt cần nhất để học sinh ý thức về trạng thái imlặng không nói của mình Giáo viên có thể khơi gợi để học sinh thấy được làgiáo viên luôn sẵn sàng

Những kỹ năng cụ thể nêu trên là những kỹ năng cơ bản, cần thiết chohoạt động tư vấn nói chung Để hoạt động tư vấn học đường ở trường học cóhiệu quả, giáo viên cần có các kỹ năng chuyên biệt sau đây:

1.3.2.2 Nhóm kỹ năng chuyên biệt của tư vấn học đường

21

a) Kỹ năng phát hiện sớm

Kỹ năng phát hiện sớm là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm để tìm tòinhững dấu hiệu cho thấy học sinh có những vân đề hành vi, cảm xúc cần phảiđược trợ giúp hoặc những vấn đề nổi cộm của học sinh toàn trường cần đượccan thiệp kịp thời

Trong tư vấn học đường, phát hiện sớm và can thiệp kịp thời cho trẻ cócác vấn đề về hành vi và cảm xúc có thể giúp giảm thiểu những tác hại sau nàycủa những rối loạn thần kinh cũng như giảm thiểu những gánh nặng và chi phíchăm sóc sức khỏe nói chung Từ những phân tích trên chúng ta quan niệm:

Mục đích của kỹ năng phát hiện sớm: giúp ngăn ngừa, giảm thiểu những

tác động tức thời hoặc dài hạn của những vấn đề sức khỏe tinh thần ở học sinh

Các biểu hiện/thao tác tiến hành kỹ năng: Nhận diện những vấn đề nổi

cộm của học sinh toàn trường, nhận diện những học sinh có vấn đề về hành vi,cảm xúc, đánh giá những dữ liệu thu được dựa trên việc kết hợp các nguồnthông tin khác nhau, lên kế hoạch sử dụng những dữ liệu đã được sàng lọc:Cung cấp cho nhà trường, giáo viên, cha mẹ học sinh; phòng ngừa, theo dõi vàtrợ giúp kịp thời

b) Kỹ năng đánh giá tâm lý học sinh

Kỹ năng đánh giá tâm lí học sinh là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm đểthu thập những dữ liệu chính xác về đặc điểm tâm lí của học sinh (năng lực,tính cách, điểm mạnh, điểm yếu, mức độ khó khăn tâm lí…) để có kế hoạch trợgiúp can thiệp kịp thời và hiệu quả

Đánh giá là một công việc thường xuyên của giáo viên làm công tác tư vấn.Đánh giá diễn ra trong tất cả các giai đoạn của tư vấn, có thể trước, trong hoặc saukhi tư vấn nhằm trợ giúp có hiệu quả Trong tư vấn học đường đánh giá tâm lí họcsinh là một việc làm cần thiết để thu thập số liệu cho việc phòng ngừa, can thiệpđảm bảo tư vấn chính xác, giúp học sinh nhận thức được bản thân từ đó nâng caonăng lực giải quyết những khó khăn, vướng mắc đang gặp phải

c) Kỹ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động phòng ngừa trong nhà trường

Kỹ năng tổ chức các hoạt động phòng ngừa trong nhà trường là sự vậndụng tri thức, kinh nghiệm vào thiết kế, triển khai và đánh giá việc áp dụng cácchính sách toàn trường nhằm ngăn ngừa hoặc giảm thiểu các nguy cơ gặp khókhăn/ rối nhiễu tâm lí ở học sinh

Mục đích của kỹ năng: Giảm thiểu hoặc ngăn chặn sự phát triển của

những rối nhiễu tâm lí, tăng cường sức khỏe tâm thần cho học sinh

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Thu thập, phân tích, đánh giá những vấn đề nổi cộm của học sinh trongtrường (bạo lực học đương, bỏ học, kì thị, lo hãi trước mùa thi …)

Lựa chon vấn đề cần thiết có thể tổ chức các chương trình phòng ngừahiệu quả và huy động nguồn lực

Thiết kế các chương trình phòng ngừa và triển khai toàn trường: Xácđịnh mục tiêu, đối tượng xây dựng nội dung, thời gian, cách thức thực hiện,nhân lực

d) Kỹ năng can thiệp

Kỹ năng can thiệp là sự vận dụng tri thức, kinh nghiệm để xây dựng vàtriển khai những kế hoạch trợ giúp kịp thời, phù hợp với từng tình huống tưvấn, giúp học sinh có cuộc sống tâm lí cân bằng và ổn định

Mục đích của kỹ năng: Đem lại môi trường phát triển tốt nhất cho học sinh.

