su tiep bien van hoa An Do trong van hoa Sa Huynh Cham Pa

Tuy nhiên, người Chăm cũng đã học hỏi và giao lưu văn hoá không những ở Ấn Độ mà còn của các quốc gia, các nền văn hoá lân cận như Đại Việt, Trung Quốc, Khmer… kết hợp với những yếu [r]

Sự giao lưu – tiếp biến văn hóa Ấn Độ trong

văn hóa Sa Huỳnh – Champa

GVHD : Ths Lê Thị Mai Nhóm thực hiện : Nhóm 1

Quảng Bình

Bình Thuận

PHẦN MỞ ĐẦU

x1111o

 Nằm ở vị trí ngã tư đường, Việt Nam là trung tâm giao lưu của nhiều nền văn hóa, văn minh lớn trên thế giới Trong đó có hai nền văn minh lớn đó là văn minh Ấn Độ và văn minh Trung Hoa.

 Quá trình giao lưu, tiếp xúc giữa nền văn hóa Sa Huỳnh-Ấn bắt đầu từ rất sớm (khoảng thế kỷ IVTCN) Chủ yếu là quan hệ buôn bán.

 Tới văn hóa Champa được xem là bước phát triển tiếp nối của văn hóa Sa Huỳnh thì những của nền văn hóa Ấn Độ gần như là toàn diện trên tất cả các mặt.

1.1.Văn hóa Ấn Độ.

 Nền văn minh Ấn Độ là một nền văn minh nổi tiếng thế giới

thuộc về loại cổ xưa nhất tồn tại liên tục từ thời cổ trung đại

cho đến nay Bán đảo Ấn Độ thuộc Nam Á gần như hình tam

giác, phía Bắc bị chắn bởi dãy núi Hymalaya, từ bên ngoài vào

Ấn Độ rất khó khăn, chỉ có thể qua các con đèo nhỏ ở Tây - Bắc

Ấn Đông Nam và Tây Nam Ấn Độ giáp Ấn Độ Dương.

 Ấn Độ là nơi sản sinh ra nhiều giá trị văn hóa đặc sắc Những

thành tựu đó không chỉ ảnh hưởng đối với Ấn Độ mà còn tác

động tới nhiều nền văn hóa trenn thế giới.

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1: Khái quát về văn hóa Ấn Độ và văn hóa Sa Huỳnh – Champa

1.2 văn hóa Sa Huỳnh - Champa

1.2.1 văn hóa Sa Huỳnh

Bản đồ Phân bố di tích văn hoá Sa Huỳnh ở Quảng Nam

 Chủ nhân văn hóa Sa Huỳnh có nền kinh tế đa thành phần, gồm trồng trọt trên nương rẫy và khai thác sản phẩm rừng núi, trồng lúa ở đồng bằng, phát triển các nghề thủ công, đánh bắt cá ven biển và trao đổi buôn bán với những tộc người trong khu vực Đông Nam Á và xa hơn, với Trung Quốc và Ấn Độ.

 Về đời sống tinh thần thì cư dân Sa Huỳnh đã có nhu cầu làm đẹp bằng đồ trang sức như:khuyên tai hai đầu thú, các vật trang sức từ đá mã não, thủy tinh Ngoài ra họ còn biết làm đồ gốm, chum gốm.

1.2.2 Văn hóa Champa.

x1111o

 Vương quốc Champa tồn tại kéo dài từ năm 192-1832 với giai đoạn phát triển cực thịnh là vào thế kỷ IX-X, 2 thế kỷ này được xem là hai thế kỷ vàng son của Champa và bắt đầu suy yếu trước sức ép nam tiến của Đại Việt.

 Chủ nhân của nền văn hóa Champa là người Nam Đảo,thuộc nhóm ngôn ngư Malayo-Polinesien.

