Thiết kế website hỗ trợ học sinh tự ôn tập, củng cố và kiểm tra kiến thức môn tin học lớp 11

- Theo các nhà giáo dục học Nguyễn Ngọc Bảo, Hà Thị Đức, Nguyễn Bá Kim….: quá trình dạy học - ôn tập là quá trình giúp học sinh củng cố tri thức, kỹ năng, kỹ xảo; đồng thời tạo khả năng

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngày nay, Công nghệ thông tin và truyền thông đã và đang phát triển rất nhanh chóng và trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế – xã hội, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giáo dục đã trở thành mối ưu tiên hàng đầu không chỉ đất nước ta mà còn ở nhiều quốc gia trên thế giới Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học và xem như một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho việc đổi mới phương pháp học tập ở tất cả các môn học

Nghị quyết hội nghị lần thứ IV Ban chấp hành Trung Ương Đảng Cộng sản Việt Nam (Khoá VII, năm 1993) đã chỉ rõ: Về phương pháp giáo dục phải khuyến khích tự học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề

Nghị quyết hội nghị lần thứ II Ban chấp hành Trung Ương Đảng Cộng sản Việt Nam (Khoá VIII, năm 1997) tiếp tục khẳng định “Phải đổi mới phương pháp đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh ” Hiện nay, các ứng dụng của CNTT-TT đặc biệt là Internet – Website học tập phát triển rất mạnh, cung cấp một kho tàng kiến thức khổng lồ của nhân loại và tạo cơ hội học tập cho nhiều người có trình độ khác nhau, tạo ra sự bình đẳng, dân chủ trong học tập, góp phần rèn luyện khả năng tự học Đây thực sự đã trở thành cầu nối giữa giáo viên và nhà trường, giữa giáo viên và học sinh, giữa gia đình và nhà trường, giữa giáo viên và giáo viên, giữa học sinh và học sinh Công tác quản lý giáo dục cũng thay đổi, các tài liệu tham khảo, các giáo án, sáng kiến kinh nghiệm, các bài tập tham khảo, các

đề liên tục được đưa lên mạng Internet để giáo viên và học sinh có thể tham khảo, nghiên cứu ở mọi lúc, mọi nơi

Tuy vậy các Website dành cho học sinh học tập trong đó có hoạt động tự ôn tập, củng cố kết hợp với kiểm tra đánh giá kiến thức được xây dựng trên cơ sở lí luận dạy học hiện đại, đặc biệt là môn Tin học vẫn còn rất hạn chế Chính vì vậy việc thiết kế các Website Tin học giúp việc tự ôn tập, củng cố và kiểm tra nâng cao năng lực, trình

độ là hết sức cần thiết trong xu hướng “Tin học hóa” hiện nay

Trong phạm vi rất nhỏ của luận văn này, em xin tiến hành nghiên cứu đề tài:

Thiết kế Website hỗ trợ học sinh tự ôn tập, củng cố và kiểm tra kiến thức môn Tin học lớp 11

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lí luận dạy học Tin học về hoạt động ôn tập, tiến hành kiểm tra và cách thức xây dựng, thiết kế Website hỗ trợ học sinh tự ôn tập, củng cố và kiểm tra kiến thức môn Tin học lớp 11 nhằm giúp học sinh ôn tập kiến thức và rèn luyện kĩ năng, kích thích hứng thú học tập và nâng cao hiệu quả việc tự ôn tập củng cố

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động tự ôn tập, củng cố và kiểm tra, đánh giá của học sinh với sự hỗ trợ của trang Web

3.2 Đối tượng nghiên cứu

- Sách giáo khoa tin học lớp 11

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc tự ôn tập, củng cố và kiểm tra, đánh giá

- Tìm hiểu nội dung chương trình, chuẩn kiến thức và chuẩn kĩ năng kiến thức trong sách Tin học lớp 11

- Tìm hiểu thực trạng cách dạy và học phần ôn tập, cũng cố kiến thức của giáo viên và học sinh

- Tìm hiểu việc thiết kế trang Web hỗ trợ việc tự ôn tập, củng cố và kiểm tra, đánh giá kiến thức của học sinh

- Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính khả thi và hiệu quả trang Web xây dựng được

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết như: phân tích các tài liệu chung về việc ôn tập trong dạy học hiện đại, kĩ năng tự học và tự nghiên cứu của học sinh để chọn lọc và tổng hợp những phần liên quan Sau đó phân loại và hệ thống tài liệu, góp phần xây dựng và hoàn thiện hệ thống lý luận riêng

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Tìm hiểu thực tiễn hoạt động ôn tập và kiểm tra, đánh giá của giáo viên và học sinh trong các trường phổ thông.Tiến hành khảo sát bằng phương pháp điều tra, pháp phỏng vấn và đàm thoại với học sinh và giáo viên ở các trường THPT

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

7 Cấu trúc của luận văn

Chương III: Thực nghiệm sư phạm

 Kết luận và hướng phát triển của đề tài

 Tài liệu tham khảo

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG

ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ CỦA HỌC SINH

TRONG CÁC TRƯỜNG THPT

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG ÔN TẬP

1 Khái niệm ôn tập và mục đích ôn tập

- Theo từ điển Tiếng việt mới của trung tâm từ điển ngôn ngữ Hà Nội (Hoàng Phê chủ biên): “Ôn tập là học và luyện lại những điều đã học để nhớ, để nắm chắc”

- Theo từ điển Bách khoa toàn thư[27]: “Ôn tập là học để nhớ, để nắm chắc hoặc

có thể hiểu theo nghĩa khác là: Ôn tập là hệ thống hoá lại kiến thức đã dạy để học sinh nắm chắc chương trình”

