Nghệ thuật trần thuật của nguyễn huy thiệp qua truyện ngắn con gái thủy thần và những ngọn gió hua tát

Hồ Phương trong bài phỏng vấn Xung quanh sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, dù còn nhiều vấn đề chưa đồng tình về nhiều truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, nhưng cũng như tác giả Văn Tâm, ôn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA NGỮ VĂN -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH CỬ NHÂN VĂN HỌC

MU ̣C LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Phương pháp nghiên cứu 5

5 Bố cục của khóa luận 5

Chương 1 NGUYỄN HUY THIỆP - CÂY BÚT TRUYỆN NGẮN 6

ĐỘC ĐÁO THỜI KÌ ĐỔI MỚI 6

1.1 Sự nghiệp sáng tác và quan niệm văn chương của Nguyễn Huy Thiệp 6

1.1.1 Sự nghiệp sáng tác 6

1.1.2 Quan niệm văn chương của Nguyễn Huy Thiệp 8

1.2 Đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp trên văn đàn Việt Nam 11

1.3 Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát - lối truyện mang màu sắc huyền thoại, kỳ ảo 16

Chương 2 QUAN ĐIỂM TRẦN THUẬT CỦA NGUYỄN HUY THIỆP QUA CON GÁI THỦY THẦN VÀ NHỮNG NGỌN GIÓ HUA TÁT 19

2.1 Quan điểm trần thuật qua cốt truyện và kết cấu trong Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát 19

2.1.1 Mạch truyện với những nẻo rẽ bất ngờ 20

2.1.2 Sử dụng phương thức kết cấu mở 22

2.1.3 Cốt truyện có hệ thống sự kiện mờ nhạt, đơn giản 27

2.2 Quan điểm trần thuật qua các kiểu dạng nhân vật 31

2.2.1 Nhân vật xưng Tôi và điểm nhìn từ bên trong 31

2.2.2 Nhân vật trần thuật ngôi thứ 3 với khả năng quan sát tinh tế 35

2.2.3 Sự đan xen các điểm nhìn trần thuật 38

THỦY THẦN VÀ NHỮNG NGỌN GIÓ HUA TÁT 43

3.1 Nét đặc sắc của ngôn ngữ trần thuật trong Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát 43

3.1.1 Trần thuật qua độc thoại nội tâm 43

3.1.2 Trần thuật qua ngôn ngữ đối thoại 46

3.1.3 Ngôn ngữ người kể chuyện 50

3.2 Tính chất đa thanh, đa giọng trong Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát 53

3.2.1 Giọng triết lý suy ngẫm 54

3.2.2 Giọng lạnh lùng, tàn nhẫn 57

3.2.3 Giọng trữ tình sâu lắng 61

KẾT LUẬN 65

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Ngay từ buổi đầu cầm bút, Nguyễn Huy Thiệp đã ra mắt bạn đọc tác

phẩm Tướng về hưu, khiến tên tuổi Nguyễn Huy Thiệp nổi lên như cồn, dư

luận không hết bàn tán Không chỉ dừng lại ở đó Nguyễn Huy Thiệp đi từ bất

ngờ này đến bất ngờ khác, ông lại trình làng tác phẩm Những ngọn gió Hua

Tát, Con gái thủy thần, Không có vua, Không khí văn đàn bỗng nhiên khởi

sắc, đã náo động lại tăng thêm cấp độ bởi những tranh luận của độc giả xung quanh sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp Với những gì đã gặt hái thành công, Nguyễn Huy Thiệp đã chứng minh được chỗ đứng của mình Nguyễn Huy Thiệp đã khẳng định mình là một hiện tượng lạ, độc đáo làm nảy sinh không

ít phản ứng trái chiều trong độc giả

Là một cây bút văn chương đương đại với sở trường là truyện ngắn, tất

cả tâm huyết của ông được dồn vào xây dựng truyện ngắn Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp không chỉ sâu sắc về mặt nội dung, mà ở đó điểm sáng hơn cả là phong cách nghệ thuật độc đáo Nguyễn Huy Thiệp là một nhà văn tài năng Tác phẩm của ông có sức lôi cuốn độc giả bởi sự hấp dẫn khó lòng cưỡng lại Ông có một văn phong sắc sảo, lạnh lùng có khi lại đầy nghiêm trang, tất cả đã hòa quyện trong thế giới nghệ thuật chung của nhà văn

Nghệ thuật viết của Nguyễn Huy Thiệp không thể nhầm lẫn với các cây bút cùng thời, ở các tác phẩm của ông luôn mang một phong cách riêng đầy sáng tạo Nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp chính là điểm nhấn nổi bật trong thủ pháp nghệ thuật của ông Vận dụng triệt để và linh hoạt nghệ thuật trần thuật trong truyện ngắn đem lại giá trị cho tác phẩm

Chính vì những lí do đó, chúng tôi đi vào nghiên cứu nghệ thuật trần

thuật của Nguyễn Huy Thiệp qua truyện ngắn Con gái thủy thần và Những

ngọn gió Hua Tát Nghiên cứu nghệ thuật trần thuật trong các truyện này sẽ

giúp chúng tôi hiểu rõ hơn thế giới nghệ thuật của nhà văn Qua đó có cái nhìn khái quát và toàn diện về sự đóng góp của tác giả trong dòng chảy chung của nền văn học đương đại

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Ngay từ khi xuất hiện trên văn đàn, truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp

đã khuấy động không khí văn học của thời kì đổi mới Với những cách tân về nội dung cũng như hình thức, truyện ngắn của ông đã có nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước tìm đến

Đối với nghệ thuật trần thuật nói riêng và thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp nói chung đã có rất nhiều luồng ý kiến đánh giá, phê bình, nhận xét

Tập sách Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp gồm 54 mục bài đã tập hợp và khái

quát được nhiều ý kiến xung quanh hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp Hoàng Ngọc Hiến trong bài “Tôi không chúc bạn thuận buồm xuôi gió” đã chỉ ra chất “người” trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp Theo ông đó là con người của cuộc sống hôm nay “sòng phẳng phân minh” nhưng vẫn lấp lánh vẻ đẹp thầm kín Nhà nghiên cứu văn học Nga - Philimonova với bài “Những ngọn gió Hua Tát của Nguyễn Huy Thiệp như hình mẫu các truyền thuyết văn học” cũng đã đề cập đến ảnh hưởng của truyền thuyết đối với sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp Đặc biệt, người viết đi vào làm rõ kết cấu, mở đầu và kết thúc truyện, cánh xây dựng nhân vật [10, tr.162]

Hồ Phương trong bài phỏng vấn Xung quanh sáng tác của Nguyễn Huy

Thiệp, dù còn nhiều vấn đề chưa đồng tình về nhiều truyện ngắn của Nguyễn

Huy Thiệp, nhưng cũng như tác giả Văn Tâm, ông đã ca ngợi về bút pháp

mới, trẻ trung của Nguyễn Huy Thiệp như sau “Con gái thủy thần lẫn lộn hư

hư thực thực, đọc cũng rất yêu” [10, tr.451]

Nguyễn Vi Khanh trong bài viết Nguyễn Huy Thiệp: Những chuyện

huyền kỳ núi, sông, nước đã có khám phá về Nguyễn Huy Thiệp như sau:

“Truyện và kịch của Nguyễn Huy Thiệp huyền thoại mà rất đời, rất tục Ông

có cái tài làm người đọc chìm trong thế giới hoang dã, bịa đặt, đồng thời gây thích thú, tâm đắc; ông tự đáp ứng một nhu cầu hình như không khác người đọc” [10, tr.388]

Đặng Anh Đào trong bài viết Biển không có thủy thần trên cơ sở phân

tích sự khác nhau giữa loại cổ tích cổ điển và loại giả cổ tích ở trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp đã có ý kiến: “Nét nghệ thuật ấy tuy lạ mà quen Sự đan cài dị dạng - bình thường, cái bi đát và cái khôi hài, lệch lạc và cân đối tiềm tàng trong triết lí và nghệ thuật lành mạnh của dân gian, như một khát vọng hoài niệm về sự hài hòa không thể có ở thế giới trần tục, về sự đảo lộn trên dưới và phủ định những tín điều, ranh giới cứng nhắc” [10, tr.394] Theo nhận xét của tác giả thì ẩn dấu đằng sau điều lạ lùng những màu sắc và tâm trạng của thực tế hiện nay

Đồng tình với ý kiến của Đặng Anh Đào là Nguyễn Huy Thiệp đã dùng cái ảo để nói cụ thể và sinh động hơn về hiện thực, Vương Trí Nhàn trong bài

viết Tưởng tượng về Nguyễn Huy Thiệp cũng đã viết “Nguyễn Huy Thiệp có

phần giống con gái thủy thần, hoặc một thứ con hoang kết quả của những thứ lang chạ đầy đau khổ Chỉ có điều phong cách con hoang dị dạng đó lại biết nói về những nét đặc trưng của cuộc sống hôm nay đích đáng, mà ta không tìm thấy trong bất cứ phong cách nào khác” [10, tr.407]

Nguyễn Đăng Mạnh trong bài “Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp vài cảm nghĩ” cũng đã chỉ ra đặc điểm trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp: có cốt truyện ly kỳ, có một thế giới nhân vật độc đáo, cái “tục” - một trong những vấn đề được đưa ra tranh cãi khá gay gắt Từ đó tác giả đi đến nhận định:

“Thiệp là người viết truyện không có định che dấu cái tôi của mình Một cái tôi lưỡng phân: một mặt coi đời là vô nghĩa, là trò đùa, mặt khác là một cái

tôi nghiêm chỉnh đi tìm khuôn mẫu của con người đích thực, con người của nền văn hóa tương lai sẽ làm cho nhân loại đỡ khổ hơn, làm cho cuộc sống này hơn, tình nghĩa hơn,vui hơn [10, tr.164]

Sau khi cuốn sách Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp ra đời, người ta vẫn tiếp tục

