Những sắc màu tình yêu trong truyện vừa “sonechka” của ludmila ulitskaya

Có thể nói nền văn học Nga đương đại trở nên nổi tiếng hơn nhờ có những sáng tác mang đậm tính nữ và Ludmila Ulitskaya là một trong số những nhà văn nữ đã có đóng góp rất lớn trong công

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -

NGÀNH CỬ NHÂN VĂN HỌC

Đề tài:

NHỮNG MÀU SẮC TÌNH YÊU TRONG TRUYỆN VỪA

“SONECHKA”CỦA LUDMILA ULITSKAYA

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do tôi

thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên – Th.S Vũ

Thường Linh Tôi xin chịu trách nhiệm về tính trung thực của

nội dung khoa học trong công trình này

Đà Nẵng, ngày 16 tháng 5 năm 2013

Sinh viên

Hồ Hưng Đáng

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Th.S Vũ Thường Linh đã tận tình, chu đáo giúp đỡ, hướng dẫn tôi hoàn thành khóa luận này

Xin chân thành cảm ơn thầy cô giáo khoa Ngữ Văn trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã nhiệt tình ủng hộ và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Đà Nẵng, ngày 16 tháng 5 năm 2013

Sinh viên

Hồ Hưng Đáng

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Xuất hiện giữa lúc văn học Nga cần một cơn gió mới và lạ hơn, đặc biệt là văn xuôi nữ cần có những tiếng nói riêng để khẳng định mình giữa bối cảnh văn học Nga đương đại những năm cuối thập niên 80 – đầu thập niên 90 Ludmila Ulitskaya được đánh giá là một trong số những nhà văn nữ

vô cùng cá tính và nữ tính trong văn học Nga đương đại Bà đã đem tâm huyết, trí lực dồi dào của mình để xây dựng nên hình tượng người phụ nữ mang dáng dấp của thời đại, chứ không đơn thuần chỉ là hiện thân của tư tưởng tác giả dù cho nỗi niềm lớn nhất trong cuộc đời của thế hệ tác giả này vẫn là những suy tư, trăn trở về tình yêu thương và hạnh phúc gia đình Có thể nói nền văn học Nga đương đại trở nên nổi tiếng hơn nhờ có những sáng tác mang đậm tính nữ và Ludmila Ulitskaya là một trong số những nhà văn

nữ đã có đóng góp rất lớn trong công cuộc đưa văn học Nga trở về với những mạch nguồn nhân văn truyền thống, với những sáng tác mà tư tưởng chính là tình yêu thương con người Không cần đến những câu từ ồn ào, văn phong mạnh mẽ, cao siêu mà chỉ bằng những trải nghiệm chân thực, giản dị đời thường của một người phụ nữ, Ludmila Ulitskaya đã mang tất cả những xúc cảm có được từ cuộc sống gửi gắm vào trong những sáng tác của mình

Với truyện vừa Sonechka (1993) – một trong số những tác phẩm được trao

giải Medicis – giải thưởng của Pháp dành cho tác phẩm văn học nước ngoài hay nhất, Ludmila Ulitskaya đã viết về chủ đề gia đình với cách thể hiện tình yêu rất riêng của những nhân vật trong tác phẩm Mỗi con người trong tác phẩm đã tự tìm kiếm tình yêu, hạnh phúc cho mình bằng những biểu hiện khác nhau, nhưng tựu trung lại, những sự thể hiện đó cũng là mong muốn được sống thật nhất với chính mình và cuộc đời Có thể nói những quan niệm về tình yêu của một tác giả nữ như Ludmila Ulitskaya trong truyện vừa

Sonechka đã nói hộ lòng của biết bao dân tộc sống trên trái đất này chứ

không riêng gì những con người ở nước Nga Đó là lí do chúng tôi quyết

định chọn Những sắc màu tình yêu trong truyện vừa “Sonechka” của Ludmila Ulitskaya làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Văn học Nga đương đại là mảng văn học tươi mới, trẻ trung, là mảng văn học vô cùng quan trọng trong lịch sử văn học Nga, là giai đoạn chuyển mình cần thiết để tiến tới sự thống nhất sau thời gian dài bị chia cắt thành nhiều mảng như văn học Xô Viết chính thống (văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa), văn học Xô Viết không chính thống (văn học Xô Viết ngầm) và văn học Nga hải ngoại Văn học Nga đương đại phát triển theo đúng như quy luật phát triển của vô vàn những hiện tượng văn học khác trong lịch sử loài người Đây là mảng văn học với những nét nghệ thuật mới mẻ mang tính tổng hợp, bao gồm cả những truyền thống được lựa chọn để kế thừa và cả tính hiện đại như cái tất yếu phải nảy sinh

Bối cảnh phát triển của mảng văn học đương đại, nói một cách ngắn gọn, là đất nước sau cải tổ, và sau đó là sự sụp đổ của nhà nước Xô Viết Công khai, dân chủ, tự do ngôn luận có nghĩa là không còn những khu vực, những đề tài cấm kỵ, không có “chủ nghĩa” nào là độc quyền, nghệ thuâ ̣t từ đó cũng được tự do phát triển hơn Tuy nhiên, văn ho ̣c đương đa ̣i Nga vẫn thừ a kế đươ ̣c mô ̣t xu thế quan tro ̣ng của văn ho ̣c cổ điển, văn ho ̣c Xô Viết, đó là luôn đồng hành cùng các nhà tư tưởng để tìm ra con đường đi đúng đắn cho dân tô ̣c mình Bức tranh toàn cảnh văn ho ̣c Nga thời hâ ̣u Xô Viết vẫn đang được vẽ nên với những đường nét đa da ̣ng và phức ta ̣p, không dễ nắ m bắ t Nhiều chiều hướ ng, nhiều tác giả, tác phẩm mới khác la ̣ thời Xô Viết xuất hiện kế tu ̣c và thay thế nhau Đi ̣nh hình văn ho ̣c Nga như trước đây

là viê ̣c không dễ dàng Những sáng tác và đóng góp của Ludmila Ulitskaya

được đề cập đến trong các giáo trình văn học ở Nga theo khảo sát của các tác giả như: G Nephagina trong giáo trình “Văn học Nga cuối thế kỉ XX”; N Leiderman và M Lipovetsky trong giáo trình “Văn học Nga đương đại:

1950 – 1990”; S Timina và V Alphosop trong giáo trình “Văn học Nga thế

kỉ XX Các trường phái, trào lưu, phương pháp nghệ thuật”

Các vấn đề mà nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu trong sáng tác của Ludmila Ulitskaya: Vấn đề “Không gian – thời gian trong tiểu thuyết

Chuyện rắc rối của Kukoxky” được tìm hiểu trong công trình của G Ermosina và I Nekrasovna; Vấn đề “đặc sắc thể loại tiểu thuyết Chuyện rắc rối của Kukoxky” được tìm hiểu trong công trình của N.Vakurova và L.Moskovkin; Vấn đề “đặc sắc tiểu thuyết Daniel Stein – người phiên dịch”

được tìm hiểu trong công trình của S.Beliakov, M.Gorelik, Iu.Maletsky và I.Rotnyanskaya; Vấn đề “Quan hệ liên văn bản với huyền thoại trong tiểu

thuyết Medea và con cháu của bà” được tìm hiểu trong công trình nghiên

cứu của N Egorova, M Zliagina, T Prokhorova, T Rovenskaya và vấn đề

“Ý nghĩa tiêu đề các tiểu thuyết của Ludmila Ulitskaya” được tìm hiểu trong công trình nghiên cứu của Iu Sergeeva N Leiderman và M Lipovetsky

Ở Nga còn có các luận án tiến sĩ nghiên cứu về Ludmila Ulitskaya và những sáng tác của bà: Pobivailo Oksana Viktorovna với công trình nghiên cứu “Thi pháp huyền thoại trong văn xuôi Ludmila Ulitskaya” (2009) Ở chương đầu tiên, tác giả tập trung nghiên cứu vấn đề “Huyền thoại về nguồn gốc vũ trụ trong văn xuôi Ludmila Ulitskaya” với những tác nhân xoay quanh vũ trụ như: con người, vai trò của gia đình, thế giới đồ vật, tín ngưỡng, những nét đặc sắc của sự mô hình hóa không – thời gian hay vai trò của lễ nghi trong huyền thoại cá nhân Chương thứ hai, tác giả tiến hành khai thác về vấn đề “Huyền thoại song sinh trong văn xuôi Ludmila Ulitskaya” Chương thứ ba, tác giả đi sâu vào nghiên cứu “Huyền thoại cá nhân của

Ludmila Ulitskaya”, tìm hiểu và đối chiếu những sáng tác mang đặc trưng huyền thoại của Ludmila Ulitskaya với các huyền thoại cổ và văn học cổ điển Nga Ngoài ra, ở chương này người viết còn phân tích những ảnh hưởng của các tác gia tên tuổi người Nga là Puskin và Chekhov đến sáng tác của Ludmila Ulitskaya

Bên cạnh đó, luận án tiến sĩ của Skokova Tachiana Alekxandrovna với đề tài: “Văn xuôi Ludmila Ulitskaya trong bối cảnh chủ nghĩa hậu hiện đại Nga” (2010) cũng là công trình nghiên cứu đặc sắc về tác giả nữ tiêu biểu Ludmila Ulitskaya và những sáng tác của bà trong tiến trình văn học hiện đại Nga Chương thứ nhất của luận văn nghiên cứu những phương diện

lý luận về chủ nghĩa hậu hiện đại Nga trong mối tương quan hệ thống nghệ thuật với văn học Nga cổ điển mà Anton Chekhov là tác gia tiêu biểu Ở chương thứ hai, tác giả luận văn đi sâu vào nghiên cứu về những ảnh hưởng của Chekhov (vẻ đẹp bút pháp, vấn đề “con người nhỏ bé” và biến thể của

đề tài hồi tâm) trong văn xuôi Ludmila Ulitskaya Chương cuối cùng là những tìm hiểu và phân tích của tác giả về sáng tác của Ludmila Ulitskaya trong bối cảnh mĩ học hậu hiện đại ở Nga

Ở Viê ̣t Nam, thông tin về văn ho ̣c Nga đương đa ̣i đang còn ít ỏi, thiếu

hụt Những năm gần đây, ba ̣n đo ̣c Viê ̣t Nam nếu được hỏi sẽ dễ dàng kể tên

một số tác giả đương đa ̣i của Mỹ, Trung Quốc, Nhâ ̣t Bản, Đức,… song khó

có thể kể tên mô ̣t tác giả đương đa ̣i người Nga bởi sự khan hiếm của các tác phẩm dịch

