Yếu tố tính dục trong tiểu thuyết nguyễn đình tú

Với những đặc thù về mặt thể loại, với sự hình thành một đội ngũ nhà văn dám nghĩ và dám viết, tiểu thuyết dễ dàng phản ánh được thực tế đầy biến động của xã hội cùng những giá trị cuộc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG NHI

YẾU TỐ TÍNH DỤC TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN ĐÌNH TÚ

Chuyên ngành: VĂN HỌC VIỆT NAM

Mã số: 60.22.34

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN Người hướng dẫn khoa học: TS BÙI THANH TRUYỀN

Đà Nẵng, Năm 2012

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Từ 1975, cùng với sự thay đổi theo hướng tích cực của đời sống, văn xuôi Việt Nam cũng có những chuyển biến đậm tính dân chủ, nhân văn Với những đặc thù về mặt thể loại, với sự hình thành một đội ngũ nhà văn dám nghĩ và dám viết, tiểu thuyết dễ dàng phản ánh được thực tế đầy biến động của xã hội cùng những giá trị cuộc sống mới, mang lại cho người đọc những trải nghiệm thú vị từ các cuộc phiêu lưu mới mẻ, bổ ích của cảm thụ nghệ thuật, góp phần đa dạng hóa, hiện đại hóa văn học nước nhà

Trong nhiều cây bút trẻ hiện nay, Nguyễn Đình Tú được ví như “gã trai phố vác rìu” với cách viết thoạt nhìn ngỡ lãng du, tùy hứng nhưng kì thực đằng sau mỗi trang tiểu thuyết là những suy tư về văn, về người rất nghiêm túc, sâu sắc Bước vào làng văn bằng vốn sống của một nhà báo quân đội, với tài nghệ của người nghệ sĩ và thái độ viết nghiêm túc, cần mẫn, ngay từ những ngày đầu, tác phẩm của Nguyễn Đình Tú đã nổi lên như hiện tượng văn học mới trên văn đàn Sáng tác của anh tuy nhận được nhiều lời khen, nhưng bên cạnh đó những lời chê cũng không ít Dư luận trái chiều đã tạo nên đời sống riêng cho những tác phẩm đầy ắp những vấn đề nhạy cảm của tác giả Sex, bạo lực, tù tội, tâm linh… không phải nguyên cớ làm nên hiện tượng tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú Đằng sau những vấn đề nhức nhối đó là bao ẩn ức của nhà văn trước bản thân, cuộc sống Đi vào đời sống văn học với nhiều giải thưởng, nhiều đánh giá triển vọng, say mê sáng tạo với cái tâm của người cầm bút, nhà văn trẻ quân đội đã lần lượt đưa đến bạn đọc năm tập tiểu thuyết giá trị chỉ trong vòng mười năm trở lại đây Ngoài hai tập tiểu thuyết đầu tay

là Hồ sơ một tử tù (2002), Bên dòng Sầu Diện (2007), ba tập tiểu thuyết xuất bản liên tiếp gần đây là Nháp (2008), Phiên bản (2009) và Kín (2010) đã thực

sự đưa tên tuổi Nguyễn Đình Tú vào vị trí các nhà văn trẻ đầy tâm huyết,

trách nhiệm và nội lực trong tiến trình đổi mới, dân chủ hóa văn chương đương đại

Tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú đưa người đọc vào nhiều số phận với những hỉ, nộ, ái, ố như chính trong đời thực Một trong những thành công mà nhà văn trẻ này làm được là đưa tính dục vào trang viết với dung lượng lớn cùng cách đặc tả chi tiết nhưng không đẩy tác phẩm rơi vào dung tục, rẻ tiền; ngược lại nó trở thành yếu tố đặc sắc để tiếp cận hiện thực từ một góc nhìn,

tâm thế mới Với việc tìm hiểu đề tài Yếu tố tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, chúng tôi muốn giải mã một vấn đề vốn bị xem là “cấm kị” của văn

học truyền thống nhưng lại đang đánh động tâm lí tiếp nhận văn học hôm nay;

từ đó có những nhận định, đánh giá khách quan, công bằng về hiện tượng Nguyễn Đình Tú nói riêng, tính dục trong tiểu thuyết Việt Nam đương đại nói chung

2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Cho đến nay, sáng tác và tài năng của Nguyễn Đình Tú mặc dù tạo ra nhiều dư luận, được xem như là hiện tượng tích cực đáng chú ý trong văn học gần đây, nhưng các công trình nghiên cứu về tác phẩm và nhà văn này mới ở mức độ lẻ tẻ, chưa hệ thống Vì vậy, việc tìm hiểu lịch sử nghiên cứu đề tài này buộc chúng tôi phải đi theo hướng từ cái chung của vấn đề tính dục để soi

rọi cái riêng, cụ thể trong tiểu thuyết của tác giả

2.1 Những nghiên cứu về yếu tố tính dục trong văn xuôi Việt Nam sau 1986

Vấn đề tính dục không mới trong văn học ta, tuy nhiên sau 1975, đặc biệt sau 1986, nó đã được quan tâm khai thác trong nhiều tác phẩm và được đón nhận cởi mở hơn Trong “Lý thuyết Phân tâm học và quá trình tiếp nhận tại Việt Nam”, Ngọc Cầm cho thấy việc tiếp nhận Phân tâm học là “bước ngoặt quan trọng trong quá trình nhận thức xã hội” Tuy nhiên tác giả bài viết

lại chưa đưa ra được lí thuyết cơ bản và những biểu hiện của Phân tâm học

trong văn học

Khắc phục được nhược điểm bài viết trên, tác giả Hồ Thế Hà với “Từ cái nhìn tham chiếu Phân tâm học qua một số truyện ngắn hiện đại Việt Nam”

và “Hướng tiếp cận từ Phân tâm học trong truyện ngắn Việt Nam sau 1975”

dù chưa đi sâu vào nội hàm nhưng đã điểm được một số khái niệm và phức cảm bản chất của phân tâm học S Freud

Nghiên cứu quá trình hiện đại văn học Việt Nam sau 1975, tác giả Nguyễn Thị Bình có nhiều công trình quan trọng, dần đưa cảm quan của người viết lẫn người tiếp nhận đến tư tưởng mới, gần với bản chất sự sống

“Văn xuôi Việt Nam 1975 – 1995, những đổi mới cơ bản” đã nắm rõ quan niệm con người cá nhân phức tạp và bí ẩn trong văn học mới, đặc biệt ở đây nhà nghiên cứu khái quát được con người là sản phẩm tự nhiên và lấy đó làm một điểm tiếp nhận văn học Tác giả khẳng định cái đẹp của yếu tố tính dục trong văn học làm nên “tính bất ngờ, bí ẩn và phong phú của bản chất người, làm cho con người luôn luôn không trùng khít với chính nó” [6, 101]

Cũng như tác giả Nguyễn Thị Bình, “Văn học Việt Nam sau 1975, những vấn đề nghiên cứu và giảng dạy” do Nguyễn Văn Long – Lã Nhâm Thìn chủ biên đã nói đến tính dục như một bước đột phá trong việc đổi mới văn học nước ta Ở đây, các tác giả cho thấy “miêu tả những con người tự nhiên, khai thác yếu tố tích cực của con người tự nhiên cũng là một khía cạnh nhân bản của văn học” [30, 231]

Với tư cách là người cầm bút, tác giả Nguyễn Đình Tú cũng cho rằng hiện nay ở Việt Nam đã và đang xuất hiện “khuynh hướng tính dục trong sáng tác văn học” và xem sex như là “đối tượng đề cập, là phương tiện chuyển tải các ý đồ nghệ thuật… là phương tiện chuyển tải những ẩn ức khác nhau của đời sống nhân sinh” [56]

Ở bài viết “Chiến tranh, tình yêu, tình dục trong văn học Việt Nam đương đại”, Đoàn Cầm Thi quan tâm đến bi kịch cá nhân tự nhiên của con người bước ra từ chiến trường với bao khát vọng kìm nén Điều khác biệt so với văn xuôi trước đây là người viết đã “linh cảm được vai trò thiết yếu của

vô thức, của giấc mộng, của nhục dục trong tâm lý con người” [43] Cũng trong bài viết này, tác giả còn đi vào phân tích biểu hiện phân tâm học trong một số sáng tác của các cây bút hiện đại để thấy đó là “ý thức sáng tạo từ góc nhìn phân tâm học, nhưng biến ảo, đa dạng hơn trong từng quan hệ, hoàn cảnh của nhân vật…thể hiện chiều sâu những ẩn ức, khát khao và xung động tính dục để lý giải đời sống tâm lý con người hiện đại” [43] Đây chính là cơ

sở lý thuyết để đề tài của chúng tôi soi nhìn vào tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú Với đề tài “Yếu tố tính dục trong sáng tác của nhà văn nữ từ giữa thập

kỉ 80 của thế kỉ XX đến nay”, tác giả Bùi Thị Kim Phượng đã phần nào dựng lên một khuynh hướng văn học mới, làm hiện lên đời sống văn học với yếu tố tính dục như là “biểu hiện của khát vọng hạnh phúc và ý thức phái tính của nhà văn nữ hiện đại” [35]

Nhiều nghiên cứu đồng thuận rằng yếu tố tính dục trong văn học hôm nay không đơn thuần là bản năng tự nhiên mà hơn hết, nó khởi đi từ những ẩn

ức rất nhân văn của mỗi người Là nơi mỗi cá nhân thể hiện rõ nhất tâm can của mình, tính dục mở ra cả thế giới nội tâm vi tế với nhiều cảm thức lạc loài của con người hiện đại Trần Hạnh Mai, Ngô Thị Thu Hiền với bài viết “Cảm thức lạc loài trong văn xuôi đương đại” đã tường giải cảm thức này trên hai phương diện chủ yếu, hoặc là nỗi cô đơn của con người giữa hiện tại, hoặc là một thử thách của khao khát khẳng định ý thức cá nhân, tìm kiếm thân phận Đây cũng là những cơ sở quan trọng để chúng tôi vận dụng vào tiếp cận yếu

tố tính dục trong văn xuôi nói chung và trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú nói riêng

Những gợi dẫn quý báu về tính dục trong văn xuôi sau 1986 của những công trình nghiên cứu nêu trên là tiền đề vừa mang tính chất lý luận, vừa có nhiều giá trị thực tiễn để chúng tôi vận dụng nghiên cứu yếu tố tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

2.2 Những ý kiến về tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

Tập hợp những đánh giá, nhận xét trong quá trình tiếp nhận tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, Hoàng Anh với “Nháp hay là một sự xới xáo đáng trân trọng” đã cho thấy dư luận sôi nổi quanh những đứa con tinh thần của nhà văn – nhà báo quân đội này Ở đây, chúng tôi lưu ý tới nhận xét của cây bút trẻ Lương Đình Khoa: “Sex chỉ là cái cớ, là nỗi ám ảnh đưa đẩy các tình tiết để Nguyễn Đình Tú đưa ra những băn khoăn nhức nhối của giới trẻ nói riêng và những luận giải bất tận về con người nói chung” [5]