“đi tìm Nguyễn Huy Thiệp”! Lê Huy Bắc tìm thấy một “kỹ thuật nhại” mang phong cách Nguyễn Huy Thiệp Châu Minh Hùng tìm thấy “hình thức đa thanh mới của văn xuôi hiện đại” qua truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp Nguyễn Văn Tùng đi tìm “Cấu tứ tự sự của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp” Nguyễn Đăng Điệp bị “cuốn theo chiều văn Nguyễn Huy Thiệp” bởi anh “đã

xử lý một cách hết sức hiệu quả hai cực đối lập: sự sắc lạnh tỉnh táo trong cái nhìn về hiện thực và chiều sâu trữ tình trong tác phẩm” Như vậy, các bài viết kể trên đã tiến đến những hướng tiếp cận khác nhau, góp phần lí giải

“hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp” trên phương diện nghệ thuật

Nhìn chung các bài viết trong cuốn “Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp” có một điểm dễ thống nhất, dù khen hay chê, các ý kiến đều thừa nhận văn Nguyễn Huy Thiệp mới mẻ, hấp dẫn, có “ma lực”

Còn trong bài “Giọng điệu văn chương Nguyễn Huy Thiệp của Phạm

Phú Phong in trên tạp chí Sông Hương số 155 - 10 - 2002, tác giả khẳng định

“điều cốt yếu làm nên sức mạnh Nguyễn Huy Thiệp là giọng điệu văn chương” Trong nhiều truyện ngắn nhà văn sử dụng câu đơn gãy gọn súc tích, đôi khi chỉ có hai từ làm cho giọng điệu càng sắc lạnh hơn, “mỗi truyện của anh không chỉ gây một ấn tượng duy nhất mà từ hệ thống hình tượng đến giọng điệu văn chương đã tạo được một mạch tư tưởng - nghệ thuật phát triển theo cấp số nhân”

Nói chung đã có nhiều nhận xét, đánh giá, bàn luận về giọng điệu, kết cấu, nghệ thuật xây dựng nhân vật, nhưng nhìn chung chưa có một công trình

nào nghiên cứu đầy đủ về truyện ngắn Con gái thủy thần và Những ngọn gió

Hua Tát Với luận văn này chúng tôi muốn góp phần vào việc tìm hiểu nghệ

thuật trần thuật được coi là phong cách sáng tạo của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp trong thời kì văn học đổi mới, nhằm khẳng định tài năng của nhà văn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài này là chúng tôi đi vào khảo sát nghệ thuật trần thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp Các nội dung cụ thể được tập trung tìm hiểu bao gồm: Quan điểm trần thuật qua cốt truyện và kết cấu, quan điểm trần thuật qua các kiểu dạng nhân vật, ngôn ngữ và giọng điệu trần thuật

Đề tài được giới hạn trong phạm vi hai truyện ngắn Con gái thủy thần và

Những ngọn gió Hua Tát (in trong cuốn Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, Nxb

Văn học, 2005)

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài này chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết tự sự học, thi pháp học

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

5 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, thư mục tài liệu tham khảo, khóa luận của chúng tôi có những chương chính sau:

Chương 1: Nguyễn Huy Thiệp – cây bút truyện ngắn độc đáo thời kì đổi mới

Chương 2: Quan điểm trần thuật của Nguyễn Huy Thiệp qua Con gái

thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát

Chương 3: Ngôn ngữ, giọng điệu trần thuật trong Con gái thủy thần và

Những ngọn gió Hua Tát

Chương 1 NGUYỄN HUY THIỆP - CÂY BÚT TRUYỆN NGẮN

ĐỘC ĐÁO THỜI KÌ ĐỔI MỚI

1.1 Sự nghiệp sáng tác và quan niệm văn chương của Nguyễn Huy Thiệp

1.1.1 Sự nghiệp sáng tác

Nguyễn Huy Thiệp sinh tại Thanh Trì – Hà Nội, tốt nghiệp Đại học sư phạm Hà Nội năm 1970 Ra trường, Nguyễn Huy Thiệp theo sự phân công của ngành giáo dục lên Tây Bắc dạy học Ông học sử và dạy sử Mười năm ở Tây Bắc cũng là mười năm Nguyễn Huy Thiệp tiếp cận trực tiếp cuộc sống vô cùng khó khăn của mỗi số phận con người Tây Bắc Ở đó con người hình thành những tính chất khác nhau, khi cam chịu, khi dữ dội, quyết liệt, khi rất thông minh, sáng suốt, khi lại đầy chất hoang tưởng, bạo lực

Chính mười năm ấy giúp Nguyễn Huy Thiệp nhìn đời một cách chân thực, không qua bất kì một lăng kính nào Vốn sống phong phú, nắm bắt được

sự vật trong tư duy biện chứng của một nhà sư phạm, tôn trọng tính trung thực của một sử gia giúp Nguyễn Huy Thiệp có nhiều tác phẩm được bạn đọc yêu thích Với Nguyễn Huy Thiệp, cuộc đời hình như không cần nhà văn phải

tô vẽ Bản thân cuộc đời sinh động đa màu sắc, có ác có thiện, có sáng suốt thông minh và có ngu muội, có đẹp, thật đẹp và có xấu, cực xấu

Mỗi nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp đều mang những tính cách khác nhau Chúng như được khắc, họa bởi những chi tiết rất đời thường có khi rất cao thượng, nhưng có khi rất tầm thường, dung tục nữa Nguyễn Huy Thiệp

xuất hiện vào những năm đầu thời kì đổi mới Khi truyện ngắn Tướng về hưu

được đăng trên báo Văn nghệ, dưới thời Nguyễn Ngọc làm tổng biên tập, thì một luồng gió mới trong văn nghệ đã làm rung chuyển bao tâm hồn, bao con tim của bạn đọc Có người bị “sốc”, nhưng cũng không ít bạn đọc bình tĩnh chấp nhận sự thật buồn lâu nay còn lẫn trong hào quang Về căn bản tác phẩm

Nguyễn Huy Thiệp nằm trong dòng hiện thực nhưng cũng không ít tác phẩm của ông lại hàm chứa những thi vị, những lãng mạn, như cổ tích, như huyền thoại thời hiện đại

Tác phẩm chính của ông gồm có: Những ngọn gió Hua Tát ( truyện ngắn, 1989); Tướng về hưu (truyện ngắn, 1989); Nguyễn Huy Thiệp (tác phẩm và dư luận, 1990); Con gái thủy thần (truyện ngắn, 1992); Như những ngọn gió (truyện ngắn, 1995); Tuyển tập Nguyễn Huy Thiệp (1996)

Hầu hết những tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đã làm khuấy đảo giới nghiên cứu Chủ lực tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp là truyện ngắn Với hơn 50 truyện ngắn, 10 vở kịch, 4 tiểu thuyết và nhiều bút kí, phê bình văn học Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tượng đặc biệt, một nhà văn có tên tuổi trong dòng văn học đương đại Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp dù ở phương diện nào ta vẫn nhận ra ở đó có niềm tin, khát vọng đi tìm cái thiện, cái đẹp Có thể phân truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp ra những đề tài như sau:

Truyện ngắn mang hơi hướng huyền thoại hoặc cổ tích, lịch sử chùm 10

truyện: Những ngọn gió Hua Tát, Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết, Con gái

thủy thần, Chảy đi sông ơi

Truyện ngắn về đồng quê và những người dân lao động: Thương nhớ

đồng quê, Những người thợ xẻ

Mảng truyện viết về xã hội đương đại và thành thị: Tướng về hưu, Không

có vua, Sang sông Ngoài ra Nguyễn Huy Thiệp còn có tác phẩm : Xuân hồng, Còn lại tình yêu, Gia đình, Nhà tiên tri Và gần đây ông ra mắt 4 tiểu thuyết: Tiểu long nữ (1996), Tuổi 20 yêu dấu (2002), Võ lâm ngoại sử (2005), Gạ tình lấy điểm (2007)

Ngay từ những buổi đầu xuất hiện, truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp

đã gây ra không biết bao tranh luận văn học sôi động, có những luồng ý kiến

trái chiều nhau về “hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp” Nhiều người đề cao Nguyễn Huy Thiệp nhưng cũng không ít người phê phán Phía thì thiên về phản đối, phê phán như Vũ Phan Nguyên cho đó là “xô ngã thần tượng”, Nguyễn Thúy Ái thì nói rằng “bắn súng lục vào quá khứ” Không chỉ gây xôn xao ở làng văn nước nhà, Nguyễn Huy Thiệp còn là người có công lớn trong việc quảng bá văn học, văn hóa Việt Nam

Như vậy, ta có thể khẳng định rằng với những gì Nguyễn Huy Thiệp để lại hôm nay là kết quả miệt mài lao động, thêm vào đó là khả năng tìm tòi sáng tạo, đặc biệt có những bước vượt mình qua thử thách để rồi ông đã làm rạng danh cho nền văn học dân tộc Thực ra cuộc sống luôn vận động chuyển hướng và văn học cũng vậy, chính vì vậy nên nếu giữ khư khư như khuôn mẫu thì nó không ăn nhập với quy luật vận động, bởi vậy các nhà văn phải đổi mới, cởi trói cho nền văn học Những người cầm bút hầu hết đều muốn cách tân, nhưng làm tới đâu và đạt kết quả ra sao thì là câu trả lời không đoán trước được Được coi là một hiện tượng độc đáo của nền văn học đương đại, Nguyễn Huy Thiệp đã gồng mình đương đầu với giông bão để tìm ra con đường riêng của mình, đem lại cái mới cho văn học Việt Nam Ông không bao giờ chịu an bài với số phận, không nản lòng trước những luồng ý kiến mâu thuẫn nhau Nhà văn dám trực diện đối mặt, không né tránh, chấp nhận dấn thân để đạt được mục đích của mình

