Ứng dụng phần mềm encarta world atlas vào giảng dạy chương trình địa lí lớp 11 (bcb)

Điều tra mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh khi giáo viên sử dụng phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học địa lí 11.. Trong đó phần mềm Encarta cung cấp một khối lượng lớn các tri t

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA ĐỊA LÝ 

Lời cảm ơn

Để hoàn thiện được đề tài này, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thạc sĩ Lê Thị Thanh Hương đã dành thời gian, công sức và trí tuệ tận tình hướng dẫn, giúp đở

em trong thời gian qua

Em xin chân thành cám ơn các thầy cô giáo trong khoa Địa lí trường Đại học sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã hết lòng giúp đở và tạo điều kiện cho em trong quá trình nghiên cứu đề tài

Xin gửi lời cảm ơn đến ban giám hiệu,các thầy cô giáo và các em học sinh trường trung học phổ Lương Thế Vinh và Nguyễn Hiền đã nhiệt tình giúp đỡ Xin cám

ơn các bạn trong lớp 09SDL đã đóng góp ý kiến, quan tâm trong thời gian thực hiện đề tài

Lời cuối cùng em xin gửi lời đến các thầy cô giáo, gia đình, các bạn và các em học sinh một lời chúc sức khỏe và thành công

Xin cảm ơn!

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Giới hạn đề tài .2

4 Lịch sử nghiên c ứu .2

5 Các phương pháp nghiên cứu 2

5.1 Phương pháp lý thuyết 2

5.2 Phương pháp điều tra thực tế .2

5.3 Phương pháp thực nghiệm 3

5.4 Phương pháp thống kê 3

PHẦN NỘI DUNG .4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 4

1.1 Giới thiệu về phần mềm Microsoft Encarta 4

1.1.1 Giới thiệu sơ lược về phần mềm Microsoft Encarta 4

1.1.2 Những tính năng của Microsoft Encarta 5

1.1.3 Vai trò của việc ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lí 7

1.2 Hiện trạng sử dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lí 8

1.2.1 Đối với giáo viên 8

1.2.2 Đối với học sinh 12

1.3 Đặc điểm chương trình và SGK địa lí 11 (BCB) 15

1.3.1 Đặc điểm chương trình 15

1.3.2 Đặc điểm sách giáo khoa địa lí 11 (BCB) 18

1.4 Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh lớp 11 20

1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi 20

1.4.2 Đặc điểm hoạt động học tập 21

1.4.3 Đặc điểm hoạt động của sự phát triển trí tuệ 21

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP TÌM CHỌN DỮ LIỆU TRONG PHẦN MỀM ENCARTA WORLD ATLAS ĐỂ PHỤC VỤ CHO GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ LỚP 11 (BCB) 22

2.1 Khả năng ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào giảng dạy địa lí lớp 11 (BCB) 22

2.1.1 Đối với giáo viên 22

2.1.2 Đối với học sinh 25

2.2 Phương pháp tìm chọn dữ liệu trong phần mềm Encarta World Atlas để phục vụ cho giảng dạy địa lí lớp 11 (BCB) 26

2.2.1 Tìm chọn bản đồ 26

2.2.2 Tìm chọn tranh, ảnh 29

2.2.3 Tìm chọn phim ngắn, video 31

2.3.4 Tìm chọn các số liệu, tư liệu 33

2.3.5 Coppy bản đồ từ Encarta sang Power Point 34

2.4 Ưu và nhược điểm khi sử dụng phần mềm Encarta World Atlas vào giảng dạy chương trình địa lí lớp 11 (BCB) 35

2.4.1 Ưu điểm 35

2.4.2 Nhược điểm 36

2.5 Minh họa một số giáo án cụ thể 36

2.5.1 Nhật Bản 36

2.5.2 Trung Quốc 43

2.5.3 Khu vực Đông Nam Á 51

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM 59

3.1 Mục đích 59

3.2 Nguyên tắc 59

3.3 Nội dung thực nghiệm 59

3.4 Tổ chức thực nghiệm 59

3.4.1 Thời gian thực nghiệm 59

3.4.2 Đối tượng 59

3.4.3 Chọn trường thực nghiệm 60

3.4.4 Chuẩn bị thưc nghiệm 60

3.4.5 Các bước tiến hành thực nghiệm 61

3.5 Kết quả đánh giá 61

3.6 Kết luận 63

PHẦN KẾT LUẬN 65

1.Kết luận 65

2 Kiến nghị 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67

PHỤ LỤC ẢNH 68

Bảng 1.4 Khảo sát mức độ nắm nội dung bài học của học sinh khi ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas

Bảng 1.5 Khảo sát mức độ sử dụng phần mềm Encarta World Atlas trong giảng dạy địa lí lớp 11

Bảng 1.6 Khảo sát việc ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong quá trình giảng dạy

Bảng 1.7 Khảo sát sự hiểu biết của học sinh về phần mềm Encarta World Atlas

Bảng 1.8 Khảo sát ý kiến của học sinh khi sử dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lí 11

Bảng 1.9 Cảm nhận của học sinh khi học tập môn địa lí 11 có sử dụng phần mềm Encarta World Atlas

Bảng 1.10 Điều tra mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh khi giáo viên sử dụng phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học địa lí 11

Bảng 1.11 Điều tra mức độ sử dụng phần mềm Encarta World Atlas để tự học ở nhà của học sinh

Bảng 1.12 Nội dung của chương trình SGK địa lí lớp 11 THPT

Bảng 3.1 Danh sách các cặp lớp thực nghiệm và đối chứng

Bảng 3.2 Kết quả thực nghiệm ở trường THPT Lương Thế Vinh

Bảng 3.3 Kết quả thực nghiệm ở trường THPT Nguyễn Hiền

Bảng 3.4 Tổng hợp kết quả thực nghiệm cả hai trường

DANH MỤC BẢN ĐỒ - HÌNH ẢNH

Hình 2.1 Giao diện chính của phần mềm Encarta 2009

Hình 2.2 Giao diện chính của World Atlas

Hình 2.3 Bảng chú giải trên giao diện chính của World Atlas

Hình 2.4 Bản đồ tự nhiên thế giới

Hình 2.5 Bản đồ tự nhiên Hoa Kì trên World Atlas

Hình 2.6 Bản đồ tự nhiên của Liên Bang Nga trên World Atlas

Hình 2.7 Hình ảnh sông Mississipi trên bản dồ tự nhiên Hoa Kì

Hình 2.8 Hình ảnh về sông Mê Kông trên bản đồ tự nhiên Châu Á

Hình 2.9 Giao diện về hình ảnh và các thông tin của Hoa Kì

Hình 2.10: Hình ảnh sông Mê Kông ở Việt nam

Hình 2.11 Hình ảnh lá cờ và video Quốc ca của Trung Quốc

Hình 2.12 Một đoạn video ngắn về thuyết trôi dạt lục địa

Hình 2.1.3.Video các nhân tố gây ô nhiễm môi trường

Hình 2.14 Bản đồ thống kê tổng số lao động của các nước trên thế giới Hình 2.15 Bảng số liệu thống kê tổng số lao động của các nước trên thế giới xếp theo thứ tự nước có số lao động lớn nhất

Hình 2.16 Bản đồ coppy từ Encarta

Hình 2.17: Biểu đồ thể hiện kết quả thực nghệm sư phạm

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Khoa học ngày càng phát triển kéo theo sự phát triển của các ngành nghề và

sự áp dụng các thành tựu của khoa học - kĩ thuật vào cuộc sống ngày càng mạnh

mẽ Nhất là ngành công nghệ thông tin đã nghiên cứu ra nhiều phần mềm mới, tiện ích phục vụ nhu cầu học tập, làm việc của con người Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp con người làm việc hiệu quả hơn, sắp xếp thời gian một cách khoa học, bài bản