Truyện vừa Sonechka là tác phẩm thứ hai của Ludmila Ulitskaya được

dịch sang tiếng Việt Tác phẩm này vẫn còn rất mới mẻ và chưa nhiều độc giả Việt Nam được tiếp cận với nó, vì vậy, công trình nghiên cứu về tác phẩm này vẫn còn rất ít Chúng tôi xin đưa ra một vài nhận định tiêu biểu về

tác giả Ludmla Ulitskaya và truyện vừa Sonechka trên các trang web chính thống về văn học:

Dịch giả Hoàng Thúy Toàn, người đã từng được tổng thống Nga Dimitry Medvedev trao Huân chương Hữu Nghị vì những đóng góp to lớn cho việc quảng bá văn học, văn hóa Nga tới Việt Nam đã nhận định tác

phẩm Sonechka của Ludmila Ulitskaya do Nguyễn Thị Kim Hiền dịch là

một trong những ấn phẩm tốt của văn học Nga đương đại [1]

Đỗ Thị Hường trong bài phê bình văn học Diện mạo văn xuôi nữ Nga

ở Việt Nam đã có những nghiên cứu về sự ra đời của nền văn xuôi nữ ở nước

Nga, trong đó người viết đã không quên nhắc đến tác giả nữ tên tuổi của nền

văn học Nga đương đại là Ludmila Ulitskaya: “Văn học nữ từ cuối thế kỷ

XX nổi lên như một hiện tượng tiêu biểu trong đời sống văn hóa, văn học ở Nga Từ đó cho đến nay, văn học nữ Nga đã ghi nhận sự tiếp nối của các thế

hệ nhà văn nữ thành danh Trước hết, phải kể đến các tác giả nữ tiêu biểu giai đoạn những năm 80 – 90 của thế kỷ XX: Bella Akhmadulia, Rima Kazacova, Tachiana Tolstaya, Ludmila Ulitskaya, Ludmila Petrushevskaya,

đó người phụ nữ trở thành nhân vật chính, chứ không chỉ là hiện thân của tư

tưởng tác giả” [20] Bên cạnh đó, người viết không quên nhắc đến Ludmila

Ulitskaya – một nữ văn sĩ tài năng của nước Nga với những sáng tác mang đậm tính nữ: “Môtíp ngôi nhà, gia đình là trung tâm của sáng tác Ludmila Ulitskaya Như nhà nghiên cứu M.Zolotonosov viết: “Bản chất các tác phẩm của bà là mọi thứ trong chúng thường xuyên dao động giữa loại tiểu thuyết gia đình (theo kiểu mẫu thế kỷ XIX) và tiểu thuyết mang tính chất văn hoá pop hiện đại của phụ nữ, trong đó thể hiện “những ước mơ phụ nữ” và liệt

kê những nỗi đau và khát vọng điển hình Ulitskaya cải biến hình thức tiểu thuyết cổ điển cho phù hợp những thói quen “tiêu dùng dễ dãi”, dịch ngôn ngữ cổ điển sang ngôn ngữ văn hoá hiện đại” [20]

“Như nhà văn Ludmila Ulitskaya phát biểu trong một cuộc phỏng vấn, rằng: “Thế giới đàn ông và thế giới phụ nữ là những thế giới khác nhau Chúng có thể giao thoa với nhau ở một số chỗ, nhưng không hoàn toàn trùng nhau Trong thế giới phụ nữ, có ý nghĩa quan trọng hơn là những vấn đề gắn với tình yêu, gia đình, con cái”.” [20]

Trong bài viết Còn đó nước Nga và văn học, tác giả Phạm Xuân

Nguyên đã khẳng định những giá trị vĩ đại trong nền văn học Nga Xô Viết với những tác phẩm kinh điển của các tác giả tên tuổi, đồng thời người viết

đã đưa ra những nhận định khách quan về nền văn học Nga thời kì hậu Xô Viết với việc cố gắng đào sâu vào chính mình, tìm hiểu dân tộc mình để tìm lời giải cho quá khứ gần và xác định tương lai Biểu hiện về văn học của

điều này là rất đa dạng, phong phú Truyện vừa Sonechka của Ludmila

Ulitskaya là một trong những sáng tác của tiến trình văn học Nga đương đại tìm về quá khứ: “Đó là sự trở lại nguồn mạch nhân văn truyền thống của văn học Nga, một nền văn học vĩ đại đã cống hiến cho nhân loại nhiều tác phẩm

lớn đầy ắp lòng yêu thương con người” [14] Đồng thời, Phạm Xuân Nguyên còn nhận định truyện vừa Sonechka là cái nhìn chân xác của Ludmila

Ulitskaya về cuộc sống con người trong tương lai: “Một cuộc đời trôi qua

như thế Một cuộc sống trôi qua như thế Những vui buồn nhân sinh kiếp người diễn ra như thế Chẳng có gì lớn lao, to tát nhưng cũng chẳng có gì quan trọng, sâu sắc hơn thế Đọc sách, đọc một tiểu thuyết chỉ hơn trăm rưỡi trang sách in mà như sống cùng cuộc sống với nhân vật, thấy như mình đang

sống thực đời mình” [14]

Trong bài viết “Sonechka”: Sự trở lại của văn học Nga đương đại,

nhà báo Anh Minh đã nêu ra những ý kiến về vấn đề dịch văn học nước ngoài tại Việt Nam Người viết còn nhắc đến những tác phẩm nước ngoài được dịch có chất lượng, trong đó nêu lên tầm ảnh hưởng của Ludmila Ulitskaya đối với văn học Nga đương đại: “Lutmilla Ulytskaya được coi là tài năng mới trong văn học Nga đương đại chính bởi khả năng nhìn ra và thể hiện được chất thơ của đời sống bình thường với sự lịch lãm của một cây bút sâu sắc Đây cũng là tác giả được coi có khả năng “đối trọng” với trường phái gây sốc, ở Nga gọi là trường phái “chernukha” (dòng văn đầy những chi tiết tàn nhẫn, kinh dị) vốn nổi lên mạnh mẽ trên văn đàn Nga thời hậu Xô

Viết” [11] Người viết còn đưa ra cảm nhận về tác phẩm Sonechka của

Ludmila Ulitskaya: “Đây là cuốn tiểu thuyết được viết bằng văn phong giản

dị, trang nhã, một cốt truyện kín đáo, cùng vẻ duyên dáng của nhân vật không khỏi khiến người ta nhớ lại thế giới nhân vật của A.Sekhov, I.Bunin”[12]

Trong bài viết ra mắt tác phẩm Sonechka, đơn vị phát hành sách có uy tín hàng đầu tại Việt Nam là Nhã Nam đã có bài viết Sonechka, đưa ra

những nhận định đặc sắc về tác phẩm này: “Trong vô số cuốn sách, có những tác phẩm văn chương đã tìm ra con đường chân thực để soi rọi cho sự tồn tại của chúng ta “Sonecka” là một cuốn sách như vậy Phảng phất chiều sâu của chững chiêm nghiệm cuộc đời, đó không chỉ là chuyện về tấm lòng

nhân hậu và thanh khiết của Sonechka, hay về cuộc sống đời thường đã trầm lặng trôi đi trong những năm Xô Viết cũ, mà rộng lớn và sâu xa hơn, là cảm giác về sự đơn giản tuyệt vời của số phận, về sự lặng lẽ của nội tâm vượt qua trắc trở, về một dòng đời miên man trôi chảy, bao bọc lấy tình thương và những cố gắng sáng tạo của mọi người Với “Sonechka”, tiểu thuyết Nga đương đại dường như đã tìm lại được những giá trị phổ quát của một nền tiểu thuyết vĩ đại trong quá khứ [ ] Ở Mỹ, chúng ta có bốn kiểu tình yêu: tình yêu với bạn bè, với gia đình, với người tình và cha mẹ Ở Nga, người ta

có thực sự có hơn thế? Ludmila Ulitskaya dường như đã làm được điều đó Trong cuốn “Sonechka”, Ulitskaya đã kể cho ta câu chuyện về những tình yêu khác nữa bằng một thứ văn xuôi đậm chất thơ cùng những nhân vật kỳ

lạ, quyến rũ [ ] [13]

Trong bài viết giới thiệu về cuốn sách Sonechka, tác giả Đinh Thị

Ngọc Hà cũng đã có vài lời đánh giá về truyện vừa Sonechka của tác giả Ludmila Ulitskaya: “Cuốn tiểu thuyết “Sonechka” ra đời như một dòng lệ ngọt ngào mà cũng thật cay đắng, vừa thật ấm mà cũng vừa thật lạnh bởi sự giản đơn cô đọng trong cách viết của nữ nhà văn Ludmila Ulitskaya và bởi chiều sâu triết lí mà cuốn sách đã nêu bật được: lòng vị tha và ngôn ngữ của tình yêu cao cả [ ] Mang trong mình một nỗi niềm sâu kín và u buồn,

“Sonechka” sẽ là một bài ca vừa thanh khiết vừa mềm mại trong nhịp đời luôn bất định và vẫn đêm ngày miên man đưa ta đến những bến bờ của sự tự

soi rọi bản thân để hiểu ra chân lí của sự sống” [6]

Trên đây là những bài viết nhận định về tác giả Ludmila Ulitskaya và

truyện vừa Sonechka được chúng tôi chọn lọc từ các nguồn thông tin chính

thống trên các trang báo mạng Những nhận định của các tác giả, các nhà phê bình văn học về Ludmila Ulitskaya và những sáng tác của bà đã phần nào giúp chúng ta có được cái nhìn tích cực hơn về thế hệ tác giả tiêu biểu

của nền văn xuôi nữ Nga Tuy nhiên, đề tài “Những sắc màu tình yêu trong truyện vừa Sonechka của Ludmila Ulitskaya” vẫn chưa có nghiên cứu cụ thể

nào Chính vì vậy, đi vào tìm hiểu những gam màu tình yêu trong truyện vừa

Sonechka, chúng tôi hi vọng sẽ mang đến cho quý độc giả cái nhìn chân xác

và giúp dễ dàng tiếp cận hơn với truyện vừa Sonechka của nữ nhà văn

Ludmila Ulitskaya trong tiến trình văn học Nga đương đại

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Những sắc màu tình yêu trong truyện vừa