1.1.2 Quan niệm văn chương của Nguyễn Huy Thiệp

Ngay từ những ngày đầu sáng tác Nguyễn Huy Thiệp đã có quan niệm văn chương là phải sống cùng với hiện tại, dấn thân để rồi đổi lấy đứa con tinh thần đạt giá trị vĩnh cửu Thành quả cuối cùng mà ông đạt được đó là vị trí trên văn đàn và trong lòng bạn đọc Ông hài lòng với những gì mình gặt hái được Trong các phê bình được công bố hoặc trong các cuộc phỏng vấn, Nguyễn Huy Thiệp có nhiều cơ hội để bày tỏ những quan niệm của mình về

văn chương Nhưng trong phạm vi cho phép của đề tài nên chỉ tập trung tìm hiểu những quan niệm văn chương ông gửi gắm trong mảng truyện ngắn Qua suy nghĩ, quan niệm về văn chương của Nguyễn Huy Thiệp, có thể đánh giá ông đúng là một nhà văn tầm cỡ của nền văn học Việt Nam Đề cao tính tự giác trong nghề nghiệp, ông chia sẽ không dè dặt những quan niệm văn chương của mình thông qua các tiểu luận và sáng tác Điều đặc biệt hơn nữa ông luôn độc đáo khi diễn giải bản chất, chức năng của văn chương và quá trình vật lộn của nhà văn

Bên cạnh những cái đạt được của sự cách tân, Nguyễn Huy Thiệp vẫn không phủ nhận lối viết truyền thống hướng đến chân - thiện - mĩ của văn chương nhân loại Nguyễn Huy Thiệp xứng đáng với danh hiệu là nhà văn lớn của thời mở cửa Nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Mạnh đánh giá: “Hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp không phải là xu hướng phổ quát và tất cả của đổi mới, nhưng nó là dòng mạch xuất hiện đồng thời với đổi mới” [9, tr.546]

Khi viết về chính con đường của mình đã chọn và đang đi, Nguyễn Huy Thiệp hoàn toàn không phải là một nhà văn muốn trốn thoát khỏi tròng cái cũ xưa để rồi khai thác và thiết kế lên một lâu đài văn học từ sa mạc hoang tàn và đầy cát bụi Điều cốt lõi ở đây là Nguyễn Huy Thiệp không chùng chân, đứng yên dõi theo sự dịch chuyển quy luật vận động bằng phẳng của dòng chảy văn học mà ông đã quấy đục dòng chảy Ông như một chú cá bơi giữa dòng nước chảy xiết và vùng vẫy để vươn xa biển khơi, không an phận nằm yên theo mạch nước Mặt khác Nguyễn Huy Thiệp không chấp nhận được cái tâm lý gọi là yên tâm đối với văn học

Ngoài ra, đến với văn chương nhân loại Nguyễn Huy Thiệp còn quan niệm rằng: văn học có chức năng nhận thức và phản ánh hiện thực Theo ông, hiện thực bao gồm “các sự kiện vụn vặt, chắp vá, nhem nhuốc”, “những sự kiện vụn vặt có ý nghĩa và đông hơn những sự kiện vụn vặt không có ý nghĩa”

bên cạnh “những suy luận duy tâm duy vật đan xen nhau thậm chí bỉ ổi” [21, tr.9], ngay cả những lý lẽ xác đáng về con người cũng “vụn vặt, đầy thành kiến và bị giới hạn” [21, tr.23]

Trong bộ ba truyện ngắn Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết, Nguyễn Huy

Thiệp đã thể hiện rõ quan niệm của mình Trên cơ sở vạch ra những nhầm lẫn, ngộ luận có tính huyền thoại của nhà văn về văn chương và về chính mình, Nguyễn Huy Thiệp bổ sung vào đó những nhận thức mới, tư duy sắc lạnh Xét cho cùng nhà văn thể hiện một sự nhất quán trên bước đường tìm kiếm sự thật thông qua những đối thoại dân chủ, bình đẳng với thái độ cầu thị chân chính đối với những tiếng nói “vô ngôn” vẫn tồn tại trong tâm lý, ý thức cộng đồng Là một nhà văn chân chính, Nguyễn Huy Thiệp luôn luôn theo đuổi, kiếm tìm gần như cả cuộc đời mình trên bầu trời chữ nghĩa Tuy vậy ít khi ông đưa ra những phát biểu có tính chất rạch ròi Dưới đây là một trong số những quan niệm của ông: “Văn chương phải bất chấp hết Ngập trong bùn,

sục tung lên, thoát thành bướm và hoa, đó là chí thành”(Giọt máu)

Đến với những trang văn của Nguyễn Huy Thiệp, người đọc ít nhiều nhận ra những quan niệm về văn chương mà ông ngầm kí thác trong đó Trong tác phẩm của mình, nhà văn đã tự để cho nhân vật phát ngôn về văn chương, và tất cả làm nên những cái nhìn từ nhều lăng kính khác nhau, không

hề có chút đơn giản mà rất phức tạp: “Văn chương có nhiều thứ lắm Có thứ văn chương hành nghề kiếm sống, có thứ văn chương trốn đời, trốn việc, lại

có thứ văn chương làm loạn” (Giọt máu) Có lúc văn chương “là thứ bỉ ổi nhất” (Chút thoáng Xuân Hương) Để cho các nhân vật tự đối thoại với nhau

như vậy về văn chương dường như Nguyễn Huy Thiệp muốn nói rằng, văn chương là một thế giới đầy bí ẩn để con người phải lặn sâu dưới đáy đại dương để kiếm tìm Nhưng đặc biệt, có lẽ ông muốn bình thường hóa văn chương bằng cách nhìn, cách nói trần trụi, suồng sã

Xen lẫn với những phát biểu của nhân vật về văn chương là những lời tác giả xen vào câu chuyện, như một thứ “trữ tình ngoại đề” Cuối truyện

Kiếm sắc, Nguyễn Huy Thiệp đã nói thẳng: “Công việc viết văn vốn rất nhọc

nhằn, phức tạp, lại buồn tẻ nữa” Câu nói ấy cho thấy nhà văn ý thức sâu sắc

về nghề văn, và ông thường xuyên tự vấn

Trong văn học nghệ thuật, Nguyễn Huy Thiệp luôn ý thức được thiên chức của người cầm bút Với ông, tính chuyên nghiệp đối với một nhà văn phải được thể hiện trước hết là trong cái được viết ra Một tác phẩm văn học trước hết phải chứa đựng một nội dung nhân văn, tiếp đến là phải “lạ hóa” trong cách viết, và cuối cùng là phải cấp cho độc giả một cái nhìn mới Vấn

đề này, nhà văn cũng đã từng phát biểu: Một nhà văn phải bắt đầu từ những kinh nghiệm nguyên thủy nhất của dân tộc mình, phải đi từ con người Việt Nam, từ nguồn gốc, từ đó lần về sau; Khi viết một tác phẩm, tôi luôn cho rằng

nó gây một cảm giác cho người đọc, cảm giác gì cũng được, khó chịu, giận

dữ, buồn cười nhưng không cho người ta yên ổn Tôi dị ứng với thứ văn chương mà người ta đọc rồi úp sách lên mặt ngủ khò, Nguyễn Huy Thiệp cho rằng “nhà văn thế hiện trước viết bằng quan sát, chiêm nghiêm nhiều hơn trải nghiệm, nhà văn bây giờ phải dấn thân, trải nghiệm Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn có những quan niệm về văn chương đúng đắn Ông luôn trăn trở về ý nghĩa của văn chương, về trách nhiệm của người cầm bút Tất cả những quan niệm đó được nhà văn gửi gắm qua nhiều điểm nhìn khác nhau nên rất đa dạng và phong phú Theo ông, văn chương là một thứ khí giới chứa đựng sức mạnh ghê gớm, tác động đến trật tự xã hội và sự hình thành nhân cách con người Nhà văn phải có trách nhiệm phản ánh chân thực cuộc sống, phải dám nói lên sự thật của đời sống

1.2 Đóng góp của truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp trên văn đàn Việt Nam

Tên tuổi Nguyễn Huy Thiệp đã gây nên xôn xao ngay từ những buổi đầu

xuất hiện trên làng văn đương đại Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp tác động mạnh mẽ đối với độc giả cả về nội dung lẫn nghệ thuật Tác phẩm của ông đã đem lại vốn văn hóa sống, hiến tặng cho con nguời một cách cảm nhận

đa chiều của cuộc sống Thế giới trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp không còn được nhìn nhận dưới con mắt lạc quan đầy tin tưởng, mà thế giới mang trong mình nhiều điều bí ẩn, những điều mà con người chưa thể biết trước và đầy ẩn khuất Tất cả như thuộc về thế giới ngẫu nhiên, bất ngờ và hẳn đó là một khả năng có thể đem lại cho con người niềm vui, hạnh phúc hay lại là đau khổ, bất hạnh và những bi kịch của đời thường

Nguyễn Huy Thiệp đã có những đóng góp đáng ghi nhận ở thể loại truyện ngắn Với lối kể “trùng phức” được phối hợp bởi nhiều người kể, giọng kể cùng sự luân phiên điểm nhìn nghệ thuật, truyện của ông diễn ra ở

nhiều lớp (Phẩm tiết, Vàng lửa, Kiếm sắc ) Truyện ngắn của Nguyễn Huy

Thiệp cấu trúc truyền thống tự sự bị phá vỡ, mà thêm vào đó là một lối truyện mới lạ mang phong cách độc đáo đầy sáng tạo Mặt khác truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp còn có các kiểu kết cấu đa dạng như: phân mảnh, cốt truyện mờ nhạt, mạch truyện với những nẻo rẻ bất ngờ Tất cả những kết cấu