Trong dạy học nói chung và dạy học địa lí nói riêng cũng vậy, ngành công nghệ thông tin đã tạo ra nhiều phần mềm mới như: Mapinfo, Mindmap,Encarta…nó đã giúp cho việc dạy và học đạt hiệu quả cao hơn và phát triển được năng lực tư duy cho học sinh Trong đó phần mềm Encarta cung cấp một khối lượng lớn các tri thức địa lí thông qua hệ thống bản đồ, video, hình ảnh…

Hiện nay, cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy trong giáo dục, bộ Giáo Dục đã đưa ra nhiều phương pháp dạy học mới, tích cực Trong đó việc ứng dụng các phần mềm vào giảng dạy cũng là một trong những phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao Nhưng việc hình thành kĩ năng sử dụng các phần mềm cho đội ngũ giáo viên ở trường phổ thông còn chưa áp dụng rộng rãi

Nhận biết được tình hình đó, với mong muốn đóng góp một phần hiểu biết của mình để nghiên cứu và giới thiệu những tính năng mới của phần mềm Encarta World Atlas vào chương trình giảng dạy địa lí nên tôi quyết định lựa chọn đề tài:

“Ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào giảng dạy chương trình địa lí lớp 11 (BCB)” để nghiên cứu

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

a Mục tiêu

- Nghiên cứu khả năng ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas

- Đưa ra được các phương pháp sử dụng và khai thác phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học địa lí lớp 11(BCB) một cách có hiệu quả

b Nhiệm vụ

- Nghiên cứu các thông tin về phần mềm Microsoft Encarta

- Tìm hiểu tình hình ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lí ở trường phổ thông

- Khai thác các tín năng của phần mềm và ứng dụng nó vào các bài dạy trong chương trình địa lí 11 (BCB)

- Soạn một số giáo án ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong chương trình địa lí 11 (BCB)

- Tiến hành thực nghiệm và đánh giá kết quả thực nghiệm ở một số trường phổ thông

3 Giới hạn đề tài

- Đề tài tập trung nghiên cứu các tính năng của phần mềm Encarta World Atlas và ứng dụng của nó vào việc giảng dạy địa lí trong chương trình địa lí lớp 11 (BCB) học kì II

+ GS TS Nguyễn Viết Thịnh Sử dụng phối hợp các phần mềm khác nhau

để nâng cao hiệu quả khai thác thông tin trong Microsoft Encarta World Atlas Đại học Sư phạm Hà Nội

Đề tài đã kế thừa những nội dung đã có và đi sâu hơn nghiên cứu, ứng dụng phần mềm trong dạy học địa lí Encarta World Atlas lớp 11

5 Các phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp lý thuyết

- Thu thập, phân tích và tổng hợp các nguồn tài liệu, tạp chí sách tham khảo

có liên quan đến đề tài nghiên cứu Học tập các phương pháp dạy học địa lí có liên quan nói chung và việc sử dụng phần mềm Microsft Encarta nói riêng Từ đó vận dụng phần mềm đó vào giảng dạy địa lí lớp 11(BCB)

5.2 Phương pháp điều tra thực tế

- Điều tra và khảo sát tình hình sử dụng phần mềm Microsft Encarta trong dạy học địa lí thông qua phiếu điều tra

- Tiến hành dự giờ rút kinh nghiệm tại một số trường phổ thông

- Tiến hành trao đổi với giáo viên và học sinh tại các trường thực nghiệm

- Tất cả các nội dung điều tra thảo luận chủ yếu nói về mức độ sử dụng phần mềm Encarta World Atlas và cách thức sử dụng phần mềm

5.3 Phương pháp thực nghiệm

- Qúa trình nghiên cứu về phương pháp sử dụng phần mềm Encarta World Atlas còn được tiến hành thực nghiệm tại một số trường phổ thông qua việc giảng dạy một số bài có đưa phần mềm ứng dụng nhằm kiểm chứng kết quả nghiên cứu đề tài Từ đó đề xuất, kiến nghị nêu lên các giải pháp để tăng cường việc sử dụng phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học địa lí, đặc biệt là địa lí lớp 11

5.4 Phương pháp thống kê

- Qua quá trình khảo sát và thực nghiệm thống kê kết quả để phân tích, đánh giá để đưa ra logic chung nhất

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Giới thiệu về phần mềm Microsoft Encarta

1.1.1 Giới thiệu sơ lược về phần mềm Microsoft Encarta

a Lịch sử

Theo bộ bách khoa toàn thư đa phương tiện đầu tiên, Microsoft đề xuất Encarta bằng việc mua quyền sử dụng bộ bách khoa toàn thư Funk & Wagwalls, hợp nhất nó vào phiên bản đầu tiên vào năm 1993 (Funk & Wagwalls vẫn tiếp tục xuất bản phiên bản đã sửa đổi vài năm sau đó độc lập với Encarta, nhưng sau đó đã ngừng xuất bản vào cuối những năm 90) Trước đó Microsoft đã có ý định mua lại

bộ bách khoa toàn thư Britannica vào những năm 1980, nhưng Britannica tin rằng phiên bản in truyền thống của họ còn có thể trụ vững được, đã từ chối Bộ bách khoa toàn thư Britannica, tiêu chuẩn vàng của những bộ bách khoa toàn thư trong hơn một thế kỷ, đã phải bán công ty với giá thấp hơn giá trị thực vào năm 1996 khi phiên bản in truyền thống của họ không cạnh tranh được với Encarta và khi kênh phân phối của Microsoft cung cấp những bản coppy miễn phí kèm theo những hệ thống máy tính mới Trong suốt những năm 1990, Encarta được khen ngợi bởi những nội dùng đa phương tiện của nó, ví dụ vào năm 1995, chỉ có 80% dữ liệu chứa trên CD là văn bản, trong khi đó những bộ bách khoa điện tử khác cùng thời không chứa nhiều ảnh, phim hay âm thanh

Vào cuối những năm 90, Microsoft đã mua Collier’s Encyclopedia và New Merit Scholar’s Encyclopedia của nhà xuất bản Macmilan và hợp nhất nó với Encarta Vì vậy có thể coi phiên bản Encarta hiện nay của Microsoft là người nối nghiệp của bộ bách khoa Funk and Wagwalls, Collier và New Merit Scholar Năm 1997, Encarta đã có 30.000 mục từ, nhiều hơn 20% so với phiên bản trước đó Vào năm 1999, nó đã có khoảng 42.000 mục từ

Microsoft đã phát hành một vài phiên bản địa phương của Encarta, nhưng một vài trong số chúng không còn tiếp tục phát triển Ví dụ phiên bản tiếng Brazil đã được phát hành vào năm 1999 nhưng đã ngừng phát triển vào năm 2002 Phiên bản tiếng Tây Ban Nha ít hơn phiên bản tiếng Anh một chút, có khoảng 42.000 mục từ