Sonechka của Ludmila Ulitskaya

Phạm vi nghiên cứu: Chúng tôi đi sâu tìm hiểu cách thể hiện tình yêu

và vai trò của nghệ thuật tự sự đến việc thể hiện tình yêu trong truyện vừa

Sonechka của Ludmila Ulitskaya (bản dịch của Nguyễn Thị Kim Hiền, NXB

Hội Nhà Văn và Công ty Nhã Nam, 2006)

4 Phương pháp nghiên cứu

Để bài nghiên cứu đạt kết quả tốt nhất, chúng tôi đã phối hợp sử dụng nhiều phương pháp khác nhau:

+ Phương pháp phân tích, tổng hợp: phương pháp này được sử dụng

để tổng hợp, tìm hiểu những công trình, nghiên cứu những bài viết, tài liệu, chọn lọc những chi tiết, nội dung có liên quan đến đề tài nghiên cứu và tìm

hiểu các đặc điểm nội dung, hình thức trong truyện vừa Sonechka, từ đó rút

ra những nhận định khái quát về tác phẩm

+ Phương pháp liệt kê: chúng tôi sử dụng phương pháp liệt kê để đưa

ra những luận điểm phục vụ cho mục đích làm sáng tỏ đề tài và đi vào làm

rõ từng luận điểm một

+ Phương pháp so sánh, đối chiếu: phục vụ có hiệu quả cho việc tìm

ra những nét mới mẻ, khác biệt trong tác phẩm của Ludmila Ulitskaya cả về nội dung và nghệ thuật

+ Phương pháp phân tích, miêu tả: phương pháp này được sử dụng

với mong muốn được làm sáng rõ luận điểm đưa ra, phân tích, miêu tả các đặc điểm về nghệ thuật của tác phẩm nhằm làm chi tiết, cụ thể hơn đề tài

nghiên cứu

Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi còn đồng thời sử dụng nhiều phương pháp khác như: phương pháp nghiên cứu tác giả văn ho ̣c, phương pháp phân tích tác phẩm theo đă ̣c trưng thể loa ̣i

4 Giới thuyết thuật ngữ

Theo khái niệm của Trần Đình Sử trong giáo trình Lí luận văn học:

“truyện vừa” là thể loa ̣i văn xuôi tự sự cỡ trung bình còn được go ̣i là trung

tiểu thuyết, truyện vừa khác tiểu thuyết ở dung lượng tác phẩm và pha ̣m vi phản ánh (ít sự kiê ̣n, ít nhân vâ ̣t) Ngoài ra nguyên tắc phản ánh của truyê ̣n

vừ a cũng khác tiểu thuyết (cách xây dựng nhân vâ ̣t, miêu tả sự kiê ̣n cũng

gọn và theo nhi ̣p điê ̣u nhanh hơn) Đa số truyê ̣n vừa mang tính tự thuâ ̣t [16, tr.238]

5 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, khóa luận của chúng tôi được chia làm 3 chương:

Chương 1: Ludmila Ulistskaya và truyện vừa Sonechka

Chương 2: Những sắc màu tình yêu trong truyện vừa Sonechka của

Ludmila Ulitskaya

Chương 3: Các phương thức thể hiện tình yêu trong truyện vừa

Sonechka của Ludmila Ulitskaya

NỘI DUNG

Chương 1: Ludmila Ulitskaya và truyện vừa Sonechka 1.1 Ludmila Ulitskaya – cuô ̣c đời và những sáng tác mang đâ ̣m tính nữ trong nền văn học Nga đương đại

Ludmila Ulitskaya sinh ngày 21 tháng 2 năm 1943 tại thành phố Davlekanovo, Bashkiria Ludmila Ulitskaya tốt nghiệp khoa sinh học của trường Đại học Tổng hợp Lomonoxov (Maxcơva) Trước khi trở thành một nhà văn nổi tiếng thì bà là một nhà sinh vật học, chuyên ngành di truyền và

có một thời gian dài công tác ở Viện Di truyền học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô Ludmila Uliskaya bắt đầu sự nghiệp văn chương khi làm

cố vấn văn học cho nhà hát kịch Do Thái Tên tuổi của bà xuất hiện vào những năm 80 – 90 của thế kỉ XX, khi các bộ phim ra đời dựng theo kịch

bản của bà như Chị em gái Liberti, Người đàn bà dành cho tất cả mọi người

được công chiếu trên màn ảnh Tuy nhiên, phải đến năm 1992, khi truyện

vừa Sonechka được chọn đăng trên tạp chí Thế giới mới thì bà mới thực sự

nổi tiếng Từ đó giới phê bình văn học bắt đầu chú ý đến Ulitskaya Tác phẩm của bà đã được dịch ra hơn hai mươi thứ tiếng Các vở kịch và văn xuôi của bà được nhiều nhà hát tên tuổi dàn dựng, một số tiểu thuyết được dựng thành phim Bà lần lượt được trao tặng các giải thưởng văn học quốc tế

như giải thưởng văn học Medicis của Pháp năm 1996, giải thưởng Giuseppe Acerbi của Italia năm 1999 Trước đó với tiểu thuyết đầu tay Međeia và con cháu của bà, nữ văn sĩ đã lọt vào vòng chung kết giải Booker của Nga năm

1997 Với tiểu thuyết thứ hai Chuyện rắc rối của Kukoxky, bà được đánh giá

là nhà văn nữ xuất sắc nhất nước Nga và được trao giải Booker của Nga vào

năm 2001 Tiểu thuyết này đã được dựng thành tiểu thuyết điện ảnh

(Kiniroman) và trình chiếu ở Nga qua màn ảnh nhỏ vào đầu năm 2006 Từ

cuối thập niên 80 – đầu thập niên 90, ở Nga đã xuất hiện phong trào tích cực lên tiếng nói về bản thân của nền văn xuôi nữ Từ đó đến nay những cuộc thảo luận về quá trình đó đã không ngừng diễn ra Có rất nhiều quan điểm khác nhau được đưa ra và ý kiến gây nhiều tranh cãi nhất có lẽ là những văn bản được viết bởi các nữ văn sĩ có quyền được xem như một lĩnh vực độc lập của văn học hay không?

Trong bối cảnh văn học Nga đương đại thì có những nhân tố quan trọng tạo điều kiện cho “văn xuôi nữ” tách ra: tác giả là phụ nữ, nhân vật trung tâm là phụ nữ, những vấn đề, nội dung được nói đến trong tác phẩm ít nhiều đề cập đến số phận người phụ nữ Đóng vai trò không kém phần quan trọng đó là cái nhìn vào hiện thực từ quan điểm phụ nữ, chú ý đến những đặc điểm tâm lý phụ nữ “Văn xuôi nữ” được thừa nhận một cách chính thức vào cuối thế kỉ XX và hiện nay đang nổi lên như một hiện tượng đặc biệt bền vững của văn học Nga Sáng tác của các nhà văn nữ được đem ra phân tích Những công trình nghiên cứu chuyên biệt được xuất bản, trong đó khảo sát những phương diện khác nhau của “văn xuôi nữ”

Chân trời văn học Nga hiện đại xuất hiện những nhà văn nữ tài năng

và rất cá tính như: Ludmila Petrushevskaya, Tatiana Tolstaya, Ludmila Ulitskaya, Viktoria Tokareva,… Những sự xuất hiện này đã làm cho “văn xuôi nữ” có tính thời sự riêng và cùng hòa vào dòng chảy chung của văn học hiện đại thế giới Những thể loại thường được các nhà văn nữ sử dụng phổ biến hơn cả là tiểu thuyết tình cảm tâm lý xã hội, tiểu thuyết sinh hoạt, truyện ngắn, truyện vừa Những đề tài chủ yếu của “văn xuôi nữ” bao trùm các vấn đề gia đình, sự đối lập tuổi thơ với cuộc sống của người lớn, đề tài

“thiên đường bị đánh mất”, sự tìm tòi ý nghĩa cuộc đời, mối quan hệ giữa cá nhân với xã hội, vấn đề “con người nhỏ bé” Cùng thời với Lumila Ulitskaya

có các nhà văn nữ nổi tiếng như: Petrusevxcaia Lutmila Xtepanovna (1938)

Sáng tác của nữ nhà văn này là bức tranh nhiều màu sắc của cuô ̣c sống Nga đương đa ̣i Đă ̣c biê ̣t, bà dành nhiều tâm huyết cho đề tài viết về phu ̣ nữ Các tác phẩm chính của Petrusevxcaia Lutmila Xtepanovna: “Vòng luẩn quẩn”,

“Thời khắc ban đêm”, “Caramzin”, “Truyê ̣n cổ tích”, “Ngôi nhà của các

là cháu nô ̣i của nhà văn Alecxei Tolxtoi Toxtaia đươ ̣c xếp vào lớp nhà văn

hậu hiê ̣n đa ̣i Nhiều tác phẩm của bà gây tranh cãi và nhâ ̣n được những ý kiến đánh giá trái ngươ ̣c nhau Bà là mô ̣t trong số nhà văn có lươ ̣ng đô ̣c giả

đông đảo hiê ̣n nay Những sáng tác chính của bà: “Cùng nhau ngồi bậc thềm

Trong số những tác giả nữ nổi bâ ̣t nói trên thì Ludmila Ulitskaya là

một cây bút khá tinh tế trong viê ̣c lựa cho ̣n đề tài cho những sáng tác của

mình Các vấn đề đươ ̣c đề câ ̣p trong sáng tác của bà tâ ̣p trung vào mố i quan

hệ trong gia đình, ý nghĩa của cuô ̣c sống, quan niê ̣m về cái chết Môtip ngôi nhà, gia đình là trung tâm trong tác phẩm của Ludmila Ulitskaya Tiểu

thuyết Medea và con cháu của bà của Ludmila Ulitskaya đề cập tới không

chỉ những mối liên kết gia đình, mà cả những mối liên kết sâu sắc của con người nói chung, những mối liên kết củng cố quan hệ muôn đời Tiểu thuyết này còn là trường hợp hiếm hoi của văn học nữ hiện đại, khi nhà văn không chỉ chọn người phụ nữ làm nhân vật chính, mà còn đưa tên nhân vật vào nhan đề tác phẩm Cuộc sống của Medea xoay vần quanh ngôi nhà và gia đình – là những thứ cấu thành nên sự tồn tại của bà Sự tồn tại đó là một mô hình mang tính biểu tượng của thế giới phụ nữ mà nhà văn đã tái hiện theo cách của riêng mình Medea của Ludmila Ulitskaya trở thành linh hồn, trung tâm thống nhất cả đại gia đình Tiểu thuyết của Ludmila Ulitskaya nổi bật trên nền của những tác phẩm văn học hiện đại viết về đề tài gia đình, nơi các

tác giả chủ yếu viết về sự tan rã ha ̣nh phúc gia đình, về những bấp bênh, thiếu thố n trong cuộc sống hôn nhân hay những mối quan hệ bị phá vỡ