Ở bài viết “Sex trong Nháp không chỉ là sex”, Trần Tố Loan cho rằng,

ngay cả khi bước sang thế kỉ XXI thì việc miêu tả cơ thể và sex vẫn là một thử thách đối với nhà văn Việt Nam Nhưng đối với Nguyễn Đình Tú, cách

miêu tả sex trong Nháp đã gián tiếp “ca tụng thân xác” con người; đã đề cập

được vấn đề sâu sắc là bi kịch của “một dân tộc nhược tiểu ngay cả ở những điều thầm kín riêng tư nhất” [29] Từ những lập luận trên, tác giả khẳng định

sex trong Nháp không hề “xấu xa” mà còn mang ý nghĩa nhân bản sâu sắc

Lê Nhật Tăng trong bài “Phản biện sex trong Nháp của Nguyễn Đình Tú” đã đánh giá tác giả là “nhà văn trẻ đầy nội lực” Qua Nháp, Nguyễn Đình

Tú đã dẫn người đọc đến với những cung bậc sex rất tự nhiên, từ đó đồng cảm theo diễn biến tâm lí nhân vật Người viết còn chỉ ra tính phản biện trong tâm

lí của hai nhân vật chính là Đại và Thạch Điều đó lí giải sức hấp dẫn của tiểu thuyết này không phải ở những trường đoạn sex nặng hay nhẹ, đẹp hay dung tục, chính đáng hay sa đọa; mà nằm ở chính sự cuốn hút trong tâm lí nhân vật

Cuối cùng, người nghiên cứu đi đến khẳng định: “Nháp chính là một diễn đàn

phản biện để củng cố nhân cách sống tích cực trong tương lai” [36]

Tính dục trong văn học hiện đại không chỉ là biểu hiện cho quá trình hiện đại hóa văn học mà hơn hết còn là khát vọng tìm về bản thể của con người Từ cảm quan hiện đại, vấn đề này được nhìn nhận với thái độ cởi mở hơn, nhưng ranh giới giữa giá trị và vô giá trị trong việc phản ánh sex là thách thức đối với tác giả và bạn đọc Có thể nói, tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú là một trong những “tâm bão” của phê bình, nghiên cứu văn học hiện nay, Tuy nhiên sự ồn ào quanh sáng tác của anh chỉ thể hiện chủ yếu qua các bài viết tản mạn, thiếu một cái nhìn mang tính khái quát, hệ thống Đi sâu tìm hiểu

Yếu tố tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, chúng tôi mong muốn góp

thêm tiếng nói khẳng định cái tự nhiên, cái nhân văn của nỗi niềm tính dục trong sáng tác của nhà văn đất Hải thành đầy bản lĩnh sống và viết bằng trái tim nhiều ưu tư trước cuộc sống

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tìm hiểu yếu tố tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú ở các phương diện nội dung và hình thức biểu hiện

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ hướng trọng tâm tìm hiểu sự thể hiện và hiệu quả thẩm mĩ

của yếu tố tính dục trong ba tiểu thuyết gần đây của Nguyễn Đình Tú: Nháp (Nxb Thanh niên, 2008), Phiên bản (Nxb Văn học, 2009) và Kín (Nxb Văn

học, 2010)

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp chính sau đây:

4.1 Phương pháp phân tích – tổng hợp

Phân tích các yếu tố nội dung và nghệ thuật của yếu tố tính dục trong từng tác phẩm cụ thể; trên cơ sở đó tiến hành thao tác tổng hợp, khái quát hóa

để minh họa, làm sáng tỏ các luận điểm chính yếu của đề tài

4.2 Phương pháp xã hội học văn học

Giúp tìm hiểu mối quan hệ giữa đời sống xã hội, con người đương đại với sự thể hiện của tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

4.3 Phương pháp so sánh – đối chiếu

Phương pháp này được sử dụng trên hai bình diện đồng đại và lịch đại nhằm thấy được điểm tương đồng và khác biệt trong cách thể hiện yếu tố tính dục ở tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú và sáng tác của các tác giả khác; từ đó thấy

được nét độc đáo trong phong cách của nhà văn

5 Đóng góp của đề tài

Nghiên cứu ba tập tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú ở khía cạnh tính dục, luận văn góp phần chỉ ra những đóng góp như sau:

- Là công trình nghiên cứu có hệ thống về tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

ở góc nhìn nhạy cảm – góc nhìn của tính dục, vì thế công trình sẽ là tài liệu bổ ích cho những tranh luận về hiện tượng sex là nhân bản hay phi nhân bản trong tiểu thuyết nhà văn trẻ này

- Tìm hiểu “Yếu tố tính dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú” là cách

để thấy được những biểu hiện trong tầng sâu tâm lý thể hiện bản chất con người trong cuộc sống hiện đại, niềm tin về con người và một cái nhìn khai phóng về cuộc sống của nhà văn Hơn nữa, trong bối cảnh mới của xã hội dân chủ, diễn ngôn tính dục như một biểu hiện về nhu cầu dân chủ hóa xã hội và văn chương

- Khẳng định giá trị tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, qua đó thấy được đóng góp của nhà văn đối với những cách tân trong nền văn học Việt Nam đương đại

CHƯƠNG 1 NGUYỄN ĐÌNH TÚ VÀ QUAN NIỆM VỀ TÍNH DỤC,

VĂN HỌC TÍNH DỤC

1.1 NGUYỄN ĐÌNH TÚ – CÂY BÚT SUNG SỨC CỦA VĂN XUÔI VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

1.1.1 Hành trình đến với văn chương của Nguyễn Đình Tú

Sáng tác văn chương từ xưa ít khi là sự lựa chọn theo nghĩa cân đo thông thường; mà phải nói là cái duyên, cái tài của người nghệ sĩ Như mỗi nghề cho ra mỗi sản phẩm khác nhau, văn chương cùng tác giả giao tiếp với đời bằng tác phẩm Sáng tạo tinh thần này tưởng như trừu tượng, nhưng kì thực gần gũi với đời lắm; vì đó chính là những trăn trở, ám ảnh khôn nguôi của tác giả với cuộc đời mà nếu không viết ra được tác giả sẽ bức bối, hay thậm chí hóa… “điên”

Nguyễn Đình Tú – chàng trai đất Hải thành, sinh viên trường Đại học Luật Hà Nội, cùng với khả năng viết lách và nhất là trái tim thao thức với đời, ngay từ những ngày đầu trên giảng đường đã làm quen với văn học và trưởng thành lên từ phong trào Tác phẩm tuổi xanh của báo Tiền phong

Thuộc thế hệ cây bút trẻ, nhà văn Nguyễn Đình Tú sinh năm 1974 tại Kiến An, Hải Phòng Anh tốt nghiệp Đại học Luật năm 1996, tiếp tu nghiệp sĩ quan tại trường Quân chính Quân khu 3 đến năm 1997; từ đó công tác tại Viện kiểm sát Quân sự Quân khu 3 Nhưng cái thiên phú viết nhanh với vốn sống phong phú, tích lũy nhiều cảm giác sống ở đời, Nguyễn Đình Tú giai đoạn đầu như viết chơi đấy nhưng lại trình đời những tác phẩm có giá trị Bắt đầu từ những trăn trở với cuộc sống thường nhật hay thậm chí từ lời bông đùa của bạn bè, truyện ngắn Nguyễn Đình Tú xuất hiện đều đặn trên báo Tiền phong Sau khi đạt giải nhì Truyện ngắn của Tạp chí văn nghệ Quân đội (ăm

2000), Nguyễn Đình Tú chuyển về công tác tại Tạp chí, từ đó chính thức đi vào hoạt động văn học nghệ thuật chuyên nghiệp Nhìn chung, nói như Nguyễn Đình Tú, quá trình sáng tác của nhà văn quân đội này có thể chia thành ba chặng: “Chặng thứ nhất là những tác phẩm tuổi xanh (chủ yếu in ở các báo dành cho tuổi mới lớn), chặng thứ hai là những tác phẩm già dặn hơn một chút (chủ yếu in ở các báo và tạp chí chuyên về văn học), và chặng thứ ba

là tiểu thuyết” [29]

Là công chức, hơn nữa là sĩ quan quân đội ở môi trường “quân lệnh như sơn” thiết nghĩ cây bút Nguyễn Đình Tú tỉnh táo, nghiêm cẩn nhưng ta lại thấy sự phóng khoáng, nồng ấm trong mỗi trang viết đạt đến cái chất của cuộc sống, với một số chi tiết có hơi hướng “tội phạm học” Theo thời gian, nhiều cây bút cùng thời xem văn chương chỉ như món đồ trang sức thì Nguyễn Đình

Tú vẫn ngụp lặn vào chữ nghĩa, tìm kiếm những giá trị của ngôn từ Cùng những nỗ lực, nhiệt huyết của cây bút trẻ, với tư cách Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Nguyễn Đình Tú đã không ngừng cống hiến cho nền văn học trẻ nước nhà Với trọng trách là Trưởng ban văn xuôi tạp chí Văn nghệ Quân đội, nhà văn đã và đang sống những ngày đầy nhiệt huyết với đời, với nghề

Bắt đầu khởi nghiệp bằng truyện ngắn với ba tập truyện được in liền

trong ba năm: Bên bờ những dòng chảy (2001), Không thể nào khác được (2002) và Nỗi ám ảnh khôn nguôi (2003), tên tuổi Nguyễn Đình Tú đã được

định hình trên văn đàn Tuy nhiên không dừng lại ở truyện ngắn, tác giả ngày càng chuyển hướng sang tiểu thuyết với cốt truyện sâu hơn, và ghi dấu ấn ngày càng rõ nét trong lòng độc giả cũng như giới phê bình với các giải thưởng văn học giá trị như: Giải thưởng Truyện ngắn tạp chí Văn nghệ Quân đội, 1999; Giải thưởng tiểu thuyết nhà xuất bản Công an nhân dân phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam, 2002; Giải thưởng văn học 10 năm Bộ Công an; Giải thưởng văn học 5 năm Bộ Quốc phòng Có thể nói, từ những thành tựu

đạt được ở tuổi đời rất trẻ, Nguyễn Đình Tú là một trong những cây bút nổi bật trong thế hệ nhà văn 7X hiện nay

1.1.2 Gia tài văn chương của Nguyễn Đình Tú

Sự nghiệp văn học của Nguyễn Đình Tú dù mới bắt đầu trong khoảng mười năm trở lại đây nhưng đã đạt được nhiều dấu ấn đặc sắc Với sức viết nhanh và không ngừng đổi mới, vốn liếng văn chương của nhà văn thực sự đáng nể trong sự hoàn thiện không ngừng của tác giả

Khởi nghiệp bằng truyện ngắn với ba tập truyện, tập trung ở ba đề tài: chiến tranh và người lính, đạo và đời, bản năng và lương tri theo lối cấu trúc truyện trong truyện với nhiều mảng đời, cảnh đời phối hợp, đan xen vào nhau, Nguyễn Đình Tú giai đoạn đầu viết nắn nót, đượm vẻ buồn trong sáng, nhưng

đi sâu vào mảng đời sống thị thành tác giả viết nhanh và sâu sắc ở những tầng sâu của cuộc sống Những nỗ lực đó đã được Lê Lựu – bậc trưởng lão trong văn giới - ghi nhận với nhiều ưu ái: “Còn rất trẻ nhưng văn Nguyễn Đình Tú

đã già như một người từng trải, thạo nghề, rất chỉn chu từ ý tưởng, cốt truyện đến cung cách nói năng, hành động của nhân vật, ở anh rất khó bắt bẻ, không thấy sự chông chênh, không thấy độ rung quá nhịp của một trái tim hồi hộp, phấp phỏng Cái gì cũng đến độ vừa đủ là dừng”