Vào tháng 7 năm 2006, Websters Multimedia đã tiếp quản Encarta

Vào tháng 6 năm 2009, Microsoft đã thông báo rằng sẽ dừng việc bán phiên bản cuối cùng của bộ từ điển Encarta, Encarta Premium 2009 Những người đã mua Encarta Premium 2009 sẽ vẫn được hỗ trợ cho đến hết ngày 10 tháng 1 năm 2012

b Nội dung

Phiên bản chuẩn của Encarta có xấp xỉ 50.000 mục từ, cùng với ảnh, video

và âm thanh Phiên bản premium có xấp xỉ 68.000 mục từ và nhiều nội dung đa phương tiện khác, gồm 25.000 bức ảnh và tranh minh họa, trên 300 đoạn video và ảnh động, và những altas tương tác với 1,8 triệu địa danh Mỗi bài viết

của Encarta được tích hợp với những nội dung đa phương tiện và có thể bao gồm cả

những đường dẫn tới những website được chọn bởi người chỉnh sửa nó

1.1.2 Những tính năng của Microsoft Encarta

Encarta 2009 có hai bản là DVD Microsoft student with Encarta premium

2009 (MSEP dung lượng 3,37 GB) và DVD Microsoft Encarta Premium

2009 (MEP dung lượng 3,02 GB) Bản MSEP cao hơn MEP với 66.000 bài viết (so với 64.000 bài viết ở MEP) MSEP còn có thêm nhiều tính năng như Microsoft

Encarta mang đến một nguồn thông tin khổng lồ với: Hơn 66.000 bài viết bởi các chuyên gia ở hầu hết các lĩnh vực Các bài viết này có nội dung rất đáng tin cậy, sâu sắc, đầy đủ và dễ hiểu

Hơn 26.000 hình ảnh và minh họa có giá trị cao

Hơn 3.000 âm thanh và bản nhạc

Hơn 29.000 liên kết trang web được biên tập kĩ lưỡng

Hơn 200 bài tập tương tác trong Encarta Kids

300 đoạn phim và mô tả minh họa

a Chức năng chính của Encarta 2009:

Encarta Dictionaries: từ điển tiếng Anh Trong đây có 4 phần nhỏ nữa đó là: Dictionary (để tra từ mới), Thesaurus (tra từ đồng nghĩa và trái nghĩa), Translations (phiên dịch qua lại giữa 2 ngôn ngữ gồm English với Spanish, German, French, Italia và ngược lại) và Verb Conjugation (chia động từ của 4 ngôn ngữ English, French, German và Spanish)

Microsoft Math: công cụ học toán và giải toán rất mạnh của Microsoft với đầy đủ các tính năng của một máy tính khoa học Đây là giải pháp cho rất nhiều vấn

đề tính toán thông dụng ở bậc phổ thông như đại số, hình học, số học, lượng giác,…

Microsoft student with Encarta premium 2009: công cụ nghiên cứu tổng hợp

b Chức năng chính của Microsoft student with Encarta premium 2009:

Bao gồm 3 nhóm chủ đề lớn: Homework, Projects và Discover & Learn Homework: có 3 phân vùng nhỏ hơn: Math Tool (công cụ toán học), Foreign Language Tools (công cụ học ngoại ngữ), và Search Tools (công cụ tìm kiếm)

Projects: Tài liệu về ngôn ngữ và văn chương giúp cải thiện kỹ năng viết và nâng cao khả năng đọc -hiểu, Các bạn có thể tạo báo cáo, đề án, tiểu luận hoặc bài thuyết trình nhờ các công cụ như: Hướng dẫn văn phong, cách trích dẫn; Mẫu cho báo cáo, đề án, thuyết trình miệng; Mẫu biểu đồ

Discover & Learn: Khám phá kho tàng kiến thức nhân loại với 6 chủ đề chính: History, Geography, People & Society, Science & Nature, Arts & Literature, Sports & Recreation Để tra cứu 1 vấn đề nào đó chúng ta có thể tìm trực tiếp trên Encarta bằng cách gõ vào dòng Search ở góc trên bên phải

c Vài công cụ nổi bật và độc đáo nhất:

World Atlas: Bản đổ chi tiết đồ sộ của Encarta Để sử dụng chương trình, ta bấm vào Homework Tools -> Geography Tools -> World Atlas hay bấm vào Discover & Learn -> Explore Encarta by Subject -> Geography -> World Atlas Chúng ta có thể tự mình khám phá thế giới hay tìm một địa danh nào đó bằng cách

gõ tên vào khung Search ở góc trên bên phải Có 20 loại bản đồ khác nhau được chia theo chủ đề để dễ quan sát và theo dõi như bản đồ về vùng chính trị (Political), điều kiện tự nhiên (Physical Features), ngôn ngữ (Language)…

Country Facts and Figures: số liệu thông kê về tất cả các nước trên thế giới được cập nhập đến thời điểm nửa năm sau năm 2006 Để sử dụng chương trình bạn bấm vào Homework Tools -> Geography Tools -> Country Facts and Figures Ví dụ bấm vào Vietnam Facts and Figures để tìm hiểu các số liệu thực tế về Việt Nam như diện tích, dân số, chỉ số sức khỏe… Bấm vào quốc kì góc bên trái bạn có thể nghe quốc ca của quốc gia đó

Flags of the world: tìm hiểu quốc kỳ và quốc ca của các nước trên thế giới Đầu tiên bạn chọn châu lục, sau đó chọn quốc gia cần tìm hiều Bấm vào quốc kỳ để phóng lớn lên xem và bắt đầu nghe quốc ca Để sử dụng chương trình, bấm vào Homework Tools -> Geography Tools -> Flags of the world

World Languages Interactivity: nghe và so sánh giữa các loại ngôn ngữ trên thế giới Để sử dụng chương trình, bạn bấm vào Homework Tools -> Geography Tools -> Languages Interactivity Bấm nút Pharases, bấm tiếp vào mũi tên đen hướng xuống để lựa chọn một trong những ngôn ngữ có số người sử dụng nhiều nhất trên thế giới Ví dụ ở đây chọn Vietnamese Bấm vào biểu tượng cái loa để nghe người Việt nam nói xnghĩa của chữ Greeting là gì (Chào), bấm vào chữ Proverb để nghe một câu tục ngữ của người Việt đó là “Chủ vắng nhà gà vọc niêu tôm”, còn khi bấm vào 1-10 thì bạn sẽ được nghe cách đọc từ 1 đến 10 bằng tiếng Việt Tương tự cho các ngôn ngữ còn lại

1.1.3 Vai trò của việc ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lí

Encarta World Atlas là một phần mềm địa lí có nhiều tư liệu cần thiết cho giáo viên và học sinh trong dạy học Địa lí Chương trình dễ khai thác, sử dụng các lệnh đã được thay thế bằng những biểu tượng đồ họa

Với phần mềm này, giáo viên có thể khai thác các tài liệu về các nước trên thế giới để soạn bài và giảng dạy trên lớp, phù hợp với nội dung và yêu cầu của các bài học địa lí, nhất là trong chương trình địa lí 11

Phần mềm World Atlas có hai phần lớn là:

- Nội dung các bản đồ động: được thể hiện trên màn hình 3D, giúp cho người dạy và học dễ dàng quan sát và nhận biết được đối tượng, tạo điều kiện hứng thú học tập cho học sinh

- Nội dung tư liệu: các dạng tư liệu như: thông tin, số liệu, tranh ảnh, phim, video, âm thanh… được cập nhật hàng năm với các nội dung khá phong phú và hấp dẫn Giáo viên dễ dàng khai thác trong quá trình soạn bài và trong quá trình lên lớp

Ngoài ra, còn nhều tranh, ảnh và các số liệu thống kê khác phục vụ cho việc tìm kiếm thông tin, giúp học sinh học tập tốt hơn môn địa lí ở nhà

Như vậy, trong thời đại hiện nay, vai trò của công nghệ thông tin ngày càng lớn thì chúng ta cần phải biết cách khai thác, chọn lọc và áp dụng chúng không chỉ trong đời sống mà cần phải áp dụng một cách có khoa học, bài bản trong quá trình giáo dục Phần mềm World Atlas là một phần mềm mà chúng ta không thể bỏ qua khi học tập và giảng dạy môn Địa lí bởi những tính năng siêu việt của nó