“Văn xuôi nữ” phản ánh những nét đặc trưng của nghệ thuật hiện đại, tổng kết những kiếm tìm thẩm mỹ của cả thế kỉ XX Với những trải nghiệm nghệ thuật và những khám phá về phong cách, nó cho thấy triển vọng của văn hóa tương lai “Văn xuôi nữ” phản ánh hành trình đầy khát khao đau đớn để kiếm tìm lý tưởng, bởi vì đó là ý nghĩa chính yếu của sáng tạo nghệ thuật đối với mỗi người nghệ sĩ bằng ngôn từ chân chính Mọi con đường khám phá loại hình sáng tạo nghệ thuật nữ giới đều giúp thâm nhập sâu sắc hơn vào bản chất sáng tạo nữ giới, điều cũng là nhiệm vụ của khoa học hiện đại về văn chương Nghiên cứu đặc trưng “văn xuôi nữ” sẽ tạo điều kiện cho

nó tiếp tục khẳng định và phát triển trên tiến trình văn học thế giới

Trên cơ sở đó, những sáng tác của Ludmila Ulitskaya cũng mang đâ ̣m

tính nữ Bà đã bắt đầu sự nghiê ̣p văn chương của mình bằng những truyê ̣n cho trẻ em Bên ca ̣nh đó, nhà văn nữ này còn quan tâm nhiều đến đời sống

tình cảm, nô ̣i tâm của con người Đă ̣c biê ̣t, bà viết nhiều về quan hê ̣ gia đình, về những người phu ̣ nữ, ca ngơ ̣i những giá tri ̣ tinh thần, những phẩm cách cao quý của ho ̣ Các tác phẩm chính của Ludmila Ulitskaya có các tâ ̣p truyê ̣n

ngắ n Mô ̣t trăm chiếc cúc áo (1983) và truyê ̣n ngắn Những người bà con nghe ̀ o (1995), tâ ̣p truyê ̣n vừa Media và con cháu của bà (1996, 1997, 1999,

2001), Nha ̀ của Lalia (1999), tiểu thuyết Chuyê ̣n rắc rối của Kikoxky (2000,2001), Chân tha ̀ nh, Surich chân thành của các vi ̣ (2004), … Những

tác phẩm này hầu hết đươ ̣c sáng tác ta ̣i Maxcơva và đều hướng người đo ̣c nhìn nhâ ̣n về văn ho ̣c nữ mô ̣t cách sâu sắc nhất Và ắt hẳn truyê ̣n vừa

Sonechka là sáng tác tiêu biểu cho văn phong nhe ̣ nhàng, tinh tế của Ludmila

Ulitskaya vớ i vấn đề “nữ tính” trong văn ho ̣c Nga đương đa ̣i nói riêng và

“văn xuôi nữ” thế giới nói chung

1.2 “Sonechka” – bản tình ca đậm chất thơ

1.2.1 Sonechka – sự trở lại của những mạch nguồn nhân văn truyền thống

Có thể nói, giữa lúc nền văn ho ̣c Nga đang trên đà đổi mới, những yếu tố truyền thố ng bị lãng quên ít nhiều thì sự ra đời của truyê ̣n vừa Sonechka

như mô ̣t dòng suối mát lành, di ̣u nhe ̣, góp phần hồi sinh dòng văn ho ̣c với những ma ̣ch nguồn nhân văn truyền thống đã “vang bóng mô ̣t thời” và khẳng định mô ̣t lần nữa nét khác biê ̣t vô cùng cao quý của những con người mang trong mình tính cách Nga

Người mở đầu cho chủ nghĩa hiện thực trong văn học Nga là

Alechxangdro Xecgayevit Puskin với tiểu thuyết bằng thơ Epghenhi Onheghin Đây là tác phẩm kiểu mẫu đầu tiên vượt qua chủ nghĩa cổ điển,

chủ nghĩa tình cảm và chủ nghĩa lãng mạn ở nước Nga Hình tượng nhân vật Tachiana của Pushkin đã trở thành hình mẫu của tính cách Nga Ở nhân vật Tachiana, tác giả đã xây dựng một hình tượng đẹp về người phụ nữ Nga với những nét thuần Nga trong tâm hồn, lối sống, tình cảm, đạo đức Tachiana

đã trở thành biểu hiện lý tưởng thẩm mỹ, đạo đức của Puskin Nàng không đẹp lắm nhưng hấp dẫn với tâm hồn cao thượng, thông minh và giản dị

Tachiana là cái tên bình dân trong tiếng Nga Cuộc sống của nàng gần gũi

với nhân dân và thiên nhiên nước Nga Nàng còn là một cô gái hay buồn, sống cô đơn, trầm mặc, thích suy nghĩ một mình, Tachiana hay đọc tiểu thuyết tình cảm Nàng yêu cuộc sống trong sách, nó có ý nghĩa và phong phú hơn cái thực tế vô vị xung quanh (bao gồm cuộc sống gia đình, hàng xóm và

xã hội quý tộc địa phương) Đây là nét đẹp trong bản chất Nga, tâm hồn Nga, truyền thống Nga chân chính mà các nhà nghiên cứu thường đề cập

đến Tachiana đã trở thành hình mẫu của thế hệ phụ nữ Nga sau này Chính

vì lẽ đó, trong nhiều tác phẩm viết về tình yêu giai đoa ̣n văn ho ̣c Nga đương đại, hình tượng người phu ̣ nữ của gia đình được điểm tô thêm những nét đáng yêu và được khắc ho ̣a rõ nét hơn trên nền cơ bản, những nhân vâ ̣t nữ đó phải là người phu ̣ nữ gia giáo, có ho ̣c vấn, lễ nghi, thương yêu chồng con,

một lòng chăm lo cho cuô ̣c sống gia đình và sẵn sàng hi sinh ha ̣nh phúc của

mình cho người khác Từ đó, tính cách Nga – tính cách của những con người điển hình được mô tả chân thực, sinh đô ̣ng hơn Hình tượng nhân vâ ̣t Sonechka trong truyện vừa Sonechka c ủa Ludmila Ulitskaya được xây dựng

dựa trên hình mẫu của người phu ̣ nữ cổ điển, gia giáo ngày trước Đó là tính

cách của người phu ̣ nữ hi sinh tất cả vì ha ̣nh phúc gia đình, chấp nhâ ̣n mo ̣i

cơ cực, đắng cay Bằng những thủ pháp của nghê ̣ thuâ ̣t tự sự, những con

người trong truyê ̣n vừa Sonechka được Ludmila Ulitskaya xây dựng thành

công vớ i những tính cách riêng biê ̣t Cuô ̣c sống, công viê ̣c và đă ̣c biê ̣t là tình yêu củ a ho ̣ đươ ̣c miêu tả với những nét khác biê ̣t nhau nhưng la ̣i tương hỗ

vớ i nhau bằng những gam màu sáng tối của sự hi sinh thầm lă ̣ng, sự gă ̣p gỡ

củ a những tâm hồn đồng điê ̣u, những xúc cảm tự nhiên và khao khát dâng hiến của nhân vật

1.2.2 Sonechka – lờ i ca của tình yêu và lòng bao dung mang tầm thời đa ̣i

Vớ i cách kể chuyê ̣n đầy nữ tính, nhe ̣ tựa hơi thở, với âm hưởng mô ̣t

bài thơ buồn, truyện vừa Sonechka của tác giả Ludmila Ulitskaya là bản tình

ca dịu nhe ̣ nói về cuô ̣c sống Nga đời thường Câu chuyê ̣n thay cho lời bô ̣c

bạch của tác giả về những thăng trầm cũng như ha ̣nh phúc giản di ̣ đời thường xảy ra trong cuô ̣c sống xoay quanh nhân vâ ̣t Sonechka Sonechka ngay từ thuở bé đã là mô ̣t cô bé đam mê đo ̣c sách Tình yêu văn ho ̣c bẩm sinh đã có và theo năm tháng, ngấm sâu vào trong cơ thể, biến Sonechka trở thành mô ̣t con mo ̣t sách: “Hai mươi năm liền, từ khi lên bảy cho tới hai

mươi bảy tuổi, Sonechka đo ̣c sách triền miên không ngừng nghỉ Cô rơi vào trạng thái đo ̣c sách như người bi ̣ ngất, chỉ tỉnh ra khi đo ̣c đến trang cuối

cù ng” [19, tr.8] Viê ̣c ngồi lâu hàng giờ đo ̣c sách đã khiến cho thân hình của

Sonechka phát triển hơi bất bình thường và bà vô cùng xấu hổ vì điều đó Cuộc sống của Sonechka bình lă ̣ng trôi qua cùng với gia đình và nền văn

học vĩ đa ̣i của nước Nga Tốt nghiê ̣p trung cấp thư viê ̣n, Sonechka làm viê ̣c ở kho sách tầng hầm của mô ̣t thư viê ̣n cũ kĩ Ở đây, niềm đam mê đo ̣c sách

củ a Sonechka la ̣i đươ ̣c thỏa mãn Cũng ta ̣i đây, Sonechka đã gă ̣p người đàn ông đi ̣nh mê ̣nh của đời mình Robert Victorovich là mô ̣t ho ̣a sĩ tài năng, đã

từ ng đươ ̣c đánh giá cao ở nước ngoài với những tác phẩm tranh đáng giá Tuy nhiên, đến khi về la ̣i nước Nga thì la ̣i không được coi tro ̣ng, thâ ̣m chí

còn bi ̣ đi đày Đến cuối truyê ̣n con người “dưới tầng hầm” này mới đươ ̣c đưa trở về đúng vi ̣ trí của mình Sonechka và Robert trở thành vợ chồng, tuổi tác không cho phép ho ̣ có thời gian tìm hiểu, trải qua nhiều cung bâ ̣c khác nhau của tình yêu mà nhanh chóng bước vào cuô ̣c sống hôn nhân Kết quả mỹ mãn cho tình yêu của ho ̣ là cô con gái Tania chào đời đúng như mong ước của Sonechka Cuô ̣c sống gia đình tuy vô cùng khốn khó nhưng Sonechka vẫn bằng lò ng với những gì mình có và luôn hết mình vì ha ̣nh phú c gia đình Sonechka không thể sinh con được nữa, chính vì thế tình yêu

củ a hai vơ ̣ chồng dồn hết cho cô con gái Tania, cô có tất cả những gì mình muố n và không hề bi ̣ can thiê ̣p cũng như cấm đoán về quyền tự do cá nhân Đến tuổi ho ̣c phổ thông, Tania đã phải lòng cô gái lao công của trường, đồng thờ i cũng là ba ̣n ho ̣c cùng lớp buổi tối với cô Đó là Iasia, “ mô ̣t cô gái gố c