- Theo ý kiến của một số nhà tâm lý học(Piagie; Thái Duy Tuyên .) thì quá trình ôn tập không chỉ để nhớ lại mà còn là sự cấu trúc lại các tri thức đã lĩnh hội, sắp xếp chúng theo một cấu trúc mới kết hợp với những mẫu kiến thức cũ để tạo ra sự hiểu biết mới Khi cần có thể tái hiện lại những tri thức đó và sử dụng Sự lưu giữ thông tin bắt đầu từ quá trình ghi nhớ, quá trình ghi nhớ có liên quan đến những thông tin được chuyển từ trí nhớ ngắn sang trí nhớ dài Thông tin được lưu giữ trong trí nhớ ngắn chỉ chừng vài giây trong thời gian người học làm việc, tiến hành thao tác trên các thông tin

đó, còn trí nhớ dài lưu giữ thông tin trong suốt cả cuộc đời

- Theo các nhà giáo dục học (Nguyễn Ngọc Bảo, Hà Thị Đức, Nguyễn Bá Kim….): quá trình dạy học - ôn tập là quá trình giúp học sinh củng cố tri thức, kỹ năng, kỹ xảo; đồng thời tạo khả năng cho giáo viên sửa chữa những sai lầm lệch lạc trong nhận thức của học sinh, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, phát huy tính tích cực độc lập

tư duy cũng như phát triển năng lực nhận thức, chú ý cho học sinh Quá trình ôn tập còn giúp học sinh mở rộng đào sâu, khái quát hóa, hệ thống hóa những tri thức đã học, làm vững chắc những kỹ năng, kỹ xảo đã được hình thành

- Một số tác giả lại cho rằng: Ôn tập là một quá trình giúp học sinh xác nhận lại thông tin đã lĩnh hội, tổ chức lại thông tin đó nếu thấy chỗ chưa hợp lí hay chỗ chưa tối ưu, góp phần củng cố và khắc họa thông tin để có thể sử dụng thông tin có hiệu quả trong các hoạt động ở nhiều mức độ khác nhau

- Tiếp thu những quan niệm của các tác giả trên, em cho rằng, ôn tập là quá trình người học kiểm tra, xác nhận lại thông tin, bổ sung và chỉnh lý thông tin, tổ chức lại thông tin theo một cấu trúc khoa học hơn, dễ nhớ và dễ gợi lại hơn, vận dụng thông tin

đã lĩnh hội qua đó củng cố, mở rộng, đào sâu tri thức, làm vững chắc các kĩ năng kĩ xảo, phát triển trí nhớ tư duy của học sinh

2 Vai trò và vị trí của ôn tập trong quá trình nhận thức

- Ôn tập được tổ chức tốt chiếm một vị trí hết sức quan trọng trong quá trình dạy học ở bất cứ môn học nào trong nhà trường Nó là biện pháp cần thiết mà giáo viên phải sử dụng trong việc dạy học của mình và nó giúp người học trong quá trình hoàn thiện tri thức và rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo Nhờ ôn tập được tổ chức tốt mà những kiến thức đã được học không chỉ được ghi lại trong trí nhớ mà còn được cấu trúc lại, khắc sâu một cách sáng tạo hơn, cái thứ yếu sẽ được loại bỏ ra ngoài và cái chủ yếu được gắn lại với nhau và có một chất lượng mới Kiến thức giữ lại trong trí nhớ muốn tồn tại lâu dài thì phải được ôn tập và vận dụng thường xuyên

- Thông qua việc ôn tập giúp học sinh hệ thống hoá kiến thức, xây dựng được một “bức tranh” tổng thể, hệ thống về kiến thức, luyện tập và phát triển những kĩ năng

đã được học, giúp học sinh đào sâu, mở rộng, khắc sâu các kiến thức, sửa và tránh được các sai lầm thường mắc phải trong và sau khi tiếp thu kiến thức mới

3 Nội dung cần ôn tập trong dạy học Tin học

3.1 Đặc điểm môn Tin học

- Thứ nhất, phải kể đến tính trừu tượng cao độ và tính thực tiễn phổ dụng:

+ Tính trừu tượng được thể hiện ở chổ Tin học nghiên cứu các phương pháp, công nghệ và kỹ thuật xử lý thông tin một cách tự động Sự trừu tượng hóa diễn ra trên những bình diện khác nhau, có những khái niệm Tin học là kết quả của sự trừu tượng hóa những đối tượng vật chất cụ thể, chẳng hạn khái niệm biến, khái niệm về mảng, bảng ghi Nhưng cũng có nhiều khái niệm là Tin học là kết quả của sự trừu tượng hóa những cái trừu tượng đã đạt trước đó Tuy nhiên, Tin học chỉ che lấp chứ không hề làm mất tính thực của Tin học

+ Tính thực tiễn phổ dụng: Khả năng biểu diễn mọi dạng thông tin bất kì qua một hệ thống tín hiệu đơn giản và thống nhất bằng các kí tự nhị phân là cơ sở cho việc phát triển nhanh chóng khả năng của các máy tính điện tử trở thành các thiết bị xử lý thông tin thống nhất và đa năng, làm được nhiều chức năng với mọi dạng thông tin

khác nhau Ngày nay với sự phát minh ra kĩ thuật vi xử lý làm cơ sở cho việc chế tạo

ra những thế hệ máy tính mới có những đặc điểm là rẻ, gọn nhẹ, độ tin cậy cao và điều khiển đơn giản Nhờ vậy Tin học đã nhanh chóng được ứng dụng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực: khoa học kĩ thuật, điều khiển tự động, điều tra cơ bản, thông tin liên lạc và đặc biệt là công tác quản lý Nói rộng hơn, công nghệ thông tin được coi là một trong những nghành mũi nhọn chiếm vị trí hàng đầu trong chính sách kinh tế, khoa học và kĩ thuật ở các nước phát triển

- Thứ hai, cần phải nhấn mạnh tính logic và tính thực nghiệm sư phạm của Tin học Khi xây dựng những phần mềm, hay ngôn ngữ lập trình người ta dùng suy diễn logic, xuất phát từ các dữ liệu chuẩn, người ta xây dựng lên các dữ liệu có cấu trúc