Tuy nhiên, với khả năng “chui vào nhiều loại nhân vật (…) để gửi gắm mọi ý tưởng của mình” và nhất là sự thôi thúc của nhà văn trước những băn khoăn, nhức nhối với đời, cây bút này không dừng lại ở truyện ngắn mà tìm đến tiểu thuyết như điều tất yếu; và ở đây tên tuổi nhà văn trẻ quân đội càng được khẳng định Nhà văn Chu Lai từng nhận xét về tố chất tiểu thuyết trong văn Nguyễn Đình Tú: “Viết thành công nhiều cảnh đời, viết thành công về nhiều nhân vật, đó cũng là yếu tố cấu thành năng lực tiểu thuyết, ở Tú, qua một vài truyện đã le lói hơi thở của tiểu thuyết cụ cựa bên trong Tú hoàn toàn

có đủ năng lực đi dài hơi vào những mảng sống nóng nhất với một bút pháp

trần trụi nhất ngoài những tứ văn huyền ảo, cổ xưa nhuốm màu fonclore đã đạt được những khoái cảm thẩm mĩ nhất định” [29]

Bắt đầu từ tiểu thuyết đầu tay Hồ sơ một tử tù (2002) được giải

thưởng của Nhà xuất bản Công an nhân dân và Hội Nhà văn Việt Nam, được chuyển thể thành phim truyền hình, Nguyễn Đình Tú đã bắt được nhịp tiểu

thuyết cho cây bút của mình Hồ sơ một tử tù xoay quanh tên tội phạm bị

khép án tử hình với những diễn biến phức tạp của sự tha hóa Vấn đề tưởng như cũ nhưng anh đã thành công trong việc tạo ra cách tiếp cận hiện thực khá mới và lối kể chuyện có sức cuốn hút Ngoài ra, sự thành công ở tiểu thuyết đầu tay viết về tù tội, về thế giới giang hồ còn bởi cái chất luật ngấm vào chất văn trong con người tác giả, như sự say mê khám phá, thể hiện những góc khuất của đời sống xã hội và con người thời hiện đại Và những vấn đề này còn tái xuất hiện với nhiều trăn trở ở những tác phẩm sau của anh

Thử nghiệm ở tiểu thuyết đầu tay, cây bút trẻ như ấp ủ cái gì lớn hơn

qua các tập truyện ngắn Đến năm 2007, tiểu thuyết thứ hai Bên dòng Sầu Diện ra đời, mặc dù được tặng thưởng Nhà xuất bản Thanh niên nhưng chưa

đạt được tiếng vang Nhìn chung, từ hai cuốn tiểu thuyết đầu, bút pháp Nguyễn Đình Tú chưa thực sự có bước đổi mới rõ nét nên chưa đi sâu vào lòng độc giả Chỉ đến sau đó, liên tiếp ba năm với ba cuốn tiểu thuyết trong kế hoạch “Mỗi năm một cuốn sách”, Nguyễn Đình Tú thực sự tạo được phong

cách sáng tác với những tác phẩm gây được tiếng vang lớn Nháp (2008), Phiên bản (2009), Kín (2010) kết tinh từ những thành quả trước đó, đánh dấu

chặng đường sáng tác mới, khiến tên tuổi Nguyễn Đình Tú không lẫn với rất nhiều gương mặt khác trong nền văn học trẻ nước nhà Ba tập truyện ngắn và năm tiểu thuyết chỉ trong vòng hơn mười năm cầm bút đã khẳng định từng bước trưởng thành của cây bút trẻ với sức sáng tạo không ngừng nghỉ, với tấm lòng nồng ấm giữa những ngổn ngang ở đời

1.2 QUAN NIỆM CỦA NGUYỄN ĐÌNH TÚ VỀ TÍNH DỤC

Tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú là những trang viết táo bạo không chỉ về cảnh tù tội, chém giết mà còn ở những trường đoạn tả sex nóng bỏng Qua những trường đoạn đó, từng cảnh người, cảnh đời hiện ra chân thực, rõ nét với nhiều trăn trở Nhà văn đặc tả về sex làm phương tiện chuyển tải những

ẩn ức rất nhân văn Tuy nhiên, viết về sex là đụng vào những chuẩn mực lâu đời của xã hội, vì vậy đòi hỏi người viết phải có bản lĩnh, có niềm tin mạnh

mẽ vào sức mạnh của từng con chữ Đi vào những đề tài được cho là nhạy cảm nên ngay từ đầu, tác phẩm của anh chỉ nhận những cái lắc đầu của các nhà xuất bản Nhưng cuối cùng, tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú vẫn khẳng định được sức sống, giá trị của chúng Qua thực tiễn sáng tác và những ý kiến “bên lề”, người đọc thấy được sự tích cực, dấn thân trong quan niệm của nhà văn trẻ này

1.2.1 Tính dục – nét nhân bản của con người hiện đại

Cuộc sống hiện đại phá vỡ nhiều quan niệm truyền thống, cho phép con người thả trôi vào những cảm xúc, cảm giác vốn luôn dồn nén Lúc này, bên cạnh những giá trị mang tính chất xã hội, phần bản năng rất thật của mỗi cá nhân cũng được đề cập đến Đó chính là tính dục – một vấn đề được nói đến như một nhu cầu tâm lí, như là vấn đề tự nhiên trong cuộc sống của con người hiện đại

Đối với Nguyễn Đình Tú, “yếu tố sex không chỉ mang tính bản năng

mà còn chi phối các giá trị chuẩn mực xã hội”, nên việc đưa sex vào văn học đơn thuần như một sản phẩm tinh thần của đời sống, chứ không có gì to tát để bàn cãi Mà cái đáng bàn cãi là làm thế nào để tính dục trong văn học thực sự đẹp trong chân thực và nhân văn chứ không phải thú vui rẻ tiền

Con người hiện đại với khao khát tìm về bản thể, vươn lên cuộc sống đích thực mải miết đi tìm những giá trị sống cho mình Trong đó, tính dục là

điều tưởng như thiêng liêng, khuôn mẫu nhưng lại mong manh giữa các giá trị; và các giá trị đó là điều khó lí giải Mà đối với Tú, “tất cả những gì thuộc

về con người mà khó lý giải thì đều ám ảnh (…) và nhà văn cầm bút viết chính là đang tự lý giải mình và lý giải cuộc đời”

Cuộc sống với nhiều mối quan hệ buộc con người phải sắm nhiều vai trong đời Nói về tính dục, văn học như chạm vào cái yếu tính nhân bản nhất, thật nhất của con người hiện đại Với quan niệm “tiểu thuyết là cả thế giới nhân sinh rộng lớn ngoài kia được hắt vào trang viết, vì thế cuộc sống có cái

gì thì những trang tiểu thuyết của tôi có cái ấy”, tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

đề cập đến “bộ phận những người trẻ tuổi có những ẩn ức về tình dục, một ẩn

ức do thời đại đem lại và cũng chính thời đại sẽ mở ra lối thoát cho họ”

Sex được cây bút quân đội này diễn tả một cách trần trụi trong các sáng tác của mình nhằm phản ánh chân thực bản chất cuộc sống: nỗi cô đơn của con người trong nhịp quay xã hội công nghiệp, nỗi đau quá khứ và sự mất mát đến trống rỗng, sự cô đơn của kiếp người Việc giải quyết những vấn đề thuộc

về tâm thức thời đại bằng những ám ảnh khôn nguôi về tính dục đã mang lại giá trị nhân bản sâu sắc cho sáng tác của nhà văn

Khẳng định khuynh hướng tính dục trong văn học hiện nay, Nguyễn Đình Tú xem đó như là điều tất yếu bởi “sự vận động xã hội tạo ra những ẩn

ức tình dục mới” Ngoài những ẩn ức thông thường, theo tác giả, “xã hội hiện đại cùng với sự phát triển chóng mặt của truyền thông đã tạo nên sự xuất hiện của các khuynh hướng tính dục khác thường” [56] Đây là hướng khám phá hữu hiệu cuộc sống của con người hiện đại của đội ngũ sáng tác hôm nay, trong đó có sự tiên phong của Nguyễn Đình Tú

1.2.2 Tính dục – nhân tố quan trọng của sự đổi mới văn học nghệ thuật

Trong cảm quan văn học trước đây, con người đi vào trang viết luôn là con người xã hội, còn con người tự nhiên ít được chăm chút đến, đặc biệt vấn

đề tính dục bị xem là “nhạy cảm”, mang ý tiêu cực và chưa được xem là “lăng kính độc lập để tiếp cận thực tại nhân sinh” Tuy nhiên, những năm trở lại đây, việc tiếp xúc với văn hóa, văn học thế giới và ý thức đổi mới không ngừng của các cây bút hiện đại cùng với góc nhìn tham chiếu Phân tâm học của S Freud, tính dục được nói đến nhiều trong văn học với những cung bậc

tự nhiên nhưng rất mực nhân văn

Kể từ khi học thuyết Freud xuất hiện, đời sống xã hội nói chung và văn học nói riêng đã có cái nhìn mới về tính dục Lúc này, các nhà văn không chỉ

là người phản ánh những vấn đề trong đời sống với hai mặt song hành: ý thức

và vô thức, lý trí và bản năng, vật chất và tinh thần… mà họ còn mang đến nhiều ý nghĩa sâu sắc hơn khi khai phá phần ẩn kín trong con người Văn học hiện đại đặt ra vấn đề tính dục như một nhu cầu tồn tại của nhân loại Với phương thức sáng tác dựa trên tính đa nghĩa của văn bản nghệ thuật và trò chơi ngôn ngữ, các nhà văn hiện thực viết về tính dục nhằm bóc trần con người thực với bản năng vốn có, tạo nên chiều sâu cho tác phẩm Trong cách tiếp cận của văn học, tính dục không chỉ đơn thuần mang những đặc tính về

mặt sinh học mà trên thực tế nó là văn hóa, là giá trị văn nghệ đích thực

Với cây bút trẻ Nguyễn Đình Tú, đổi mới văn học nghệ thuật là cần thiết trong nền văn học trẻ và trong xu thế tiếp nhận đương đại Văn học viết

về những vấn đề tưởng như tầm thường nhưng rất gần với con người và đặc biệt là rất thật Không che giấu, không tô vẽ, vấn đề tính dục được quan tâm nhiều đã đưa văn học gần với cuộc sống và thật như cuộc sống vốn có Đây là một nỗ lực của văn xuôi hôm nay bởi cái đích của văn học hướng đến bao giờ

cũng nhằm đạt đến độ thật trong sự rung động thẩm mỹ Với anh, sự tác động của văn học nước ngoài vào Việt Nam đã đưa đến cho bạn đọc “một biên độ sex mở rộng đến không hạn”, khiến cho các nhà văn trong nước cũng phải suy nghĩ và vận động, tạo nên hiệu ứng trong bạn đọc và xã hội, trở thành nhân tố quan trọng để đổi mới văn học

Trong văn học cách mạng, tính dục tự nhiên thường bị xem là “vùng cấm”, là địa phận chỉ thích ứng với cái tôi cá nhân lạc thời Sự phát triển theo hướng hiện đại của cuộc sống và nhu cầu nhìn sâu vào con người đã dẫn đến

sự “đảo chiều” trong nhận thức, tiếp cận và tiếp nhận đề tài này của văn học đương đại Đối với Nguyễn Đình Tú, những dụng ý nghệ thuật sau trang viết đậm đặc dục tính đã chạm đến cái tinh thần đổi mới văn học và tinh thần nhân bản của con người Tác giả từng tâm niệm: “Tôi là người bảo thủ, luôn cho rằng văn chương giống như cuộc đời, phải có yếu tố sắc dục, vì thế tôi đặc biệt dụng công khi đưa yếu tố sex vào tác phẩm” [28] Vững tin vào những đề tài cho là nhạy cảm, nhà văn quân đội, với quan niệm nhất quán, hiện đại về tính dục, đã viết nên những trang tiểu thuyết đáp ứng được thị hiếu của bạn đọc, mang lại nhiều sinh khí mới cho nền văn học trẻ nước ta Đó là một đóng góp không nhỏ của tác giả nhằm khẳng định tính dân chủ, nhân bản của văn xuôi đổi mới