đó nhằm mục đích hướng về bạn đọc, mời gọi về với hiện tại Hơn thế nữa, hầu như truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đều sử dụng yếu tố huyền thoại như một thủ pháp “lạ hóa” tác phẩm một cách cần thiết để thoát khỏi “chất hiện thực” vốn gây nhàm chán đối với bạn đọc Nói tới huyền thoại, thì ắt hẳn chúng ta sẽ nghĩ tới một cái gì đó thiêng liêng ở thần linh, huyền thoại mang đến cho con người niềm tin, lạc quan Đó là đối với huyền thoại trong văn học dân gian Còn khi đã bước chân vào truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp thì lại ngược lại Huyền thoại “Con gái thủy thần” là một cuộc hành trình biết bao thời gian để tìm kiếm trong vô vọng của nhân vật Chương Tác phẩm là một bài hát du dương buồn với niềm tin, hi vọng sụp đổ Dưới ngòi bút tinh

luyện của người từng trải, Nguyễn Huy Thiệp đã đưa người đọc ngập chìm trong thế giới hoang dã, nhiều truyện rất hiện thực, bình thường đối với cuộc sống nhưng nhà văn đã khoác lên cho nó chiếc vỏ ngoài huyền thoại nhằm gây sự tò mò và tạo cảm giác muốn khai phá điều thầm kín ẩn đằng sau chiếc

vỏ ngoài Điều đặc biệt ở đây là tác giả không dùng huyền thoại được khai thông bế tắc về mặt lí luận, mà để hiển nhiên sự kiện cứ xảy ra, huyền thoại lúc này đứng ở một góc nhìn khác, nó không dang tay cứu vớt vỡ mộng của nhân vật Đó là điểm mới, sáng tạo của Nguyễn Huy Thiệp

Yếu tố huyền thoại trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp được coi là con đường tìm về với chiều sâu nội tâm con người Với cương vị là một nhà văn – người cầm bút chân chính, Nguyễn Huy Thiệp đã để lại cho nhân loại những trang văn thấm đẫm huyền thoại với một tấm lòng tha thiết với đời, với người, một trái tim, tâm hồn luôn sôi động với nhân loại Cho dù trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, yếu tố huyền thoại không đem lại một kết thúc

có hậu, nhân vật Chương trong truyện Con gái thủy thần vẫn mải mê trên con

đường tìm kiếm và tìm mãi trong vô vọng Nhưng thâm tâm của một nhà văn như Nguyễn Huy Thiệp luôn khát khao tình yêu cuộc sống, tình yêu nhân loại

và ước mong tất cả đều tốt đẹp đến với con người Đó chính là tinh thần chủ đạo bao phủ lên tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp

Bên cạnh việc sử dụng lối kể, giọng kể, yếu tố huyền thoại Nguyễn Huy Thiệp còn khẳng định mình ở phương diện xây dựng cốt truyện Mỗi truyện của ông viết ra đều khiến người đọc hài lòng bởi độc giả đã có những cảm xúc mới Thông thường một cốt truyện đã có rất nhiều sự kiện nhưng Nguyễn Huy Thiệp vẫn sử dụng các hình thức truyện xen truyện, truyện lồng truyện

Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp còn có phong cách thơ: chữ nghĩa chắt lọc, nén chặt, hình tượng rất cụ thể mang khái quát hơn Nguyễn Huy Thiệp đã khá thành công với việc xây dựng các triết lí Truyện của Nguyễn

Huy Thiệp thường là kể lại một câu chuyện mà đó chính là sự suy ngẫm về vấn đề nào đó Ông viết văn không chỉ để nói lên lẽ đời mà còn bình luận về đời

Một đặc điểm nghệ thuật không nhỏ nữa khi viết để đem lại giá trị cho tác phẩm đó chính là cách xây dựng nhân vật Xây dựng nhân vật ở đây không chỉ khắc họa chân dung, mà điểm đáng nhấn mạnh ở đây là bộc lộ bản chất, tâm hồn, số phận của mỗi cá nhân trong truyện ngắn Đọc văn Nguyễn Huy Thiệp chúng ta nhận thấy rằng trong lúc dẫn dắt truyện đến lúc thắt tác giả thường dành lại một vùng trống Lạ thay hơn nữa, Nguyễn Huy Thiệp không có khuynh hướng khép kín mạch chuyện, ngược lại còn có ý muốn mở

ra những chiều hướng mênh mông đầy mơ hồ, không điểm tựa như truyện

Con gái thủy thần Sức hấp dẫn đó vẫn chưa đủ, Nguyễn Huy Thiệp còn bất

ngờ khi kêu gọi độc giả sáng tạo, suy tư với mình: “Tôi xin hiến bạn đọc ba đoạn kết cho câu chuyện này để bạn đọc tùy ý chọn lựa”

Tóm lại, Nguyễn Huy Thiệp đã đem cái mới lạ đến cho văn học Việt Nam đương đại nói chung và thể loại truyện ngắn nói riêng Nguyễn Huy Thiệp đã thổi vào làn gió “lạ” mà lâu nay nền văn học Việt Nam hơi thiếu đó

là “chất kiêu bạc, tàn nhẫn, cay đắng”(chữ dùng của Vương Trí Nhàn) Thêm vào đó là sự đa dạng của phong cách, sự biến ảo của bút pháp đã khiến người đọc đi đến sự suy ngẫm cùng tác giả Nguyễn Huy Thiệp đã đứng vươn mình trên bốn đặc điểm phong cách của ông: tính hiện đại, cảm hứng huyền thoại,

hệ thống cấu trúc mở, tính đa nghĩa của hình tượng

Nhìn lại chặng đường đổi mới của nền văn học đương đại sau 1975, ta nhận ra được rằng đây là một thời kì đánh dấu móc son, thấy được sự bứt phá

về mặt chủ đề, đề tài, hơn nữa lúc này đã có cái nhìn đa chiều về thực tại, về con người, Nguyễn Huy Thiệp - một nhà giáo đồng thời là nhà văn, với những tác phẩm của mình đã góp phần vào việc xây dựng thi pháp truyện ngắn mới

dựa vào những gì mà truyền thống đã có kết hợp với cái mới, sáng tạo của hiện tại Với những giá trị đích thực của văn học đã chứng minh được tầm cao của Nguyễn Huy Thiệp, lúc này Nguyễn Huy Thiệp không còn là hiện tượng văn học gây nhiều tranh cãi mà là ánh sao tỏa sáng trên bầu trời văn học đương đại, một nhà văn tài năng tầm cỡ, đáng phải ghi nhận Tác phẩm của ông đã nối liền mạch dòng chảy chung của nền văn học Việt Nam

Nguyễn Huy Thiệp có thể coi là gương mặt lạ trên văn đàn của thời kì đổi mới văn học Nguyễn Huy Thiệp đến muộn nhưng không phải vì tác phẩm của ông được tác giả tiếp cận chậm mà ngược lại bạn đọc biết đến tác phẩm của ông như một cơn giông bão Với những tư duy về mặt nghệ thuật độc đáo, sáng tạo Nguyễn Huy Thiệp đã sớm giành được vị thế của mình trên dòng chảy văn học nước nhà Qua những tác phẩm của mình ông đã thể hiện rõ cảm quan nghệ thuật và thiên chức của người cầm bút đầy lo toan, chân chính Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp dù là ở trên thể loại nào, phương diện nào đi chăng nữa cũng nhằm phơi bày tột cùng một hiện thực đang phân

li tan rã Đó là một hiện thực mất đi nguyên bản của truyền thống, giờ đây chỉ còn vấn vương đôi chút, nó không được thống nhất nữa Chính điều này đã đem đến trong tác phẩm của ông những âm hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong văn học phương Tây hiện đại Mặt khác những trang văn của Nguyễn Huy Thiệp không nằm ngoài màu sắc dân gian Nguyễn Huy Thiệp kết hợp hài hòa những cái truyền thống với cái mà Nguyễn Huy Thiệp coi là “lạ hóa”

để đem lại một tác phẩm đạt giá trị cao, không nhàm chán, chinh phục được những độc giả khó tính nhất, tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp không chỉ đọc xong là thôi, mà còn vẫn ảnh hưởng tới suy nghĩ của người đọc, cho mỗi bạn đọc một kết quả khác nhau, độc giả hoàn toàn quyết định cho nhận vật của mình

1.3 Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát - lối truyện mang màu sắc huyền thoại, kỳ ảo

Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp lôi cuốn độc giả, gây sự thu hút bởi thế giới nghệ thuật lạ hóa, độc đáo Khi người đọc được tiếp cận với hai truyện

ngắn Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát sẽ thấy rõ được điều đó

Với tư duy sắc lạnh, phong cách làm việc không ngừng nghỉ, Nguyễn Huy Thiệp đã ra mắt bạn đọc hai tác phẩm có giá trị lớn trên cả nội dung và nghệ thuật Nhà văn đã vẽ nên một thế giới không xác định, nó vừa hư vừa thực khó có thể dứt khoát, có những cái không thể xảy ra, tất cả làm cho người đọc thấy mới lạ, phấn khởi khi đọc tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp đã sử dụng một cách thành thạo những thủ pháp nghệ thuật truyền thống, có thêm những cái mới lạ của ông để cho ra đời hai thiên truyện ngắn trên đạt được giá trị hoàn hảo Hai truyện ngắn này được tác giả viết về con người ở vùng nông thôn, vùng rừng núi Tây Bắc Việt Nam, nơi ông đã từng sinh sống và trải nghiệm Chính vì có điều may mắn đó nên ông càng am hiểu về vùng đất cũng như con người nơi đây

Đề tài của hai truyện này không chỉ dừng lại ở hiện thực khách quan mà

đã chuyển dần sang địa hạt tâm linh, những trăn trở đang diễn ra quyết liệt trong tâm hồn con người Những diễn biến tâm lý đó khó nắm bắt, những hiện tượng con người không tự lý giải được bằng hình thức suy lý một thời là những nhân tố quyết định Yếu tố huyền thoại, kì ảo đã giúp nhà văn đi sâu khai phá thế giới tinh thần hết sức trừu tượng

Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát được Nguyễn Huy Thiệp

ấp ủ lâu với biết bao nhiệt huyết của lòng yêu nghề để làm mới tác phẩm Với lối viết truyện mới mẻ, có thể nói là lạ hóa bởi những phương diện nghệ thuật như: điểm nhìn trần thuật qua các kiểu dạng nhân vật, kết cấu của truyện, ngôn ngữ và giọng điệu Hơn thế nữa điểm chung giữa hai thiên truyện ngắn

này là sự xuất hiện của yếu tố huyền thoại, kì ảo - một trong những thủ pháp làm nên thành công trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp Huyền thoại tức

là câu chuyện không có thật, mang vẻ thần bí, kì lạ, hoàn toàn do tưởng tượng Còn kì ảo được hiểu là vẻ đẹp kì lạ, tựa như chỉ có trong tưởng tượng, không có thật Dù lời văn của Nguyễn Huy Thiệp có vươn ra xa tận đại dương thì sự neo đậu cuối cùng đến với bạn đọc là những thông điệp mà nhà văn nói

về thực tại Sự đan xen hài hòa giữa thực tại và huyền thoại cũng là đặc điểm

mới trong cách xây dựng truyện của Nguyễn Huy Thiệp Truyện ngắn Con

gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát đã minh chứng được điều đó

Là một nhà văn luôn trăn trở để khám phá cái mới, cái ẩn sâu đằng sau thực tại nguyên hình trước mắt, bởi vậy Nguyễn Huy Thiệp tuy không phải là người con của vùng rừng núi Tây Bắc nhưng ông đã được tiếp cận với nó, hơn ai hết ông hiểu rõ cuộc sống vô cùng khó khăn của những số phận con

người Tây Bắc nơi đây Trong truyện ngắn Những ngọn gió Hua Tát, linh hồn

người Tây Bắc ngày xưa thấp thoáng bay trong truyện của ông: “Những người sống trong truyện không còn nữa Ở Hua Tát họ đã biến thành đất bụi

và tro than cả Tuy vậy, linh hồn của họ vẫn thấp thoáng bay trên các khau cút nhà sàn Như những ngọn gió” [20, tr.15] Đó là con hổ, chàng Khó trong

Trái tim hổ; là con công trong Con thú lớn nhất; là nàng Bua, hũ vàng trong Nàng Bua; là đức tính trung thực của chàng Hạc trong Tiệc xòe vui nhất; là cô

gái giữa cơn mưa trong Đất quên; là hòn đá nhỏ trong Nàng Sinh Tất cả đã

được tô đậm bởi một không khí sương mù huyền ảo, giữa một màu sắc lạ với màu sắc hiện tại

Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng yếu tố huyền thoại, kì ảo vào truyện ngắn của mình mới lạ, vừa kết hợp được giữa huyền thoại, cổ tích dân gian với huyền thoại cổ tích hiện đại tạo nên một “hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp”

Huyền thoại Con gái thủy thần vừa cổ xưa vừa mang tính hiện đại, nhân vật

Chương trong truyện mãi mê đi tìm huyền thoại giữa thời gian, mà chỉ còn vài năm nữa tới năm 2000 Có biết bao nỗi buồn, vô vọng theo mỗi bước chân của anh Ngay cả khi tác giả dừng bút thì nhân vật Chương vẫn không khỏi

chìm trong bi kịch của quá trình đi tìm Mẹ Cả Hay là thiên truyện Những

ngọn gió Hua Tát, mặc dù là câu chuyện của thời hiện đại nhưng yếu tố huyền

thoại, kì ảo chi phối ngay kết cấu truyện và cả nội dung câu chuyện mà tác giả đặt vào đó Các nhân vật chính trong truyện có quan hệ với các sự kiện bất ngờ, hiện tượng không phải thường nhật dẫn đến tình hấp dẫn của chùm truyện

Đi sâu vào nghiên cứu hai chùm truyện ngắn trên của Nguyễn Huy Thiệp, dễ nhận ra rằng cái làm nên yếu tố huyền thoại, kì ảo trong truyện ngắn của ông là từ những sự kiện quen thuộc, bình thường, tác giả đã biến hóa chúng thành xa lạ, kì quặc để người ta hiểu rõ hơn về những sự việc ấy Đấy chính là tài năng sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Huy Thiệp mà khó có ai sánh bằng Là một trong những cây bút nhạy cảm nhất của thời đại mình, Nguyễn Huy Thiệp luôn luôn lật ngược vấn đề, thoát ra ngoài những chuẩn mực thông thường và xác định cái giá trị nhân thế bằng những tưởng tượng phong phú kết hợp với huyền thoại, các yếu tố dân gian

Chương 2 QUAN ĐIỂM TRẦN THUẬT CỦA NGUYỄN HUY THIỆP QUA

CON GÁI THỦY THẦN VÀ NHỮNG NGỌN GIÓ HUA TÁT 2.1 Quan điểm trần thuật qua cốt truyện và kết cấu trong Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua Tát

Theo từ điển thuật ngữ văn học cốt truyện là hệ thống sự kiện cụ thể,

được tổ chức theo yêu cầu tư tưởng và nghệ thuật nhất định, tạo thành bộ phận cơ bản, quan trọng nhất trong hình thức động của tác phẩm văn học thuộc các loại tự sự và kịch

Kết cấu là toàn bộ tổ chức phức tạp và sinh động của tác phẩm Thuật

ngữ kết cấu thể hiện một nội dung rộng rãi, phức tạp hơn Tổ chức tác phẩm không chỉ giới hạn ở sự tiếp nối bề mặt, ở những tương quan bên ngoài giữa các bộ phận, chương đoạn mà còn bao hàm sự liên kết bên trong, nghệ thuật kiến trúc nội dung cụ thể của tác phẩm

Bất cứ tác phẩm văn học nào cũng có một kết cấu nhất định Kết cấu là phương tiện cơ bản và tất yếu của khái quát nghệ thuật Kết cấu đảm nhiệm các chức năng đa dạng: bộc lộ tốt chủ đề và tư tưởng các tác phẩm: triển khai, trình bày hấp dẫn cốt truyện; cấu trúc hợp lí hệ thống tính cách; tổ chức điểm nhìn của tác giả: tạo ra tính toàn vẹn của tác phẩm như là một hiện tượng thẩm mĩ [2, tr.156]

Hay nói một cách khác, tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật độc đáo được tạo nên bởi nhiều yếu tố, nhiều thành phần phức tạp Để xây dựng chỉnh thể đó nhà văn phải suy nghĩ, tổ chức các yếu tố trong tác phẩm sao cho có nghệ thuật nhất Cách tổ chức này gọi là kết cấu tác phẩm Đứng trước một hiện thực với cùng một chất liệu, mỗi nhà văn có cách tổ chức tác phẩm khác nhau Điều này tùy thuộc vào nhận thức, nhìn nhận, tài năng và phong cách của người cầm bút Kết cấu góp phần cắt nghĩa tác phẩm trong

tính chỉnh thể, đi sâu tìm hiểu nét độc đáo, đặc sắc trong bút pháp, phong cách

nghệ thuật của nhà văn

2.1.1 Mạch truyện với những nẻo rẽ bất ngờ

Nhìn từ bên ngoài, kết cấu tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp rất thiếu lôgic, nó không theo một quy tắc nhất định nào Người đọc đang chăm chú theo dõi mạch truyện, bỗng nhiên tác giả bỏ bẵng, rồi tác giả lại bất ngờ dẫn sang một lối khác gần như không hề dính líu, liên quan với câu chuyện trên Đây cũng là lí do khiến tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đầy ám ảnh nhưng rất khó để nhận ra tư tưởng chủ đạo Đúng như lời của Nguyễn Đăng Mạnh đã nói: “Những truyện của Nguyễn Huy Thiệp có một sức hấp dẫn khó cưỡng lại

được Anh có nhiều ngón nghề lôi cuốn người” Đến với truyện ngắn Con gái

thủy thần, người đọc có cảm giác tác phẩm được liệt kê một cách hết sức rời

rạc bởi những mẫu truyện chẳng mấy liên quan đến nhau Nhân vật chính kêu gọi người đọc lên đường cùng ra biển nhưng lại dừng lại rất lâu ở những chuyện không đâu Những bình luận ngoại đề của nhân vật Chương cũng gần như không ăn nhập bởi những diễn biến câu chuyện Đang đối thoại với cô Phượng về thứ “Ngôn ngữ nguyên thủy tinh khiết” trong phòng ngủ, Chương lại ngĩ về làng quê nghèo với “Những con vờ chết bị sóng đánh tạt vào bờ” Rồi bỗng nhiên những xác phù du, xác con vờ đưa anh đến những suy ngẫm hết sức nghiêm túc, xa lạ với hình tượng nhân vật: “Tôi chợt nhận ra con người phải lùi rất xa mới gạn lọc được đôi chút dấu vết giá trị văn minh, giống như hôm nay ta xúc động bởi một câu Kiều, bởi một pho tượng Chàm, bởi một dấu vân tay trên bình gốm cổ…”

Thực ra, những nẻo rẽ tưởng như vu vơ, lạc lối trong tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp lại được tổ chức một cách hết sức công phu bởi mạch ngầm cảm xúc ẩn sau bề chìm của tác phẩm.Và hình thức kết cấu tưởng chừng lỏng lẻo này lại là cách để Nguyễn Huy Thiệp nói rất hay về hiện thực đời sống đa

thanh, phức điệu Mặt khác, đến với thế giới nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, người ta không chỉ cảm nhận bằng tư duy lí trí mà còn phải huy động cả tư duy trừu tượng, trực giác tinh tế Có như thế chúng ta mới hòa cùng những cảm xúc nhạy bén của tác giả, những vùng mờ mong manh, huyền nhiệm không dễ nắm bắt trong đời sống

Những vần thơ không mấy ăn nhập với chủ đề cũng là cơ hội để người đọc có những băn khoăn, suy tưởng cần thiết tạo nên một không gian truyện đầy ám ảnh Coi trọng thủ pháp trộn lẫn trong tổ chức lời văn, mạch lời trần thuật trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp có muôn ngàn lối rẽ khiến đọc câu trước người ta không đoán được câu sau, không hiểu ngay ý của câu văn lúc đó, đem lại một cảm giác hết sức bất ngờ: “Cô Phượng nói năng như trên sân khấu Tôi nhớ chiếc chòi canh mía khi tôi còn là bảo vệ ở quê” Nhà văn