 Người Chăm cổ có nền kinh tế đa thành phần, đó là nông nghiệp đa canh: trồng lúa, dâu tằm, bông, hoa màu… Lâm nghiệp: khai thác gỗ

và hương liệu quý… Ngư nghiệp: đánh bắt thủy hải sản và thủ công nghiệp: làm gốm, thủy tinh, rèn sắt, chế tác đồ trang sức và mỹ nghệ vàng bạc… Đặc biệt người Chăm cổ giỏi nghề buôn bán bằng đường biển và đường sông

 Vương quốc Champa nổi tiếng trong lịch sử cổ trung đại với hệ thống cảng thị phục vụ cho việc đánh cá ngoài khơi xa, buôn bán, trao đổi giao lưu với những quần đảo ở biển Đông và xa hơn, đến Trung Quốc và

Ấn Độ do nằm trên trục giao thông đường biển quan trọng nối liền hai trung tâm văn minh lớn của thế giới

 Trong quá trình hình thành và tồn tại cư dân Champa

đã để lại nhiều giá trị văn hóa đặc sắc phong phú mang đậm chất Ấn Độ Những giá trị đó sẽ còn được duy trì ,bảo tồn với thời gian cho tới ngày nay

Chương 2: Sự giao lưu tiếp biến văn hóa Ấn Độ trong văn hóa

Sa Huỳnh – Champa

x1111o

2.1 Khái niệm giao lưu và tiếp biến văn hóa

 Giao lưu và tiếp biến văn hóa là hiện tượng xảy ra khi những

nhóm người (cộng đồng, dân tộc) có văn hóa khác nhau giao lưu

tiếp xúc với nhau tạo nên sự biến đổi về văn hóa của một hoặc cả

hai nhóm Giao lưu văn hóa tạo nên sự dung hợp, tổng hợp và

tích hợp văn hóa ở các cộng đồng Ở đó có sự kết hợp giữa các

yếu tố "nội sinh" với yếu tố "ngoại sinh" tạo nên sự phát triển văn

hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn Giao lưu và tiếp biến văn

hóa là sự tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể

2.2 Những điều kiện tác động đến sự giao lưu, tiếp biến

hệ ,quan

hệ lịch sử

Những mối liên

hệ ,quan

hệ lịch sử

Yếu tố khách thể

Yếu tố khách thể

Chủng tộc

Không gian văn hóa

Không gian văn hóa

Mối quan hệ

lịch sử Mối quan hệ

lịch sử

2.3 Các con đường đưa văn hóa Ấn Độ đến xứ sở Sa Huỳnh - Chăm pa

Con đường thương mại

Con đường truyền đạo Con đường truyền đạo

Bản đồ Buôn bán trên biển Nam Trung Hoa giai

đoạn từ

TK 2 trước Công nguyên đến TK 2 sau Công

nguyên

Chương 3: Các lĩnh vực giao lưu tiếp biến văn hóa Ấn Độ đối với

văn hóa Sa Huỳnh – Champa

x1111o

3.1 Chính trị

 Nhiều sử liệu đã chứng minh rằng: Champa không phải là một

vương quốc có thể chế chính trị “Trung ương tập quyền”mà là một

quốc gia liên bang theo mô hình Mandala.

 vương quốc Chăm Pa có thể được kết hợp từ 5 tiểu quốc là

Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara và Panduranga Mỗi tiểu

quốc đều có thể chế chính trị theo hình thức tự trị và có quyền ly

khai khỏi liên bang để xây dựng quốc gia riêng độc lập.

 Ở đây các vua chúa lên ngôi không phải do cha truyền con nối như

các quốc gia khác ở châu Á Mà các vua chúa luôn có sự thoán

đoán hoặc thay thế theo nguyên tắc kẻ nào mạnh thì thắng ,còn kẻ

nào không đủ phẩm chất làm vua thì phải rút lui.

3.2 Ngôn ngữ, chữ viết

x1111o

 Champa sớm tiếp xúc với nền văn minh Ấn Độ, và đã tiếp nhận ngay hệ thống văn tự Ấn Độ ngay từ ngày lập quốc

 Nếu nhìn vào sự tiến triển của văn tự Sanskrit ở Champa, ta thấy từ trước thế kỷ IV – bia Võ Cạnh là tài liệu duy nhất – chữ viết có dạng cong của Nam Ấn; rồi sau đó, trong những thế kỷ VI -VIII chữ Phạn

ở Champa lại có dạng tự vuông của Bắc Ấn rồi từ thế kỷ VIII trở đi, dạng tự chữ Phạn của Champa chuyển sang kiểu tròn của Nam Ấn