1.3 QUAN NIỆM CỦA NGUYỄN ĐÌNH TÚ VỀ VĂN HỌC TÍNH DỤC

1.3.1 Hướng khám phá hữu hiệu cuộc sống, con người

Cuộc sống hiện đại đem đến tinh thần nhìn vào sự thật trong tư duy sáng tác và tiếp nhận của đời sống văn học Lúc này, nhà văn không chỉ nghĩ đến những vấn đề chung của xã hội mà nghĩ cả những phương diện riêng tư của cá nhân – những “nhân vị” có nhân cách độc lập Làm nên các nhân cách

ấy có cả phần con lẫn phần người, cả ý thức lẫn vô thức, cả thân thể lẫn tinh thần… Vì vậy, các vấn đề nhân tính tự nhiên, những gì thuộc về quyền con

người đều được xem xét, nhận thức Là nhà văn trẻ và tinh tế nắm bắt từng bước đi của cuộc sống, Nguyễn Đình Tú đã rất nhạy cảm khi thấy rằng: “Cơ chế mới cùng cái nhìn khoáng đạt về tính dục đã tạo môi trường tốt cho các nhà văn thả sức tung hoành trên các trang viết, mặc sức đưa yếu tố tính dục vào tác phẩm với các ý đồ khác nhau” [56] Hệ quả tất yếu từ quan niệm này

là qua những nhọc nhằn, ê chề, ràng buộc thân xác trong tiểu thuyết của tác giả, những trạng thái cảm xúc tình dục đã bước đầu chạm đến những miền sâu kín của con người

Viết nhiều về tính dục với nỗi ám ảnh của những người trẻ hoang mang, bế tắc trong dục vọng, với Nguyễn Đình Tú, là một nhu cầu chẳng đặng đừng: “Đơn giản là phải viết ra những ám ảnh trong mình về một kiểu nhân vật nào đấy, và (…) đi theo những nhân vật đó với tất cả hỷ nộ ái ố mà

họ nếm trải” Người viết từng thổ lộ: “Văn học xét cho cùng là khám phá thế giới nhân sinh quanh ta, và tôi có mang nợ với một kiểu thân phận nào đấy thì cũng không nằm ngoài cái công việc muôn thủa là giải mã con người” Qua những trang văn của anh, người đọc được nhìn vào cái thật nhất của bản thân

và cuộc sống, để có thể “thẩn thờ rưng rưng nghĩ về kiếp người” Về phía người viết, đó cũng là cơ hội để tác giả hiện thực hóa khát khao “chạm tay đến được cái nghĩa đích thực của hai chữ: Nhà văn!” [28]

Viết về tính dục, văn học đương đại đã chạm vào những ẩn ức sâu nhất trong đời sống tinh thần của con người, làm đầy đặn chân dung của nhân vật trong chiều sâu tâm lí với những bất hạnh thể xác, những chấn thương tinh thần, những ám ảnh vô thức hay những nỗi đau thân phận… Chọn cho mình một lối riêng, chông chênh, nhiều bất trắc nhưng cũng đầy mới mẻ, giàu tiềm năng là một minh chứng thuyết phục cho bản lĩnh, đam mê sáng tạo của Nguyễn Đình Tú và những cây bút cùng thời, cùng thế hệ với tác giả

1.3.2 Bản lĩnh, tài năng của người viết khi tiếp cận, xử lí một đề tài nhạy cảm

Viết và đối diện với dư luận, Nguyễn Đình Tú, qua các bài phỏng vấn, đã hoặc gián tiếp, hoặc trực tiếp nêu lên quan điểm của mình về những yếu tố tính dục trong tác phẩm, phần nào giúp bạn đọc hiểu được đằng sau

câu chữ là cả trăn trở của người cầm bút Ở “Sex trong Phiên bản là sex tâm trạng” (Hà Linh thực hiện), Nguyễn Đình Tú xem sex trong Nháp là sex trực

diện bởi tình dục trong tiểu thuyết này là “để khám phá bản thân và thỏa mãn

những khát vọng ngoài tình dục” [28], còn sex ở Phiên bản không phải nằm ở

hiện thực mà ở tâm trạng sex để chuyển sự dữ dội của câu chuyện sang những chiều kích khác

Viết về tính dục là điều không dễ bởi nó luôn đòi hỏi sự nghiêm cẩn ở mức độ và kĩ thuật để không rơi vào những trang sex rẻ tiền mà tạo nên được những rung động thẩm mĩ qua chiều sâu tâm lí của nhân vật Vững tin và vững bước trên con đường mình đã chọn bởi Nguyễn Đình Tú luôn tâm niệm: Đằng sau những trường đoạn sex nóng bỏng, tác phẩm của anh chứa đựng những vấn đề của thế thái nhân tình, là “cái nóng ẩn chứa bên trong tác phẩm chứ không phải là cái nóng ở đề tài, ở bề nổi của những trang sách”

Xem tính dục là hướng khám phá hữu hiệu cuộc sống và con người đương đại, với bản lĩnh của một cây bút đầy nhạy cảm, giàu khát vọng tìm tòi, đổi mới, Nguyễn Đình Tú luôn thường trực ý nghĩ: “Trong văn chương không

có cái gì là nhỏ, cái gì là lớn, chỉ có tài năng hay không mà thôi” Dám nghĩ

và dám viết về một đề tài “quen mà lạ” ấy, sáng tác của anh đã phần nào kéo văn chương sát gần với cuộc sống, giúp nhà văn hôm nay thức nhận được địa

vị, trách nhiệm của mình như lời bộc bạch rất thẳng thắn, chân thành của chính tác giả: “Tình dục thì có gì mà nhạy cảm, ai chả quan tâm đến chuyện

ấy, có điều có dám nói ra những suy nghĩ của mình không thôi”

Việc khai thác vấn đề tính dục, lấy đó làm hướng hữu hiệu khám phá con người thể hiện rõ tài năng, tâm huyết và trách nhiệm của Nguyễn Đình

Tú Thường trực trong anh là ý nghĩ: “Bạn đọc sợ sự đơn giản của văn chương chứ không sợ sự phức tạp nếu đó là một dụng ý nghệ thuật của người

kể chuyện Nhà văn tài năng là người kể chuyện giỏi Người kể chuyện giỏi thì thường chọn những câu chuyện khó kể nhất để hớp hồn bạn đọc Tôi không có ý nhận mình là nhà văn tài năng nhưng tôi thích kể những câu chuyện mà không phải ai cũng kể được!” Với tác giả, viết về tính dục nhưng tránh sa vào những trang viết tầm thường, thô tục không đơn giản như viết những trang sách giáo điều Một vấn đề tưởng như đơn giản, gần với con người nhưng nói ra như mắc tâm bệnh ghê gớm, đồi trụy; mà chỉ cần không chắc tay người viết sẽ sa vào lối cụt Vì vậy, thành công trong những trang tiểu thuyết “không phải ai cũng kể được” không chỉ là bản lĩnh “chấp nhận những gì văn chương đem lại”, mà còn là tài năng đích thực của nghệ sĩ chấp nhận gánh trên vai “nghiệp chữ” nhiều hệ lụy

1.3.3 Nỗ lực cách tân, hiện đại hóa văn xuôi đương đại

Theo Nguyễn Đình Tú, sự tỏa sáng của văn học viết về tính dục của chúng ta hôm nay, ngoài sự thông thoáng trong cơ chế quản lí văn hóa, trong

ý thức sáng tạo của người viết, còn được hỗ trợ bởi hoạt động giao lưu, giao thoa văn học Khuynh hướng tính dục ra đời trong sự tác động của văn học nước ngoài bởi các tác phẩm của những tác gia nổi tiếng đã đưa đến cho bạn đọc Việt Nam “một biên độ sex mở rộng đến không giới hạn” Những tác phẩm có yếu tố tính dục ra đời như dấu hiệu cách tân, hiện đại hóa văn học Việt Nam đương đại, góp phần đưa văn chương nước nhà tiến gần hơn với văn chương nhân loại

Trong nỗ lực đổi mới, dân chủ hóa văn học hôm nay, tính dục trở thành một nhân tố quan trọng Cùng nội dung mới mẻ, Nguyễn Đình Tú còn chú

trọng về cách viết hiện đại Theo tác giả, “một cuốn tiểu thuyết hay ngoài cách viết ra còn nhiều đòi hỏi khác Mỗi một nội dung câu chuyện sẽ có cách thể hiện phù hợp Cái khó của người viết là tìm phương thức thể hiện sao cho phù hợp nhất với nội dung cần chuyển tải Cách viết hiện đại là làm cho người đọc đương thời thấy hay” Từ những tâm niệm sâu sắc về văn học tính dục, những tiểu thuyết đậm chất nhục cảm của anh đã đem đến một cái nhìn thấu hiểu hơn, nhân bản hơn khi đề cập đến khát vọng tự nhiên của con người thời nay Việc nhìn nhận con người tự nhiên suy cho cùng là đưa con người trở về đúng bản chất của nó Theo đó, việc miêu tả tính dục trong tiểu thuyết mười năm đầu thế kỉ XXI nói chung và trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú nói riêng trở thành “cái cớ” để nhìn thấu bản thể, góp phần mang lại một quan niệm mới mẻ, giàu nhân bản về con người, mở rộng biên độ và hiệu quả khám phá cuộc sống của văn học Như thế, khác với tính dục thiên về “tả cho được cái cực khoái trong hưởng thụ nhục dục”, tính dục trong tiểu thuyết của nhà văn này chính là sự khác biệt, là mượn chuyện trần tục – tính dục để nói một vấn

đề nghiêm túc, đẹp đẽ của những xúc cảm nhân bản

CHƯƠNG 2 TÍNH DỤC VỚI CÁCH XÂY DỰNG NHÂN VẬT

VÀ KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG TIỂU THUYẾT

NGUYỄN ĐÌNH TÚ 2.1 TÍNH DỤC – CÁCH THỨC QUAN TRỌNG ĐỂ XÂY DỰNG NHÂN VẬT

2.1.1 Tính dục – yếu tính dựng chân dung con người

2.1.1.1 Con người bản năng

Tính dục là một trong những vấn đề trung tâm của chủ nghĩa Freud Với vai trò to lớn đối với đời sống con người và xã hội, tính dục, theo Freud,

là cái cốt lõi của vô thức và không phụ thuộc vào những phương thức biểu hiện của quan niệm nào cả Phân tâm học tìm hiểu trạng thái tâm lí của vấn đề tính dục, từ đó xem xét những ảnh hưởng của nó đối với tinh thần của con người Bản năng tính dục là nguồn gốc của mọi công trình sáng tạo vĩ đại nhất Có hai loại tính dục: tính dục lành mạnh là loại tính dục có ích và tính dục sa đọa khiến con người sa sút về mặt thể chất lẫn tâm hồn, gây nên tâm bệnh

Dưới góc nhìn phân tâm học và nỗ lực cách tân văn học, Nguyễn Đình

Tú đi sâu vào nỗi niềm của con người với những ẩn ức về tình yêu, tình dục Với lối viết phóng khoáng nhưng ít rơi vào tự nhiên chủ nghĩa, sex được “nhà

văn cấp úy” sử dụng như Murakami đã làm với Rừng Nauy Nó tô đậm nỗi

buồn của một bộ phận giới trẻ bơ vơ về tinh thần, mất phương hướng sống, rơi vào cô đơn, tuyệt vọng