1.2 Hiện trạng sử dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lí

Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát 16 giáo viên trên địa bàn Thành Phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam Đây là những giáo viên có kinh nghiệm công tác lâu năm hoặc là những giáo viên trẻ với trình độ chuyên môn cao, đại diện cho một số trường trên địa bàn Thành Phố Đà Nẵng và Tỉnh Quảng Nam

Ngoài ra, để thuận lợi hơn cho việc nghiên cứu, tôi cũng đã khảo sát ý kiến

130 học sinh thuộc hai trường: THPT Lương Thế Vinh ( Tỉnh Quảng Nam) và trường THPT Nguyễn Hiền (TP Đà Nẵng) Qua việc khảo sát, mỗi người đều có những ý kiến, mức độ hiểu biết về phần mềm khác nhau, cụ thể được thể hiện qua hai đối tượng là giáo viên và học sinh, cụ thể:

1.2.1 Đối với giáo viên

a Mức độ hiểu biết về một số phần mềm trong dạy học Địa lí và phần mềm Encarta World Atlas

Qua việc khảo sát, ý kiến của nhiều giáo viên khác nhau về mức độ hiểu biết của mình về các phần mềm trong dạy học Địa lí nói chung và phần mềm Encarta World Atlas nói riêng, chúng tôi thu được kết quả sau:

Bảng 1.1 Khảo sát mức độ hiểu biết và sử dụng một số phần mềm trong dạy học Địa lí lớp 11

Mức độ hiểu biết và sử dụng một số phần

mềm trong dạy học Địa lí lớp 11

Ý kiến của giáo viên

Số lượng Tỷ lệ (%)

4 Rất ít 1 6.25

Như vậy, qua bảng trên chúng ta thấy rằng phần lớn giáo viên điều biết và sử dụng nhiều (62.50%) các phần mềm trong dạy học Địa lí 11 Một số giáo viên cho rằng mình lại sử dụng rất nhiều (12.50%), số còn lại là sử dụng ít (18.75%) và rất ít (6.25%) Điếu đó chứng tỏ giáo viên luôn luôn tìm tòi và ứng dụng công nghệ thông tin và nhất là các phần mềm hỗ trợ vào việc giảng dạy môn Địa lí Đây chính là chiều hướng phát triển tốt là cơ sở để đổi mới các phương pháp dạy học và phát triển tư duy hơn cho học sinh

Bảng 1.2 Khảo sát mức độ hiểu biết của giáo viên về phần mềm Encarta World Atlas

Mức độ hiểu biết của giáo viên về phần

mềm Encarta World Atlas

Ý kiến của giáo viên

b Lợi ích của phần mềm Encarta World Atlas

Bảng 1.3 Khảo sát việc đánh giá lợi ích của phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học Địa lí 11

Lợi ích của phần mềm Encarta World Atlas trong việc soạn giảng

Ý kiến của giáo viên

Số lượng Tỷ lệ (%)

3 Ít 0 0

Bảng 1.4 Khảo sát mức độ nắm nội dung bài học của học sinh khi ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas

Khi sử dụng phần mềm Encarta World

Atlas trong dạy học Địa lí 11 giúp học sinh

c Ứng dụng của phần mềm trong giảng dạy địa lí 11

Bảng 1.5 Khảo sát mức độ sử dụng phần mềm Encarta World Atlas trong giảng dạy địa lí 11

Mức độ sử dụng phần mềm Encarta World

Atlas trong giảng dạy địa lí 11 của giáo viên

Ý kiến của giáo viên

Số lượng Tỷ lệ

(%)

3 Không bao giờ 1 6.25

Qua bảng số liệu thống kê được, chúng ta thấy rằng đa số giáo viên cho rằng mình chỉ thỉnh thoảng (87.50%) sử dụng phần mềm này, (6.25%) giáo viên sử dụng thường xuyên và còn lại là không bao giờ sử dụng Ở những phần trên chúng ta điều thấy rằng đa số giáo viên điều hiểu biết nhiều về phần mềm này, đây cũng là phần mềm giúp ích rất lớn cho giáo viên trong quá trình soạn giảng, cũng như giúp học sinh học tập đạt kết quả tốt hơn, nhưng giáo vên chỉ thỉnh thoảng sử dụng chúng Nguyên nhân chính ở đây là đa số trường học mà tôi đã khảo sát còn nhiều thiếu thốn về cơ sở vật chất, chỉ đáp ứng một phần nhỏ trong việc giảng dạy khi sử dụng phần mềm Do vậy, khả năng giáo viên ứng dụng các phần mềm bổ trợ nói chung và phần mềm Encarta World Atlas nói riêng vào giảng dạy Địa lí 11 có phần hơi hạn chế

Bảng 1.6 Khảo sát việc ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong quá trình giảng dạy

Khi giảng bài, giáo viên thường sử dụng

phần mềm Encarta World Atlas vào khâu

Qua việc thăm dò, lấy ý kiến của một số giáo viên, thì đa số họ cho rằng việc ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào giảng dạy Địa lí là rất cần thiết và mang lại hiệu quả rất cao Nhưng bên cạnh đó còn gặp phải một số khó khăn khi ứng dụng công nghệ thông tin như cơ sở vật chất của nhà trường còn nhiều thiếu thốn như máy chiếu, phòng máy…với số lượng hạn chế Phần mềm Encarta World Atlas sử dụng bằng tiếng anh nên cũng gặp một số khó khăn khi tra cứu tài liệu

1.2.2 Đối với học sinh

a Nhận thức của học sinh về phần mềm Encarta World Atlas

Bảng 1.7 Khảo sát sự hiểu biết của học sinh về phần mềm Encarta World Atlas

Sự hiểu biết của học sinh về phần mềm

Encarta World Atlas

Ý kiến của học sinh

Sử dụng phần mềm Encarta World Atlas

trong dạy học Địa lí 11

Ý kiến của học sinh

b Vai trò của phần mềm Encarta World Atlas trong quá trình học tập của học sinh

Bảng 1.9 Cảm nhận của học sinh khi học tập môn Địa lí 11 có sử dụng phần mềm Encarta World Atlas

Cảm nhận của học sinh khi học tập môn Địa

Bảng 1.10 Diều tra mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh khi giáo viên

sử dụng phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học Địa lí 11

Mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh khi

giáo viên sử dụng phần mềm Encarta World

Atlas vào dạy học Địa lí 11

Ý kiến của học sinh

Số lượng Tỷ lệ (%)

Qua hai bảng trên chúng ta thấy rằng, đa số học sinh cho rằng khi giáo viên

sử dụng phần mềm này vào dạy học Địa lí 11 sẽ tạo nên hứng thú cho học sinh khi tiếp thu bài mới (51.54%), đồng thời các em sẽ hiểu bài một cách nhanh hơn và tiếp thu kiến thức cơ bản dễ dàng hơn (71.54%) Một số em lại cho rằng khi giáo viên ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào bài dạy Địa lí 11 là bình thường (38.46%) Như vậy, để học sinh có được hứng thú trong học tập môn Địa lí khi giáo viên sử dụng phần mềm Encarta World Atlas thì giáo viên cần phải chú ý hơn trong cách soạn bài, làm sao cho bài giảng được logic, khoa học như thế mới thu hút sự chú ý hơn của học sinh