đã giúp bạn đọc thoát khỏi lối nghĩ truyền thống là hiểu ngay văn bản trên bề mặt hiển ngôn, theo một hệ thống nhất định, ngay lúc này độc giả phải nhanh chóng suy nghĩ, vận dụng lối tư duy của mình để ngẫm nghĩ câu chuyện, với những sự kiện trưng bày trước mắt

Không chỉ dừng lại ở những nẻo rẽ bất ngờ ở truyện Con gái thủy thần, thiên truyện Những ngọn gió Hua Tát còn được phát huy với tầm cao hơn

Xuyên suốt tác phẩm bây giờ không phải là một nhân vật như trong truyện

Con gái thủy thần, mà câu chuyện đã rẽ ra nhiều nhánh ứng với nhiều nhân

vật Mỗi câu chuyện kết thúc riêng không liên quan tới nhau Những ngọn gió

Hua Tát là bức tranh thu nhỏ về cuộc sống ở vùng rừng núi Tây Bắc nước ta

Nhà văn đã đôi lần muốn quay đầu lại với thực tại để tìm về với huyền thoại,

cổ tích nhưng thực tại không cho phép Đọc tác phẩm chúng ta như tưởng chừng mình trở về với quá khứ: “Người bản Hua Tát chôn con hổ ngay nơi nó chết Không ai nhắc lại huyền thoại về sự màu nhiệm của trái tim hổ Người ta

quên nó đi như quên đi bao điều cay đắng xảy ra trên thế gian này” (Trái tim

hổ) Rồi như bất ngờ, tác giả phải chạy về với hiện tại “Còn nhớ chuyện ấy,

bấy giờ có lẽ chỉ rất ít người” Nếu như người đọc dễ dàng bỏ cuộc thì không thể chinh phục đến cái kết cuối cùng

Mỗi tiểu truyện đều chứa một dung lượng khác nhau, và nó cũng tạo điều kiện cho câu chuyện nhiều lối đi Câu chuyện đang chảy theo hiện tại, bỗng nhiên dừng lại để cùng đọc những suy nghĩ của nhân vật, làm cho mạch truyện không theo một mạch cụ thể, bị ngắt quảng giữa chừng Chính vì vậy nên đã gây hụt hẫng đối với những bạn đọc vội vàng để nhanh chóng đi đến kết thúc Nhân vật ông Pành đang đối thoại với cô gái trong truyện bỗng nhiên dừng lại, chen ngang vào đó là cảm giác của cá nhân: “Mưa như trút, những cục đá văng như đạn ghém (…) Ông Pành ngợp trong cảm giác huyền diệu Cả cuộc đời từng trải của ông, ông chưa bao giờ có cảm giác ấy Ông biết đây chính là điều ông vẫn hằng khao khát mong tìm Hơn cả tình yêu, hơn cả những người phụ nữ mà ông đã gặp, cảm giác này như là hạnh phúc”[20, tr.297]

Những lối rẽ bất ngờ được tác giả dày công xây dựng, bởi ông muốn nói con người không chỉ sống với hiện tại, mà còn có những khát khao cuộc sống Nhà văn đem lại cho người đọc một thế giới đa dạng, muôn hình vạn trạng Lúc này nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp được phơi bày hết tâm hồn, lòng ham muốn của họ Người đọc phải nhíu mày suy nghĩ mới thấu hiểu được dụng ý nghệ thuật xây dựng kết cấu như vậy của nhà văn Những lúc con người đối mặt với thực tại, trong lòng trỗi dậy với biết bao ước mơ cao đẹp để được tận hưởng cuộc sống Tác giả đã sử dụng thủ pháp này để người đọc có thời gian nhìn nhận lại mình thông qua những nhân vật trong truyện

2.1.2 Sử dụng phương thức kết cấu mở

Trong dòng chảy văn học thì cốt truyện truyền thống bao giờ cũng là một kết thúc khép kín, nó thường giới thiệu về một câu chuyện đã xảy ra và chấm

dứt tại một thời điểm trong quá khứ Nhưng trong mạch chung đã xuất hiện dòng riêng nằm trong dòng chảy của của truyện ngắn hiện đại Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp thường gây ấn tượng bằng kết thúc mở Câu chuyện dường như không thể kết thúc được bởi những băn khoăn trăn trở vào những hành động còn tiếp diễn của các nhân vật Có thể lí giải cho xu hướng không kết thúc của câu chuyện vì tác giả muốn chạy đua với sự vận động của hiện thực, đi vào mảnh đất nóng của hiện tại, bàn bạc về cái hôm nay phân tích cuộc sống người đương thời Mà cuộc sống vốn chuyển động liên tục như một guồng quay, không ngừng hoạt động, không bao giờ có điểm cuối Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp cũng không nằm ngoài quy luật đó, luôn ở thì hiện tại chưa hoàn thành Chính điều này đã đưa đến nhiều điều kì diệu cho người đọc, tạo ra một khoảng trống tự do ở cuối truyện để người đọc có thể nhào mình vào tác phẩm, cùng đồng hành sáng tạo với tác giả

Dù viết về những chuyện đã qua hay chuyện đang tiếp diễn, dù phảng phất huyền thoại hay hiện thực đến trần trụi, hiện thực trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp luôn được nhìn ở hiện tại chưa hoàn thành Điều đó đem lại cảm giác bất an của cuộc sống dang dở, đầy biến động Từ góc nhìn đó tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp thường sử dụng kết cấu mở, điều này hoàn toàn

xa lạ với quan niệm về kết cấu truyền thống Viết truyện ngắn hầu như nhiều tác giả tập trung tô đậm cái mở đầu và cái kết luận để thu hút người đọc Nhưng với Nguyễn Huy Thiệp thì dường như là ngược lại, kết thúc cả ba

truyện trong Con gái thủy thần đều là tư thế đứng lên, ra đi của nhân vật

Chương và dù diễn biến câu chuyện như thế nào thì truyện cũng khép lại bằng điệp khúc về sự hối thúc của thời gian bởi những câu hỏi liên tục không cần

lời đáp Thủ pháp lặp sử dụng đậm nhất trong Con gái thủy thần, kết thúc mở

và sự điệp lại của chuỗi câu hỏi đầy day dứt xoáy vào tâm can người đọc một nỗi niềm khó tả, nhức nhối Điều quan trọng là càng lúc chuỗi câu chuyện ở

cuối tác phẩm càng dày đặc hơn, lặp lại nhiều lần đem lại cảm giác hoài nghi, mong lung trong lòng độc giả: “Con gái thủy thần! Nàng ở đâu? Nàng ở chỗ nào? Vì cái gì? Bởi lẽ gì? Để tôi mượn màu son phấn ra đi ” Với kiểu kết thúc như vậy, mọi vấn đế, sự kiện của tác phẩm hoàn toàn chưa được giải quyết vẫn đang còn ngỗn ngang Nó phù hợp với hành trình dài đằng đẵng của nhân vật Chương, hành trình đi tìm “Con gái thủy thần” Và người đọc trước hàng loạt vấn đề để ngỏ, đầy vướng mắc như vậy khó để con người thanh thản sau khi hành trình cùng tác giả mà phải tự mình tiếp tục cuộc hành trình của mình Nhà văn có thể đã muốn nhường chỗ cho người đọc đi tiếp, tự tìm lối ra cho riêng mình

Quả thật, tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp không ngừng đối thoại với người đọc.Tính đối thoại mạnh thể hiện ở kết cấu mở với bộn bề vấn đề chưa được giải quyết kêu gọi thái độ tích cực của độc giả Kết cấu mở cũng rất phù hợp với thực trạng xã hội đầy chuyển biến và trạng thái hoang mang lo lắng của con người hiện đại Bằng cách kết cấu này Nguyễn Huy Thiệp đã đặt cuộc sống ở trạng thái chuyển động, tiếp diễn trên từng trang viết Và có thể độc giả không có được tâm trạng thoải mái khi rời những trang văn ấy nhưng

đó mới chính là thành công của tác giả khi gieo vào người đọc những suy tư không dứt về cuộc sống cũng như chính bản thân mình Với kết cấu mở còn tạo ra sự bất ngờ, sự bất ngờ làm cho câu chuyện vì thế ám ảnh và có dư âm,

nó sống lâu với người đọc, kể cả lúc tác phẩm đã lùi xa theo thời gian

Cách kết thúc nào trong truyện ngắn cũng đều nhằm tái hiện nghệ thuật dòng chảy phức tạp của đời sống vốn nhiều “chuyện” Điều quan trọng hơn nữa là sau mỗi cách kết thúc, tác giả ươm vào lòng người đọc những nhận thức sâu sắc về quy luật đời sống và những dự cảm về tương lai Kiểu kết cấu

mở là kiểu kết cấu vừa có phần tóm lược nội dung đã trình bày, đồng thời có những liên hệ khác vượt ra giới hạn của chủ để tác phẩm Kiểu này đẩy cốt

truyện tiến xa hơn trong dòng suy tư và ý thức của người đọc nghĩa là nó buộc người đọc phải nhập cuộc, phải suy nghĩ và cùng trăn trở với những vấn đề nhà văn đặt ra trong tác phẩm Không khép kín mạch truyện, nhà văn luôn đưa ra những giả định, có thể thế này, thế kia, hối thúc người đọc suy nghĩ, tự tìm tòi kết thúc theo cách riêng của mình để tác phẩm có nhiều chủ đề Lời