Trong Nháp, hai nhân vật Đại và Thạch như là hai mặt của một thực

thể, là phản biện những cái tôi của cùng con người Nếu như Đại có khát vọng tìm đến cái đẹp thánh thiện, hoàn mĩ với Thảo để rồi sa vào bi kịch và cuối cùng có sự thức tỉnh thì Thạch với “ám ảnh nhược tiểu giống đực” bị cuốn

vào vòng tình dục đồng giới, đánh mất năng lực tình dục tự nhiên, rơi vào bế tắc

Luôn giữ trong mình hình ảnh thơ ấu của Thảo, tình yêu của Đại với Duyên như kiểu “lửa gần rơm”, và thực sự đã cháy khi “bây giờ đây Duyên đang cùng người con trai ấy ngồi bên nhau dưới góc cây tai voi, bên thềm hoa

dạ thảo (…) Bên thì mở lòng, bên thì tò mò, mong mỏi Thế là những nụ hôn trao nhau Thế là những chiếc cúc bật tung” [53, 130] Có thể nói, sự cuốn hút

về tình dục đưa Duyên và Đại gần nhau, nhưng không tiến xa trong tình cảm

vì ở Đại luôn canh cánh hình ảnh của Thảo Sự bất lực của Đại biến mất cũng

là niềm vui khôn xiết của Thảo: “Chả lẽ cái ấy sống lại rồi ư? Cả hai đã tốn không biết bao công sức cho nó mà nó cứ mềm nhũn, thảm hại đến phát điên, phát khùng lên, bây giờ lẽ nào nó lại chịu thức dậy giữa bãi biển dạt dào sóng gió này?” [53, 152] Ở đây, tình dục được nhìn nhận đúng và cởi mở, rất nhân văn trong khao khát giao hòa, thỏa mãn Bản năng tính dục cũng đưa con người gần nhau với kiểu giao tiếp rất riêng giữa các tâm hồn

Còn ở Thạch, cái bản năng vốn có đã bị nỗi ám ảnh giống đực nhược tiểu đốt rụi như kiểu tự kỷ ám thị Sự gắn bó với hai người đàn bà trong cuộc đời đều mất đi trong ám ảnh thua kém giống loài Đầu tiên là mẹ Thạch, cùng

chuyến đi Đức lao động theo “suất” của bố; cùng với thời gian, mẹ dần xa “cả

về không gian lẫn tâm tưởng” [53, 26] Sự thật phũ phàng là mẹ không hề cố che giấu, bà đã biến cái “mục đích kiếm tiền cho cái gia đình nhỏ bé của mình” thành việc “biết thế nào là đàn ông Đức và không bao giờ còn thiết đến

đàn ông Việt nữa” [53,26] Tởm lắm, câu nói của mẹ vây hãm Thạch với sự

ám ảnh nhược tiểu bởi cái công cụ sinh sản của người Tây trong bi kịch gia đình Rồi ám ảnh đó càng rõ rệt khi cô người yêu bé bỏng, sau nhiều giây phút

không thỏa mãn, nhiều ánh mắt hụt hẫng dành cho Thạch đã bỏ rơi anh để kết hôn với người đàn ông Tây Yến thách thức nỗi ám ảnh thua kém đã in sâu

trong ý nghĩ Thạch: "Hãy chứng tỏ điều gì đó hơn Jack đi” [53, 105] Điều

đó, như giọt nước tràn li, đẩy Thạch càng dấn sâu vào tâm lý phản biện tính

giao và bị cuốn vào thú bệnh hoạn khi dấn thân vào vòng tình dục đồng giới

Chính sự thích thú tìm hiểu về dương vật đã đưa Thạch đến với nickname Galacloai trên mạng và từ đó anh rơi vào vòng tròn không lối thoát:

Đêm nay tôi sẽ buông mình rơi tự do vào niềm khoài thú lạ lùng này Tôi muốn tự mình đi ra khỏi mình một lần Muốn để cái con quỷ trong tôi bước ra và chế ngự tôi đêm nay Bao nhiêu đêm thần tiên chế ngự tôi rồi Bao nhiêu đêm bản thân tôi chế ngự tôi rồi Đêm nay để quỷ chế ngự xem có khác gì những đêm qua không? Đời người được bao nhiêu đêm! [53, 217]

Ở đây, từ sự ám ảnh, nhà báo trẻ đã buông xuôi, lầm lạc trong tự ti, trong mất mát

Trong Nháp, bi kịch của Đại và Thạch, nói như Lê Nhật Tăng, chính là

sự phản biện sex cũng như là sự phản biện về nhân cách Kết thúc phản biện với sự hoán đổi vị trí giữa hai nhân vật là chiều sâu triết lý nhân sinh của

Nháp Điều này thể hiện rõ nhất ở tính phủ định cái đẹp tuyệt đối và khước từ

tính giao lệch lạc [36] Đó cũng chính là vẻ đẹp day dứt của văn chương thông qua bi kịch của tâm hồn và là nơi để giới trẻ phản biện củng cố nhân cách sống tích cực

Trong văn học viết về đề tài tính dục của nước ta hiện nay, Nguyễn Đình Tú là một trong những cây bút tiên phong khi đề cập đến vấn đề ẩn ức tình dục khác thường [56] Với bản năng tự nhiên nhưng lại phi tự nhiên, vấn

đề đồng giới được anh đưa nhiều vào trang viết với nhiều sắc thái khác nhau,

lí giải có, đồng cảm có nhưng hơn hết là những giải bày day dứt trước những

bi kịch tâm hồn

Tráng (Kín) cùng mối quan hệ đồng tính với người bạn chung trường

lúc du học để lại nhiều nỗi xót xa và hiện diện “như nỗi ám ảnh khủng khiếp

về sự bí ẩn của kiếp người” [55, 249] trong ký ức của Quỳnh Đối với Quỳnh, Tráng trân trọng “như một người yêu mới tỏ tình, nhưng chưa bao giờ anh ta

có khoái cảm trai gái và yêu thương Quỳnh như yêu thương một người tình” Lúc đầu, trong Quỳnh, cái sắc thái tình cảm đó “thật khó hiểu, không thể gọi tên ra được”; nhưng sau này với “cái chết đột ngột tố cáo Tráng có khuynh hướng tính dục khác thường” đã không những lý giải được mà còn làm gia tăng nỗi ám ảnh trong cô về sự suy giảm lòng tin ở những kiếp người

Nói lên ẩn ức tình dục của thời đại, nhà văn trẻ quân đội đồng cảm với những gì thuộc về cuộc sống và con người “Điều ấy xét cho cùng là lỗi ở thượng đế chứ đâu phải lỗi ở Tráng!” [55, 339] Tất cả đều vận động theo dòng xoay của cuộc sống, của tự nhiên Vậy nên ta thấy sex trong tác phẩm không còn là mục đích mà là phương tiện chuyển tải ý đồ nghệ thuật của người viết

Văn học trước đây ít nói đến bản năng tính dục và đặc biệt người phụ

nữ càng không hề được nhìn nhận ở bản năng đó Trong văn học đổi mới, vấn

đề này được nhìn nhận cởi mở và gần gũi hơn Nguyễn Đình Tú, cây bút trẻ đầy bản lĩnh, tài năng, không chỉ làm nên những trường đoạn sex đầy tâm trạng mà còn khơi gợi được yếu tố nữ quyền trong văn học và đời sống

Duyên, Yến hay Quỳnh đi từ cuộc sống vào trang viết, không chút kìm nén,

vùi lấp Ở họ, những khao khát, thèm muốn thuộc về bản chất, thuộc tính của giới nữ thực sự sống với con người tự nhiên vốn có Băn khoăn, day dứt hay thỏa mãn, nhân vật nữ của Tú đã sống trong những giây phút dành cho mình

Khai thác yếu tố bản năng trong tác phẩm với ý nghĩ “bản năng thì không có định hướng, không có sự chung thủy, cũng không có kết cục nào đang chờ đợi ở phía trước cả” [55, 242], nhân vật của Nguyễn Đình Tú hiện

lên chân thật với những cảm xúc rất nhân văn, rất con người Và từ bản năng con người gọi tên được các giá trị khác trong cuộc sống Đến với trang viết của anh, người đọc hôm nay phần nào đã có sự phản tỉnh: Bản năng cũng đủ đôi đường; bao hỷ - nộ - ái - ố phải chăng là từ đây!

2.1.1.2 Con người cô đơn

“Cô đơn là bản chất của con người” (S Freud) Cô đơn cũng có nhiều kiểu loại: cô đơn trong sáng hay cô đơn trong cõi hoang mang cực độ Ở khía cạnh tính dục, nhân vật của Nguyễn Đình Tú cô đơn trong những vết thương

quá khứ và còn cứa sâu ở hiện tại Có thể dùng cụm từ cảm thức lạc loài

trong một phần tiểu thuyết của anh

Sự phức tạp trong mối quan hệ giữa tình yêu và tình dục cho thấy, có thứ tình dục không có tình yêu nhưng không thể có tình yêu đích thực nếu không đi cùng ham muốn tình dục Không có tình yêu, tình dục chỉ nhằm thỏa mãn bản năng và ngược lại nó trở thành giá trị biểu đạt những xúc cảm mãnh liệt và vĩnh cửu của con người Tình yêu hiện diện trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú rất mờ nhạt nhưng được người đọc cảm nhận với những giao cảm rất

riêng Ở đó, nhân vật méo mó, bị chấn thương - những trí thức trẻ hay những

người sớm lăn lộn với đời, tìm đến tình yêu như điểm tựa vững chắc khỏa lấp tâm hồn Nhưng tình yêu không ngự trị trong trái tim, họ tìm đến tình dục như giải thoát khỏi cảm giác sợ hãi, lo lắng khi cảm nhận được sự tồn tại thực của những cảm xúc mang tính chất tạm thời Quỳnh lạc mẹ ngày cháy chợ Kẻ Mơ với những chấn động khủng khiếp trong “khuôn mặt đờ đẫn và đôi mắt vô hồn” và mãi hơn bảy tháng sau mới nhớ ra mình là ai:

Kiên đã phải lột trần cô bé ra, giội tới cả chục xô nước lên người mới rửa trôi hết những vết tích hãi hùng của cơn hỏa hoạn Nhưng nước chỉ rửa sạch vết tích bên ngoài thôi Còn những chấn thương khủng

khiếp bên trong thì phải rất lâu sau mới nguôi ngoai được?! [55, 107]

Cũng từ đây, Quỳnh quăng mình, lầm lạc giữa đời Quá khứ ngắn ngủi với nhiều đắng cay, xót xa cùng đám bạn không thể nguôi ngoai trước sự xô đẩy của cuộc đời Chính lúc này, những nhục cảm đơn giản như để nhân vật bớt cô đơn giữa ngổn ngang đời bụi: “Hai cơ thể mới lớn mò mẫm, trưởng thành dần lên trong khoái cảm giao hợp diệu kỳ Mùi của đơn côi trần thế, mùi của lạc loài thân phận hòa quyện vào nhau, nồng nã trong hơi ấm tối tăm,

ẩm ướt” [55, 241]