Bảng 1.11 Điều tra mức độ sử dụng phần mềm Encarta World Atlas để

tự học ở nhà của học sinh

Mức độ sử dụng phần mềm Encarta World

Atlas để tự học ở nhà của học sinh

Ý kiến của học sinh

*Qua việc điều tra thực tế, một lần nữa chúng ta thấy rằng, đa số giáo viên điều hiểu biết về các phần mềm bổ trợ trong dạy học Địa lí nói chung và phần mềm Encarta World Atlas nói riêng Giáo viên đã nhận thấy được những vai trò quan trọng khi ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học môn Địa lí Nó không những giúp giáo viên thuận lợi trong quá trình soạn bài mới, trau dồi kiến thức mà nó còn tạo ra hứng thú học tập cho học sinh, giúp học sinh tiếp thu kiến thức cơ bản một cách nhanh chóng và dễ dàng hơn Nhưng bên cạnh đó còn có nhiều học sinh chưa biết về phần mềm này, cũng như những tính năng mà ta có thể khai thác từ phần mềm Đa số các giáo viên chỉ thỉnh thoảng sử dụng chúng trong lúc giảng bài mới Điều đó cho thấy rằng giáo viên chưa thực sự khai thác hết những lợi ích của phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học Địa lí hiện nay cũng như chưa có phương pháp để khai thác tốt hơn phần mềm này Vì vậy trong quá trình điều tra, tìm hiểu tôi đã đi vào chọn đề tài “Ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào giảng dạy chương trình địa lí lớp 11 (BCB)” Nhằm đưa ra các

hướng để giúp giáo viên khai thác tốt hơn phần mềm Encarta World Atlas vào dạy học Địa lí lớp 11

1.3 Đặc điểm chương trình và SGK địa lí 11

1.3.1 Đặc điểm chương trình

a Mục tiêu

Văn bản chương trình giáo dục cấp THPT đã trình bày mục tiêu cấp

học theo Luật Giáo dục quy định“ Giáo dục THPT nhằm giúp HS củng cố và phát

triển những kết quả của giáo dục THCS, hoàn thiện học vấn phổ thông, có những hiểu biết thông thường về kĩ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề và đi vào cuộc sống lao động ”.Căn cứ vào mục tiêu chung được luật quy định, mục tiêu cụ thể của cấp THPT được xây dựng, thể hiện qua yêu cầu của HS học xong cấp THPT phải đạt được ở các mặt giáo dục: Tư tưởng, mục đích lối sống, học vấn kiến thức phổ thông, hiểu biết kĩ thuật và hướng nghiệp Kĩ năng học tập và vận dụng kiến thức, về thể chất và xúc cảm thẩm mĩ

* Mục tiêu chung của chương trình địa lí THPT

Môn Địa lí trong nhà trường phổ thông giúp HS có được những hiểu biết cơ bản, hệ thống về Trái đất, môi trường sống của con người, về thiên nhiên và hoạt động kinh tế của con người trong phạm vi quốc gia, khu vực, thế giới; Rèn luyện cho HS những kĩ năng hành động, thái độ ứng xử thích hợp với môi trường tự nhiên - xã hội Chương trình môn Địa lí THPT góp phần vào thực hiện mục tiêu chung của giáo dục THPT, đó là:

- Góp phần hoàn thiện học vấn Phổ thông cho HS, nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục và phát triển con người Việt Nam trong thời kì CNH - HĐH đất nước

- Góp phần tạo điều kiện cho HS có thể tiếp tục học lên những bậc học cao hơn, thuộc lĩnh vực khoa học xã hội - nhân văn

- Góp phần củng cố và tiếp tục phát triển một số năng lực chủ yếu của học sinh đã được hình thành ở bậc THCS, bao gồm:

+ Năng lực hợp tác, phối hợp hành động trong học tập và đời sống

+ Năng lực sáng tạo có thể thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống + Năng lực tự khẳng định bản thân

+ Đặc điểm tự nhiên, dân cư, KT-XH của một số khu vực khác nhau và một

số quốc gia trên thế giới, một số đặc điểm của thế giới đương đại

+ Đặc điểm tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển KT-XH của Việt Nam Những vấn đề đặt ra đối với cả nước nói chung và các vùng, các địa phương nơi

HS đang sinh sống nói riêng

- Về kĩ năng:

+ Kĩ năng học tập, nghiên cứu Địa lí : Quan sát, nhận xét, phân tích, so sánh đánh giá các sự vật, hiện tượng Địa lí ; Vẽ lược đồ, biểu đồ, phân tích sử dụng bản

đồ, Átlat, biểu đồ, lát cắt, số liệu thống kê

+ Kĩ năng thu thập, xử lí thông tin, tổng hợp và thông báo thông tin

+ Kĩ năng vận dụng tri thức địa lí để giải thích hiện tượng, sự vật địa lí và bước đầu tham gia giải quyết những vấn đề của cuộc sống phù hợp với khả năng của HS

- Về thái độ:

Góp phần hình thành ở HS:

+ Tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước và trân trọng các thành quả kinh

tế, văn hoá của nhân dân Việt Nam cũng như của nhân loại

+ Niềm tin vào khoa học, ham học hỏi, hứng thú tìm hiểu và giải thích các

sự vật, hiện tượng Địa lí

+ Ý chí tự cường dân tộc, niềm tin vào tương lai của đất nước, sẵn sàng tham gia xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước Có ý thức trách nhiệm và tích cực tham gia vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ, cải tạo môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của gia đình và cộng đồng

c Cấu trúc chương trình

Dưới góc độ kiến thức, chương trình Địa lí lớp 11 gồm có 2 phần:

- Phần A: Khái quát chung về nền KT-XH hội Thế giới Chiếm một thời lượng nhỏ trong chương trình với những kiến thức cơ bản được thiết kế theo cấu trúc sau:

+ Sự tương phản về trình độ phát triển KT-XH của các nước trên Thế giới + Xu hướng toàn cầu hoá, khu vực hoá

+ Một số vấn đề mang tính toàn cầu

+ Một số vấn đề KT-XH của châu lục và khu vực

Tóm lại phần A nhằm trình bày về những vấn đề chung nhất, phản ánh trình

độ và xu thế phát triển KT-XH toàn cầu

- Phần B: Địa lí khu vực và quốc gia tiêu biểu chiếm phần lớn thời lượng của chương trình, với những kiến thức cơ bản:

+ Nước tiêu biểu: Hợp chúng quốc Hoa Kì , Liên Bang Nga, Nhật Bản, Cộng hoà nhân dân Trung Hoa (Trung Quốc), Ôxtrâylia

+ Khu vực tiêu biểu: Liên minh châu Âu (EU), Khu vực Đông Nam Á Đây là những quốc gia, khu vực điển hình về đặc điểm kinh tế - xã hội, đồng thời là những nước và khu vực có mối quan hệ ngoại giao, kinh tế với Việt Nam Khi nghiên cứu, phân tích điều kiện KH – XH của những nước, khu vực này HS sẽ hiểu thêm những đặc điểm đã nêu ở phần khái quát

Bảng 1.12 Nội dung chương của chương trình SGK địa lí lớp 11 THPT

Chương trình địa lí lớp 11

Khái quát về nền kinh tế- xã hội thế

giới

7 tiết (6 lí thuyết + 1 thực hành)

Địa lí khu vực và quốc gia 22 tiết (15 lí thuyết +7 thực hành)

Chương trình địa lí lớp 11 mới đã có sự thay đổi cả về nội dung và phương

pháp

- Phần thứ nhất trong chương trình mới ngắn gọn, súc tích hơn và tập trung vào 4 nội dung: Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế - xã hội của các nước trên thế giới Xu hướng toàn cầu hóa, khu vực hóa Một số vấn đề mang tính toàn cầu Một số vấn đề kinh tế xã hội của châu lục và khu vực