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Lập kế hoạch can thiệp cụ thể, phù hớp với vấn đề và hoàn cảnh của họcsinh: Xác định mục tiêu, kết quả mong muốn, lựa chọn các biện pháp can thiệpthích hợp và đoán trước các trở ngại có thể

Tiến hành can thiệp kịp thời và hiệu quả theo mục tiêu

Theo dõi, giám sát can thiệp

Đánh giá kết quả can thiệp và điều chỉnh: đối chiếu kết quả với mục tiêu đặt ra, trên cơ sở đó điều chỉnh các can thiệp cũ hoặc đề ra can thiệp mới

e) Kỹ năng phối hợp các lực lượng giáo dục

23

Kỹ năng phối hợp các lực lượng giáo dục là sự vận dụng trí thức, kinhnghiệm vào việc kết nối các nguồn lực trong gia đình, nhà trường, cộng đồngmột cách hiệu quả để hỗ trợ học sinh trong việc tự giải quyết vấn đề.

Chúng ta đều hiểu tầm quan trọng của việc thiết lập, duy trì và phát triểnmối quan hệ hợp tác giữa giáo viên và các lực lượng giáo dục trong nhà trườngđối với hiệu quả công việc của cán bộ tư vấn học đường, những hệ thống hỗ trợ

tự nhiên tại gia đình và cộng đồng đem lại hiệu quả rất lớn

Mục đích của kỹ năng: Nâng cao nguồn lực trợ giúp học sinh đối

mặt/giải quyết những khó khăn, vướng mắc/ rối nhiễu tâm lí, hành vi

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Xác định rõ tầm quan trọng/mức độ ảnh hưởng của các lực lượng giáodục đối với việc cải thiện tình trạng của học sinh

Xác định mục tiêu, lên kế hoạch tổng thể

Kết nối các lực lượng theo mục tiêu chung

Kiểm tra kết quả và điều chỉnh

f) Kỹ năng lập và lưu trữ hồ sơ tâm lý học sinh

Kỹ năng lập và lưu trữ hồ sơ tâm lí của học sinh là sự vận dụng tri thức,kinh nghiệm vào việc lưu giữ đầy đủ và khoa học những thông tin về học sinh,đảm bảo tính bí mật và an toàn, để có thể theo dõi, giám sát những thay đổi/tiến bộ của học sinh và làm cơ sở cho những kế hoạch trợ giúp, can thiệp nếu

có trong tương lai

Mục đích của kỹ năng: Trong tư vấn học đường, việc lưu giữ hồ sơ tâm lí

của học sinh là rất cần thiết để làm cơ sở, căn cứ cho những kế hoạch trợ giúp

và can thiệp tiếp theo; theo dõi và giám sát những thay đổi/tiến bộ của học sinh,đảm bảo tính liên tục trong tiến trình trợ giúp; cung cấp thông tin cho các cơquan chức năng trong các trường hợp cần thiết; cung cấp dữ liệu nghiên cứu vàbáo cáo định kì

Các biểu hiện/ thao tác tiến hành kỹ năng:

Thiết kế biểu mẫu lưu trữ rõ ràng, khoa học

Lưu thông tin một cách an toàn và bí mật.