 Vào thế kỷ IV, V đã xuất hiện xu hướng cải biến văn tự kiểu chữ thảo (chữ cong – akhar tharah) của Ấn Độ bằng cách bỏ các ký hiệu phụ ghi âm vốn không có trong tiếng Chăm Sau đó một số ký hiệu được

bổ sung, một số ký hiệu viết trên hoặc dưới dòng được đưa về cùng hàng với ký hiệu cơ bản

 Trên cơ sở tiếp thu chữ Phạn, người Champa đã sáng tạo ra chữ Chăm cổ, chữ viết của riêng dân tộc mình gồm 16 nguyên âm, 31 phụ âm, khoảng 32 dấu âm sắc

và chính tả

 Quá trình cải biên chữ Brami của Ấn Độ đến Akhar Thrah Champa là cả một thời gian lâu dài Vai trò của Akhar Thrah rất quan trọng, đó là loại chữ viết được dùng phổ biến và rộng rãi trong quần chúng, ghi chép tất cả các công việc hành chính của vương triều, chép sử, sáng tác văn chương

 Từ chữ Akhar Thrah, người Champa đã biến hóa thêm nét thành nhiều chữ viết khác nhau, có chức năng sử dụng vào những mục đích khác nhau đó là : Akhar Yok : chữ bí ẩn, Akhar Atwơr : chữ treo, chữ tắt, Akhar Kalimưng : chữ con nhện, chữ thấu Ngoài ra còn có chữ chỉ thấy trên bia kí là : Akhar Hayap và Akhar Rik.

chữ

Brami

Chữ Akhar Thrah chữ Sankrit

3.3 Văn học

x1111o

những tác phẩm văn học này cũng đã đến vùng đất này Tiêu biểu là 2 bộ sử thi Mahabharata và Ramayana

không có một văn bản văn học cổ nào của Champa Nhưng bia kí và những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc lại cho biết hầu như tất cả tác phẩm văn học cổ đại nổi tiếng của Ấn Độ đều đã có mặt và được biết đến ở Champa

x1111o

Hình chạm khắc minh họa sử thi Ramayana và Mahabharata 

Maharishi Valmi

ki

 Có lẽ hiện vật vật chất duy nhất còn lại chứng tỏ sự hiện diện của sử thi Ramayana là bốn bức phù điêu thế kỉ X tuy không đầy đủ nhưng dễ nhận ra các nhân vật chính của sử thi là Rama, Sita, Hanuman, Lashman,…

 Ngoài những hình phù điêu thể hiện các nội dung một thần thoại hay truyền thuyết Ấn Độ nào đó, hàng chục hình ảnh tượng trưng trên phù điêu đá của Champa cũng là hình ảnh những vị thần của hệ thống thần thoại Ấn Độ.

 Như vậy, qua bia kí và những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc, chúng ta thấy

ở Champa đã có mặt hầu như toàn bộ những tác phẩm văn học nổi tiếng cũng như các hệ thống thần thoại và truyền thuyết thuộc những tôn giáo khác nhau của Ấn Độ.

3.4 Nghệ thuật

x1111o

3.4.1 Văn hóa Sa Huỳnh

 Có thể nói, tiếp xúc và trao đổi Sa Huỳnh-Ấn Độ bắt đầu từ giai đoạn giữa của văn hóa Sa Huỳnh sơ kì sắt, từ thế kỷ 4 trước Công nguyên, tăng cường trong giai đoạn cuối và tăng mạnh mẽ từ thế

kỷ 1, 2 trước và sau Công nguyên.

 Qua việc phát hiện các hiện vật khảo cổ bằng trang sức như: Hạt chuỗi bằng đá Mã não và một số loại đá crytal, néphrite, agate, phiến sét…, hạt cườm bằng thủy tinh màu xanh, vàng hoặc nâu Qua đó các nhà khảo cổ nhận định rằng có thể là từ giữa TNK I TCN các sản phẩm này đã đến Việt Nam thông qua con đường trao đổi, buôn bán.