- Phần thứ hai của chương trình mới đề cập đến địa lí các khu vực và quốc gia trên thế giới, kết hợp địa lí khu vực và các quốc gia tiêu biểu trên cơ sở có tính chọn lọc, khoa học , cập nhật (Liên Minh Châu Âu, khu vực Đông Nam Á, Liên Bang Nga, Nhật Bản, Ôxtrâylia) Điều đó giúp học sinh vừa có kiến thức, vừa biết cách học tập, nghiên cứu một quốc gia, tạo điều kiện cho việc tìm hiểu các quốc gia khác

Trong chương trình địa lí lớp 11, thời lượng dành cho các bài thực hành chiếm khoảng 23% tổng số tiết Yêu cầu của bài thực hành gồm từ vẽ và nhận xét biểu đồ đến xử lí thông tin, trình bày kết quả thu được Nội dung thực hành chủ yếu giúp học sinh tiếp cận cách dạy và học mới hiện nay, hình thành và phát triển tư duy logic, khả năng độc lập làm việc, biết cách trình bày một vấn đề bằng các hình thức khác nhau

SGK lớp 11 hiện nay đã đáp ứng được yêu cầu về đổi mới nội dung và PPDH Địa lí trước yêu cầu của nền kinh tế đất nước SGK giúp HS định hướng hoạt động học tập HS biết được mục tiêu của môn học, của từng chương, từng bài trong SGK SGK Địa lí lớp 11 tạo điều kiện để HS làm việc thuận lợi, HS dựa vào những tình huống cụ thể buộc phải làm việc và có điều kiện để thực hiện công việc đó Các bản đồ, sơ đồ, bảng số liệu… là công cụ và là nguồn kiến thức để HS làm việc HS phải khai thác tối đa sự hiểu biết về kiến thức địa lí mà học sinh đã tích lũy được trong quá trình học tập, tự làm việc để lĩnh hội kiến thức Như vậy, SGK địa lí 11 đã giúp cho GV và HS học tập một cách chủ động, linh hoạt, phát huy được năng lực

tư duy cho học sinh

1.3.2 Đặc điểm sách giáo khoa địa lí 11 (BCB)

a Đặc điểm kênh chữ

Được trình bày dưới nhiều dạng bao gồm: bài học chính, câu hỏi giữa bài, các bảng biểu, số liệu, câu hỏi bài tập Đặc biệt với sách giáo khoa địa lý 11 mới

này kênh chữ còn được trình bày khá khoa học, các đề mục được in đậm, hoặc in nghiêng để thể hiện tính logic giúp học sinh nhận biết những nội dung chính, những kiến thức trọng tâm của bài và cũng giúp học sinh dễ nhớ hơn

Chương trình địa lý lớp 11 học về địa lý kinh tế - xã hội của các nước, các khu vực Toàn bộ những vấn đề về tự nhiên, kinh tế xã hội của một nước được thể hiện trên bản đồ, lược đồ Thông thường, mỗi nước có ít nhất là một bản đồ và trung bình mỗi khu vực có 3 bản đồ Nội dung các lược đồ bao gồm: bản đồ tự nhiên, bản

đồ công nghiệp, bản đồ nông nghiệp, bản đồ các vùng kinh tế… Ngoài ra, hệ thống kiến thức liên quan còn được cung cấp một khối lượng lớn thông qua kênh chữ

Chính vì vậy, việc học địa lý gắn với sử dụng phần mềm Encarta World Atlas là phương pháp thiết yếu, quan trọng đối với mỗi học sinh lớp 11, và muốn học sinh học môn địa lý có hiệu quả cao và nâng cao hiệu quả giờ dạy giáo viên nhất thiết phải thường xuyên sử dụng World Atlas trong các tiết giảng dạy và rèn luyện cho học sinh kỹ năng sử dụng phần mềm World Atlas ở lớp và tự học ở nhà

c Những thuận lợi và khó khăn của sách giáo khoa Địa lý 11 (BCB) với việc ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học địa lý

 Thuận lợi

Nội dung chương trình SGK 11chủ yếu học về địa lí kinh tế - xã hội thế giới

Do vậy, khả năng ứng dụng các phần mềm bổ trợ nói chung và phần mềm Encarta World Atlas là rất thuận lợi bởi vì tất cả những thông tin, những tài liệu liên quan đến chương trình Địa lí 11 có rất nhiều trên các phần mềm này Hơn nữa, trong chương trình Địa lí 11 nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất là giúp học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ, hình ảnh, và các khái niệm tập hợp, khái niệm riêng về

một nước, về mối quan hệ nhân quả Đây chính là những điều kiện thuận lợi giúp giáo viên có thể khai thác kiến thức từ phần mềm Encarta World Atlas

Trong chương trình SGK Địa lí 11 đa số các bài học đều có thể ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas Với những bài học này, giáo viên có thể tìm kiếm các tư liệu, hình ảnh và các bản đồ liên quan từ phần mềm Encarta World Atlas giúp cho việc soạn giảng của mình tốt hơn

và yêu nghề

1.4 Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học sinh lớp 11

1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi

Quá trình dạy học là một quá trình dưới sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người giáo viên và người học tự giác, tích cực chủ động tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động của mình nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy và học Quá trình dạy học chịu sự chi phối của nhiều qui luật như:

- Các qui luật sinh lí và tâm lí học lứa tuổi: chức năng, cơ chế hoạt động của thần kinh cao cấp có ảnh hưởng tới năng lực nhận thức, tới quá trình tư duy, tới chế

độ làm việc, nghỉ ngơi; đặc điểm lứa tuổi có ảnh hưởng tới cường độ, nhịp độ, độ sâu của hoạt động nhận thức

- Các qui luật tâm lí của hoạt động nhận thức: nhận thức của con người diễn

ra theo hai giai đoạn, từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lí tính Mỗi giai đoạn lại

tuân theo những qui luật của các quá trình tâm lí nhận thức cụ thể

- Các qui luật lí luận dạy học: quan hệ và tương tác giữa các thành tố trong quá trình dạy học, sự phụ thuộc của quá trình dạy học vào môi trường kinh tế, chính trị, xã hội

Quá trình dạy học diễn ra phù hợp với qui luật sẽ đảm bảo thu được kết quả cao

Chính vì vậy, giáo viên cần lựa chọn nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học gắn liền với tâm sinh lí lứa tuổi học sinh

1.4.2 Đặc điểm hoạt động học tập

Đặc điểm học tập của học sinh THPT khác nhiều so với học sinh THCS Hoạt động học tập giai đoạn này đòi hỏi học sinh phải tích cực hơn trong việc tham gia các hoạt động học tập và lĩnh hội tri thức Chính vì vậy, các phương tiện và phương pháp dạy học cũng cần có sự thay đổi Học sinh sẽ hứng thú hơn với các loại phương tiện kích thích trí tò mò và khả năng tư duy

Ứng dụng các phần mềm trong dạy học Địa lí là phương tiện dạy học có sức hấp dẫn đối với học sinh vì qua đó học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn có

cơ hội làm quen với nhiều kĩ năng khác nhau Tuy nhiên việc lựa chọn nội dung và hình thức trình diễn trên máy vi tính phải đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh

1.4.3 Đặc điểm hoạt động của sự phát triển trí tuệ

Thời kì này các chức năng của não đã phát triển đầy đủ, học sinh phổ thông

có khả năng thực hiện các thao tác tư duy lí luận trừu tượng và phức tạp; đồng thời