Gia đình giàu có không đủ hòa hợp hai bố con: một bên là người thiếu

nữ mang nhiều thương tích, bên kia là sự lạnh lùng, khoảng cách, đôi khi xa

lạ của bố Cái tổ ấm bụi đời, những lầm lạc không thể chia sẻ, chỉ có thể là

niềm riêng Ở Quỳnh, tuổi xanh phơi phới đẹp đẽ ngập trong vật chất, đủ đầy lắm; nhưng sao chỉ thấy lạc lõng, vô cảm Mơ hồ, Quỳnh “ít nghĩ đến tình yêu trong khi tuổi của Quỳnh là tuổi của yêu đương, của khát khao hòa hợp và dâng hiến (…) Con tim Quỳnh tổn thương đến mức không còn khả năng rung lên những nhịp đập của ái tình nữa hay sao?” [55, 338]

Quỳnh tìm đến tình dục với ảo tưởng sự hòa hợp về thể xác có thể giúp

cô thoát khỏi những bơ vơ về mặt tinh thần “Quỳnh nhìn những người trai trẻ chỉ bằng thứ mùi của thân xác” [55, 338] Quỳnh nếm cái vị của thăng hoa, hòa hợp không bằng trái tim mà chỉ dừng lại như đánh giá một sở thích hay thói quen Đối với anh chàng gia sư, Quỳnh “có cảm giác thèm anh ta như đôi lúc thèm một thỏi sô cô la khi ở nhà một mình thôi”; hay gắn bó với Phong chỉ để thỏa mãn dục vọng hưởng lạc:

Không giống như thỏi sô cô la để mang ra nhấm nháp lúc buồn tình mà anh ta là một thứ ma túy tổng hợp (…) Phong là điếu thuốc lá

mà người trót nghiện là Quỳnh rất muốn bỏ, mặc dù bỏ được cả năm rồi, nghĩ đến vẫn thèm và có thể nghiện lại [55, 340]

Tuy nhiên, trải qua những cảm xúc thăng hoa, thỏa mãn trong bản năng, tình dục không tình yêu ở Quỳnh rốt cuộc chỉ khiến con người trượt dài trong cô đơn, bế tắc Còn lại thân xác chỉ là “thứ mùi của hoảng sợ, khao

khát, thèm thuồng, xa vắng” [55, 297]

Còn với Diệu (Phiên bản), ký ức giập bầm, tuổi thơ dữ dội của nhân vật

đọng lại sâu đậm sau chuyến vượt biên cùng bố mẹ May mắn thoát chết giữa cảnh tượng hãi hùng, nhưng cô gái mãi mãi bị thương tổn vì chứng kiến cái chết thảm khốc của người thân cùng nỗi đau tinh thần quá lớn Ấn tượng những con giao long để lại như bức tường ngăn cách Diệu đến gần Nhân – đến gần với niềm mơ ước của mình cũng như ngăn Diệu trở về với cuộc sống bình thường

Méo mó trong ám ảnh quá khứ, trong hành trình hoang hoải của nhân sinh với những vết thương tinh thần, luôn hoài niệm xót xa về cái đã qua dù miền ấy thấm đẫm sự hãi hùng, rợn ngợp, Diệu “trở về đây nhưng với một tâm hồn méo mó và một cơ thể thiếu nữ bị tàn phá nặng nề?” [54, 127] Tự giết chết cảm xúc, Diệu quăng thân vào đời; nhưng nơi Diệu mưu sinh lại chính là chốn chợ búa; ở đó, “em bị người ta hắt hủi, cạnh khóe, chế giễu, chửi rủa” [54, 162] Bị khước từ, lạc loài giữa cộng đồng, như bản năng sinh

tồn, Diệu chường mặt ra với đời Nhưng cũng từ đây, Diệu quay lưng lại với đời như đời đã từng làm với cô: Diệu dần là Hương ga

Trước khi dấn thân vào thế giới giang hồ thực sự, lối thoát của cô chính

là mối quan hệ với Hưng – bạn tù anh trai Diệu Đó là những ngày tháng

“Hưng dẫn dắt em đi qua miền cực lạc của trai gái, của cuộc sống bụi đời, của những tháng ngày đứng bãi, của những mộng mơ mê đắm đầu đường xó chợ” [54, 184] Mối tình mê muội trước những dục vọng, trước những lời ngọt nhạt của Hưng dù không thực, nhưng đối với Diệu lúc này cô đã thực sự được sống là chính mình với những dục cảm rất con người Ngất ngây trong đắm

say, cô gái mới lớn với bao mộng mơ trong Diệu như được nhen nhóm lên Tuy nhiên, ngọn lửa đó chỉ có thể le lói chứ không bùng cháy để xua tan đi bóng tối trong tâm hồn Diệu Tất cả chỉ là bản năng; dù là gần nhau đấy nhưng sao không chút ấm áp Còn lại chỉ là sự cô đơn, mông lung…

Có thể nói, trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú, các nhân vật lạc loài cứ xoay cuộc đời mình trong cái vòng tròn mồ côi – như chính thân phận họ Con người cố tìm một lối thoát trong chông chênh phương hướng Ở đó, những người trẻ cứ phải đấu tranh để tồn tại, cố tách ra khỏi vòng lẩn quẩn giữa thù hận và yêu thương, giữa toan tính ích kỷ và tha thứ bao dung, giữa thấp hèn và thanh cao, cả giữa sự sống và cái chết…

Lẩn quẩn với ý nghĩ nhược tiểu giống nòi, nhà báo trẻ đầy triển vọng là

Thạch loay hoay kiếm tìm những giải đáp trong ẩn ức tình dục Cảm giác cô đơn đến tận cùng trong cuộc sống gia đình, trong tình yêu đưa Thạch đến với Galacloai Thì cũng đúng như cái nickname đó, sự gặp gỡ, làm tình giữa hai nhân vật này như trộn lẫn hai ẩn số vào nhau Cô đơn ngay cả trong những giây phút làm tình với người vợ tương lai, đối với Galacloai, Thạch là “một

ẩn số trong hành trình đơn độc của tôi giữa cõi đời này” [53, 251]

Kiểu làm tình phi tự nhiên giữa hai con người xa lạ là sự trống trải, hoang hoải, là buông xuôi, méo mó trong những khám phá lạc loài:

Trong suốt hành trình nhích lên từng bước tìm tới thiên đường bạn chỉ im lặng Ngay cả khi những cơn cực khoái rừng rực chảy trong người bạn, bạn vẫn là một khối da thịt câm nín Bạn là một người cô đơn Chỉ có những kẻ cô đơn tận cùng mới câm nín như thế trong khi hành lạc Kẻ đó cũng chính là tôi Hai chúng ta là hai niềm cô đơn như

thế [53, 314]

Cô đơn từ trong bản thể, con người trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú sống khao khát giao hòa nhưng sao chỉ thấy đơn độc Tất cả như định hình

trong thế hệ lạc loài, “thế hệ phải đối mặt với sự thay đổi, hay thậm chí là sự tráo trở của các giá trị” (Ngô Tự Lập)

2.1.1.3 Con người hoài nghi, nổi loạn

Cuộc sống cần lòng tin vào những giá trị, nhưng khi giá trị mất đi, đâu

là chỗ để lòng tin bấu víu? Không điểm tựa, không còn nơi gửi niềm tin, con người trượt dài trong bản năng, trong niềm riêng lẻ với sự hoài nghi, nổi loạn

Bất lực trước những khát vọng dục tính, Thạch rơi vào tự kỉ ám thị

cùng nỗi ám ảnh nhược tiểu Tự ti vì không thể là chính mình ngay cả trước

người yêu thương, hình ảnh Yến trở thành nỗi trăn trở khôn nguôi của Thạch – nỗi trăn trở về bản lĩnh một người đàn ông Yến thêm vào Thạch nỗi ám ảnh

từ lâu đã đặc quánh trong bi kịch gia đình Sự nhu nhược, hoài nghi đã biến Thạch thấp hẳn, xa dần trong mối quan hệ với người yêu: “Ai dám bảo là Yến không một lần ngủ với ai đó, ngoài tôi? Yến hay giao du với giới nghệ sĩ Yến lại có đời sống tình dục mạnh mẽ thế Và Yến khá xinh đẹp Tất cả những điều này khiến những ý nghĩ trong tôi nhuốm màu phiền muộn” [53, 93] Từ

đó, nhân vật từng bước li khai những cảm xúc thực: “Chẳng qua hắn không chịu nổi ý nghĩ Yến không phải của riêng hắn nên hắn kém hứng thú đó thôi Với lại mỗi khi ngủ với Yến xong hắn lại thầm so sánh với Jack, không biết hắn và Jack ai thượng phong hơn trước Yến” [53, 103]

Ám ảnh nhược tiểu giống nòi khiến trong những phút ân ái, Thạch như

đi vào sự hoài nghi, như cuốn mình vào vòng luẩn quẩn bởi thường trực nỗi lo lắng về một “chuẩn mực” hay “thành quả” Hệ quả tất yếu của những ý nghĩ phiền muộn đó là sự vỡ tung, nổi loạn chính cảm xúc tự nhiên: “Lần đầu tiên bước chân đến ngôi nhà đó là hắn buồn thật sự Tâm trạng hắn lúc đó là buông xuôi, là bất cần đời, là tìm đến xu hướng tình dục phi tự nhiên để khám phá mình, để khỏa lấp nỗi cô đơn toang hoác do Yến để lại” [53, 252]

Bị chấn thương tâm hồn, nhân vật Nguyễn Đình Tú méo mó trong suy nghĩ và hành động Hầu hết, tình yêu mơ hồ trong cuộc sống của họ Thỏa mãn và đi đến thỏa mãn tất cả đều diễn ra trong hoài nghi Nhiều lúc trạng thái đó lên đến cực điểm, bế tắc, nổi loạn Thạch phụ thuộc vào Galacloai vì

biệt dược để thoát khỏi bi kịch “không vung lên được nắm đấm của một thằng

con trai có dòng máu gia trưởng bốn ngàn năm đang chảy trong người” [53, 106]

Từ bi kịch đổ vỡ, dục vọng đã không còn là khám phá, tận hưởng mà như để hả hê Yến và mẹ thực sự đã đóng cánh cửa rộng mở để Thạch bước vào đời Chuyện ái ân đối với Thạch không còn là các giá trị mà chỉ đơn thuần là bản năng tính dục Nhưng chính bản năng đó cũng gặp bi kịch về nỗi

ám ảnh quá khứ: “Màu xanh khao khát trong đó chuyển thành màu biếc đen thất vọng Cái màu này hắn từng nhìn thấy trong mắt Yến Đêm ấy hắn không ngủ được” [53, 249] Đúng lúc ấy, hai từ “Tởm lắm” tự nhiên lại hiện lên trong khi hắn “đang rơi xuống chân dốc” [53, 248]

Cô đơn tận cùng, Thạch đến với tình dục đồng giới thả mình vào sự chế ngự của quỷ, nổi loạn đến tận cùng nhục dục Sự nổi loạn đó được đẩy lên cao trào trong mối quan hệ với Melơni: “Hắn cần những viên biệt dược kia để chinh phục Me, để đạt một mục đích hết sức tầm thường là cưới Me (…), chỉ

có cưới Me thì hắn mới thỏa mãn, mới thở phào như vừa trả xong một mối cừu thù” [53, 252]

Trong tâm hồn yếm thế, tự ti, trong ẩn ức đã “yếu” từ bản năng gốc lại

“yếu” thêm khi không lí giải được cái mình cần tìm cho bản thân, Thạch bùng

nổ, tung hê tất cả nỗi ám ảnh trong khoái lạc với người phụ nữ có đôi mắt màu xanh: “Tiếng kêu của Me bây giờ chuyển sang như rên xiết Hiếm hoi lắm mới có một lần Yến phát ra tiếng kêu này Bây giờ thì kêu nữa đi, kêu

cho sấm chớp nổi lên, kêu cho cửa kính vỡ vụn, kêu cho chùm đèn rơi rụng, kêu cho rèm cửa bay tung tóe hết cả” [53, 249]