3.2 Vị trí và vai trò của môn Tin học

Trong nhà trương phổ thông, Tin học giữ một vị trí hết sức quan trọng bởi vì:

- Môn Tin học là môn học công cụ Những tri thức và kĩ năng Tin học cùng với những phương pháp làm việc trong Tin học trở thành công cụ để học tập những môn học khác trong nhà trường, là công cụ của nhiều nghành khoa học khác nhau, là công

cụ để hoạt động trong đời sống thực tế, trở thành một phần không thể thiếu của trình

độ văn hóa phổ thông của con người mới Về mặt tri thức và kĩ năng, môn Tin trong nhà trường phổ thông nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản của Tin học,

có khả năng sử dụng công nghệ thông tin như công nghệ học tập và hoạt động, sau này

có thể nhanh chóng bước vào những ngành nghề đòi hỏi sử dụng công nghệ này Môn Tin học còn giúp học sinh hình thành và phát triển những phương pháp, phương thức

tư duy và hoạt động như hình thức hóa tình huống thực tế, thực hiện và xây dựng thuật giải, phát hiện và giải quyết vấn đề Những kỹ năng này rất cần cho người lao động trong thời đại mới

- Môn Tin học góp phần phát triển nhân cách Ngoài việc tạo điều kiện cho học sinh chiếm lĩnh những tri thức và kĩ năng Tin học cần thiết, môn Tin còn có tác dụng góp phần phát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa , rèn lyện những đức tính cẩn thận, chính xác, tính kỉ luật, tính phê phán, tính sáng tạo, bồi dưỡng óc thẩm mỹ

3.3 Nội dung ôn tập

- Những kiến thức cơ bản cần hình thành trong quá trình học kiến thức mới cũng như quá trình ôn tập trong chương trình tin học 11 gồm các loại sau:

+ Các khái niệm: Lập trình và ngôn ngữ lập trình, bài toán và thuật toán, tên, hằng, biến, mảng, chương trình con

+ Cách khai báo và sử dụng các kiểu dữ liệu: KDL mảng, KDL xâu, KDL tệp + Cấu trúc chương trình, cấu trúc rẽ nhánh và lặp

+ Kỹ năng giải những bài toán lập trình, trước hết là những bài toán trong sách giáo khoa Tin học, Toán, Lý, Hóa

- Bên cạnh những kiến thức Tin học cơ bản cần hình thành ở trên thì học sinh cần phải có một số kĩ năng sau để nâng cao hiệu quả của việc tự ôn tập:

+ Kĩ năng thu thập thông tin: kĩ năng đọc sách; kĩ năng quan sát, đọc

đồ thị, biểu đồ; kĩ năng khai thác mạng Internet,…

+ Kĩ năng xử lí thông tin: kĩ năng so sánh, đánh giá; phân tích, tổng hợp…

+ Kĩ năng truyền đạt thông tin: trình bày, viết, báo cáo kết quả…

- Ôn tập thông qua lập bản tóm tắt bài học hoặc phần, chương kiến thức đã học Hình thức này có thể tiến hành bằng cách đưa ra các câu hỏi, những yêu cầu để học sinh trả lời hoặc làm các bài tập có tính chất hệ thống hoá, tổng kết những kiến thức

cơ bản của bài học và thường được sử dụng sau khi kết thúc một chương hoặc một phần của chương trình

- Ôn tập thông qua làm bài tập luyện tập Các bài tập có thể dưới dạng trắc nghiệm khách quan hoặc dạng tự luận và thường được sử dụng nhiều với mục đích nhằm củng cố kiến thức và rèn luyện kĩ năng vận dụng, sử dụng các kiến thức đã học

để giải quyết các nhiệm vụ cụ thể

- Ôn tập thông qua lập sơ đồ kiến thức Hình thức ôn tập này thường được thực hiện trong một (hoặc một vài) tiết học riêng biệt Mục đích sư phạm của các tiết ôn tập như vậy là chỉnh lí lại, hệ thống lại, tìm ra mối liên hệ logíc giữa các kiến thức mà học sinh đã được lĩnh hội trong một phần của tài liệu học; tạo cho học sinh có cái nhìn toàn diện về nội dung kiến thức trong phần đó

- Tất cả các hình thức ôn tập trên có thể được thực hiện ngay trong các giờ lên lớp chính khoá (dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên ), có thể thực hiện trong các giờ học ngoại khoá và cũng có thể tự học sinh thực hiện ở nhà (dưới sự hướng dẫn giám tiếp của giáo viên )

5 Các phương pháp ôn tập ngoài giờ lên lớp

5.1 Đọc lại và hoàn thành những bài tập tự luận, trắc nghiệm ở nhà có tác dụng giúp học sinh tự ôn tập kiến thức

Đọc sách là một trong những dạng hoạt động nhận thức cơ bản của con người, một loại hình tự học quan trọng và phổ biến Ngoài những bài tập về nhà chung cho cả lớp, giáo viên có thể ra những bài tập riêng cho những học sinh kém và giỏi Như vậy, học tập ở nhà có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng của quá trình dạy học Trước hết, nó có tác dụng ôn tập, đào sâu, mở rộng, khái quát hoá và hệ thống hoá tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo Nó góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng ở học sinh năng lực tự học, năng lực độc lập công tác Nó còn cho phép thực hiện sự cá biệt hoá sự dạy học, giúp lấp những lỗ hổng trong trí thức của những học sinh kém và phát triển năng lực sáng tạo ở học sinh giỏi Vì học sinh tự thực hiện những nhiệm vụ học tập do giáo viên giao cho, trong quá trình thực hiện những nhiệm

vụ học sinh không có sự hướng dẫn của giáo viên, giáo viên đánh giá kết quả của hoạt động tự học thông qua mức độ hoàn thành công việc của học sinh, nội dung tự học cũng rất đa dạng, tuỳ thuộc nội dung chương trình và đối tượng học sinh