Ba Lan, mười tám tuổi, nhỏ nhắn, mă ̣t sáng tươi như quả trứng gà mới đẻ” [19, tr.84] Vẻ ngoài di ̣u dàng, mỏng manh của Iasia đã hút hồn Tania vốn cao lớ n, khuỳnh khoàng Bằng sự ranh mãnh, cứng cỏi và nhanh trí của

mình, chỉ sau 2 năm ở Maxcơva, Iasia đã có hô ̣ khẩu thường trú, có chốn

nương thân trong gian nhà kho của trường phổ thông và tìm được người bảo trợ cho cuô ̣c sống của mình Sau đó, tới chung sống cùng gia đình Sonechka đúng như mong ước của Tania Sự xuất hiê ̣n được chuẩn bi ̣ kĩ càng của Iasia đã khiến Robert Victorovich có suy nghĩ nàng là “mô ̣t vẻ tuyê ̣t mỹ pha lê

củ a chiếc ly uống rươ ̣u, chứ không phải sự thô nă ̣ng của chiếc đàn ghita” [19, tr.98] Iasia đã nhe ̣ nhàng, từng bước mô ̣t lấy lòng Sonechka vì Iasia biết ngôi nhà của vơ ̣ chồ ng Sonechka sẽ là nơi để nàng gắn bó suốt đời Sự xuất hiện bất ngờ của Iasia đã khiến cho trái tim chai sa ̣n, lãnh cảm, thân thể già nua của Robert Victorovich đươ ̣c châm đốt và số ng la ̣i mô ̣t lần nữa Iasia

ở la ̣i nhà của Sonechka, cô gái la ̣ lùng ấy đã làm thức dâ ̣y trong bà những kí ức về ngày thứ bảy truyền thống, lôi cuốn bà trở về với nếp sống nghi lễ tổ tiên và vô vàn những tâ ̣p tu ̣c lâu đời khác của người Do Thái Sự hiê ̣n diê ̣n

củ a Iasia đã khiến Robert Victorovich như người kiê ̣t lực Tuy nhiên, cũng

từ đó, ông lại tiếp tục sáng tạo nghệ thuật sau hai mươi năm trố n tránh đam

mê củ a mình Người mẫu chủ yếu trong những bức tranh của ông chính là Iasia vớ i tông màu trắng tinh khiết như nữ thần Ông và Iasia nhe ̣ nhàng đến

vớ i nhau, tình yêu của ho ̣ nồng cháy nhưng kiê ̣m lời mô ̣t cách la ̣ lùng Sonechka phát hiê ̣n ra tình yêu lén lút đó, nhưng bà im lă ̣ng chấp nhâ ̣n:

“Điều đó thâ ̣t công bằng làm sao, vì bên ca ̣nh ông ấy sẽ có cô gái trẻ đe ̣p đó,

vừ a di ̣u dàng, thanh mảnh, vừa sánh ngang với ông ấy về sự đô ̣c đáo khác thường Cuô ̣c đời cũng thâ ̣t sáng suốt, khi đem đến cho ông ấy mô ̣t kì quan như vâ ̣y lúc cuối đời, khiến cho ông ấy la ̣i quay về với nghê ̣ thuâ ̣t, với điều chính yếu nhất của ông…” [19, tr.124] Tania tức giâ ̣n vô cùng khi tình cờ

phát hiê ̣n ra mố i tình của bố và Iasia – cô gái mà nàng rất thích Tania bỏ đi Piter tìm ba ̣n trai, Iasia và Robert say sưa với tình yêu và những bức tranh

củ a ho ̣, chỉ còn Sonechka đơn đô ̣c với tuổi già Sonechka vui mừng vì Robert không hề có ý đi ̣nh lãng quên bà, ông vẫn về nhà đều đă ̣n cùng với

Iasia Sự xinh đe ̣p, quyến rũ của Iasia đã “chiến thắng trong ông tất cả sự

mệt mỏi và tuổi tác, thắng cả xác thi ̣t đã hao mòn vì năm tháng” [19, tr.141]

Ông chết đột ngô ̣t trong vòng tay của Iasia Đám tang của ông đã được Sonechka lo lắng chu toàn, bà cho treo cả thảy năm mươi hai bức tranh của Robert trong đám tang và chính điều đó đã vinh danh trở la ̣i mô ̣t tài năng thiên phú từng bi ̣ lãng quên trong quá khứ Sonechka vẫn di ̣u dàng chăm sóc Iasia, bí mâ ̣t tìm ra nguồ n gố c xuất thân của Iasia và đưa nàng về với gia đình Đến cuối đời, Sonechka trở về với niềm yêu thích ngày bé của mình là văn ho ̣c: “…bà đắm mình vào những chiều sâu ngo ̣t ngào, những lối đi dưới

hàng cây tăm tố i, những cơn lũ mùa xuân…” [19, tr.152]

Một câu chuyê ̣n nhe ̣ nhàng và giản di ̣ nhưng vô cùng ý nghĩa, đã để

lại điểm nhấn sâu đâ ̣m trong lòng đô ̣c giả bởi tình yêu ngo ̣t ngào của các nhân vật, đă ̣c biê ̣t là lòng bao dung vô bờ bến của Sonechka – người phu ̣ nữ đã hết lòng tâ ̣n tu ̣y vì những mảnh ghép quan tro ̣ng của cuô ̣c đời mình

Sonechka đã an nhiên trở thành mô ̣t tác phẩm đầy sức gơ ̣i trong nền văn ho ̣c nướ c Nga, mô ̣t sáng tác tiêu biểu cho mảng “văn xuôi nữ” của Ludmila Ulitskaya trên văn đàn nước Nga nói riêng cũng như toàn bô ̣ nền “văn xuôi

nữ” thế giới nói chung

Chương 2: Những sắc màu tình yêu trong truyện vừa Sonechka của

Ludmila Ulitskaya 2.1 Tình yêu là sự hi sinh thầm lặng

Có thể nói tuổi trẻ là khoảng thời gian đe ̣p nhất của mô ̣t đời người Bằ ng chính những nỗ lực và đam mê của mình, những con người trẻ tuổi có thể quyết tâm số ng chết cù ng với ước mơ, khát vo ̣ng và tình yêu của chính

họ Nếu đã có tình yêu với bất kì điều gì, con người ta sẽ dành tất cả tâm trí

và mu ̣c đích sống của đời mình cho tình yêu ấy, nhân vâ ̣t Sonechka là đa ̣i diện điển hình Sonechka hay còn gọi là Sonya, Sophia Đây là những cách gọi khác nhau nhưng đều cùng mang một ý nghĩa là “sáng suốt, thông minh” Trong nhiều tác phẩm văn học kinh điển trước đây như “Chiến tranh

và hòa bình” của Lep.Tolxtoi hay “Tội ác và trừng phạt” của Đoxtoiepxki có

sự xuất hiện của nhân vật nữ mang tên Sonya Hình tượng người phụ nữ thánh thiện với vẻ đẹp sâu thẳm trong tâm hồn, trong sáng, trí tuệ với trái tim đầy tình yêu thương, khát khao tự do và đấu tranh cho hạnh phúc được Ludmila Ulitskaya kế tục các tác giả tên tuổi của nền văn học Nga và có sự sáng tạo trong việc miêu tả thế giới nội tâm của người phụ nữ Người phụ nữ

có tên Sonechka ngay từ khi xuất hiện đã mang trong mình một sứ mạng lớn lao, đó là xây dựng một gia đình giàu tình yêu thương Sonechka đã sống và làm tất cả để những người mình yêu thương được hạnh phúc Tình yêu thương – đó là món quà giản dị nhất và cũng là món quà vô giá mà Sonechka đã dành tặng người thân của mình

Việc Sonechka mang trong mình lòng thiên lương tuyệt vời có sự ảnh hưởng không nhỏ từ những cuốn sách văn học mà cô yêu thích và chăm chỉ đọc Ngay từ khi còn nhỏ, tình yêu sách, yêu văn ho ̣c đã là đô ̣ng lực để cô

gái Sonechka tồn ta ̣i: “Hai mươi năm liền, từ khi lên bảy cho tới hai mươi

bảy tuổi, Sonechka đo ̣c sách triền miên không ngừng nghỉ Cô rơi vào tra ̣ng

thái đo ̣c sách như người bi ̣ ngất, chỉ tỉnh ra khi đo ̣c đến trang cuối cùng” [19, tr.8] Tưở ng chừng như ta ̣o hóa đã gắn kết số mê ̣nh của Sonechka với sách,

vớ i văn ho ̣c và không gì có thể ngăn cản tình yêu thiêng liêng ấy được thăng hoa theo năm tháng Nhưng cuô ̣c sống vốn dĩ chẳng xuôi dòng như đã đi ̣nh sẵn, mọi chuyê ̣n bất ngờ luôn xảy ra vào những lúc bất ngờ nhất Như cuốn hồ i kí nhiều chương, cuô ̣c gă ̣p gỡ đi ̣nh mê ̣nh của Sonechka với Robert Victorovich – một nửa còn la ̣i của mình ở tầng hầm thư viê ̣n đã khiến cuô ̣c đời của cô bước sang mô ̣t chương mới Sonechka đành lòng ga ̣t sang mô ̣t bên tất cả những đam mê và lí tưởng với văn ho ̣c để chăm chút cho gia đình