óc nhận xét và phê phán cũng phát triển Do đó, học sinh THPT có đủ khả năng trong việc tiếp cận và sử dụng máy vi tính như một phương tiện học tập hữu hiệu nhằm khai thác, mở rộng và tìm hiểu sâu hơn về kiến thức địa lí cũng như các môn học khác Tuy nhiên năng lực tư duy của học sinh THPT chưa đạt đến mức hoàn thiện như người trưởng thành, vì vậy vai trò định hướng của người giáo viên là rất quan trọng

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP TÌM CHỌN DỮ LIỆU TRONG PHẦN MỀM ENCARTA WORLD ATLAS ĐỂ PHỤC VỤ

CHO GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ LỚP 11 (BCB)

2.1 Khả năng ứng dụng phần mềm Encarta World Atlas vào gi ảng dạy địa lí lớp 11 (BCB)

2.1.1 Đối với giáo viên

a Trong quá trình soạn bài

Địa lí là môn học có liên quan đến nhiều kiến thức, mang tính thực tế, gần gũi với tự nhiên và đời sống kinh tế - xã hội của con người Vì vậy, để việc giảng dạy Địa lí có hiệu quả cần có sự hỗ trợ về hình ảnh các bộ sưu tập, các mô hình, các thông tin về tự nhiên, kinh tế - xã hội mang tính trực quan cao

Khó khăn trong việc giảng dạy địa lí hiện nay ở các trường phổ thông là thiếu các tài liệu mới Tuy một số trường đã tiến hành đổi mới phương pháp, đề cao vai trò dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” nhưng việc khai thác sử dụng các nội dung mới, các hình ảnh minh họa, trực quan vẫn còn hạn chế Giáo viên thường khó khăn trong việc sưu tầm các tài liệu này

Công nghệ thông tin nói chung và phần mềm Encarta World Atlas cùng với các tính năng ưu việt có khả năng đáp ứng được yêu cầu đổi mới nội dung và phương pháp dạy học môn địa lí Thông qua nội dung phần mềm Encarta World Atlas có sẵn, giáo viên có thể khai thác các nguồn kiến thức địa lí phong phú cho nội dung cụ thể của từng bài dạy Việc khai thác các tri thức địa lí có thể tiến hành dưới nhiều hình thức khác nhau như:

- Giáo viên khai thác thông tin chuẩn bị bài dạy trên lớp: giáo viên xem nội dung của phần mềm Encarta World Atlas như là nguồn tài liệu cần thiết Tùy nội dung cụ thể của từng bài, giáo viên khai thác các thông tin và đưa vào bài giảng những tư liệu phù hợp Việc lựa chọn các thông tin có ý nghĩa vô cùng quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy và giá trị của nguồn thông tin đưa ra Tuy nhiên khi lựa chọn thông tin cần phải có sự đối chiếu với nội dung chính trong sách giáo khoa để có những thông tin chính xác và phù hợp nhất Do đó, để làm nổi bật

nội dung chính của bài, các thông tin được lựa chọn phải mang tính đặc trưng cao

và thường xuyên được cập nhật Để đạt được kết quả giảng dạy tốt khi khai thác thông tin phục vụ cho công việc chuẩn bị bài giảng cần tuân thủ một số nguyên tắc sau:

+ Các thông tin phải đảm bảo tính đồng bộ liên tục, sát hợp với nội dung bài dạy, phản ánh được bản chất của sự vật hiện tượng

+ Các thông tin đưa vào phải đúng trọng tâm của từng vấn đề có tác dụng nêu bật được vấn đề cần truyền đạt cho học sinh

+ Nguồn thông tin phải được học sinh khai thác, phân tích, so sánh bằng trực quan để tự mình hiểu và ghi nhớ được nội dung của bài học

- Giáo viên khai thác nguồn bản đồ của phần mềm Encarta World Atlas để dạy trên lớp: bản đồ là một bộ phận quan trọng không thể thiếu trong kiến thức địa

lí, đặc biệt là bản đồ giáo khoa càng có ý nghĩa to lớn trong quá trình giảng dạy địa

lí ở trường phổ thông Bản đồ giáo khoa vừa là công cụ để nghiên cứu giảng dạy địa

lí vừa là nguồn tư liệu để nghiên cứu kiến thức địa lí Bản đồ địa lí được xem là cuốn sách giáo khoa địa lí thứ hai phục vụ cho việc giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh Đặc biệt chương trình địa lí lớp 11 tập trung nghiên cứu về địa lí các quốc gia, khu vực trên thế giới cả về điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội, vì vậy yêu cầu về bản đồ là rất cần thiết

- Giáo viên khai thác các nguồn số liệu thống kê và biểu đồ: số liệu thống kê

có ý nghĩa rất lớn trong giảng dạy địa lí Nó vừa là số liệu biểu hiện mặt số lượng để chứng minh hiện tượng vừa có khả năng cụ thể hoá mức độ của các hiện tượng, các quá trình địa lí kinh tế-xã hội Giáo viên có thể dùng số liệu thống kê để làm nổi bật các hiện tượng địa lí làm phương tiện hướng dẫn học sinh tự khai thác và lĩnh hội tri thức Nguồn số liệu khai thác qua phần mềm không chỉ cung cấp cho giáo viên các thông tin về tự nhiên và kinh tế-xã hội mà còn được thể hiện, cụ thể hóa bằng các biểu đồ minh họa làm tăng tính trực quan dễ hiểu, dễ nhớ có tác dụng kích thích hứng thú học tập của học sinh

- Giáo viên khai thác các thông tin khác: Phần mềm Encarta World Atlas còn

có nhiều thông tin bằng kênh chữ và kênh hình rất đa dạng về tự nhiên, kinh tế-xã hội, các nguồn tài nguyên thiên nhiên, dân cư, nông nghiệp, công nghiệp, giao

thông vận tải và lịch sử phát triển của các quốc gia Tóm lại, tùy theo nội dung, thời gian và trình độ nhận thức của học sinh mà giáo viên đưa ra các nguồn thông tin vừa sức, hấp dẫn và đảm bảo hiệu quả của tiết học Trong điều kiện cơ sở vật chất cho phép, tất cả các nội dung nói trên giáo viên có thể chuẩn bị rồi thông qua phần mềm trình diễn PowerPoint sẽ chiếu lên màn hình lớn để phục vụ cho việc dạy học trên lớp

b Trong quá trình gi ảng dạy

Ngoài việc khai thác để chuẩn bị bài, tích lũy kiến thức, giáo viên còn có thể sử dụng và các phần mềm có sẵn như một công cụ bổ trợ cho học sinh tiếp thu kiến thức nhằm giải quyết nội dung tiết dạy trên lớp Hình thức này giúp cho học sinh phát huy được tính tư duy và sáng tạo trong giờ học

Việc sử dụng phần mềm Encarta World Atlas trong dạy học trên lớp cũng phải tuân thủ một số nguyên tắc sau:

- Phải căn cứ vào mục đích, nhiệm vụ, nội dung và hình thức của bài học

- Phải có phương pháp dạy học thích hợp, đảm bảo tính chính xác và có hiệu quả

- Trước khi đưa ra sử dụng phải lí giải được mục đích sử dụng, sử dụng để giải quyết những nội dung nào của bài học

- Đảm bảo cho tất cả học sinh quan sát được sự vật, hiện tượng địa lí được thể hiện qua hệ thống bản đồ, hình ảnh

- Đảm bảo kết hợp được phương tiện dạy học với phương pháp giảng dạy Đối với chương trình địa lí kinh tế - xã hội thế giới lớp 11 phổ thông, giáo viên có thể chuẩn bị trước toàn bộ nội dung bài giảng và đưa lên chương trình trình diễn Powerpoint, khi lên lớp công việc của giáo viên chủ yếu là hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức thông qua kênh chữ và kênh hình Thao tác của giáo viên trên máy rất đơn giản, chủ yếu là dùng chuột hoặc bàn phím để điều khiển