 Hiện vật có nguồn gốc Thái Lan, Ấn Độ, Địa Trung Hải cũng được tìm thấy trong rất nhiều các địa điểm của văn hoá Sa Huỳnh phân bố ở các loại địa hình từ hải đảo, duyên hải đến vùng đồi núi Loại hình hiện vật chính

là các loại hạt chuỗi và trang sức làm bằng mã não, thuỷ tinh, vàng

 Các hiện vật nói trên được phát hiện ở văn hóa Sa Huỳnh với nhiều hình dạng khác nhau như hình cầu, hình quả trám dẹt, hình hai chóp cụt lục giác chung đáy, hình tang trống dài … tất cả chúng đều có xuyên lỗ để luồn dây đeo.

Hạt chuỗi mã não, thuỷ tinh và đá Nephrite ở địa điểm Cồn Dàng (Huế)

Hạt chuỗi mã não và thủy tinh trong mộ Lai Nghi (Quảng

Nam).

 Mặc dù hạt chuỗi có nguồn gốc Ấn Độ đã được tìm thấy trong các địa điểm văn hoá Sa Huỳnh giai đoạn sớm (thế kỷ 4,5 trước Công nguyên), nhưng phải đến giai đoạn muộn mới có sự bùng nổ về

số lượng và loại hình hiện vật hạt chuỗi ở các địa điểm Những địa điểm với số lượng lớn hạt chuỗi các loại có thể kể đến như Hậu Xá II (Hội An, Quảng Nam), Lai Nghi (Điện Bàn, Quảng Nam), Hoà Diêm (Cam Ranh, Khánh Hoà), Giồng Cá Vồ (Cần Giờ, TP.Hồ Chí Minh).

 Nhìn chung, những tiếp xúc và trao đổi giai đoạn này chủ yếu dựa trên nền tảng kinh tế và bản chất của các quan hệ là đa chiều và bình đẳng.

3.4.2 Văn hóa Champa

x1111o

 Thời kỳ này Ấn Độ đã có mĐến khoảng thế kỷ II, thương

nhân và tu sĩ Ấn Độ đã giao tiếp thân mật với Đông Nam

Á, nhất là Champa Trong thời gian ở lại chờ thuận buồm xuôi gió trở về quê cũ, những người Ấn Độ này đã truyền cho giới quý tộc địa phương văn minh, văn hóa của họ và

cả cách tổ chức xã hội của Ấn Độ nữa.

 Một nền nghệ thuật phong phú, đặc sắc trên cơ sở những

tinh hoa đó Champa đã tiếp thu nghệ thuật Ấn Độ trên các lĩnh vực kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc và múa.

3.4.2.1 Kiến trúc.

x1111o

 Champa đón nhận dòng chảy của nền văn minh Ấn Độ từ biển Đông, một điều dễ nhận thấy trong kiến trúc Champa là nó đi cùng với tôn giáo Hầu hết, các công trình kiến trúc ở Champa đều phục vụ cho nhu cầu tôn giáo, dù cho những tác phẩm điêu khắc, kiến trúc đạt được giá trị mỹ thuật cao so với đương đại cũng đều nói lên đề tài tôn giáo.

 Trong suốt chiều dài lịch sử Champa, vương triều nào khi lên nắm quyền đều cho xây dựng hoặc trùng tu công trình tôn giáo để chứng

tỏ sự tồn tại của vương triều mình, phô trương sức mạnh quốc gia, nhưng quan trọng hơn cả vẫn nhằm vào mục đích tạ ơn thần linh qua việc dâng lễ vật cúng cho đền tháp Vì đã phù trợ sức mạnh và chiến thắng cho vương triều.

Tháp Mỹ Sơn

Tháp Hòa Lai

ngọn và mái hình cong là biểu tượng cho ngọn núi Mêru Vật liệu xây dựng là gạch và đá

trúc Bàlamôn giáo vừa lại thể hiện những nét riêng biệt

các vị thần quốc giáo, tầng giữa thường diễn tả hoạt động sống của cung đình, tầng đề là tầng âm chỉ gia cố nền móng cho vững chắc không có trang trí

 Cũng như các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á cùng chịu ảnh hưởng văn minh Ấn Độ, vật liệu cơ bản và chủ yếu để xây dựng đền tháp là gạch và đá Ở Champa chủ yếu là gạch Có thể nói, Champa là bậc thầy về kĩ thuật chế tác gạch, trải qua bao thế kỉ, những tháp gạch Champa vẫn còn tươi rói, màu sắc ánh hồng, vàng, kết dính với nhau một cách kì lạ mà nhiều nhà khoa học còn chưa thể giải mã hết.

