Thông qua 22 kỹ năng, giáo viên có thể đưa ra các bài tập để rèn luyện cho sinh viên từng kỹ năng tương ứng theo một quy trình đã được thiết kế.. Vấn đề đặt ra ở đây là làm thế nào để
Trang 1TRỊNH ĐÔNG THƯ
Trong bài viết này, chúng tôi giới thiệu phương pháp hướng dẫn sinh viên
soạn bài bằng cách sử dụng bài tập Thông qua 22 kỹ năng, giáo viên có thể
đưa ra các bài tập để rèn luyện cho sinh viên từng kỹ năng tương ứng theo
một quy trình đã được thiết kế
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Đối với sinh viên ngành sư phạm nói chung và sinh viên năm thứ tư nói riêng, giáo án được xem là sản phẩm của cả quá trình học tập và rèn luyện ở nhà trường Song trong việc soạn giáo án, sinh viên vẫn còn gặp nhiều khó khăn và lúng túng Vấn đề đặt
ra ở đây là làm thế nào để việc soạn giáo án của sinh viên trở thành một kỹ năng thông thạo và nhuần nhuyễn Thực hiện được điều này chính là sự thành công trong việc đào tạo nghề cho sinh viên Bởi vậy, cũng như các ngành nghề khác, song song với việc trang bị lý luận, rèn luyện kỹ năng hành nghề là một nội dung không thể thiếu được Với mục tiêu như vậy thì có nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện, song một phương pháp có thể xem là mang lại hiệu quả cao và được quan tâm nhiều nhất đó là sử dụng bài tập Điều này được khẳng định bởi lẽ trong phương pháp bài tập hội tụ được các điểm sau:
- Đánh giá được nhiều kỹ năng ở sinh viên
- Phát huy được tính sáng tạo của sinh viên trong bài soạn
- Tránh được hiện tượng soạn bài có tính rập khuôn của sinh viên theo một thiết
kế có sẵn
- Mỗi bài tập có thể có nhiều đáp án khác nhau, điều này giúp giáo viên dễ dàng đánh giá năng lực của từng sinh viên
Với xu hướng từ trước đến nay người giáo viên phải làm trong tiến trình hướng dẫn sinh viên soạn bài thông thường đi theo con đường từ phân tích cấu trúc nội dung, tiếp đến là trình bày phương pháp và cuối cùng là đưa ra mục đích yêu cầu của bài Sau đây chúng tôi xin đề xuất phương pháp hướng dẫn sinh viên soạn bài thông qua hệ thống bài tập mà giáo viên đưa ra trước cho sinh viên chuẩn bị Trong bài tập sẽ chứa đựng những vướng mắc và đó cũng chính là một ẩn số mà sinh viên gặp phải khi bắt tay vào việc soạn bài Tất nhiên ẩn số này sẽ khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm của
Trang 2từng bài Việc tìm ra ẩn số chứa đựng trong bài tập là cơ hội giúp sinh viên củng cố lại kiến thức đồng thời bắt buộc sinh viên phải có sự nghiên cứu tìm tòi để đưa ra phương pháp giảng dạy phù hợp Như vậy, sau khi giải xong bài tập sinh viên đã gần như hoàn thành được bài soạn của mình Điều này góp phần vào vấn đề cải tiến phương pháp giảng dạy của giáo viên một cách hiệu quả nhưng đồng thời cũng đòi hỏi ở sinh viên một cách làm việc nghiêm túc và sáng tạo hơn
2 QUY TRÌNH RÈN LUYỆN KỸ NĂNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG BÀI TẬP
2.1 Khái niệm bài tập, bài toán
- Bài tập là một nhiệm vụ mà người giải cần phải thực hiện, trong bài tập bao gồm
có dữ kiện và yêu cầu cần tìm [4]
- Bài toán là hệ thống thông tin xác định bao gồm những điều kiện và những yêu cầu luôn luôn không phù hợp với nhau, dẫn tới nhu cầu phải khắc phục bằng cách biến đổi chúng [5]
Giả sử trong một tình huống mà chủ thể đang có ở trong đó ít nhất một nhân tố mới làm cho chủ thể không tìm ra cách xử lý Sự bế tắc đó chỉ có thể giải quyết bằng một phương thức mới chưa hề có Tình huống ấy theo cách gọi quen thuộc là tình huống
có vấn đề Bản thân vấn đề có tên là bài toán
2.2 Một số kỹ năng để rèn luyện sinh viên soạn bài
1 Kỹ năng xác định mục đích yêu cầu
2 Kỹ năng xác định nội dung trọng tâm của bài
3 Kỹ năng xác định phương pháp
4 Kỹ năng đặt vấn đề vào bài
5 Kỹ năng trình bày bố cục của bài theo logic phù hợp với nội dung
6 Kỹ năng tóm tắt nội dung sách giáo khoa
7 Kỹ năng chuyển ý
8 Kỹ năng sơ đồ hóa nội dung
9 Kỹ năng đặt câu hỏi và sử dụng câu hỏi trong dạy học
10 Kỹ năng diễn giải bằng lời nội dung của sơ đồ