Có thể kết hợp tốt với phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm như: phát vấn, đàm thoại, gợi mở, thảo luận…Nếu giáo viên đã soạn thảo nội dung vào các trang trình bày (slide) thì có thể không cần sử dụng phương pháp dạy học truyền thống là phấn bảng Tuy nhiên, khi thoát li phấn bảng, giáo viên hết sức lưu ý và phải đảm bảo các nguyên tắc khi giảng dạy với công nghệ thông tin hiện đại

2.1.2 Đối với học sinh

a Trong qúa trình học tập trên lớp

Hiện nay, phương pháp dạy học chính là phát huy tính tích cực, tư duy và sáng tạo của học sinh Vì vậy việc vận dụng và khai thác bản đồ địa lí và các video, hình ảnh từ Encarta World Atlas là rất hợp lí Học sinh dựa vào nội dung trong sách giáo khoa kết hợp với các bản đồ do giáo viên cung cấp có thể rút ra những cái cần nhớ cho bài học

Các bản đồ trên Encarta World Atlas rất phong phú và rõ nét, giúp cho học sinh dễ dàng nhận biết được đối tượng, sự vật có trong bản đồ Hầu hết các bản đồ

có trong sách giáo khoa đều có trên Encarta World Atlas, điều đó sẽ giúp học sinh khẳng định lại những điều mà trong sách đã có

Encarta World Atlas chứa các video ngắn về nội dung liên quan đến sách giáo khoa địa lí và trong từng bài học nói riêng Dưới sự trình chiếu của giáo viên, học sinh dựa vào đó để hiểu hơn về thế giới, về đất nước và con người ở các nước trong và ngoài khu vực

Các hình ảnh tên Encarta World Atlas là những hình ảnh được chắt lọc một cách cụ thể nhất về các quốc gia Vì vậy, các hình ảnh này cũng tạo ra hứng thú hơn cho học sinh trong quá trình học tập môn Địa lí, tránh tình trạng nhiều học sinh còn cho rằng đây là một môn học kém thú vị và nhàm chán

Như vậy, với những gì mà Encarta World Atlas mang lại sẽ giúp cho học sinh học tập tốt hơn môn Địa lí lớp 11 ở trên lớp, tạo không khí học tập sôi nổi hơn Dựa vào đó học sinh có thể khai thác cho mình những kiến thức bổ ích nhất, phát huy năng lực tư duy, chủ động hơn trong học tập của học sinh

b Trong quá trình học tập và nghiên cứu ở nhà

Đối với lứa tuổi học sinh lớp 11 thì sự hiểu biết và vận dụng phần mềm này còn hạn chế Vì vậy, tùy thuộc vào đối tượng học sinh mà khả năng ứng dụng phần mềm này khi tự học là khác nhau Với nội dung của cuốn Bách khoa toàn thư này, học sinh có thể biết đến mọi điều trên thế giới Còn với Encarta World Atlas thì học sinh sẽ học và hiểu một cách sâu sắc hơn về Địa lí nói chung và chương trình Địa lí

qua những nội dung đã có sẵn trên phần mềm Chỉ cần học sinh gõ những nội dung

mà mình muốn tìm kiếm thì nó sẽ hiện ra cho học sinh biết và học

2.2 Phương pháp tìm chọn dữ liệu trong phần mềm Encarta World Atlas để phục vụ cho giảng dạy địa lí lớp 11 (BCB)

2.2.1 Tìm chọn bản đồ

Để chọn bản đồ đầu tiên chúng ta vào giao diện chính của phần mềm hoặc kích đúp vào biểu tượng trên màn hình ta có giao diện như sau:

Hình 2.1 Giao diện chính của phần mềm Encarta 2009

Sau đó, để lựa chọn bản đồ, chúng ta kích vào Homework_Tool -> Geography Tool -> Word Atlas, chúng ta sẽ có giao diện sau:

Hình 2.2 Giao diện chính của World Atlas

Trong bảng chú thích, giáo viên có thể giới thiệu cho học sinh về các đối tượng Địa lí có trên bản đồ như: thác, sông, suối, kênh, hồ, biển…

Hình 2.3 Bảng chú giải trên giao diện chính của World Atlas

Dùng biểu tượng bàn tay kéo thả tùy ý, ta có thể xác định nhanh một quốc gia trên quả địa cầu điện tử này

Ví dụ: Tìm bản đồ về nước Hoa Kì

Dùng biểu tượng bàn tay kéo thả quả địa cầu và chọn khu vực Bắc Mĩ, sau

đó dùng chuột trái kích chọn vào đất nước Hoa Kì, trên hộp hội thoại sẽ xuất hiện các tự chọn bản đồ (Maps) hoặc trang bị nội dung (Read Aticle):

Hình 2.4 Bản đồ tự nhiên thế giới

Nếu chọn bản đồ thì ta kích vào Maps, ta sẽ có giao diện như sau:

Hình 2.5 Bản đồ tự nhiên Hoa Kì trên World Atlas

Sử dụng các bước tương tự như trên, chúng ta có thể tìm đến một khu vực, một quốc gia nào đó tùy ý, phù hợp với mục đích tìm kiếm cho bài học

Hình 2.6 Bản đồ tự nhiên của Liên Bang Nga trên World Atlas

Hay muốn xác định nhanh một đối tượng địa lí như sông Mississipi Chúng

ta chỉ cần chọn vào sông Mississipi, một hộp hội thoại giống như trên sẽ xuất hiện

và chỉ cần kích chọn vào chữ Maps trong hộp hội thoại của sông Mississipi chúng ta

sẽ có:

Hình 2.7 Hình ảnh sông Mississipi trên bản dồ tự nhiên Hoa Kì

Tương tự chúng ta có hình ảnh về sông Mê Kông trên bản đồ tự nhiên Châu Á

Hình 2.8 Hình ảnh về sông Mê Kông trên bản đồ tự nhiên Châu Á

2.2.2 Tìm chọn tranh, ảnh

Trong thư viện ảnh, chúng ta có nhiều cách để tìm được hình ảnh mong muốn thì ta làm như sau:

Ví dụ ta cần những hình ảnh liên quan đến đất nước Hoa Kì, ta gõ từ khóa

“United states” vào mục tìm kiếm để máy chọn tất cả các hình ảnh liên quan đến nội dung sau đó ấn enter, chúng ta sẽ có được rất nhiều hình ảnh và thêm những bản đồ, video tư liệu liên quan, giao diện như sau:

Hình 2.9 Giao diện về hình ảnh và các thông tin của Hoa Kì

Muốn đọc đọc tư liệu về nước này, chúng ta kích vào các mục ở bên dưới

Một cách khác: Ví dụ tìm các hình ảnh và các thông tin của các nước Đông Nam Á Chúng ta vào World Atlas -> Southeas Asian -> Read Aticle ở đây chúng ta có thể chọn bất cứ hình ảnh cần cho bài học

Hình 2.10: Hình ảnh sông Mê Kông ở Việt Nam

Như vậy, từ giao diện này, chúng ta có thể tìm kiếm các thông tin liên quan đến bài giảng của mình

Cũng trên giao diện hình ảnh này, chúng ta có thể nghe Quốc ca của nước đó bằng cách kích vào biểu tượng lá cờ ở góc bên trái Ví dụ muốn nghe Quốc ca của Trung Quốc thì chúng ta có giao diện như sau:

Hình 2.11 Hình ảnh lá cờ và video Quốc ca của Trung Quốc

Hình 2.12 Một đoạn video ngắn về trận động đất xảy ra ở Nhật Bản