 Có thể thấy rằng qua các giai đoạn phát triển của kiến trúc Champa thì nghệ thuật kiến trúc Champa chịu ảnh hưởng của nghệ thuật kiến trúc

Ấn Độ, tuy nhiên người Chăm không phải là tiếp thu nguyên bản mà biết kế thừa và sáng tạo nó để tạo nên những công trình kiến trúc với những đặc tính rất riêng mang đặc trưng của phong cách Champa.

 Khi nói đến điêu khắc Champa thời Phật Giáo hưng thịnh tại nước này không thể không nói đến nghệ thuật Đồng Dương Đáng lưu ý là Tượng Phật Đồng Dương

 Qua những nghiên cứu cho thấy có sự gần gũi giữa Phong cách tượng Đồng Dương với phong cách Amaravati của Ấn Độ Đây là một bằng chứng về

sự ảnh hưởng của nghệ thuật phật giáo Amaravati của Ấn Độ với Champa.

Tượng Phật Đồng Dương

 Nhìn chung, sự hiện diện của các tượng Phật của Champa tuy ở những địa điểm khác nhau chứng tỏ rằng: ngay từ những thế kỷ đầu Công nguyên, Phật Giáo đã đóng một vai trò đáng kể tại Vương quốc Champa Điều này có thể khẳng định về câu chuyện viên tướng viễn chinh khi đánh vào Lâm Ấp đã tịch thu được 1.350 tác phẩm Phật Giáo, được viết bằng thứ chữ

“Côn Lôn” (được hiểu là kiểu chữ Nam Ấn Độ)

 Điêu khắc Các tượng thần linh của Bàlamôn giáo.

 Nghệ thuật điêu khắc Champa rất phong phú với nhiều tác phẩm phù điêu, tượng tròn gắn với sinh hoạt tôn giáo Bàlamôn, trên những tác phẩm này thường bắt gặp nét chủng tộc, y phục, trang sức Chăm hòa quyễn với hình ảnh các vị thần Bàlamôn, hoặc những nét tả thực cũng như cách điệu thể hiện trong hình ảnh con người, loài vật… hết sức sinh động

 Cùng với chế độ đẳng cấp ở Ấn Độ, thì vị thần linh cao nhất trong các vị thần là các vị thần của Bàlamôn giáo Trong điêu khắc Ấn Độ các

vị thần này thường được diễn tả dị dạng với nhiều đầu, nhiều mắt, nhiều chân tay tượng trưng cho các sứ mệnh và quyền năng siêu nhiên, tối cao của những vị thần.

 Ở Ấn Độ thì người ta thờ 3 vị thần chính là Brahma, Shiva, Visnu Nhưng đối với Champa thì thần  Siva là vị thần Bàlamôn giáo được người Chăm thờ cúng và tôn vinh là vị thần tối cao.

Cũng như ở Ấn Độ, nghệ thuật điêu khắc Champa chủ yếu là nghệ thuật tôn giáo và phục vụ cho việc thờ cúng thần linh Thế nhưng ở Champa tôn giáo và vương quyền gần như hòa quyện vào nhau, tôn thờ thần linh đồng nghĩa với tôn thờ vua

Phù điêu Brahma

Visnu

 Đi liền với tượng thần là tượng các con vật cưỡi của các vị thần như tượng bò thần Nandin theo quan niệm của Ấn Độ giáo thì con bò là vật cưỡi của thần Siva Trong điêu khắc đá Champa hình tượng bò Nandin cũng đi cùng với thần Siva, phần lớn trong điêu khắc Champa tượng bò Nandin được thể hiện dưới dạng tượng tròn và ở tư thế nằm… hay tượng chim thần

Garuda, đây là vật cưỡi của thần Visnu, loại hình này

khá phổ biến trong điêu khắc đá Champa…