Cập nhật thường xuyên những thay đổi của họ sinh hoặc những can thiệpmới của giáo viên làm công tác tư vấn

1.3.3 Phương pháp và hình thức bồi dưỡng

1.3.3.1 Phương pháp bồi dưỡng

Để thực hiện quá trình bồi dưỡng thường xuyên, liên tục cho giáo viênlàm công tác tư vấn học đường có rất nhiều các phương pháp bồi dưỡng khácnhau Cụ thể có một số phương pháp phổ biến như sau:

- Phương pháp thuyết trình: Đây là phương pháp được sử dụng phổ biến

trong bồi dưỡng tư vấn học đường cho giáo viên Phương pháp này được độingũ chuyên gia có chuyên môn sâu về lĩnh vực tư vấn học đường sử dụng nhằmnâng cao nhận thức cho giáo viên làm công tác tư vấn học đường tại các trườngTiểu học

- Phương pháp nêu vấn đề: Đây là một phương pháp bồi dưỡng nhằm

phát huy tính tích cực của người học Để thực hiện được phương pháp này giáoviên làm công tác tư vấn học đường trong các hội nghị, hội thảo, tập huấn…cầnđưa ra được những vấn đề bản thân gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trìnhlàm công tác tư vấn học đường để cùng chia sẻ, bàn bạc, có những giải phápthích hợp cho vấn đề mình quan tâm

- Phương pháp thảo luận nhóm: Trong hoạt động nhóm, giáo viên chia

lớp thành các nhóm nhỏ (mỗi nhóm từ 4 đến 5 học sinh) Dưới sự điều tiết củagiáo viên tất cả các nhóm cùng làm việc một lúc Tuy nhiên nhiệm vụ của mỗinhóm có thể khác nhau và các thành viên trong nhóm tương tác để cùng hoànthành nhiệm vụ học tập đã được giao

- Phương pháp đóng vai: Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực

hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây

là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tậptrung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặc quan sát được Việc

25

“diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sựthảo luận sau phần diễn ấy.

- Phương pháp xử lý tình huống: là việc bồi dưỡng dựa trên tình huống

có thật hoặc giống như thật, đòi hỏi người học phải tìm hiểu, suy nghĩ, đề rađược quyết định thích hợp nhất

các lớp bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho đội ngũ giáo viên nói chung

và giáo viên tiểu học nói riêng Thông thường, Phòng GD&ĐT sẽ triệu tập tổmạng lưới chuyên môn của huyện (Được thành lập theo nhiệm kì 2 năm, baogồm các giáo viên chủ nhiệm, giáo viên do trường giới thiệu) đi dự lớp bồidưỡng do Sở GD&ĐT tổ chức Bồi dưỡng tập trung có thể diễn ra theo hai hìnhthức: bồi dưỡng nâng hạng giáo viên ( trong chương trình bồi dưỡng nâng hạngcho giáo viên tiểu học có chuyên đề về công tác tư vấn học đường ở trường tiểuhọc); bồi dưỡng cấp chứng chỉ tư vấn học đường

- Bồi dưỡng theo chuyên đề tại trường Tiểu học: Các chuyên đề bồi

dưỡng do trường tiểu học tự tổ chức, được sự chỉ đạo của Phòng GD&ĐT cáctrường có thể quy định định kì tổ chức chuyên đề, với chủ đề nâng cao kỹ năng

tư vấn học đường cho giáo viên tiểu học

- Tự bồi dưỡng của giáo viên Tiểu học: Đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và

thách thức mà xã hội không ngừng phát triển đã đặt ra, từng giáo viên phải nêucao tinh thần tự học, tự rèn Nhà trường có trách nhiệm quy hoạch, tạo điềukiện thuận lợi cho việc học tập nâng chuẩn cũng như định hướng việc bồi

dưỡng của giáo viên, tuy nhiên, hơn cả vẫn là ý thức vươn lên của mỗi cá nhân,từng giáo viên có thể học tập, bồi dưỡng ở mọi lúc, mọi nơi với nhiều hình thức

khác nhau, có thể qua sách, báo, đài, tài liệu, Internet; có thể học trong cuộcsống, qua bạn bè, đồng nghiệp …