Ý tưởng bấn loạn, phù du đó cũng hả hê lắm nhưng cũng bế tắc lắm một kiếp người cô đơn, buồn nản:

Bây giờ thì hắn và Tony ai hơn ai? Bây giờ thì hắn thua kém Jack ở điểm nào? (…) Tóc tai Me rũ rượi phủ kín khuôn mặt mờ tối Hắn thấy Yến đang nhăn nhó phía sau khoảng tối đó Và hình như cả

mẹ hắn nữa Mẹ hắn đang có cái dáng vẻ của một sự hối lỗi Hóa ra hắn cũng can trường lắm chứ Hắn đang dội những trái phá khủng khiếp vào sự coi thường dục tính của cha con hắn [53, 250]

Thân cây bề ngoài tưởng tươi tốt, nhưng thực sự đã mục rỗng, Quỳnh cũng như Thạch là những thân cây không niềm tin, chỉ nuôi dưỡng trong lòng nhiều hoài nghi, nhiều nỗi ám ảnh quá khứ Để thay vì can trường trước sóng gió cuộc đời thì họ hùa theo, cùng với gió mà thỏa sức lung lay, gào thét trong trụy lạc

Kế mưu sinh trong khoảng thời gian lạc mẹ tuy không dài nhưng là khoảng thời gian ám ảnh Quỳnh ghê gớm Đối với cô, tình yêu không hiện diện trong ý nghĩ Quãng thời gian sau này, Quỳnh luẩn quẩn tìm cho mình

thứ mùi con người – thứ mùi của đơn côi trần thế, của lạc loài thân phận:

“Đúng hơn là Quỳnh muốn tìm lại và đã tìm lại được cái mùi con trai từ thầy Nhưng có vẻ như đó không phải là thứ mùi con trai mà Quỳnh muốn tìm

kiếm” [55, 167]

Cảm nhận thứ mùi khác nhau của hoan lạc nhưng sao cô càng rơi vào nỗi bế tắc, vô định giữa những cảm xúc Để đến đỉnh điểm của sự nổi loạn, thả mình trong thác loạn, dày vò thể xác như muốn phanh phui tất cả để tìm câu trả lời, để cố tự mình lí giải:

Lại xuất hiện cảm giác tắc nghẹn, vỡ tung và sủi bọt Cả đàn thú hoang lao đến bên Hổ và Khỉ góp thêm vũ điệu da thịt ngổn ngang say đắm (…) Hổ đè lên đầu, Rồng vắt qua bụng, Trâu cưỡi sau lưng, Ngựa phi trước mặt, Chó nhảy qua ngực, Chuột cào sau gáy… Từng ấy con giáp đang ngấu nghiến thân thể Khỉ Từng ấy con giáp lại bị những con giáp khác, xẻ ngang, cắt dọc Những tấm thân muông thú hằn lên đường lửa khoái cảm từ móng vuốt dục vọng, cháy sém trước ngực, sau

lưng, trên hông, dưới đùi, bốc mùi hoang dã [55, 432]

Lên đồng, trôi trong bản năng truy hoan, Quỳnh – Khỉ nổi loạn trong

khát vọng hoàn ức Tuổi 20, sự chán chường cuộc sống được đẩy đến cao trào Trong trò chơi, Quỳnh chạm gần đến đáy sâu cuộc sống, chạm đến cõi

cô đơn hoang hoải Để sau đó cô quyết định ra đi: “Khỉ không có thiên nhãn

để nhìn thấu vào trong vòm ngực mình nhưng đúng là tim đang vỡ Khỉ ôm ngực đau đớn Cảm giác vỡ tim vô cùng kì lạ Trống rỗng, hoang hoải, ù đặc,

tê tái, sặc máu, rối mạch” [55, 431]

Mất niềm tin vào giá trị cuộc sống, Thạch và Quỳnh đều tìm đến dục tính để thỏa mãn, khỏa lấp những lỗ hỏng trong tâm hồn Nhưng lỗ hổng quá sâu mà họ lại chọn đường đi nông nỗi, để đến nỗi tự chôn vùi mình trong thăm thẳm bế tắc Cuối cùng là cái chết trong tâm hồn: “Khỉ chết trong những hoan lạc rồ dại (…) Chết trong một nỗi chết ngổn ngang sự sống” [55, 433]

2.1.1.4 Con người tâm linh

Theo Freud, tách rời khỏi ý thức, ở tầng sâu kết cấu tâm lý con người là

hệ thống vô thức Vô thức không chỉ là thỏa mãn các ham muốn dục vọng mà còn bao gồm những khát vọng, những ước muốn của con người không thể hoặc chưa thể thực hiện trong thực tại, bị dồn nén, bị đẩy lùi vào miền sâu của

kí ức, của tâm hồn Phân tâm học cũng cho rằng, những khát khao không thành hiện thực sẽ dẫn đến rối loạn, ức chế Khi ấy, con người sẽ rơi vào tình

trạng lưỡng phân giữa ý thức và vô thức, điều đó dẫn đến những hành vi không bình thường Đây là những biểu hiện không phải hiếm gặp trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú

Trở về sau chuyến vượt biên, những mất mát ám ảnh Diệu suốt cuộc đời Hình ảnh những con giao long bám riết tâm trí cô, che lấp phần bản năng vốn đang đầy nhựa sống ở tuổi đôi mươi Đối với Diệu, đó là hình ảnh xa xăm của ác mộng, bởi cái thân thể nhỏ bé và tâm hồn non dại của cô không thể chấp nhận nổi những ý nghĩ khủng khiếp:

Thân thể em căng ra như mặt trống Bao nhiêu những bàn tay, bàn chân lông lá, cáu bẩn, nhớp nháp của những con giao long mặt người kia lướt trên cái mặt trống ấy, thô bạo tìm khoái cảm Em thoáng nghĩ đến cái chết Dù em biết là mình đang ở trong cơn ác mộng Thà không bao giờ tỉnh lại nữa, thà em chết đi, thà cái mặt trống kia căng ra một lần rồi rách nát, tả tơi, vỡ vụn… thì cũng còn hơn là cứ để em phải đối mặt với giấc chiêm bao khủng khiếp này [54, 79]

Nhưng “em” không chết Em trở về “chường mặt” ra với đời Từ đó đời

xô đẩy em đi đến những góc khuất khác trước đây Cũng từ nơi đây, Diệu có thân phận mới – là “những hạt bụi đời trời cho gắn kết vào nhau để làm nên

những hạt bụi đời con” Trong cuộc đời sương gió, Hưng mã và Tùng hê rô,

đối với Diệu, “chỉ hai người đó không làm em liên tưởng đến những con giao long gớm ghiếc Chỉ hai người đó không biến em thành kẻ sát nhân khi càn quét da thịt em” [54, 380]

Nguyễn Đình Tú cố tình mờ hóa bất hạnh của Diệu bằng hình ảnh những con giao long Biểu tượng này, dẫu xa xăm, hư ảo, nhưng lại trỗi dậy mạnh mẽ trong những giây phút “người” nhất của nhân vật Cái chết của Tuấn

chợ như giải tỏa những uất ức, phá vỡ sự chịu đựng trong Diệu: “Cơ thể em

đang nằm dưới một con giao long gớm ghiếc (…) Cảm giác này em đã trải

qua một lần rồi, ở đâu thì em không nhớ, nhưng đó là điều em khiếp đảm nhất

(…) Em cầm chiếc rìu đó lên, bổ thật mạnh vào người con giao long” [54,

278]

Tất cả chỉ như ảo ảnh, chính Diệu cũng không lí giải được hành động

của mình Đối với Tuấn chợ, cô còn có chút phẫn nộ, ghét bỏ Nhưng sau này,

ngay cả với Đinh, cái cảm giác vô thức đó cũng xâm chiếm toàn bộ ý nghĩ của cô: “Biển như đang dập dềnh dưới thân thị (…) Thị đã nhận ra hình ảnh

đó rồi Chỉ cần nó bò ra, che lấp mọi ý nghĩ của thị là thị sẽ biến thành một con người khác” [54, 349] Lúc này, linh cảm đã đưa cô ra khỏi vô thức, làm chủ bản thân; sự nhập nhằng giữa vô thức và ý thức lí giải cho hành động của Diệu Nỗi ám ảnh quá khứ có thể che giấu ở bề ngoài nhưng trong những giây phút sống thật, giây phút Diệu tận hưởng dục vọng, giải tỏa khao khát của người phụ nữ, nó lại trỗi dậy Có thể nói, cảm giác đó ở Diệu dẫu mờ nhạt, xa xăm nhưng cũng khiếp đảm nhất “Hai ánh mắt thị chết chìm trong thù hận vô thức”, và cũng chết chìm trong cảm giác làm người Từ trong quá khứ, thù hận đeo bám vào tâm linh; Diệu chỉ có thể linh cảm nó đến và hành động trong vô thức khi không vượt qua chính mình

Khai thác phần tâm linh qua vô thức, linh cảm, Nguyễn Đình Tú đã chạm vào phần sâu trong bi kịch con người Đối với Diệu, tiềm thức sống dậy những phần khuất lấp mà cô muốn giũ bỏ Tìm lại cảm giác thỏa mãn dục

vọng, ngay cả với Hưng mã – người trước đây đã đem đến cho Diệu nhiều lạc

thú, thì bây giờ cũng không thể xua đi ám ảnh trong cô: “Những thập thò khủng khiếp đã lại bám lấy vỏ não em Những cánh tay trần lông lá Những thân người nhão nhoét, lạnh giá, tanh tưởi Biển dập dềnh dưới thân em (…)

Em kê mũi súng vào đầu con giao long và bóp cò” [54, 381]

Linh cảm và cảm nhận được sự trỗi dậy của vô thức, nhưng chính Diệu không đủ sức mạnh để ngăn chính mình; hay nói cách khác, chính cô cũng

không lí giải được Trong “bấn loạn”, vô thức thỏa mãn những kìm nén, giải tỏa ẩn ức Lúc này Diệu như một con người khác: “Rõ ràng em không bắn vào anh ta Em chỉ bắn vào tiềm thức của mình thôi” [54, 383]

Nhân vật trong tác phẩm Nguyễn Đình Tú luôn khát khao lời giải đáp cho ý nghĩa cuộc sống của mình, nhưng đôi lúc chính họ cũng không định hình được điều muốn kiếm tìm Đối với họ, “quá khứ là một hố lầy khủng khiếp”, nhưng quá khứ đó cũng chính một phần tâm hồn họ muốn gặp lại

Ở tiểu thuyết Nháp, sau ba năm lạc loài, quăng quật trong xóm liều,

Quỳnh về sống giữa Hà thành đủ đầy, duy chỉ thiếu mùi của sự sống – mùi

ám ảnh Quỳnh trong hành trình tìm giá trị Cuối cùng chính mùi đó đã hối thúc cô phải tìm lại một quãng kí ức của mình:

Mùi ấy chỉ toát ra trong cảnh bụi đời lăn lóc tranh ăn, trong môi trường thú hoang dậy lên, bật thức những bản năng thuần túy Mùi ấy chỉ sinh ra ở bên lề của bóng đêm và đêm thì đang trôi qua trong tiếng mèo gào và chuột chạy Mùi ấy vất vưởng tha hương Mùi ấy đầm đìa nước mắt Mùi ấy nổi trôi không gia đình Mùi ấy mù lòa vô hướng Quỳnh đã hít hà đến no nê cái mùi con trai ấy để giờ đây bỗng thấy nhớ

mùi trai đó đến tức ngực [55, 168]