bé nhỏ, cho lẽ số ng và tin yêu quan tro ̣ng nhất của đời mình

Ngay từ lúc xuất hiê ̣n, thần thái của Sonechka đã đươ ̣c người đàn ông

lớ n tuổi, dày da ̣n sương gió, kinh nghiê ̣m sống như Robert nhìn xuyên thấu

Vớ i ông: “Giờ đây, ông đã gă ̣p đươ ̣c người phu ̣ nữ đang ngời lên từ bên trong bằng ánh sáng chân thâ ̣t, và ông dự cảm rằng cô sẽ là mô ̣t người vơ ̣ có thể nắ m giữ cuô ̣c sống mê ̣t nhoài kiê ̣t sức, cuô ̣c sống đã gần với đất trong đôi tay yếu đuối của mình Ông linh cảm rằng cô sẽ là gánh nă ̣ng ngo ̣t ngào cho đôi vai chưa hề vướng bâ ̣n gia đình, cho lòng quả cảm vốn nhút nhát của ông, từ trước tới nay đã lẩn tránh trách nhiê ̣m làm cha, lẩn tránh trách nhiê ̣m

củ a mô ̣t người có gia đình…” [19, tr.28] Sonechka từ lúc đó đã mang tro ̣ng trách phải trở thành người phu ̣ nữ của gia đình, mang tất cả tình yêu thương, nỗ lực hết mình để chăm lo cho gia đình được ha ̣nh phúc Sonechka im lă ̣ng lắ ng nghe những gì chồng mình nói, sự hiểu biết sâu sắc, kiến thức về những

lĩnh vực khác nhau của ông khiến cô vô cùng kinh nga ̣c Chính vì thế, trong những câu chuyê ̣n của ông với ba ̣n bè, cô nhe ̣ nhàng làm những công việc thường ngày của người phu ̣ nữ và im lă ̣ng lắng nghe, không mảy may có

một chút tranh cãi nào mă ̣c dù sự hiểu biết của cô chẳng kém ai!

Những người phu ̣ nữ như Sonechka, mô ̣t khi đã có gia đình rồi thì chắ c chắn sẽ an phâ ̣n, dành tro ̣n tất cả tình yêu của mình cho mô ̣t ai, mô ̣t điều gì đó mà không cần đắn đo suy nghĩ Lúc này, tâm trí của cô hầu như chỉ chăm chăm hướng đến sinh linh đang thành hình từng ngày trong cơ thể

mình Ha ̣nh phúc với Sonechka đơn giản là đươ ̣c cảm nhâ ̣n tiếng đô ̣ng đâ ̣y khẽ khàng của đứa con, chia sẻ nó với người chồng và thay đổi hoàn toàn cách nhìn về cuộc sống: “Năng khiếu cảm nhâ ̣n cuô ̣c sống sách vở mô ̣t cách sinh động và sâu sắc của Sonechka dần dần lu mờ, tê liê ̣t đi” [19, tr.36],

“Sau những năm lấy chồng, bản thân Sonechka từ mô ̣t thanh nữ cao quý đã biến thành mô ̣t bà chủ gia đình khá thực du ̣ng Cô tha thiết mong ước mô ̣t ngôi nhà bình thường như người ta, có vòi nước máy trong bếp, có phòng ngủ riêng cho con gái, có phòng vẽ cho chồng, có thi ̣t băm rán, nước quả nấu, có những tấm ga trải giường trắng muố t hồ bô ̣t, không phải loa ̣i chắp vá bằng ba mảnh vải không cùng kích cỡ Nhân danh mu ̣c đích cao cả đó Sonechka đã đồng thời làm viê ̣c ở hai nơi, buổi tối về nhà la ̣i may vá thêm

và giấu chồng tích cóp tiền” [19, tr.61] Sonechka đã dần dần bi ̣ những khó khăn, đòi hỏi bức thiết của cuô ̣c sống làm cho tàn ta ̣ nhan sắc và phải gồng

mình cùng chồ ng vươ ̣t qua những nỗi khổ cơm, áo, ga ̣o, tiền đó

Tình yêu của Sonechka dành cho chồng mỗi ngày mô ̣t nhiều thêm,

việc không thể sinh con nữa cho Robert đã khiến cô cảm thấy vô cùng đau khổ, cắn rứ t Cô xót xa và vô cùng đáng thương khi nghĩ rằng mình không

xứ ng đáng với tình yêu của chồng khi không thể sinh cho ông những đứa con khác ngoài Tania Chính vì lẽ đó, Sonechka chấp nhâ ̣n cuô ̣c sống thầm

lặng bên chồng, bà làm tất cả những gì có thể để bù đắp cho tình cảm của chồ ng và con gái

Sự hi sinh của Sonechka không những chỉ dành cho gia đình mà còn

dành cho những mảnh đời kém may mắn Sự xuất hiê ̣n của Iasia khiến bà

đồng cảm với tình cảnh của cô bé và tìm cách cho cô bé ở la ̣i nhà mình, không một chút so đo, tính toán nào Thâ ̣m chí: “Sự có mă ̣t thầm lă ̣ng và dễ thương của nàng khiến bà thấy sung sướng Điều đó mơn trớn lòng tự hào

củ a bà Bà đã trở thành người bảo trợ cho mô ̣t đứa trẻ mồ côi ” [19, tr.108]

Bà cho rằng đó là mô ̣t “miltsa” – công viê ̣c từ thiê ̣n và thấy vô cùng hãnh diện vì điều đó Sonechka coi Iasia như con cháu trong nhà và dành những gì tố t nhất có thể cho nàng như bà đang làm với đứa con gái Tania Lòng thương cảm đó của Sonechka là sự chân thành trên cả tuyê ̣t vời, bà chi ̣u đựng sự tổn thương rất lớn về tinh thần khi phát hiê ̣n ra chồng mình đang lén

lú t qua la ̣i với cô gái mà bà trân quý như con đẻ Bà đau đớn khi nhâ ̣n ra việc Robert sống với mình không thực sự ha ̣nh phúc và đã bình thản chấp nhận viê ̣c ông có quan hê ̣ với cô gái khác trẻ đe ̣p hơn như mô ̣t hê ̣ quả tất yếu

mà đáng lẽ chuyê ̣n đó phải xảy ra rồ i: “Điều đó thâ ̣t công bằng làm sao, vì bên cạnh ông ấy sẽ có cô gái trẻ đe ̣p đó, vừa di ̣u dàng thanh mảnh, vừa sánh ngang vớ i ông ấy về sự đô ̣c đáo khác thường Cuô ̣c đời cũng thâ ̣t sáng suố t, khi đem đến cho ông ấy mô ̣t kì quan như vâ ̣y lúc cuối đời, khiến cho ông ấy

lại quay về với nghê ̣ thuâ ̣t, với điều chính yếu nhất của ông ” [19, tr.124]

Tình yêu Sonechka dành cho Robert cao thươ ̣ng và thầm lă ̣ng thâ ̣t khiến chú ng ta xót xa Ai trong gia đình cũng vì quyền lợi cá nhân của mình mà không biết ngườ i phu ̣ nữ thiên lương nhất của ho ̣ đã mô ̣t mình chi ̣u đắng cay như thế nào Sonechka thâ ̣t khiến người đo ̣c vô cùng nga ̣c nhiên về mức đô ̣

rộng lươ ̣ng và nhân từ của mình, bà biết rõ cô gái Iasia là tình nhân với chồ ng mình, vâ ̣y mà vẫn đối xử tử tế và chăm sóc nàng như không hề có chuyện gì xảy ra Robert và Iasia bỏ bà ra đi mà không phải chi ̣u đựng mô ̣t

sự tru tréo hay phỉ báng nào, đến khi ho ̣ về thăm Sonechka thì: “Bà vui sướng vì Robert Victorovich ở ngay đây, ngay sau bức tường mỏng phía bên phải, còn nàng Iasia mảnh mai xinh đe ̣p thì ở phía bên trái” [19, tr.133]

Chính lòng cao thươ ̣ng của Sonechka đã không cho phép thiên ha ̣ bàn ra tán

vào chuyê ̣n gia đình bà Ho ̣ đi cùng nhau ba người và thái đô ̣ cũng như hành

đô ̣ng của ho ̣ khiến người ngoài dù xót thương Sonechka cũng không thể nào chỉ trích Robert: “ vì cả ba người cư xử với nhau rất mực thân thuô ̣c, khi ngồ i thành mô ̣t hình tam giác theo kiểu gia đình Robert Victorovich ngồi chính giữa, bên phải, cao hơn ông mô ̣t cái đầu là Sonechka, phía bên trái ông Iasia ngờ i sáng lên bởi làn da trắng và viên kim cương nhỏ, nho ̣n sắc trên ngón tay” [19, tr.135]

Dù vô cùng đau đớn khi bi ̣ chồng và con gái bỏ rơi, nhưng Sonechka vẫn tiến về phía trước và nhe ̣ nhàng đón nhâ ̣n những gì đang diễn ra trong cuộc sống của mình Khi Robert Victorovich qua đời đô ̣t ngô ̣t thì cũng chính

là lúc bà tìm la ̣i danh dự cao quý cho ông và chăm sóc Iasia: “Sonechka di ̣u

dàng chăm sóc Iasia, cảm thấy mô ̣t sự biết ơn sùng kính đối với mê ̣nh trời, đã gửi xuống cho ông chồng Robert yêu quý của bà mô ̣t thứ trang sức, mô ̣t niềm an ủ i lúc tuổi già bóng xế” [19, tr.149]

Những người phu ̣ nữ như Sonechka đã sống và bao dung tất cả bằng chính tình yêu của mình dù nhâ ̣n la ̣i không biết bao nhiêu đắng cay Hạnh phú c của người phu ̣ nữ ấy là đươ ̣c dành tro ̣n những gì mình có cho gia đình, đó cũng như là thông điê ̣p mà nhà văn Ludmila Ulitskaya đã gửi gắm qua nhân vật Sonechka về mô ̣t nửa thế giới này và mong muốn mô ̣t nửa còn la ̣i

sẽ hiểu, yêu thương những người phu ̣ nữ của chúng ta

2.2 Tình yêu gọi những trái tim đồng điệu tìm thấy nhau

Có những sự gă ̣p gỡ kì la ̣ khi một người chỉ nhìn vào mắt của người đối diê ̣n đã lâ ̣p tức nhâ ̣n ra ho ̣ có phải là đi ̣nh mê ̣nh thực sự của đời mình hay không Sự đồng điê ̣u của những tâm hồn cùng chung chí hướng, chung niềm yêu thích, chung mô ̣t tình yêu giúp con người dễ nhâ ̣n ra nhau giữa

bộn bề cuô ̣c số ng Sự gă ̣p gỡ hai tâm hồn tràn ngâ ̣p tình yêu với sách của Sonechka và Robert Victorovich có thể nói là sự đồ ng điê ̣u tuyê ̣t vời nhất

trong truyện vừa Sonechka Mố i liên kết kì la ̣, bất ngờ của hai nhân vật đã trở thành bước đê ̣m khởi đầu cho những điều ngo ̣t ngào lẫn đắng cay sau

này Sonechka yêu sách, yêu văn ho ̣c hơn chính bản thân mình Nếu như:

“Hai mươi năm liền, từ khi lên bảy cho tới hai mươi tuổi, Sonechka đo ̣c sách triền miên không ngừ ng nghỉ Cô rơi vào tra ̣ng thái đo ̣c sách như người bi ̣ ngất, chỉ tỉnh ra khi đo ̣c đến trang cuối cùng” [19, tr.8] thì Robert với tình yêu dành cho những cuố n sách xưa quý đã khiến chúng ta kinh nga ̣c khi ông: “ nghiêng đầu sử ng sốt đứng rất lâu trước chiếc giá sách, với vẻ đói khát và kinh nga ̣c của mô ̣t đứa trẻ khi nhìn thấy những chiếc bánh nướng ” [19, tr.15] Chính vì thế, khi nhìn thấy Robert Victorovich và chứng kiến

lòng say mê sách của ông lúc đó, Sonechka: “ lă ̣ng người vì nỗi xúc đô ̣ng

dễ lây ấy”[19, tr.15] Lần gặp gỡ tình cờ giữa hai tâm hồn cùng chung mô ̣t

tình yêu lớn lao với sách đã giúp cho tâm hồn già cỗi vì tuổi tác của Robert Victorovich như đươ ̣c hồi sinh Ông ngỡ ngàng nhâ ̣n ra mô ̣t cảm xúc mới

mẻ tưởng chừng như chẳng bao giờ xuất hiê ̣n la ̣i đang tràn ngâ ̣p cơ thể ông

lú c này Tình yêu đối với mô ̣t người đã đi quá nửa cuô ̣c đời và dày da ̣n sương gió như ông không còn nồng nàn và mãnh liê ̣t như thời trai trẻ Mà

lú c này, tình yêu hiê ̣n hữu trong ông là thứ tình cảm thiêng liêng dành cho gia đình, cho bến đỗ an toàn và bình yên lúc cuối đời Chính vì thế, lúc nhìn thấy Sonechka là lúc Robert: “ bàng hoàng bởi cảm giác an bài của số phận vừa đổ xuống đầu ông mô ̣t cách bất ngờ, như mô ̣t trâ ̣n mưa rào trút xuố ng từ bầu trời xanh ngắt và quang đãng: ông hiểu ra rằng, trước mă ̣t ông chính là người đàn bà mà ông cần cưới làm vơ ̣” [19, tr.17] Sự gă ̣p gỡ đi ̣nh

mệnh đó đã khiến cho cả Sonechka lẫn Robert Victorovich tìm la ̣i được những hồi ức quan tro ̣ng cũng như phát hiê ̣n ra những điều mới mẻ trong

cuộc sống tương lai Với riêng Robert Victorovich: “ những cuô ̣c trò chuyện ban đêm với vợ đã thành ra mô ̣t cơ chế thần diê ̣u gô ̣t rửa la ̣i quãng

đời quá khứ ” [19, tr.32] Khi cả Sonechka và Robert có chung mô ̣t tình

yêu dành cho đứa trẻ mới chào đời thì đó cũng là lúc Robert cảm nhâ ̣n được niềm hoan nỉ, khoan khoái của vơ ̣ và cùng tâ ̣n hưởng niềm ha ̣nh phúc đó: “

Ôm lấy tấm lưng rộng của vợ, ông ghen ty ̣ ghì cô vào lòng mình, và Sonechka lặng người bởi gánh nă ̣ng hai lần của niềm ha ̣nh phúc khó mang nổi ấy Sonechka mỉm cười trong khi thân thể cô lă ̣ng thầm và sung sướng

làm di ̣u bớt cơn đói khát của hai sinh linh quý báu nhất đang ở sát bên mình”

[19, tr.51] Cả Sonechka và Robert Victorovich dù nghèo nhưng đều cố gắng phấn đấu vì miếng cơm manh áo của gia đình Những khó khăn không

làm nhu ̣t chí ho ̣, chỉ cần được ở ca ̣nh nhau họ sẽ vượt qua hết những chông gai phía trước Với Robert Victorovich: “Giờ đây ông vui mừng trước từng

cái nhỏ nhă ̣t, trước mỗi mô ̣t ngày mới như đươ ̣c soi sáng bởi sự có mă ̣t của

cô vợ Sonia ” [19, tr.33] và Sonechka đã không phu ̣ la ̣i niềm tin yêu đó của

chồ ng, bà toàn tâm toàn ý vì ha ̣nh phúc cho gia đình nhỏ của mình Giữa hai bố con Robert và Tania có mô ̣t sự liên hê ̣ kì la ̣ trong tiềm thức khi cái bản

tính kiêu hãnh bẩm sinh của Robert đã di truyền la ̣i cho đứa con gái, cả hai bố con không mấy quan tâm đến chuyện bếp núc, nô ̣i trợ của gia đình: “ ho ̣ coi trọng sự hiểu biết lẫn nhau và ngầm xác nhâ ̣n điều bí mâ ̣t thông đồng không nói nên lời của ho ̣ đối với Sonechka” [19, tr.93].

Cảm xúc của Robert Victorovich mô ̣t lần nữa thay đổi, tâm hồn của ông lại đươ ̣c khai sáng, đó là khi ông nhâ ̣n được sự tự nguyê ̣n trao thân của người con gái mỏng manh Iasia Lần gă ̣p này đã giúp ông tìm la ̣i được đam

mê và tình yêu nghê ̣ thuâ ̣t chính yếu nhất của đời mình Xương cốt già nua

củ a Robert la ̣i mô ̣t lần nữa đươ ̣c châm đốt và tái sinh Hai tâm hồn, hai thân thể cách biê ̣t nhau về tuổi tác la ̣i có thể hòa quyê ̣n vào nhau mô ̣t cách nhe ̣

nhàng Người đàn ông: “ ngồ i nắm bắt từng dư âm của niềm ha ̣nh phúc đang xôn xao tâ ̣n trong cốt tủy già nua của mình ” [19, tr.106] Đến khi

Iasia thánh thiê ̣n trở thành mô ̣t mẫu vẽ tinh khiết cho quá trình cầm bút trở

lại của ông thì nàng phút chốc như tan ra trong cái nhìn xuyên thấu của Robert và mố i tình kiê ̣m lời kì la ̣ của ho ̣ Robert: “ yêu nàng như thể điên khù ng ” [19, tr.118] và điều đó khiến trong lòng Iasia xuất hiê ̣n: “ niềm

kiêu hãnh đàn bà và tâ ̣n hưởng quyền lực vô biên của mình” [19, tr.118]

Đã là con người thì ai cũng có quyền được sống đúng với bản chất của

mình, sự hòa hơ ̣p giữa con người với nhau thì không có rào cản về ngôn ngữ hay giớ i tính Trong truyê ̣n vừa Sonechka, ngoài sự đồng cảm của nam và nữ

thì còn xuất hiê ̣n sự quý mến lẫn nhau của những cô con gái đang tuổi mới

lớ n Ho ̣ thích nhau không phải vì tình cảm xác thi ̣t hay lí do gì khác, mà chỉ đơn thuần ho ̣ thích những gì mà mình không có được như người kia Cô con

gái Tania cao lớn khuỳnh khoàng giống me ̣, vì vâ ̣y, ngay từ lúc nhìn thấy Iasia, Tania: “ đắ m đuố i nhìn cô ba ̣n Iasia mỏng manh như chiếc lo ̣ đựng thuố c vừ a mới tráng sa ̣ch ” [19, tr.84] Tania thích vẻ ngoài di ̣u dàng, nữ

tính của Iasia và đắm chìm trong màn sương mù yêu đương mờ ảo với nàng ấy: “ Sáng ra ngủ dâ ̣y, cô nhắm mắt nằm yên rất lâu, hình dung về Iasia, tươ ̣ng tươ ̣ng ra cô và Iasia ở những nơi hấp dẫn nào đó: ho ̣ cưỡi những con ngựa trắng phóng trên đồng cỏ non tơ, hoă ̣c ngồi thuyền buồm vượt Đi ̣a Trung Hải” [19, tr.84] Còn với Iasia, những năm tháng rày đây mai đó của

nàng đã trở thành câu chuyê ̣n đáng thương trong lòng những người đươ ̣c nghe nàng kể la ̣i, Tania cũng không ngoa ̣i lê ̣: “Tania tiếp nhâ ̣n những chuyện ấy với lòng xúc đô ̣ng, cảm thấy mô ̣t tình cảm ma ̣nh mẽ và trái ngươ ̣c, vừa ghen ty ̣, vừa thương xót, la ̣i vừa xấu hổ cho sự bình yên mờ nha ̣t

củ a mình” [19, tr.88] Tania mă ̣c dù vẫn chia sẻ với những anh ba ̣n của mình

về thứ nhu ̣c cảm vui vẻ của xác thi ̣t, nhưng tâm hồ n cô la ̣i lựa cho ̣n Iasia vì:

“ cô khao khát mô ̣t sự tiếp xúc, mô ̣t mối liên kết hòa hợp, mô ̣t kiểu tương ái, đền đáp cao cả, vô biên Tâm hồn cô đã lựa cho ̣n Iasia và cô cố gắng biê ̣n giải cho lựa cho ̣n ấy bằng mo ̣i nỗ lực của trí tuê ̣ và gán cho sự lựa cho ̣n đó

một sự cắt nghĩa hợp lí” [19, tr.95] Chính vì thế, khi phát hiê ̣n ra mối quan

hệ lén lút của cha cô với Iasia – người mà cô say mê, cô đã vô cùng đau khổ

và sửng số t: “Cô cứ tưởng rằng quan hê ̣ giữa cô và Iasia là quan tro ̣ng hơn tất cả mo ̣i chuyê ̣n tình khác trên đời” [19, tr.128] Còn với Iasia, nàng đã

phải lòng ngôi nhà ấm áp của Tania, những con người thân thiê ̣n và quý mến nhau trong ngôi nhà đó mà nàng chưa bao giờ đươ ̣c trải qua