độc thoại của nhân vật Chương trong Con gái thủy thần cùng với câu hỏi mà

nhân vật đưa ra, thực sự xoáy sâu vào tâm hồn người đọc Nhân vật miên man trong dòng suy nghĩ, đặt ra câu hỏi rồi tự trả lời, mà cuối cùng là một câu hỏi

mà có lẽ là chính cuộc đời nhân vật sẽ tự giải đáp Các câu hỏi bộc lộ tâm trạng hoang mang, hoài nghi về tương lai, về thân phận thấm đượm cảm giác buồn “Sáng hôm sau, tôi bỏ đi rời khỏi thành phố Tôi không có ai để chào từ biệt”

Truyện Con gái thủy thần kết cấu bằng một cuộc đi tìm, đi tìm Mẹ Cả

cũng là đi tìm cái đẹp của nhân vật, đi tìm cái đẹp của chính bản thân mình Thế nhưng qua biết bao chông gai thì con đường ra biển vẫn xa xăm Đi mãi, kiếm tìm trong vô vọng “Chỉ vài năm nữa rồi sẽ đến năm 2000” - mốc thời gian như là một hằng số, nó sẽ không bao giờ kết thúc Chuỗi câu hỏi ở cuối truyện càng dày đặc cho thấy mỗi boăn khoăn, day dứt, ám ảnh không nguôi trong chính tâm hồn nhân vật trên hành trình của mình Với kết cấu bỏ ngỏ với những câu hỏi tu từ, tự vấn, hướng nội không yêu cầu được giải đáp Nó

có khả năng nhìn về phía chân trời liên tưởng, dành cho người đọc suy ngẫm liên hệ

Phải chăng hình ảnh Con gái thủy thần chỉ là cái lí do “để tôi mượn màu son phấn ra đi” làm cuộc hành trình của riêng mình, thoát khỏi không khí tù đọng, ngột ngạt với những việc làm cứ nối tiếp nhau từ ngày này qua ngày khác, từ thế hệ này sang thế hệ khác, để đi tìm cuộc sống ở chân trời mới dù chưa biết ở phía trước có gì đang chờ đợi Chương Văn học hiện đại mang

không khí dân chủ rất cao, vì thế nó không còn sự gò bó trong sự chi phối của khuôn mẫu truyền thống

Song song với truyện Con gái thủy thần, thì chùm truyện Những ngọn

gió Hua Tát có một lối kết cấu phức tạp Toàn bộ chùm truyện gồm mười

truyện, mỗi tiểu truyện hầu như đều có một kết thúc là nhân vật chính chết chỉ trừ ba truyện kết thúc có hậu là nhân vật chính được bắt đầu với cuộc đời mới

Nhưng tổng thể toàn thiên truyện Những ngọn gió Hua Tát thì vẫn mở ra một

lối đi cho bạn đọc Kết thúc không khép kín như đó là kiểu kết thúc trái ngược với cổ tích, hầu như các câu chuyện cổ tích là kết thúc có hậu, nhân vật chính được hưởng cuộc sống mới, còn trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp lại trái với truyền thống Độc giả trên tinh thần của những cái tiểu kết đó tự đánh giá, kết luận tác phẩm Chứ riêng tác giả vẫn để mạch truyện đi tiếp chứ chưa

có một kết thúc chung Tác giả muốn mở lối tư duy cho người đọc

Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp kết thúc lửng, chưa có một cái kết dứt điểm, đó cũng là tài năng của Nguyễn Huy Thiệp Ông muốn cởi trói quan điểm, lập trường của bạn đọc Nguyễn Huy Thiệp muốn người đọc được vắt

óc nhào lộn vào cuộc chơi, cùng sáng tạo với tác giả Kết thúc ở truyện Nguyễn Huy Thiệp chỉ là một cái kết của những mảnh đời, những số phận chứ cuộc đời, con người vẫn mở tiếp bởi cuộc sống muôn vàn màu nhiệm Tác giả muốn nói lên quan điểm của mình là con người không nên dừng chân với hiện tại, không nên chấp nhận với những gì đã có, mà phải vượt cản nó, phải biết cảm nhận cuộc sống đa chiều không đơn giản Nguyễn Huy Thiệp đã lấy cổ tích để chứng minh cho cuộc sống hiện tại Bởi vậy truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp vẫn mở bởi tâm thức người đọc luôn trăn trở với cuộc đời của các nhân vật trong truyện sẽ ra sao khi cuộc sống mới bắt đầu Nhân vật

nàng Sinh trong truyện Nàng Sinh kết thúc cuộc đời nàng được thay đổi, được

hưởng cuộc sống mới Thế nhưng đó chỉ là qua những lời đồn của người dân

bản Hua Tát, còn số phận nàng ra sao sau ngày ấy thì không ai khẳng định được, ngay cả bản thân người sản sinh ra tác phẩm cũng không trả lời được Bởi đó là ý đồ của nhà văn, ông muốn tác giả tự cho ra kết quả, một kết thúc không khép kín cụ thể, kết thúc theo kiểu mời gọi bạn đọc

Trong chùm truyện Những ngọn gió Hua Tát, bên những câu chuyện có

kết thúc bởi những cái kết là sự trả giá bằng chính mạng sống Thì phần còn

lại của thiên truyện có những mạch truyện được mở ra, truyện Tiệc xòe vui

nhất, mới chỉ dừng lại ở chỗ chàng trai đã chứng minh tính trung thực của

mình bằng cơn mưa Nhưng bước tiếp cuộc đời của nhân vật chàng Hạc và nàng E ra sao, thì chưa có một đáp án cụ thể Số phận con người chưa dừng lại ở đó, chỉ có cái chết mới chấm hết cuộc đời Còn như con người đang sống trên cõi đời thì luôn phải đối mặt với sự sống nghiệt ngã, số phận của những nhân vật đó như được lật sang một trang khác, và họ phải tiếp tục cuộc sống thực tại trước mắt

Như vậy, Nguyễn Huy Thiệp đã trao cho bạn đọc quyền kết thúc tác phẩm Mỗi độc giả có những lí giải khác nhau, dựa trên vốn tư duy, kiến thức tiếp nhận, suy nghĩ để đưa ra cho tác phẩm một lối đi khác nhau Những câu chuyện không có kết thúc, với những câu hỏi bỏ lửng, số phận nhân vật còn di động chưa có điểm dừng nhất định của Nguyễn Huy Thiệp đã tạo nên âm ngân vang trong lòng độc giả

2.1.3 Cốt truyện có hệ thống sự kiện mờ nhạt, đơn giản

Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp hầu như không tuân theo những đặc trưng của cốt truyện truyền thống, cốt truyện của ông đơn giản, thậm chí không có Tác phẩm chỉ là sự lắp ghép của những phiếm đoạn đời sống khác nhau, những câu chuyên kể “có vấn đề” Nó hoàn toàn không phù hợp với những ai chờ đợi sự ly kì, hấp dẫn Đối tượng hướng đến của kiểu tác phẩm này là những người muốn tư duy về cuộc sống ở dạng tự nhiên như chính

cuộc sống nó vốn có Truyện ngắn Con gái thủy thần là một tác phẩm hỗn

độn như chính bản thân nhân vật đang trong quá trình mò mẫm tìm kiếm

chính mình Tác phẩm gồm ba truyện có nhan đề rất tự nhiên: “Truyện thứ

nhất”, “Truyện thứ hai”, “Truyện thứ ba” Việc tách tác phẩm thành nhiều

kiểu văn bản nhỏ cùng trong mạch kể đem đến cảm giác của cuộc hành trình

về sự vận động không ngừng trong cuộc sống

Trong tác phẩm viết về nông thôn của Nguyễn Huy Thiệp, thơ vừa là một trong những nhân tố làm nên cốt truyện vừa là nguyên nhân làm suy giảm

vai trò của cốt truyện Với lời đề từ trong tác phẩm Con gái thủy thần: “Cái tình chi Mượn màu son phấn ra đi…”(Truyện thứ nhất), người đọc có thể ít

nhiều cảm nhận được không khí của toàn thiên truyện Đó là tiếng gọi tâm thức thôi thúc chàng trai ra đi Lời đề từ ở truyện thứ ba, tác giả mượn câu thơ của chàng thi sĩ từng vỡ mộng ở chốn đô thành - Nguyễn Bính: “ Giang hồ sót lại mình tôi Quê hương đắng khói, quê người cay men…” Câu thơ hòa cùng tâm trạng của nhân vật Chương khi tiếp xúc với thành phố và những con người nhiều tri thức, nhưng vốn văn hóa lành mạnh lại quá ít ỏi

Những ngọn gió Hua Tát là chùm truyện phảng phất không khí cổ tích,

những truyền thuyết dân gian Tác phẩm gồm mười truyện lồng vào, đó là những câu chuyện gắn liền với cuộc sống con người, diễn biến và những sự kiện không bình thường còn lưu lại trong kí ức của người dân nơi bản Hua Tát Toàn bộ tác phẩm gồm mười truyện, ngay cả nhan đề cũng không có sự xâu chuỗi, mỗi câu chuyện nhỏ mang một nội dung khác nhau Nằm trong một thiên truyện mà hệ thống sự kiện mờ nhạt, đọc hết những tiểu truyện cũng không thể nào lí giải bởi những ẩn số con người bản địa Nếu như không tinh tế để thấu hiểu được một nhà văn có đầu óc sắc sảo như Nguyễn Huy Thiệp, thì bạn đọc dễ nản lòng bởi những câu chuyện như vậy Ẩn đằng sau

sự mờ nhạt đó là tâm niệm của tác giả luôn muốn bạn đọc tự quyết định cuộc

sống cho tác phẩm Thực tại cuộc sống ngổn ngang đan xen đầy rẫy những

tồn tại gây lên cơn sóng gầm gừ, dữ dội Mặt khác kết cấu truyện Những ngọn

gió Hua Tát mờ nhạt về thời gian, không rõ ràng, chính xác chỉ ước lượng,

khoảng chừng: “cuối năm ấy”; “ngày ấy”; “sáng hôm sau”…

Truyện Những ngọn gió Hua Tát gồm mười tiểu truyện trong đó chủ đề,

nhân vật không có gì là móc xích với nhau Mỗi câu chuyện là một nhân vật mang dáng dấp, tính cách khác nhau, khó có thể lí giải một cách đơn giản Vì sao Nguyễn Huy Thiệp lại xây dụng kết cấu như vậy? Bởi với Nguyễn Huy Thiệp phải có phong cách riêng, ông chinh phục bạn đọc bởi những cái “lạ hóa”, xây dựng kết cấu cũng là một thủ thuật đắc lực đem lại bản lĩnh cho