Freud lý giải giấc mộng là sự thỏa mãn những ước vọng thầm kín của mỗi người, là sự “biến dạng của một ước vọng bị dồn nén” Trong lúc mơ, cái tôi trở nên yếu đuối, mất uy thế, do đó những dồn nén, khát thèm có cơ hội trỗi dậy để tự thỏa mãn Giấc mơ trong văn học hiện đại gắn với đời sống tâm linh của con người, với những kí ức vụt hiện từ miền sâu thẳm Tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú cũng không nằm ngoài quy luật này

Với Quỳnh, những giây phút hòa quyện cùng Kiên, hai thân phận lạc loài tạm thời xua tan đi nỗi âu lo như nốt nhạc trầm, lắng nhựa sống còn sót lại trong mỏi mòn của đám trẻ bụi Không thể gọi là tình yêu, nhưng cái cảm

giác đó, cả cái mùi vị mà Quỳnh có thể gọi tên bám riết trong mọi suy nghĩ và hành động của cô sau này Gọi ra được cái mùi vị của sex, Quỳnh níu lại quãng kí ức dữ dội bằng cách sa vào các cuộc truy hoan không giới hạn Thả mình vào đủ cảm giác dục vọng, Quỳnh đong đầy cuộc sống bằng mùi vị dục tính để gắng gỏi, dù chỉ một lần, trở về chính mình với “thói quen đánh giá, phân biệt, nhìn nhận các cuộc làm tình bằng… mùi” [55, 213]

Không vô cớ mà hành trình tìm lại quãng kí ức của Quỳnh gắn liền với Bụi đời chúa Chính lúc ở bên sự khơi gợi giới tính một cách mạnh mẽ, từng đoạn đời đã qua của cô hiện lên tươi ròng, sống động Sự khơi gợi thường trực dồn nén khát vọng thỏa mãn đã đi vào giấc mộng của Quỳnh Trong giấc ngủ chập chờn, khát vọng cùng Bụi đời chúa không những được thỏa mãn mà càng làm sự khát thèm trong cô như khô cháy Ước vọng đó đi vào giấc mơ bằng những hình ảnh khác nhau nhưng đều cháy bỏng, rạo rực trong cơ thể thiếu nữ: “Những bàn tay không làm đau Quỳnh nhưng chúng đang đua nhau lần tìm, ve vuốt cơ thể khiến Quỳnh không chịu nổi Có một bàn tay giật mạnh tấm áo của Quỳnh Cả một mảng lưng trắng bóc của Quỳnh phơi ra dưới ánh trăng” [55, 85]

Giấc mơ cụ thể không đến nhiều với Quỳnh, nhưng tất cả ẩn ức, thèm khát cái sức hút vẻ đẹp giới tính từ Bụi đời chúa thường trực trong cô, toát lên đời sống tâm linh Ở đây không hẳn là sự thỏa mãn bản năng tính dục mà cao hơn cả là khát khao tìm lại thời gian đã mất của nhân vật Bên cạnh Bụi đời chúa, mơ hồ Quỳnh tìm lại được mùi vị trần gian xưa: “Mùi da thịt từ lỗ chân lông hắn tỏa ra đậm đặc Quỳnh không nhận biết được thứ mùi này đã từng xuất hiện ở đâu nhưng rõ ràng nó đang làm cô ngất ngây Thứ mùi của hoảng

sợ, khao khát, thèm thuồng, xa vắng Mùi của loài thú hoang” [55, 297]

Chính cái mùi đặc biệt đó đã khiến Quỳnh bối rối, khát thèm vẻ gợi cảm nam tính từ gã Trong cô luôn thường trực những ý nghĩ bản năng nhưng

rất nhân bản, rất người: “Mùi của gã phả vào mũi Quỳnh Mùi của quần áo mới Mùi của da thịt đàn ông Mùi của xà phòng thơm Mùi của khói thuốc lá quyện với hơi bia… Khơi gợi đến nghẹt thở”; “Chiếc quần bò bó lấy đôi cẳng chân dài và săn chắc của gã đang rung rung trước mặt Quỳnh (…) Mắt Quỳnh như hoa lên Bất cứ phụ nữ nào nhìn vào mảnh ngực kia của gã cũng

sẽ nóng ran người” Và linh cảm rất đàn bà đã mách bảo cô rằng: “Dẫu Bụi đời chúa có là quỷ sứ đi nữa thì phần dưới của gã đã thực sự tiến hóa đến mức loài người phải ghen tị” [55, 128, 297]

Tất cả sự khơi gợi giới tính từ Bụi đời chúa đã làm sống dậy những hồi

ức của Quỳnh Đó không hẳn là dục tính mà còn là khát khao sống của cô Sự hồi sinh ấy dần hé lộ mảng tâm hồn sáng của thăng trầm kiếp người Không

rõ ràng, cũng không thể lí giải nhưng dục tính từ vô thức đi vào cõi tâm linh

đã đưa Quỳnh tìm về với quãng kí ức của mình

Quá khứ không là hố lầy khủng khiếp, đối với Đại, nó là niềm tin tuyệt đối vào cái đẹp Để rồi từ niềm tin đó, Đại sa vào bi kịch không tìm được cái cần tìm trong cuộc đời Khao khát tìm về thơ ấu tươi đẹp, Đại quên cảm giác

sống hiện tại Trong mắt người đời, Đại trở nên biêng biếc, đao đao với

những mơ hồ, những cuộc tìm kiếm vô vọng đôi mắt nâu tròn Niềm tin cùng cảm giác bất lực về cái đẹp xa xăm đẩy nhân vật kí gửi hi vọng vào điều thần

kì từ viên ngọc ước, “nắm chặt nó trong tay ước gì sẽ được nấy”, “nếu ai không tin viên ngọc sẽ hết màu nhiệm” [53, 77]

Bên cạnh tâm lí bất thường của Đại, Duyên dành cho anh tình yêu trong sáng, vô điều kiện Nhưng cảm giác rạo rực thân xác khi hai người bên nhau không xua nổi khát khao về cái đẹp thơ ấu trong Đại Gọi tên Thảo trong vô thức khi tận hưởng khoái lạc trần gian cùng người yêu, Đại không thể bình tâm để sống hoàn toàn trong hiện tại Tin vào viên ngọc ước và yêu say đắm

vẻ đẹp xa xăm, bản năng trong Đại không thể rạo rực với khoái cảm thực tại

Bất lực trong kiếm tìm vô vọng, bất lực trong chính dục nhục, Đại đã hoàn toàn lệ thuộc vào phép nhiệm màu: “Sự trở về dục tính bản năng của Đại thật

mỹ mãn Chỉ có điều, đó là sự trở về có điều kiện Sau lần ấy, nếu mỗi lần muốn chiều Duyên, Đại đều phải ngậm viên ngọc ước trong miệng” [53, 154] Lúc này, viên ngọc trở thành cứu cánh để thỏa mãn dục vọng trong Đại Phải chăng chính Đại, theo kiểu tự kỷ ám thị, đã cho viên ngọc quyền kiểm soát cảm xúc của mình: “Đại bật dậy lục túi tìm viên ngọc Chỉ vài phút sau Đại đã

có thể chiều được Thảo” [53, 227]

Đối với Duyên hay Thạch, viên ngọc “chẳng khác gì một viên bi ve mà người ta vẫn làm cho trẻ con chơi”, nhưng với niềm tin tuyệt đối, trong Đại,

nó chứa những điều thần kì mà ngay chính anh cũng không hiểu nổi Niềm tin của anh mãnh liệt đến độ làm người ta đôi lúc cũng mơ hồ về khả năng kì diệu, cũng hoài nghi về tính khoa học của mình Với Thạch, “nhìn kỹ thì thấy

nó có sức hấp dẫn khó lí giải (…) Hay là vì những gì Đại kể về nó mà tôi

thấy nó trở nên kì bí” [53, 144] Còn trong ý nghĩ của Duyên, “áo Đại có chất

gì đó và khi tương thích với viên ngọc này nó sẽ phát sáng” [53, 152] Suy nghĩ của Duyên và Thạch càng cho thấy niềm tin tuyệt đối của Đại về cái đẹp

hư huyền mà chính từ đó khởi phát bi kịch cuộc đời anh

Đi sâu vào cõi vô thức của con người, phản ánh bi kịch dưới góc độ tâm lý, Nguyễn Đình Tú đã tạo chiều sâu nhân văn cho tác phẩm với tất cả sự cảm thông, niềm chia sẻ trước những cảm xúc, những khát khao rất bản năng của con người Trong tâm linh, cái mặt nạ đã được nhà văn lột bỏ, con người hiện lên với những bản chất rất thực của mình Bằng cách ấy, tác giả giúp người đọc tiềm nhập vào miền sâu thẳm của con người mà theo cách bình thường không dễ nắm bắt được

2.1.1.5 Con người xã hội

Tổng hòa mối quan hệ xã hội, các nhân vật của Nguyễn Đình Tú mang thân phận con người trong thế kỷ XXI với việc thoát khỏi mọi áp chế, ràng buộc Con người chạy từ thái cực này sang thái cực khác, ở đó bộc lộ sự lệ thuộc thảm thương của họ khi truy tìm niềm vui, sự giải thoát ở tình dục Một bên là tốc độ phát triển chóng mặt của khoa học kỹ thuật; còn một bên là sự buông thả theo bản năng để rồi nhận ra những gì vốn được xem là thiêng liêng, cao đẹp nhất lại biến thành điều tầm thường, ghê tởm nhất Chính điều

đó dẫn con người tìm đến nương náu trong tình yêu Nhưng ngay cõi ngỡ bình yên, an ủi nhất ấy lại âm thầm tích “bão” làm nên những va đập đắng lòng

Từ bi kịch gia đình, Thạch vốn đã mang trong mình sự tự ti giống nòi, nhưng giá như tình yêu với Yến đừng dân chủ, cũng đừng xô bồ quá thì nỗi

ám ảnh trong anh không lớn, cũng không đến mức bệnh hoạn Còn Diệu, sau

những mất mát quá đỗi, việc “tấp” vào Hưng mã cũng chỉ đẩy cô dấn sâu hơn

vào cuộc đời sương gió Có thể nói, với hai nhân vật này, chính cái gọi là tình yêu ấy lại trở thành căn nguyên hủy diệt cuộc đời họ

Với những trang viết đầy hình ảnh ân ái dục vọng, tình dục trong tiểu thuyết Nguyễn Đình Tú cởi mở ở nhiều góc độ Sự chung đụng ở các nhân vật không chỉ là sự hòa hợp về thể xác và tâm hồn, mà nhiều khi chỉ là tìm hiểu,

là đơn giản giúp nhau đạt đến khoái cảm Mối quan hệ giữa Yến và Thạch cuốn hút nhau từ những tình cảm trong sáng rồi chết dần đi theo nỗi chán chường, theo cái ham muốn vô độ của Yến Vậy cái đọng lại ở những người trẻ hiện đại phải chăng chỉ là thỏa mãn dục vọng mà không có chỗ cho tình yêu? Việc mắc kẹt giữa hai thái cực khiến thân phận con người trở nên bi đát với cõi cô đơn bất tận Các nhân vật bội thực với tình dục bao nhiêu thì lại càng chết đói tình người bấy nhiêu