5.2 Hoạt động ngoại khoá góp phần tự ôn tập kiến thức

Hoạt động ngoại khoá Tin học là một trong những hoạt động ngoài giờ lên lớp,

có tổ chức, có kế hoạch, có phương hướng xác định, được học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ nội khoá dưới sự hướng dẫn của các giáo viên nhằm gây hứng thú, phát triển tư duy, rèn luyện một số kĩ năng, bổ sung và mở rộng kiến thức Tin học cho học sinh ; nó có tác dụng lớn về mặt giáo dưỡng, giáo dục và giáo dục kĩ thuật tổng hợp

5.3 Tham gia xây dựng logic hình thành kiến thức thông qua xây dựng các sơ đồ

tư duy

5.3.1 Khái niệm về sơ đồ tư duy

SĐTD là một công cụ tổ chức tư duy Đây là phương pháp dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não của bạn rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não Nó là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng nghĩa của nó, “Sắp xếp” ý nghĩ của bạn[10]

Theo Tony BuZan “SĐTD là hình thức ghi chép sử dụng nhiều màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh tượng trưng cho những ý chính và đều được nối với ý trung tâm”

Đây là một kĩ thuật để nâng cao cách ghi chép Bằng cách dùng SĐTD, tổng thể của vấn đề được chỉ ra dưới dạng một hình vẽ, trong đó các đối tượng liên hệ với nhau bằng các đường nối Với cách biểu diễn như vậy, các dữ liệu được ghi nhớ và hấp thụ

dễ dàng và nhanh chóng hơn Thay vì dùng chữ viết để miêu tả một chiều, SĐTD biểu

thị toàn bộ cấu trúc chi tiết của một đối tượng bằng hình ảnh hai chiều Nó chỉ ra dạng

thức của đối tượng, sự quan hệ hỗ tương giữa các khái niệm có liên quan và cách liên

hệ giữa chúng với nhau bên trong của một vấn đề lớn

Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như Sơ đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một chủ đề nhưng mỗi người có

thể “thể hiện” nó dưới dạng SĐTD theo một cách riêng, do đó việc lập SĐTD phát huy

được tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người

5.3.2 Những ứng dụng của sơ đồ tư duy trong dạy học ôn tập

Trong quá trình ôn tập và kiểm tra kiến thức, chúng ta vận dụng SĐTD vào:

- Hệ thống hoá khái niệm trong một tổng thể, giúp mở rộng những hiểu biết về đối tượng nghiên cứu

- Cấu trúc hoá nội dung tài liệu giáo khoa, tạo nên mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức trong một hệ thống nhất định (trong một chương trình, một chương hay một bài)

- Hướng dẫn học sinh tự học, hoàn thiện tri thức: giáo viên có thể cho học sinh

tự hiết kế các SĐTD hoặc hoàn thiện các SĐTD do giáo viên gợi ý Hệ thống hoá kiến

thức giúp học sinh có bức tranh tổng thể, hệ thống về những kiến thức được học trong

một lĩnh vực nhất định

6 Phương tiện hỗ trợ việc ôn tập

6.1 Sách (sách giáo khoa, sách bài tập, sách tham khảo…)

Sách là một công cụ để chứa đựng hệ thống tri thức Sách là hình thức vật chất, còn nội dung của nó là tri thức, mà cốt lõi của tri thức là hệ thống khái niệm Do đó, khi đọc sách con người dùng năng lực tư duy, năng lực ngôn ngữ và toàn bộ kinh nghiệm xã hội vốn có của mình để tách khái niệm ra khỏi hệ thống từ ngữ mà lĩnh hội chúng, đó là một con đường nhận thức, con đường tái tạo lại tri thức, một phương thức lĩnh hội khái niệm Khả năng lĩnh hội khái niệm qua con đường đọc sách phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau [14]

6.2 Các tư liệu, bài tập, bài kiểm tra (trắc nghiệm và tự luận) trên mạng (dưới dạng Web…)

- Các bài kiểm tra, bài trắc nghiệm được xem như phương tiện để kiểm tra kiến thức, kĩ năng trong dạy học Theo tôi, việc soạn thảo công phu các câu hỏi trắc nghiệm

và hướng dẫn học sinh tự đọc tư liệu dựa trên công nghệ thiết kế Web hợp lí thì sẽ tạo

ra được một công cụ, phương tiện hữu hiệu để định hướng hoạt động chiếm lĩnh kiến thức cần ôn tập, đánh giá mục tiêu và phương pháp dạy học, mà hiện nay chưa có những bài trắc nghiện trên mạng như vậy

- Ưu thế của Web thể hiện ở các tính năng tạo lập và quản lý nội dung ôn tập như: Giao - nộp bài tập; trao đổi trực tuyến giữa giáo viên và học viên, giữa các bạn học (chat), tạo lập các diễn đàn, theo dõi lần truy cập của học viên và tải lên các file ở ngoài để sử dụng cho khoá học…Với khả năng tính toán của máy tính, máy tính có thể

dễ dàng và nhanh chóng thực hiện kiểm tra trên Web đồng thời thực hiện chấm điểm trên Web theo thang điểm đã đặt ra

7 Mối quan hệ giữa ôn tập và kiểm tra, đánh giá

- Kiểm tra, đánh giá là một bộ phận hợp thành quan trọng không thể thiếu của quá trình dạy học Nó cung cấp cho giáo viên thông tin về quá trình dạy học từ đó có các điều chỉnh phù hợp, giúp giáo viên định ra các nhiệm vụ, mục tiêu dạy học phù hợp với học sinh; giúp học sinh củng cố tri thức, kĩ năng, phát triển trí tuệ; hình thành