11 Kỹ năng tách ý chính từ một nội dung nào đó của sách giáo khoa
12 Kỹ năng lựa chọn những ví dụ phù hợp với nội dung và trình độ của học sinh
Trang 313 Kỹ năng ra bài tập về nhà
14 Kỹ năng củng cố bài học
15 Kỹ năng làm đáp án cho câu hỏi bài tập
16 Kỹ năng sử dụng thí nghiệm
17 Kỹ năng đọc tài liệu để lựa chọn thông tin cần thiết cho bài dạy
18 Kỹ năng lập và sử dụng bảng
19 Kỹ năng sử dụng tranh, hình vẽ, mô hình
20 Kỹ năng tổ chức thảo luận nhóm
21 Kỹ năng thiết kế những hoạt động để tổ chức tiết học
22 Kỹ năng tổ chức kiểm tra đánh giá
Đó là các kỹ năng để rèn luyện sinh viên soạn bài, ngoài ra tùy thuộc vào từng bài
cụ thể mà số lượng các kỹ năng cần rèn luyện có khác nhau Ứng với từng kỹ năng đó giáo viên tiến hành ra các bài tập cụ thể để rèn luyện cho sinh viên Có thể từng bài tập rèn luyện từng loại kỹ năng tương ứng, nhưng cũng có thể một bài tập rèn luyện được nhiều loại kỹ năng Điều này phụ thuộc vào mục đích mà người giáo viên hướng đến trong bài tập
2.3 Quy trình rèn luyện kỹ năng soạn bài
- Bước 1: Cung cấp cho sinh viên những kiến thức lý luận và phương pháp soạn bài Công việc này được thực hiện thông qua bộ môn lý luận dạy học dành cho sinh viên năm thứ ba
- Bước 2: Ra bài tập chứa đựng những kỹ năng cần thiết để soạn bài
Ứng với từng nhóm kỹ năng hoặc từng kỹ năng cụ thể giáo viên tiến hành mã hóa chúng dưới dạng hình thức bài tập để rèn luyện kỹ năng cho sinh viên
- Bước 3: Sinh viên giải bài tập
Trong các tiết thực hành phương pháp giảng dạy, giáo viên tổ chức cho sinh viên giải các bài tập cụ thể ứng với từng bài soạn
- Bước 4: Thảo luận kết quả bài tập rèn luyện kỹ năng
Giáo viên tổ chức cho sinh viên thảo luận kết quả của bài tập Phân tích các ưu điểm cũng như hạn chế của từng lời giải, đồng thời qua đó cho sinh viên tự rút ra được phương án nào là tối ưu nhất bằng những luận chứng của mình
- Bước 5: Soạn giáo án của một bài học cụ thể
Trang 4Kết quả của việc giải bài tập được đánh giá thông qua giáo án, giáo án soạn tốt chứng tỏ kỹ năng cũng được hoàn thiện
- Bước 6: Dạy ở phổ thông để kiểm định tính hợp lý và hiệu quả của phương pháp
Quy trình rèn luyện kỹ năng soạn bài
(1) Cung cấp cho sinh viên những kiến thức lý luận và phương pháp soạn bài
(2) Ra bài tập chứa đựng những kỹ năng cần thiết để soạn bài
(3) Sinh viên giải các bài tập
(4) Thảo luận kết quả của bài tập rèn luyện kỹ năng
(5) Soạn giáo án của một bài học cụ thể
(6) Dạy ở phổ thông để kiểm định tính hợp lý và hiệu quả của phương pháp
3 KẾT LUẬN
Thông qua việc ứng dụng bài tập để hướng dẫn sinh viên soạn bài, chúng tôi nhận thấy phương pháp này khả thi và mang lại hiệu quả tốt
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đinh Quang Báo, Nguyễn Đức Thành, Lý luận dạy học sinh học (phần đại
cương), NXB Giáo dục, 1996
[2] Benjamin S Bloom, Nguyên tắc phân loại mục tiêu giáo dục - Lĩnh vực nhận
thức, NXB Giáo dục, 1995
[3] Phan Đức Duy, Sử dụng bài tập tình huống sư phạm để rèn luyện cho sinh
viên kỹ năng dạy học sinh học, Luận án Tiến sĩ Giáo dục, Hà Nội, 1999
[4] Đỗ Ngọc Đạt, Bài giảng lý luận dạy học hiện đại, NXB Đại học Quốc gia Hà
Nội, 2000
Trang 5[5] Lê Nguyên Long, Thử đi tìm những phương pháp dạy học hiệu quả, NXB
Giáo dục, 2000
[6] Nguyễn Ngọc Quang, Lý luận dạy học đại cương, Tập I, Trường Cán bộ Quản
lý Giáo dục Trung ương, 1986
[7] Nguyễn Ngọc Quang, Lý luận dạy học đại cương, Tập II, Trường Cán bộ
Quản lý Giáo dục Trung ương, 1989
[8] Xavier Roegiers, Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các
năng lực ở nhà trường, NXB Giáo dục, 1996
SUMMARY APPLYING SOME PRACTICE EXERCISES ON HELPING STUDENTS
TO PREPARE LESSONS
TRINH DONG THU
This paper introduces the methods for helping students to prepare lessons by using exercises By employing 22 skills, teachers can introduce practice exercises to students Based on a designed procedures, students can solve exercises by using respective skill