1.3.4 Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường Tiểu học

1.3.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Lập kế hoạch là xác định các căn cứ pháp lí và căn cứ thực tiễn cho việcbồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên, đảm bảo kế hoạch đượcxây dựng dựa trên những căn cứ chắc chắn làm cơ sở cho quá trình tổ chứcthực hiện

Xác định thực trạng nhiệm vụ cho việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn họcđường cho giáo viên của nhà trường: Về nội dung đang thực hiện, cách thứcthực hiện, cơ sở lí luận, kiến thức của đội ngũ giáo viên về vấn đề TVHĐ; các

cơ sở vật chất cần thiết

Xác định các nội dung nhiệm vụ cần thực hiện để làm tốt công tác bồidưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên Với mỗi nhiệm vụ xác địnhchính xác đối tượng tham gia thực hiện, công việc cần thực hiện, các điều kiện

về tài liệu, CSVC cần thiết để thực hiện công việc đó cũng như tiến độ thờigian cần thiết để hoàn thành công việc

Dự kiến trước các chi phí vật chất phát sinh trong quá trình thực hiện kếhoạch đối với nhà trường, các cá nhân chịu trách nhiệm thực hiện, cả đối vớitập thể, cá nhân học sinh, xác định nguồn kinh phí huy động

Thiết lập hệ thống chuẩn để kiểm tra đánh giá hoạt động, các quy định,quy chế cần thiết để đảm bảo kế hoạch được thực hiện một cách nghiêm túc vàhiệu quả

Nhiệm vụ lập kế hoạch được thực hiện bởi Hiệu trưởng nhà trường vàcác lực lượng giáo dục khác trong nhà trường Quá trình thực hiện cần đảm bảocác vấn đề sau:

27

- Có sự thống nhất chỉ đạo của chi bộ trường học, thực hiện dưới sự chỉ đạo trực tiếp của bí thư chi bộ - Hiệu trưởng nhà trường.

- Các thông tin cần thiết phải được thu thập từ thực tế nhà trường, do sự đóng góp của tất cả các thành viên trong nhà trường

- Phó Hiệu trưởng nghiên cứu tìm hiểu nội dung chương trình sách giáokhoa, chuẩn kiến thức kĩ năng ở các bộ môn, mục đích yêu cầu của nhiệm vụbồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên Tiểu học Đối chiếu các vấn

đề trên với thực trạng hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáoviên của nhà trường để lập kế hoạch một cách khoa học, hợp lí và khả thi

Kế hoạch cần được công khai để nhận được sự đóng góp của các thành viênhội đồng và được sự phê duyệt của Hiệu trưởng trước khi triển khai thực hiện

Việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên phải căn cứ vào những cơ sở sau đây:

- Căn cứ vào mục tiêu giáo dục

- Căn cứ vào hướng dẫn của Bộ, Sở, PGD&ĐT về bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

- Căn cứ vào kế hoạch và nhiệm vụ của năm học

- Căn cứ vào tình hình giảng dạy và nội dung chương trình các môn họctrong nhà trường, các chủ trương công tác trọng tâm và nhiệm vụ chính trị củađịa phương

Dựa vào điều kiện kinh tế, xã hội của địa phương, điều kiện cơ sở vậtchất và đội ngũ giáo viên của nhà trường để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng kỹnăng tư vấn học đường cho giáo viên mang tính khả thi hơn

Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh tiểu học

Quá trình xây dựng kế hoạch cần phải chú ý lựa chọn các hoạt động phùhợp để tích hợp nội dung bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên.Đồng thời phải có kế hoạch cho toàn trường, cho từng khối lớp, tiến tới ổn địnhthành nền nếp Lựa chọn những KN sẽ giáo dục cho HS phù hợp với từng độ

tuổi học sinh tiểu học Cần kết hợp khéo léo giữa hình thức và nội dung giáo dục

KN sao cho không bị chồng chéo gây nhàm chán và quá tải đối với học sinh

1.3.4.2 Tổ chức thực hiện bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

ở trường tiểu học

Để tổ chức thực hiện bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

ở trường tiểu học, hiệu trưởng thành lập Ban chỉ đạo và bố trí nhân sự để thựchiện hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên Tuỳ điều kiện nhà trường mà phâncông trách nhiệm quản lí hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường chogiáo viên Cán bộ quản lí hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường chogiáo viên có thể là Hiệu trưởng hoặc Phó hiệu trưởng