ở học sinh thói quen, nhu cầu tự kiểm tra, tự đánh giá, xác định động cơ, thái độ học tập đúng đắn

- Ôn tập nói chung được tiến hành trong mối quan hệ chặt chẽ với công việc kiểm tra tri thức, kĩ năng, kĩ xảo Những công việc đòi hỏi tính tích cực của học sinh nhiều hơn là khi giảng kiến thức mới Mặc dù ở tính mục đích khác nhau nhưng ôn tập

và kiểm tra tiến hành một cách đồng thời Bất kỳ việc ôn tập nào do giáo viên tổ chức đồng thời cũng tiến hành cả kiểm tra tri thức, mặc dù có thể người giáo viên không có dụng ý đạt mục đích này Ôn tập và kiểm tra, đánh giá liên hệ với nhau vô cùng khăng khít Ôn tập được tổ chức theo tiết học thông qua kiểm tra (vấn đáp, tự luận, trắc nghiệm…) và việc đánh giá đúng trình độ nhận thức của học sinh qua kiểm tra giúp giáo viên lựa chọn đúng nội dung và đối tượng cần ôn tập Ôn tập tốt giúp người học thể hiện tốt trình độ nhận thức của mình trong bài kiểm tra trên lớp

Như vậy, ôn tập được tiến hành trong mối quan hệ chặt chẽ với kiểm tra, đánh giá và thông qua các hình thức dạy học cơ bản

II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA HOẠT ĐỘNG ÔN TẬP

Để đánh giá khách quan thực trạng của hoạt động ôn tập và kiểm tra, đánh giá của giáo viên và học sinh trong các trường THPT, tôi đã tiến hành khảo sát bằng phương pháp điều tra, phương pháp phỏng vấn với học sinh và giáo viên một số trường THPT Đó là trường THPT Nguyễn Trãi – TP Đà Nẵng; Trường THPT Lương Thế Vinh – Quảng Nam

Thời điểm khảo sát: học kỳ 2 năm học 2011 - 2012

Đối tượng khảo sát: học sinh lớp 11, với số lượng 103 học sinh và 16 giáo viên của cả 2 trường nói trên

Mục tiêu khảo sát: đánh giá thực trạng về hoạt động ôn tập và kiểm tra đánh giá

ở các trường THPT hiện nay về các mặt: nhận thức về vai trò của ôn tập; nội dung ôn tập; phương pháp ôn tập; các phương tiện hỗ trợ hoạt động ôn tập…

Mẫu phiếu điều tra học sinh :

4 Trong quá trình ôn tập, cũng cố kiến thức các em thường gặp những khó khăn gì?

A Vốn kinh nghiệm và kiến thức còn hạn chế

B Khả năng tư duy còn hạn chế

C Sự hướng dẫn của giáo viên dành cho ôn tập còn ít

D Ý kiến khác:

5 Để học tốt môn Tin học Quá trình ôn tập trên lớp theo em như thế đã đầy đủ chưa?

A Chưa, cần ôn tập nhiều hơn ở nhà

B Khá đầy đủ, nếu có thời gian ôn tập thêm thì càng tốt

C Đầy đủ, không cần phải ôn tập thêm

6 Ở nhà, các em có hay tự ôn tập thông qua các website học tập không?

A Thường xuyên B Thỉnh thoảng

C Nghe nhưng chưa bao giờ thực hiện D Chưa từng nghe nói

7 Nếu được thầy cô ôn tập Chương IV- Kiểu dữ liệu có cấu trúc (Chương trình Tin học 11) thì em thích thầy(cô) ôn tập như thế nào?

A Hướng dẫn trả lời các câu hỏi ôn tập và làm các bài tập luyện tập

B Hướng dẫn lập dàn ý tóm tắt và lập sơ đồ nội dung kiến thức

C Tổ chức thảo luận, trao đổi nhóm

Kết quả thu được: Sau khi điều tra 103 học sinh của 2 trường nói trên, tôi đã thu được kết quả như sau

Câu

hỏi

Kết quả thu được

Ghi chú SL: Số lượng học sinh chọn một phương án (%): Số lượng học sinh

chọn một phương án trong tổng số 103 phiếu khảo sát

Nhận xét: Qua những phiếu điều tra thu được tôi đã thấy sự mâu thuẫn giữ các câu trả lời của các em đó là ở câu hỏi số 1 thì tỉ lệ học sinh thích học môn Tin học là 77.67% , nhưng trong câu hỏi số 2 thì tỉ lệ học sinh cảm thấy hứng thú trong giờ ôn tập chỉ còn 26.21% phần còn lại là cảm thấy bình thường hoặc không hứng thú với quá trình ôn tập Đến đây một câu hỏi sẽ được đặt ra cho tất cả chúng ta là: tại sao lại dẫn đến trường hợp này? Phải chăng sự ôn tập của giáo viên chưa thực sự mang lại sự hứng thú học tập cho các em, hay những tiết ôn tập là những tiết học khó và các em thấy chưa có đủ khả năng tư duy cũng như nắm vững kiến thức nền tản để hiểu và hệ thống những kiến thức mà giáo viên truyền đạt Kết quả khảo sát qua câu hỏi số 4 đã giải đáp những thắc mắc này của chúng ta, đó là khả năng tư duy và trình độ không phải là những khó khăn, cũng như nguyên nhân chính khiến cho các em không thích những giờ học ôn tập Với 65.05% các em cho rằng sự hướng dẫn ôn tập của giáo viên như thế là chưa đủ để có thể làm tốt các bài tập kiểm tra và cần phải ôn tập nhiều hơn

ở nhà 59.22% số học sinh thường xuyên sử dụng mạng Internet để tìm kiếm tài liệu,

ôn tập thông qua các website quả là một con số không nhỏ và điều đó nói lên học sinh

đã ý thức và biết cách khai thác tài nguyên trên mạng Internet để phục vụ trong quá trình học tập Tuy nhiên, qua tìm hiểu của bản thân về các website học tập nói chung

và website học tập dành cho bộ môn tin học hầu như rất ít Đó là chưa kể đến những

website này đã đáp ứng được những yêu cầu của học sinh: sự hướng dẫn trả lời các câu hỏi ôn tập và làm các bài tập luyện tập, hướng dẫn lập dàn ý tóm tắt và lập sơ đồ nội dung kiến thức hay chưa? Thiết nghĩ, những yêu cầu của học sinh là hết sức cần thiết và phải làm sao để thiết kế được một website đáp ứng được những yêu cầu trên

để giúp cho việc ôn tập được tốt hơn cũng như nâng cao khả năng tự học của học sinh Phiếu điều tra giáo viên:

Họ và tên giáo viên:………

PHIẾU ĐIỀU TRA THỰC TIẾN

Hiện tại, em đang xây dựng luận văn tốt nghiệp: “Thiết kế Website hỗ trợ học sinh tự ôn tập, củng cố và kiểm tra kiến thức môn Tin học lớp 11” Em rất mong nhận được sự quan tâm, đóng góp của quý thầy(cô) để em hoàn thành tốt đề tài này

1 Theo thầy (cô), những nội dung nào trong Chương IV- Kiểu dữ liệu có cấu trúc(chương trình Tin học lớp 11) cần được ôn tập, củng cố?

A Kiến thức về khái niệm, cấu trúc chương trình, cách khai báo

B Kĩ năng xây dựng các thuật toán

C Kĩ năng giải bài tập lập trình

B Không quan trọng bằng các hoạt động khác

C Tùy thuộc vào nội dung chương trình

D Không cần tổ chức hướng dẫn, học sinh tự biết cách ôn tập

3 Thầy(cô) thường áp dụng những biện pháp nào trong quá trình ôn tập kiến thức và rèn luyện kĩ năng cho học sinh ?

A Hướng dẫn học sinh đọc sách giáo khoa, sách tài liệu và trả lời câu hỏi

B Hệ thống hóa kiến thức bằng bảng biểu, sơ đồ

C Cho học sinh thảo luận nhóm

D Hướng dẫn học sinh tra cứu thêm các tài liệu trên mạng

4 Trong quá trình hướng dẫn học sinh ôn tập, thầy(cô) thường gặp những khó khăn gì?

A học sinh không thích các giờ học ôn tập

B Thời gian giành cho ôn tập còn hạn chế

C Giáo viên ít có điều kiện trao đổi kinh nghiệm về dạy kĩ năng ôn tập cho học sinh

D Những khó khăn khác: ………

………

5 Thầy(cô) thường sử dụng phương tiện gì hỗ trợ cho việc tổ chức, hướng dẫn học sinh ôn tập, đánh giá kiến thức, kĩ năng?

A Sách giáo khoa, sách bài tập

B Bài tập trắc nghiệm và tự luận trên giấy

C Tư liệu và bài tập trắc nghiệm dưới dạng Web

D Tùy theo nội dung

7 Nếu đã từng sử dụng, thầy (cô) sử dụng nó như thế nào?

A Cho học sinh thực hành trên máy

B Cho học sinh luyện tập trên các phần mềm hoặc trang web hỗ trợ ôn tập

C Sử dụng máy tính có nối mạng để hướng dẫn học sinh tìm kiếm và dowload tài liệu trên mạng

D Một số cách sử dụng khác: ………

………

8 Nhiều học sinh phổ thông cho rằng: Chương trình tin học 11 là một trong những phần kiến thức khó, đối với các bài toán lập trình ngoài việc nắm vững cấu trúc chương trình còn phải năm vững thuật toán.Vậy theo thầy(cô), để giúp học sinh học tốt chương trình Tin học lớp 11 ngoài việc tổ chức cho học sinh ôn tập trên lớp chúng

ta phải hướng dẫn cho các em tự học ở nhà như thế nào để có hiệu quả?

Kết quả thu được: Sau khi tham khảo ý kiến 16 giáo viên của 2 trường nói trên, tôi đã thu được kết quả như sau

Câu

hỏi

Kết quả thu được

SL(câu) (%) SL(câu) (%) SL(câu) (%) SL(câu) (%)

8 Đa số ý kiến của thầy cô là tìm hiểu thêm, ôn tập, luyện tập nhiều ở nhà

thông qua mạng Internet và sách giáo khoa

Ghi chú SL: Số lượng giáo viên chọn một phương án (%): Số lượng giáo viên

chọn một phương án trong tổng số 16 phiếu khảo sát

Nhận xét:

Qua khảo sát câu 1và 2 cho chúng ta thấy: Ôn tập là một công việc hết sức quan trọng, các kiến thức về khái niệm, cách khai báo, kĩ năng xây dựng các thuật toán, kĩ năng giải các bài tập lập trình đều có vai trò quan trọng như nhau và đều cần phải được

ôn tập một cách đầy đủ Qua câu 3 cho thấy các biện pháp mà giáo viên ở các trường trung học phổ thông thường xuyên sử dụng nhất trong các hoạt động tổ chức hướng dẫn ôn tập cho học sinh là hướng dẫn học sinh giải bài tập, hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi Rất ít hoặc chưa sử dụng các biện pháp tích cực khác như: Cho học sinh thảo luận nhóm hay hướng dẫn học sinh tra cứu thêm các tài liệu trên mạng Mặc khác, ở câu 4: 62.5% chọn đáp án B cho thấy rằng, thời gian giành cho việc ôn tập còn rất hạn chế nên giáo viên khó có thể hệ thống lại toàn bộ kiến thức và truyền đạt hết vấn đề, bởi vậy để nắm chắc kiến thức, học sinh cần phải tự ôn tập nhiều hơn ở nhà Qua khảo sát ở câu 5 cho thấy sách giáo khoa, sách bài tập, tư liệu tham khảo, bài tập trắc ghiệm và tự luận trên giấy vẫn là các phương tiện hỗ trợ ôn tập chủ yếu của đa số

các giáo viên Tư liệu, bài tập dưới dạng giáo án điện tử, cũng như các phần mềm máy tính được rất ít giáo viên sử dụng Đặc biệt, hầu hết các giáo viên chưa từng sử dụng tư liệu, bài tập trắc nghiệm và tư liệu dưới dạng Web để ôn tập cho học sinh mặc dù đã

có rất nhiều Website hỗ trợ dưới dạng tư liệu học và ôn tập kiến thức ở trường phổ thông như: hocmaivn.com; onthi.net; onthi.com;… Để tìm hiểu nguyên nhân, qua trao

đổi với cô Tâm, giáo viên dạy toán – tin cho biết “Nhà trường chỉ có một phòng máy thực hành và đa số đã bị hỏng, thiếu thiết bị nên rất khó để áp dụng một phương dạy học mới có sử dụng máy tính”

Chương trình tin học lớp 11 là một trong những phần kiến thức khó với đa số học sinh THPT, hầu hết các giáo viên đều cho rằng cần hướng dẫn cho các em tự tìm hiểu thêm, ôn tập, luyện tập nhiều ở nhà thông qua mạng Internet và sách giáo khoa để

các em có thể đào sâu, mở rộng, khắc sâu các kiến thức

CHƯƠNG II.THIẾT KẾ WEBSITE HỖ TRỢ HỌC SINH

TỰ ÔN TẬP, CỦNG CỐ VÀ KIỂM TRA KIẾN THỨC

MÔN TIN HỌC LỚP 11

I Cấu trúc nội dung chương trình tin học lớp 11

1 Giới thiệu nội dung chương trình

Chương trình tin học lớp 11 chia làm 6 chương:

- Chương I Một số khái niệm về lập trình và ngôn ngữ lập trình

- Chương II Chương trình đơn giản

- Chương III Cấu trúc rẽ nhánh và lặp

- Chương IV Kiểu dữ liệu có cấu trúc

- Chương V Tệp và thao tác với tệp

- Chương VI Chương trình con và lập trình có cấu trúc

2 Mục tiêu chương trình

Học xong chương trình tin học lớp 11, các em cần phải nắm vững:

- Kiến thức: Trang bị cho học sinh một số khái niệm cơ bản về lập trình và ngôn ngữ lập trình bậc cao

- Kĩ năng: Giải được một số bài toán cơ bản trên máy tính bằng cách vận dụng được các kiến thức về thuật toán, cấu trúc dữ liệu, ngôn ngữ lập trình cụ thể, sử dụng các chương trình con có sẵn

- Thái độ: Ham thích môn học, có tính kỉ luật cao và tinh thần làm việc theo nhóm

3 Chương trình và chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ

- Kiến thức này đã

có ở lớp 10, cần nhắc lại và bổ sung

để đảm bảo tính hệ

- Cần giải thích sự khác nhau giữa cú pháp và ngữ nghĩa

Kĩ năng

- Phân biệt được tên, hằng

và biến Biết đặt tên đúng

- Nên minh họa bằng một đoạn chương trình đơn giản

- Biết cấu trúc của chương trình Pascal: cấu trúc chung và các thành phần

Kĩ năng

- Lấy một chương trình Pascal đơn giản

để minh họa

trình - Nhận biết được các thành

phần của một chương trình đơn giản

Kĩ năng

- Xác định được kiểu cần khai báo của liệu đơn giản

- Cho các ví dụ đơn giản để học sinh luyện tập

- Hiểu lệnh gán

Kĩ năng

- Viết được lệnh gán

- Viết được các biểu thức số học

và logic với các phép toán thông dụng

- Phân biệt được sự khác nhau giữa các phép “gán” (:=) và phép so sánh bằng(=)

- Lấy ví dụ là các biểu thức quen thuộc để học sinh luyện tập

Kĩ năng

- Viết được một số lênh vào

ra đơn giản

- Biết một số công cụ của môi trườn Turbo Pascal

Kĩ năng

- Bước đầu sử dụng được chương trình dịch để phát hiện lỗi

-Bước đầu chỉnh sửa được chương trình dựa vào thông báo lỗi của chương trình dịch và tính hợp lí của kết quả thu được

- Xét một chương trình đơn giản nhưng hoàn chỉnh và có thể chạy được, cho ra kết quả

- Hiểu câu lệnh ghép

Kĩ năng

- Sử dụng cấu trúc rẽ nhánh trong mô tả thuật toán của một số bài toán đơn giản

- Nên sử dụng các thuật toán đã có ở lớp 10

- Cần xây dựng các bài thực hành và tổ chức thực hành tại phòng máy để học sinh đạt được những

kĩ năng theo yêu cầu

- Cần tổng kết ba loại cấu trúc điều khiển: tuần tự, rẽ nhánh và lặp

- Bước đầu hình thành khái niệm về lập trình có cấu trúc

- Biết cách vận dụng đúng đắn từng loại cấu trúc lặp vào tình huống cụ thể

Kĩ năng

- Mô tả được thuật toán của một số bài toán đơn giản có sử dụng lệnh lặp

- Viết đúng các lệnh lặp kiểm tra điều kiện trước, lệnh lặp với số lần định trước

- Viết được thuật toán giải một số bài toán đơn giản

- Cần xây dựng các bài thực hành và tổ chức thực hiện tại phòng máy để học sinh đạt được những kĩ năng theo yêu cầu

- Hiểu khái niệm mảng một chiều

- Hiểu cách khai báo và truy cập đến các phần tử của mảng

Kĩ năng

- Cài đặt được thuật toán giải một

số bài toán đơn giản với kiểu dữ liệu mảng một chiều

- Thực hiện được khai báo mảng, truy cập, tính toán các phần tử của mảng

- Biết được rằng với kiểu dữ liệu có cấu trúc, người ta có thể thiết kế một kiểu dữ liệu mới phức tạp hơn từ những kiểu

kĩ năng theo yêu cầu

- Biết cách khai báo xâu, truy cập phần tử của xâu

Kĩ năng

- Sử dụng được một số thủ tục, hàm thông dụng về xâu

- Cài đặt được một số chương trình đơn giản có sử dụng xâu

tục giúp thuận tiện khi xử lí dữ liệu văn bản

- Biết các bước làm việc với tệp:

gán tên cho biến tệp, mở tệp, đọc/ghi tệp, đóng tệp

- Biết một số hàm và thủ tục chuẩn làm việc với tệp

Kĩ năng

- Sử dụng được mộ số hàm

và thủ tục chuẩn làm việc với tệp

- Chỉ dừng lại ở những ví dụ đơn giản

- Sử dụng được lời gọi một thủ tục

- Viết được thủ tục đơn giản

- Viết được hàm đơn giản

- Biết được sự giống nhau và khác nhau giữa các hàm và thủ tục

- Hiểu một số câu lệnh đã dùng trước đây thực chất là thủ tục và hàm chuẩn

Kĩ năng

- Biết khai báo và sữ dụng thư viện CRT

II Một số đề xuất về các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng ôn tập, kiểm tra, đánh giá kết quả

1 Đề xuất các giải pháp ôn tập

Để nâng cao hiệu quả của hoạt động ôn tập, khắc phục các hạn chế hiện nay của giáo viên và học sinh khi tham gia ôn tập, tôi đưa ra các đề xuất sau đây:

1.1 Tự ôn tập

- Theo phân phối chương trình môn Tin học năm 2011, số tiết dành cho ôn tập là

3 tiết Với khoảng thời gian hạn hẹp đó, giáo viên không thể truyền tải hết những vấn

đề, cũng như hệ thống hóa kiến thức 1 cách toàn diện Như vậy, công việc tự học, tự

ôn tập ở nhà dưới sự hướng dẫn của giáo viên là vấn đề vô cùng quan trọng

1.2 Ôn tập kiến thức

Cần hệ thống hóa để học sinh có được kiến thức tổng hợp, hệ thống về các vấn

đề :

- Khi giải một bài toán trên máy tính, những việc nào cần thực hiện ?

+ Xác định bài toán(Xác định input, output), xây dựng, lựa chọn thuật toán, chọn ngôn nhữ lập trình, cài đặt trên máy, phiên bản chương trình dịch, soạn thảo và hiệu chỉnh chương trình nguồn, thực hiện chương trình với dữ liệu cụ thể của bài toán + Cần nhấn mạnh cho học sinh các việc trên có thể thực hiện nhiều lần cho đến khi có kết quả đúng

- Khi tìm hiểu về ngôn ngữ lập trình bậc cao cụ thể cần quan tâm tìm hiểu những vấn đề gì ?

+ Bảng chữ cái, quy tắc khai báo, sử dụng các kiểu dữ liệu

1.4 Đề xuất về hình thức ôn tập và phương pháp ôn tập

1.4 1 Ôn tập thông qua việc xây dựng dàn ý tóm tắt bài học

- Xây dựng dàn ý tóm tắt bài học chính là việc rút ra những nội dung chủ yếu của bài học đó Do vậy dàn ý tóm tắt bài học phải là một bản tóm tắt khái quát nhất, đầy đủ nhất về nội dung bài học, nhìn vào đó có thể thấy ngay được bài học nghiên cứu về vấn đề gì, các nội dung được đề cập đến trong bài, các kiến thức cơ bản của từng nội dung và mối quan hệ giữa các kiến thức được thể hiện như thế nào Qua đó học sinh nắm bài một cách vững chắc, ghi nhớ được lâu, tái hiện nhanh Đồng thời qua việc tự tóm tắt dàn ý bài học sẽ hình thành ở học sinh tính tự giác, tính tích cực học tập; có thái độ, động cơ học tập đúng đắn; có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc, phát triển năng lực nhận thức, hình thành được phương pháp học tập

- Để có thể lập được dàn ý tóm tắt bài học, học sinh phải thức hiện các thao tác cơ bản sau:

+ Đọc kỹ toàn bài để biết được bài học nghiên cứu về vấn đề gì

+ Xác định cấu trúc bài học (bài học đó bao gồm bao nhiêu nội dung, những nội dung đó nghiên cứu về vấn đề gì và được sắp xếp như thế nào)

+ Xác định các ý chính của từng nội dung (mỗi nội dung gồm bao nhiêu ý cơ bản, những ý cơ bản đó là gì?)

+ Xác định mối quan hệ giữa các nội dung

+ Tóm tắt toàn bài (nêu lên các nội dung chủ yếu)

+ Kiểm tra và hoàn thiện

- Sau đó học sinh sẽ phải diễn đạt một cách tóm tắt nhất nhưng đầy đủ ý nghĩa nhất toàn bộ nội dung các kiến thức cơ bản của bài học dưới dạng một bản tóm tắt

1.4.2 Ôn tập thông qua việc làm bài tập luyện tập

Làm bài tập là hoạt động vận dụng kiến thức để giải quyết các nhiệm vụ nhận thức hoặc thực hành theo nhiều mức độ khác nhau Việc giải các bài tập tin học có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tư duy định hướng học sinh một cách tích cực, khả năng vận dụng kiến thức cũng như giải quyết vấn đề của học sinh

Toàn bộ câu hỏi được chuyển tải dưới hình thức trắc nghiệm, thời gian dành cho học sinh luyện tập rất nhiều, nên học sinh không phải lo chuyện “hết giờ” Hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm đạ dạng sử dụng như một công cụ, một phương tiện để định hướng hoạt động chiếm lĩnh kiến thức của học sinh, đồng thời cũng là một phương