Vấn đề tuổi tác, đi ̣a vi ̣ không là rào cản cho những mố i quan hệ giữa người với người trong tác phẩm này Ludmila Ulitskaya đã nhe ̣ nhàng kể cho chú ng ta nghe về những sự gă ̣p gỡ ngẫu nhiên và những mố i tình kì lạ Bằ ng những tâm hồ n đồng điê ̣u từ trong tâm tưởng, ho ̣ quý mến nhau, yêu nhau, ở bên ca ̣nh nhau để bổ sung cho nhau trong những thiếu thốn với mong muố n cuộc sống đươ ̣c đủ đầy hơn cũng như được khẳng đi ̣nh mình giữa những thi ̣ phi của đời sống Tựu trung la ̣i, lòng bao dung, tình yêu thương chân thành của người dành cho người đã trở thành kim chỉ nam cho những thay đổi lớn trong cuô ̣c đời của các nhân vâ ̣t, ho ̣ đã tin vào điều đó để vươ ̣t qua những trắc trở và tự do cống hiến cuô ̣c đời mình cho những điều tố t đẹp của cuô ̣c sống

2.3 Tình yêu – xúc cảm tự nhiên và những khao khát dâng hiến

Con người là mô ̣t chỉnh thể đă ̣c biê ̣t của ta ̣o hóa Con người thông minh

và cao cấp hơn các loài khác nhờ vào sự nhanh nha ̣y của trí óc và sự sáng suố t củ a con tim Con người biết mình ha ̣nh phúc và đủ đầy ở đâu mô ̣t khi đã bằng lòng với chính cuô ̣c sống của mình Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận ra đươ ̣c ha ̣nh phúc mà mình đang sở hữu Ho ̣ luôn muốn sống như

đúng bản chất của mình, ho ̣ ha ̣nh phúc nhưng không phải lúc nào cũng bằng

lòng với chính những gì mình đang có và ho ̣ luôn mong muốn tìm được nhiều hơn, tố t hơn những thứ ho ̣ có thể

Xuyên suố t truyện vừa Sonechka là câu chuyê ̣n về tình yêu rất đời

thường của các nhân vâ ̣t Tình yêu của ho ̣ cũng nhiều trăn trở, mâ ̣t ngo ̣t và chua cay như chính tình yêu của chúng ta Mô ̣t khi đã dốc hết tâm trí của

mình trao gửi cho mô ̣t người nào đó, điều chúng ta mong muố n nhâ ̣n đươ ̣c phải là tình yêu tro ̣n ve ̣n của người đó Đây không phải là đòi hỏi mà chỉ là

sự công bằng trong tình yêu, dù không nói ra nhưng bất cứ ai cũng ngầm hiểu như vậy Sonechka là điển hình của mô ̣t người phu ̣ nữ tuyê ̣t vời trong gia đình, bà làm tốt vai trò của mô ̣t người vợ, người me ̣ và bà đã dành tro ̣n

tình yêu duy nhất của mình cho Robert Victorovich Khi đã an phâ ̣n với vai trò của mình thì tính cả tin đàn bà của Sonechka trở nên thâ ̣t vô biên Bà tin tưởng tuyê ̣t đối vào những hành đô ̣ng và lời nói của chồng Niềm ha ̣nh phúc viên mãn ấy đôi lúc khiến bà nga ̣c nhiên và hay thốt lên: “La ̣y Chúa, vì lẽ gì

mà con ha ̣nh phúc đến thế ” [19, tr.57] Đây hoàn toàn không phải là sự nghi ngờ , chỉ là sự kinh nga ̣c vì những gì bà đang có, nó vượt xa sự tưởng tươ ̣ng của bà Chính sự tin tưởng hoàn toàn và tình yêu không đòi hỏi nhâ ̣n

lại của Sonechka với người thân đã vô tình đẩy bà dần xa cuô ̣c sống của ho ̣

Bà không hề đươ ̣c biết con gái mình giao tiếp như thế nào với những chàng trai củ a nó vào mỗi đêm Và càng đáng thương hơn khi bà không hề hay biết

gì chuyê ̣n quan hê ̣ lén lút của chồng mình với cô gái mà bà coi như con đẻ ngay trong chính ngôi nhà của bà Sự chi ̣u đựng bao dung quá lớn đó của Sonechka có thể khiến người đo ̣c nhàm chán Nhưng xét cho cùng, lòng thương và sự cảm phu ̣c dành cho mô ̣t người phu ̣ nữ như Sonechka vẫn lớn hơn tất cả, bởi lẽ đó là sự lựa cho ̣n của bà, tình yêu với người phu ̣ nữ này không cần phải giành giâ ̣t hay phô trương, âm thầm cố gắng vì những người

thân yêu củ a mình và lă ̣ng lẽ thỏa lòng với ha ̣nh phúc của người khác Lòng nhân hậu tuyê ̣t vời đó đã trở thành bản năng của Sonechka Chính vì thế, dù

có gă ̣p nhiều biến cố, éo le đến thế nào, bà không thể làm khác đi, vẫn đối

xử với mo ̣i người bằng chính lòng thiên lương tự trong tâm khảm của mình

Ưu điểm và ha ̣n chế của các nhân vâ ̣t trong truyê ̣n vừa Sonechka thể

hiện chính ở viê ̣c ho ̣ đã sống và trung thành tuyê ̣t đối với bản năng yêu, ghét

và khao khát đươ ̣c sở hữu của mình Robert Victorovich ngay từ lần đầu nhìn thấy Sonechka, ông đã mă ̣c nhiên khẳng định đây sẽ là người phu ̣ nữ

củ a đời mình Ông đến cầu hôn Sonechka với quà cưới là mô ̣t bức tranh vẽ chân dung bà mà hoàn toàn không để ý gì đến cảm nhâ ̣n của bà khi đối diê ̣n

vớ i lời cầu hôn của ông: “Đã từ lâu, ông không còn mơ tưởng đến mô ̣t kế hoạch nào nữa ” [19, tr.28] Mă ̣c dù Robert Victorovich để cho con gái

mình đươ ̣c tự do phát triển, nhưng sự đô ̣c đoán của Robert còn biểu hiê ̣n ở việc ông không muố n chia sẻ những điều không tốt, những vấn đề yêu đương nam nữ có phần tự do thái quá của con gái cho vợ nghe: “Đến mùa xuân thì đã rõ là Tania không thể đươ ̣c lên lớp chín Các thủ tu ̣c hồ sơ phiền toái vô cùng, nên Robert Victorovich không nói mô ̣t lời nào với Sonia, lẳng

lặng chuyển Tania sang mô ̣t trường phổ thông khác ” [19, tr.83] Đến giai đoa ̣n cuối đời mình, đáng lẽ ra phải an hưởng tuổi già bên vợ con thì Robert Victorovich lại đi la ̣c lố i, dù ông đã sống đúng khát khao yêu thương của

mình mà không nga ̣i gì miê ̣ng lưỡi thế gian và cuô ̣c tình vu ̣ng trô ̣m với cô

gái đáng tuổi con mình giúp ông tìm la ̣i đam mê tuổi trẻ Sự hiến dâng tự nguyện của nàng Iasia đã khiến Robert như trở thành mô ̣t người kiê ̣t lực, bản năng làm lu mờ lí trí, ông chỉ biết: “ lén lút thưởng thức làn da trắng trẻo yên tĩnh của nàng và thấy mình tan ra trên ngo ̣n lửa du ̣c tình trẻ trung thiêu đốt ” [19, tr.113] Lần thứ hai ở mô ̣t mình với Iasia, Robert không kiềm chế được cảm xúc của mình: “ ông cảm thấy tim mình đâ ̣p ma ̣nh và dô ̣i lên,

nhưng không phải trong ngực, mà ở mô ̣t nơi nào đó sâu tâ ̣n trong bu ̣ng Tiếng tim đập vươ ̣t lên trên như mă ̣t trời vượt khỏi chân trời, tiếng rì rầm

củ a biển tràn khắp đầu và thái dương, thâ ̣m chí lan tới tâ ̣n ngón tay.” [19, tr.116] Dù trách nhiê ̣m của ông với gia đình, với vợ, con vẫn còn, nhưng sự

đi ngươ ̣c la ̣i thuần phong mỹ tu ̣c đó chỉ càng làm tô điểm thêm sự hi sinh cao cả củ a Sonechka với ông, với gia đình

Có lẽ với những người trẻ tuổi thì cảm xúc bản năng được thể hiê ̣n rõ

nét hơn cả Trong truyê ̣n vừa Sonechka, những người con gái như Iasia hay

Tania đều chưa đủ chín chắn để nghĩ cho người khác Ho ̣ chỉ biết sống với chính cảm xúc của mình, yêu hay ghét gì đều bô ̣c lô ̣ rõ ràng và tự nhiên nhất Đặc biê ̣t là khi đã có tình ý với người mình yêu thì ho ̣ dành trọn tình yêu mà không so đo, tính toán hơn thua gì: “Bằng vào khả năng thích ứng nhanh chóng của loài mèo và sự khôn khéo bẩm sinh ” [19, tr.69], Iasia đã

từ từ chiếm lĩnh mô ̣t vai trò quan tro ̣ng trong ngôi nhà của Sonechka rồi Iasia yêu Robert, thứ tình yêu không phân biê ̣t tuổi tác này đã đưa nàng trở thành “nữ thần” trong những bức tranh của Robert Nàng hơi hướm tự hào về mố i quan hệ “đũa lê ̣ch” này và cứ thế tiếp tu ̣c với Robert mà không quan tâm đến những người xung quanh Được sống cùng với Robert, được ông kể cho nghe về cuộc đời của mình: “Iasia hết khóc la ̣i cười, thỉnh thoảng nàng thố t lên: “Jesus! Maria!” Nàng tự hào, khâm phu ̣c, vui mừng, đến mức thâ ̣m chí cũng ho ̣c đươ ̣c cách cảm nhâ ̣n mô ̣t vài khoái cảm Trước đây, mă ̣c dù có nhiều kinh nghiệm sớm sủa và lâu dài trong viê ̣c tiếp xúc với đàn ông, nàng chưa bao giờ ngờ được rằng trên đời này la ̣i có những cảm giác như vâ ̣y.” [19, tr.140] Có lẽ nhờ vào tình yêu với Robert, Iasia mới trở la ̣i là chính

mình, là mô ̣t người con gái ngây thơ và thiên lương, mà chỉ vì va cha ̣m với cuộc đời quá sớm đã khiến nàng trở nên thay đổi