ông Qua truyện ngắn Những ngọn gió Hua Tát, Nguyễn Huy Thiệp muốn nói

lên rằng, cuộc sống không đơn thuần chỉ có một màu hồng với những điều giản dị mà ở đó còn có nhiều ẩn số khó có thể giải đáp Con người cũng vậy, Nguyễn Huy Thiệp đã đưa độc giả về với truyện cổ dân gian để rồi chứng kiến hiện tại không được hoàn hảo như trong truyện cổ tích Qua đó cả người đọc, tác giả bùi ngùi trước bao cảnh đời, số phận như nàng Pùa, chàng Khó

(Trái tim hổ) Tất cả câu chuyện trong Những ngọn gió Hua Tát là những

mảnh đời, số phận được lắp ghép, bổ sung Nhìn trực diện thì khẳng định rằng truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp có cốt truyện mờ nhạt, khó ấn tượng cho người đọc, nhưng những con người biết chiêm nghiệm, tư duy sẽ theo hết chặng đường và đồng hành cùng tác giả thì sẽ có cách nhìn nhận, đánh giá tác phẩm theo chiều hướng tích cực, ngợi ca Nguyễn Huy Thiệp muốn phủ lên một lớp vỏ bọc không tốt bên ngoài lên một pho tượng quý Đó cũng là hình thức đánh đố của nhà văn Ai muốn hiểu thì đi sâu vào bên trong, hãy cố gắng đào xới, vật lộn với tư duy, đừng chỉ đứng bên ngoài nhìn vào Tên tuổi của Nguyễn Huy Thiệp được biết đến bởi điều đó, ông luôn đề cao, thức tỉnh bản thân dù khi viết truyện cổ viết lại, nhưng ông vẫn biết cuộc sống hiện đại

không được tô vẽ như chuyện cổ tích Văn chương phải như vậy, nó không chỉ tồn tại vì cái đẹp mà bên cạnh đó còn những ung nhọt của cuộc sống thì phải đối mặt không nên né tránh

Truyện ngắn Những ngọn gió Hua Tát, nhà văn đã phân mảnh cốt truyện

bằng cách đặt tên cho từng chuyện xảy ra ở Hua Tát Mười câu chuyện ứng với mười tiểu truyện Bản Hua Tát hẻo lánh nằm trong thung lũng hẹp và dài quanh năm mây phủ và lúc nào cũng lung bung một thứ không khí huyền thoại Thế giới ấy dường như tách ra khỏi thế giới bên ngoài đầy xô bồ hỗn tạp Thế nhưng sau màn mây kia là một thế giới cũng ồn ào, cũng náo nhiệt như thế giới ngoài kia Phản ảnh hiện thực và con người của bản Hua Tát, Nguyễn Huy Thiệp chọn cách kể từng câu chuyện đã từng xảy ra ở bản Hua Tát Và trong mỗi chuyện nhỏ như vậy lại dung chứa nhiều mảnh hiện thực khác nữa Tất cả cứ chồng chéo lên nhau Hua Tát có một trái tim hổ ai cũng muốn săn tìm cho bằng được để thỏa mãn nhu cầu của lòng mình, nhưng rồi cuối cùng cũng thất bại Ở bản Hua Tát có một đôi vợ chồng lão thợ săn cô đơn lẻ loi cả cuộc đời ước muốn săn được con thú lớn nhất nhưng rồi cuối cùng cũng phải trả giá bằng chính mạng sống của mình Hay bản Hua Tát có một nàng Bua tràn trề sức sống nhưng bị mọi người xa lánh vì lối sống không theo “nền nếp cổ truyền” Ở Hua Tát hỗn loạn là thế nhưng vẫn có những mảnh hiện thực đẹp và có những thiên lương lấp lánh Cặp vợ chồng Lù, Hếch sống với nhau đầy nghĩa tình “hai người yêu nhau, lấy nhau, họ thuộc từng cử chỉ của nhau” Bức tranh toàn cảnh về cuộc sống và con người bản Hua Tát đã được tái hiện qua từng câu chuyện, qua từng lát cắt Câu chuyện

về bản Hua Tát được tạo nên bởi nhiều câu chuyện trong đời sống thường nhật của con người, nhiều thân phận đa dạng, phức tạp Chính cái hiện thực thấm phần của thời hiện đại và cốt truyện mờ nhạt, Nguyễn Huy Thiệp tạo những lát cắt muôn màu của cuộc sống Những mảnh vỡ, những lát cắt cuộc

sống ấy được Nguyễn Huy Thiệp thâu tóm, nhặt nhạnh rồi lắp ghép với nhau tạo nên một cái nhìn xác thực về hiện thực và con người

2.2 Quan điểm trần thuật qua các kiểu dạng nhân vật

Nguyễn Huy Thiệp là một nhà văn có thể nói là đến muộn so với các bậc đàn anh, đàn chị của thời kì văn học đổi mới, nhưng ngay những ngày đầu, Nguyễn Huy Thiệp đã khẳng định được vai trò, vị trí trên văn đàn qua những

tác phẩm của ông Truyện ngắn Con gái thủy thần và Những ngọn gió Hua

Tát là những truyện ngắn đại diện cho phong cách của Nguyễn Huy Thiệp

Với lối viết đầy sáng tạo và tư duy, nhà văn đã minh chứng bằng những thủ pháp nghệ thuật độc đáo, mới lạ không dễ gây nhàm chán đối với bạn đọc Điểm nhìn trần thuật là một trong những thành tố quan trọng của tác phẩm văn học Đó là vị trí đứng, vị trí chủ thể lựa chọn khi quan sát để kể lại câu chuyện Điểm nhìn có mối quan hệ chặt chẽ với người kể chuyện, vì vậy

nó cũng thể hiện thái độ, cách đánh giá cũng như phong cách, cá tính sáng tạo của nhà văn Nhìn chung các nhà nghiên cứu Việt Nam đều cho rằng, điểm nhìn có liên quan đến các quan điểm sáng tác, ý thức hệ, người kể chuyện Trong đó điểm nhìn được đặt trong mối quan hệ tác giả với bạn đọc, người kể

và văn bản, giữa văn bản và người đọc văn bản Điểm nhìn thể hiện lập trường tư tưởng của nhà văn, điểm nhìn nghệ thuật được xem như là một camera dẫn dắt người đọc vào thế giới ngôn từ Trong nghệ thuật trần thuật, sáng tạo của nhà văn trước hết thể hiện ở cách “đối phó” với câu chuyện để tạo ra sự đa dạng của các điểm nhìn nghệ thuật Như vậy, điểm nhìn trần thuật không thể chỉ đơn thuần liên quan đến phương diện hình thức như một lát cắt ,một góc nhìn mà còn như là một quan niệm, thái độ trần thuật

2.2.1 Nhân vật xưng Tôi và điểm nhìn từ bên trong

Bất kì một tác phẩm văn học nào trên bề mặt quy luật chung đều mang trong mình những điểm nhìn trần thuật khác nhau Khi thì ở nhân vật xưng

Tôi, lúc qua nhân vật ngôi thứ ba và cũng có khi là sự luân phiên giữa các

điểm nhìn Thiên truyện ngắn Con gái thủy thần là đại diện của phương diện

điểm nhìn trần thuật qua nhân vật xưng Tôi với chiều sâu nội giới Ông đã để cho nhân vật xưng Tôi tự bộc lộ cảm xúc đời sống nội tâm, phơi bày ra những suy nghĩ thầm kín ẩn náu trong tâm hồn

Nguyễn Huy Thiệp đã gửi gắm điểm nhìn, quan điểm, lập trường về lối sống và con người ở nơi kể chuyện Từ đó tạo nên một hệ thống nhất quán điểm nhìn giữa người kể chuyện và tác giả Nhân vật xưng Tôi trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp đóng vai trò người kể truyện thể hiện bề dày tâm

hồn Qua lời kể của nhân vật xưng Tôi trong truyện ngắn Con gái thủy thần

để thấy được nỗi niềm của nhân vật, đó là Chương - một chàng trai muốn ra

đi vì không muốn kéo lê kiếp sống mòn mỏi của mình “Như những người dân hiền lành, lam lũ ở quê tôi” Anh từ chối những yêu thương của cô Phượng - con gái của ông trùm xứ đạo: “Tôi đâu phải loại chó dái đi tìm chó cái” Chỉ

có sự cô đơn chờ đợi anh: “Tôi không có ai để chào từ biệt” Nhưng anh biết, anh ra đi để tìm kiếm bản thể của mình, tìm lại chính mình giữa một thế giới vừa hư vừa thực Và đây chính là người kể chuyện đồng thời cũng là nhân vật trung tâm tham gia trực tiếp vào các sự kiện, tình huống của câu chuyện dẫn đến hình thành một phương thức tự sự độc đáo: tự sự đa điểm nhìn Qua phương thức này để thấy rõ hơn tính dân chủ và bình đẳng trong lời nói của người kể chuyện có chỗ đứng Độc giả có khả năng tin vào sự thật của các sự kiện trong tác phẩm là nhờ vào lời kể chuyện vừa giả tự truyện vừa “giả nhật kí”

Với điểm nhìn trần thuật qua nhân vật xưng Tôi chủ quan để bạn đọc thấy được sự trải nghiệm về cá nhân Trần thuật nhân vật ngôi thứ nhất - chủ thể xưng tôi diễn ra khi có một nhân vật Tôi đóng vai trò kể chuyện từ đầu

đến cuối câu chuyện Trong truyện ngắn Con gái thủy thần, người đọc thấy