Phó Hiệu trưởng cùng với các lực lượng giáo dục lập kế hoạch và trực tiếp

tổ chức thực hiện kế hoạch; xây dựng các cơ chế giám sát, kiểm tra cần thiết; xâydựng nội dung, chương trình phù hợp để bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường chogiáo viên trong trường và triển khai tới các giáo viên để thực hiện

Giáo viên chủ nhiệm lớp là những thành viên chủ chốt thực hiện công tác

tư vấn học đường cho học sinh; là những người thiết kế các hoạt động và điềukhiển học sinh thực hiện các hoạt động đó, qua đó truyền tải đến học sinh cácthông điệp cần thiết và rèn luyện cho các em các KNS cần thiết Giáo viên chủnhiệm là cầu nối giữa nhà trường, học sinh và gia đình học sinh, cung cấpnhững thông tin cần thiết cho việc điều chỉnh, bổ sung cho kế hoạch Do đógiáo viên chủ nhiệm thường là đối tượng được ưu tiên tham gia lớp bồi dưỡng

kỹ năng tư vấn học đường

Ban giám hiệu tổ chức, hướng dẫn đội ngũ GVCN thực hiện kế hoạch tưvấn học đường, giúp CBQL kiểm tra, đánh giá kết quả của các hoạt động đãtriển khai

Phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trườngbao gồm: Tập thể cán bộ, giáo viên, các tổ chức quần chúng, các ban ngành

29

trên địa bàn trường đóng để tổ chức tốt việc bồi dưỡng kỹ năng tư vấn họcđường cho giáo viên.

1.3.4.3 Chỉ đạo triển khai hoạt động bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Công tác chỉ đạo triển khai kế hoạch bồi dưỡng tư vấn học đường chogiáo viên của CBQL bao gồm:

Chỉ đạo triển khai xây dựng kế hoạch cụ thể đến từng tháng, từng tuần,lựa chọn nội dung tư vấn phù hợp

Chỉ đạo các lực lượng tham gia thực hiện kế hoạch, lực lượng theo dõi,kiểm tra, giám sát các hoạt động tư vấn học đường của giáo viên Giám sát quátrình thực hiện nhiệm vụ của các giáo viên và của chính người lập kế hoạch, đảmbảo rằng công tác bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên đang đượcthực hiện đúng kế hoạch đã định, hướng tới các mục tiêu xác định trước

Chỉ đạo giáo viên thường xuyên tích hợp, lồng ghép nội dung tư vấn họcđường cho học sinh qua quá trình dạy học các môn học, từ đó nâng cao kỹ năng

tư vấn học đường; Giải thích, tìm hướng giải quyết đối với các vấn đề mới nảysinh trong quá trình thực hiện kế hoạch

Chỉ đạo tiến hành các buổi họp đánh giá rút kinh nghiệm từng giai đoạncủa quá trình thực hiện kế hoạch, trong đó tổng hợp được các mặt mạnh haycác hạn chế đã thực hiện, rút kinh nghiệm bổ sung điều chỉnh kế hoạch

Huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phục vụ cho hoạt độngbồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên

1.3.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng tư vấn học đường cho giáo viên ở trường tiểu học

Kiểm tra đánh giá là một khâu quan trọng trong quản lí quá trình sưphạm diễn ra trong nhà trường Nó giúp chủ thể quản lí có thông tin phản hồichính xác từ đối tượng quản lí Việc kiểm tra đánh giá phải dựa trên chươngtrình kế hoạch, phải có tiêu chí, chuẩn mực cụ thể cho từng loại hoạt động vàphải được thực hiện hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng