SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT BA ĐÌNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG GIẢNG DẠY BÀI 13 “CÔNG DÂN VỚI CỘNG ĐỒNG” MÔN GDCD LỚP 10 Người thực
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT BA ĐÌNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG GIẢNG DẠY BÀI 13 “CÔNG DÂN VỚI CỘNG ĐỒNG”
MÔN GDCD LỚP 10
Người thực hiện: Nguyễn Thị Luân Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): GDCD
Trang 2THANH HÓA NĂM 2021
MỤC LỤC
1 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
1.2 Mục đích nghiên cứu
1.3 Đối tượng nghiên cứu
1.4 Phương pháp nghiên cứu
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm
2.1.2 Ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm
2.1.3 Các bước tiến hành thảo luận nhóm
2.2.Thực trạng trước khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm vào giảng dạymôn GDCD ở Trường THPT Ba Đình
2.2.1 Những thuận lợi
2.2.2 Những khó khăn
2.3.Các giải pháp để thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy bài
13 “Công dân với cộng đồng” môn GDCD lớp 10ở trường THPT Ba Đình
2.3.1 Tìm hiểu học sinh, phân nhóm lớp
2.3.2 Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm theo phân nhóm địa bàn sinh sống,
để giảng dạy mục 2a: Nhân nghĩa, bài 13“Công dân với cộng đồng” mônGDCD
Lớp 10
2.3.3 Cách đặt câu hỏi trong phương pháp thảo luận nhóm để giảng dạy mục 2c:
Hợp tác, bài 13 “Công dân với cộng đồng” môn GDCD lớp 10.
2.4.Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
3 Kết luận, kiến nghị.
3.1 Kết luận
3.2 Kiến nghị
- Tài liệu tham khảo
- Danh mục sáng kiến kinh nghiệm đã được Hội đồng sáng kiến kinh nghiệmnghành -cấp tỉnh đánh giá
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.
Môn Giáo dục công lớp 10 ở trường trung học phổ thông có hai mảng kiếnthức lớn là Triết học và Đạo đức Đặc điểm của khối kiến thức vừa khô, vừa khóbởi tính trìu tượng, khái quát hóa cao, đồng thời lại rất cụ thể sinh động trong đờisống hàng ngày, đòi hỏi học sinh vừa phải có óc tưởng tượng cao, vừa phải cóvốn hiểu biết chung, vốn sống phong phú Môn học sẽ phát huy hiệu quả cao khi
áp dụng một cách linh hoạt phương pháp thảo luận nhóm trong hoạt động dạy vàhọc của thầy và trò Ở đó học sinh sống với chính cuộc sống thật của mình để từ
đó rút ra kiến thức lý luận chung và soi vào cuộc sống để hình thành quan điểm,thái độ đúng.Trong thực tế, việc áp dụng phương pháp này còn nhiều khó khăn cả
về nhận thức, cách thức đến điều kiện vật chất, trang thiết bị, tổ chức thực hiện.Khi áp dụng giáo viên còn tỏ ra lúng túng trong cả hình thức phân nhóm, lựa chọncâu hỏi để tổ chức thảo luận Trong khi đó, môn học vốn đã khó, học sinh ngạihọc, vẫn còn quan niệm đây là môn học phụ, lại càng làm cho các em xa rời mônhọc hơn
Chương trình đổi mới giáo dục trên phạm vi toàn quốc trong những năm vừaqua đã và đang được cả xã hội quan tâm sâu sắc Một trong những nhiệm vụ cơbản của đội ngũ nhà giáo là không ngừng cải tiến phương pháp giảng dạy nhằmgiáo dục học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, sáng tạo Chính vì thế màngười giáo viên trực tiếp giảng dạy phải biết lựa chọn nội dung, phương pháp phùhợp với từng đối tượng học sinh nhằm khơi dạy niềm say mê sáng tạo và khảnăng khám phá thế giới xung quanh của học sinh Một trong những phương pháp
đã và đang phát huy hiệu quả trong dạy học là phương pháp thảo luận nhóm.Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi và phát huy hiệu quả ở các trườngtrung học phổ thông Lứa tuổi học sinh trung học phổ thông đang nằm ở giai đoạn
có nhiều biến động, tâm lí thích khám phá, không muốn sự áp đặt từ người khác
mà phải tự mình tìm tòi, sáng tạo Các em vừa muốn hòa mình vào tập thể để họctập lẫn nhau, vừa muốn khẳng định khả năng của mình trước bạn bè Điều nàyhoàn toàn phù hợp với yêu cầu của các hình thức thảo luận nhóm với các kĩ thuậtdạy học hiện đại Cho nên, khi áp dụng thảo luận nhóm được đa số học sinhhưởng ứng với thái độ tích cực, hợp tác chặt chẽ
Trang 4Hiện tại phương pháp thảo luận nhóm đã và đang được các giáo viên mônGiáo dục công dân sử dụng giảng dạy tại trường THPT Ba Đình trong những nămqua, tuy nhiên cho đến nay chưa có một tài liệu hay một sáng kiến khoa học nàobàn sâu về vấn đề này Qua thực tiễn vận dụng phương pháp thảo luận nhóm,
bước đầu tôi đã đúc kết được một số kinh nghiệm Vì vậy, tôi chọn vấn đề: “Vận
dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy bài 13: Công dân với cộng đồng môn GDCD lớp 10” làm đề tài nghiên cứu Nhằm đáp ứng một phần nhỏ
vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy mà nghành giáo dục đang thực hiện nóichung và phương pháp giảng dạy môn giáo dục công dân của bản thân nói riêng
1.2.Mục đích nghiên cứu.
Đề tài nhằm xây dựng một số biện pháp thực hiện phương pháp thảo luậnnhóm trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh, góp phần năng cao chất lượng dạy và học môn GDCD ở Trường THPT BaĐình
1.3.Đối tượng nghiên cứu.
Phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy bài 13 “Công dân với cộng đồng” môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Ba Đình.
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Để thực hiện nhiệm vụ nghiên của đề tài, tác giả có sử dụng một số phươngpháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phương pháp duy vật biện chứng,
phương pháp duy vật lịch sử, phân tích, tổng hợp, so sánh, đáng giá, lịch sử logic…
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp điều tra khảo sát, phương
pháp quan sát, phương pháp thu thập thông tin, phương pháp thống kê toán học
và xã hội học…
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1.1 Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm.
Trong lý luận dạy học, có rất nhiều phương pháp, trong đó có 2 hệ thốngphương pháp: truyền thống và hiện đại Thảo luận nhóm là một phương pháp dạyhọc trong hệ thống các phương pháp dạy học hiện đại
Theo từ điển tiếng Anh thì Thảo luận nhóm được định nghĩa như sau: Thảoluận nhóm là quá trình thảo luận giữa các thành viên về một vấn đề cụ thể, do nhànghiên cứu đề ra, nhằm thu thập những ý kiến của các thành viên trong nhóm.Các nhà nghiên cứu về phương pháp thảo luận nhóm của Cousinet Roger,Ctuypa Kmade, Joho Kodeh, Nguyễn Thị Oanh đã chứng minh: Thảo luận nhóm
là phương pháp dạy học mang tính chất tích cực trong dạy học các môn học khácnói chung và môn đạo đức nói riêng
Phương pháp thảo luận nhóm là tổ chức cho học sinh bàn bạc, trao đổi trongnhóm nhỏ Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho mọi học sinhtham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh có thểchia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liên quan đếnnội dung bài học
Chương trình sách giáo khoa hiện nay của bộ môn GDCD hầu như kiến thức
đã cập nhật khá đầy đủ, toàn diện Vì vậy, cần phải có phương pháp tổ chức dạyhọc phù hợp để cuốn hút học sinh, phát huy vai trò chủ động, tích cực trong tìmhiểu, khai thác kiến thức của các em Mặt khác, thực hiện thảo luận nhóm có tácdụng rèn luyện kỹ năng làm việc tập thể, kỹ năng tư duy độc lập sáng tạo và kỹnăng tự học, nghiên cứu
2.1.2 Ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm.
1 TLN tạo cơ hội tối đa cho mọi thành viên trong nhóm được bộc lộ sự hiểubiết của mình, giúp học sinh (HS) phát triển khả năng tư duy và diễn đạt (điềunày đặc biệt có ích với HS nhút nhát);
2 Tạo cơ hội cho mọi thành viên trong nhóm học hỏi lẫn nhau, tập lắngnghe ý kiến của người khác một cách kiên nhẫn, lịch sự, tập đánh giá ý kiếnngười khác một cách độc lập;
3 Giảm bớt tính chủ quan, phiến diện, tăng tính khách quan khoa học trongkiến thức của HS;
Trang 64 Hình thành thói quen tương tác trong học tập, tăng năng lực hợp tác vàkhông khíhiểu biết, đoàn kết, tin cậy lẫn nhau;
5 Kích thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm;
6 Cải thiện mối quan hệ thầy- trò, trò- trò, giáo viên có thông tin phản hồi từ
HS để điều chỉnh việc dạy của thầy, việc học của trò đồng thời tăng cường mốigiao cảm thấy trò, khiến cho giờ học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn
2.1.3 Các bước tiến hành thảo luận nhóm.
Có 4bước tiến hành thảo luận nhóm:
Bước 1: Sau khi chia nhóm, giáo viên giới thiệu nội dung và cung cấp thôngtin, định hướng cho việc thảo luận và đề ra nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm
Bước 2: Thảo luận nhóm: Từng nhóm ngồi từng cụm với nhau để dễ dàngtrao đổi ý kiến, giáo viên dễ dàng quan sát, động viên nếu cần trong khi cả nhómđang thảo luận Nhóm trưởng có nhiệm vụ thu thập các ý kiến trong nhóm để báocáo
Bước 3: Thảo luận lớp: các nhóm báo cáo trước lớp, nếu cần các nhóm cóthể thảo luận với nhau để đi đến kết luận
Bước 4: Giáo viên tổng kết và khái quát kết quả bài học
2.2 Thực trạng trước khi áp dụng phương pháp thảo luận nhóm vào giảng dạy môn GDCD ở trường THPT Ba Đình.
2.2.1 Những thuận lợi.
Về học sinh:Các em học sinh đã làm quen với phương pháp thảo luận nhóm
ở các môn học và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở bậc THCS Đâythực chất là hoạt động trao đổi bài, thể hiện ý chí cá nhân trong giờ học được tổchức có mục đích Thông qua các hoạt động nhóm các em thi đua bọc lộ, thể hiệnhiểu biết của mình trước các bạn trong nhóm Phương pháp thảo luận nhóm gópphần làm cho giờ học sinh động, gây hứng thú, kích thích tư duy, tính tích cựcchủ động sáng tạo của học sinh Phương pháp này phù hợp với bài 13 “Công dânvới cộng đồng”chương trình GDCD lớp 10
Về giáo viên: Giáo viên giảng dạy môn GDCD của nhà trường đã được tập
huấn nhiều đợt về đổi mới phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học hiện đại Tổchuyên môn trên cơ sở đó đã triển khai cho thành viên trong tổ, nhóm chuyênmôn, tổ chức thực nghiệm trong các giờ học, trong các đợt thao giảng, hội giảng
Vì vậy giáo viên đã quen thuộc với phương pháp thảo luận nhóm
Trang 7Về nhà trường: Đối với trường THPT Ba Đình, giáo viên GDCD có thuận
lợi là phong trào phong trào soạn giảng theo tinh thần đổi mới phương pháp đượctriển khai sâu rộng Nhà trường có đủ cơ sở vật chất như máy tính, máy chiếu đanăng, phòng học bộ môn, các phương tiện dạy học hiện đại trang cấp khá đầy đủcho các lớp Do đó, giáo viên có đủ điều kiện để áp dụng công nghệ thông tin vàogiảng dạy, có nhiều thuận lợi trong việc thảo luận nhóm cho học sinh
2.2.2 Những khó khăn.
Do một bộ phận học sinh quan niệm đây là môn học phụ, tâm lí học sinhngại học môn GDCD, đôi khi học còn mang tính chất đối phó Vì lí do đó, giáoviên không hứng thú khi vận dụng phương pháp này trong giảng dạy Vì vậytrong giảng dạy gặp phải những khó khăn như sau:
Một là về công tác tổ chức lớp học: Các giờ học chủ yếu thảo luận theo một
hình thức đơn điệu là phân nhóm theo tổ, chưa chú ý đến các đối tượng khác như
sở thích, năng lực, giới tính, nhóm bàn hay địa bàn sinh sống Phân công tổtrưởng người đại diện trình bày kết quả thảo luận thường chú trọng đến một vài
em có năng lực học khá mà ít để ý các em tự bình bầu hay cử đại diện hoặc thựchiện luân phiên Lâu rồi các em không đủ tự tin để trình bày hay nhận xét
Hai là về phạm vi và mức độ kiến thức cần tìm hiểu: Các giờ học có sử dụng
thảo luận nhóm chỉ mới dừng lại ở mức độ yêu cầu học sinh tái hiện kiến thức ởtrong sách giáo khoa mà ít chú ý đến ý thức, thái độ, khả năng vận dụng kiến thứccủa học sinh vào đánh giá, nhận xét các tình huống trong thực tiễn đời sống Do
đó, học sinh cảm thấy học bộ môn xa rời cuộc sống, không thấy được giá trị củađạo đức đối với cuộc sống của con người Đây là phần khó trong chương trình vìhọc sinh thiếu trải nghiệm, thiếu chủ động và do đó giáo viên tỏ ra ngại khi thựchiện phần này
Ba là về câu hỏi: Hệ thống câu hỏi chuẩn bị cho thảo luận chưa phân định
các mức độ dễ, trung bình, khó, rất khó để phù hợp với năng lực của từng nhóm
và từng lớp ở các trình độ tương ứng của mỗi lớp Do vậy, khi thảo luận, có lớptrình bày rất tốt song có lớp không đáp ứng được yêu cầu
Bốn là: Kết quả dạy học không cao.
Sau khi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm thông thường ở lớp 10D nămhọc 2019- 2020 trong giảng dạybài 13 “Công dân với cộng đồng” môn GDCD
Trang 8lớp 10, tôi đánh giá kết quả học tập của học sinh thông qua bài kiểm tra 15 phútnhư sau:
Đề bài
Câu 1( 7 điểm):Tình huống.
Ông A và ông B là hàng xóm của nhau Mấy hôm trước, đàn gà nhà ông Asang bới nát vườn rau nhà ông B Trong lúc nóng giận, bà B đã ném chết một con
gà nhà ông A Vợ chồng ông A tiếc con gà, vợ ông B tiếc vườn rau nên hai bênquay ra lời qua tiếng lại cãi nhau, không ai chịu nhường ai, Sau khi đi làm về vàtìm hiểu rõ đầu đuôi sự việc, ông B khuyên nhủ vợ nên bình tĩnh Tối hôm đó ông
B đã chủ động sang nói với vợ chồng nhà ông A “Em sang chơi và xin lỗi hai bácchuyện hôm chiều, Em mong hai bác thông cảm cho vợ em cô ấy vừa xót vườnrau vừa tiếc công chăm bón bấy lâu nay, nên nóng giận mất khôn đã khiến hai bácphải phiền lòng Gia đình em sẽ đền cho hai bác con gà khác Con gà, mớ raucũng rất quý nhưng làm sao quý bằng tình nghĩa xóm riềng tối lửa tắt đèn có nhaucủa hai gia đình chúng ta được”
GV hỏi: Theo em, cách xử sự của ông B có phải là nhu nhược không? Tại sao?
Câu 2(3điểm): Đánh dấu (X) vào các câu đúng với hoạt động hợp tác?
D Tham gia quét dọn vệ sinh nơi ở vào ngày cuối tuần cùng mọi
người ở khu dân cư
E Việt Nam và Nhật Bản kí kết để phát triển giáo dục
Đáp án
Câu 1: Gợi ý trả lời: Cách xử sự của ông B trong trường hợp trên không phải
là nhu nhược, vì đó là cách xử sự có nghĩa, có tình, thể hiện sự tôn trọng, nhườngnhịn đối với những người xung quanh, làm cho tình nghĩa xóm làng trở nên bềnchặt
Câu 2: Các đáp án đúng của hợp tác là: B, C, E.
Kết quả điểm kiểm tra 15 phút của lớp 10D năm học 2019 – 2020
Trang 9Nội dung Lớp Sĩ số
Tỉ lệ % Điểm
giỏi
Điểm khá
Điểm trung bình
Điểm yếu kém
Sử dụng phương pháp
thảo luận nhóm thông
44( HS)
11.0(5HS)
45.0(20HS)
23.0(10HS)
21.0(9HS)
Nhận xét:
Kết quả cho thấy lớp 10D năm học 2019 - 2020, vận dụng phương pháp thảoluận nhóm chỉ dạy theo phương pháp thông thường Các em học sinh còn thiếu kỹnăng vận dụng kiến thức, chủ động liên hệ giải quyết vấn đề trong một tình huốngđặt ra, trong quá trình tìm hiểu nội dung bài học, cũng như trả lời các câu hỏi khikiểm tra đánh giá, vì vậy kết quả không cao
Từ thực nghiệm, tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:
Một là: Muốn giờ học bộ môn sinh động, hiệu quả, cuốn hút học sinh phải
đẩy mạnh việc đổi mới phương pháp, trong đó đặc biệt chú trọng đến thảo luậnnhóm và tăng cường kỹ thuật dạy học tích cực, áp dụng công nghệ thông tin hiệnđại vào giảng dạy Muốn thảo luận nhóm thành công phải chuẩn bị công phu, cótrách nhiệm, người giáo viên phải tâm huyết với bộ môn, với học trò Tăng cườngcông tác tự học, tự nghiên cứu chuyên môn
Hai là: Trước khi tổ chức thảo luận, cần phải có tiêu chí phân nhóm nhằm
tạo ra nhiều loại hình nhóm khác nhau, chọn lựa nội dung, câu hỏi thảo luận, hìnhthức và kỹ thuật trong thảo luận Trong tổ chức phải linh hoạt, nhạy bén, vừa chútrọng các mối quan hệ trong nhóm, vừa phải đề cao vai trò, vị thế của từng cánhân trong nhóm, trong lớp
2.3 Các giải pháp để thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy bài 13 “Công dân với cộng đồng” môn GDCD lớp 10, ở trường THPT Ba Đình.
2.3.1 Tìm hiểu học sinh, phân nhóm lớp.
Đầu năm học, giáo viên bộ môn cần tìm hiểu học sinh về: số lượng học sinh,giới tính, địa bàn sinh sống, năng lực học tập bộ môn, hiểu biết xã hội, tính cách,
vị trí chỗ ngồi, cán bộ lớp, chi hội thanh niên, cán sự bộ môn, tổ trưởng, tổ phó,
sở thích nhóm cá nhân…Trên cơ sở tìm hiểu để phân nhóm sao cho số thành viên
Trang 10các nhóm tương đối đều nhau Thông thường, với lớp 45 học sinh thì mỗi tổ cóthể từ 10-11 em Theo Điều lệ, mỗi tổ có 1 tổ trưởng và 1 đến 2 tổ phó Căn cứphân nhóm:
Theo tổ của lớp: thành 4 nhóm, nhóm trưởng vừa là người tổ chức cho nhómthảo luận, vừa là người đại diện trình bày và điểm của tổ được tính cho nhómtrưởng Vì vậy, nhóm trưởng thực hiện luân phiên để có điểm kiểm tra miệngtrong sổ ghi đầu bài
Theo dãy bàn: Mỗi lớp có 2 dãy bàn dọc theo lớp, mỗi dãy có 6 bàn, mỗibàn có 3-4 học sinh Vì vậy, có thể chia thành 4 nhóm hoặc 2 nhóm Nếu 4 nhómthì cứ 3 bàn liền nhau là một nhóm, nếu 2 nhóm thì mỗi dãy bàn dọc theo lớp làmột nhóm Nhóm trưởng do các nhóm đề xuất căn cứ điểm số mà người đó chưađạt ở các kỳ thảo luận trước
Theo giới tính: Nếu lớp có số nam, nữ tương đương thì có thể chia thànhnhóm nam và nữ, nếu số nam nữ quá chênh lệch thì không thực hiện được tiêu chínày
Theo năng lực: Nhóm năng lực thấp, trung binh, cao hoặc phân nhóm nănglực ở dạng thông hiểu, vận dụng, tổng hợp nhận xét, đánh giá
Theo sở thích: Có thể bằng câu hỏi trắc nhiệm dưới dạng đúng sai, trả lờingắn hoặc bày tỏ quan điểm cá nhân trước một tình huống cụ thể, giáo viên có thểphân thành các nhóm sở thích khác nhau như: Nhóm sở thích tại sao?, Nhóm sởthích như thế nào?, Nhóm sở thích ý nghĩa tác dụng?, Nhóm sở thích trách nhiệmtôi và chúng ta?, …Đặc trưng của nhóm sở thích “Tại sao” chính là việc làm rõnguyên nhân, “Như thế nào” là quá trình diễn biễn, “ý nghĩa tác dụng” là nêu vaitrò và “ trách nhiệm của tôi, chúng ta” là nêu trách nhiệm của mỗi người trướcmục tiêu, nhiệm vụ mà bài học đặt ra Đây là quá trình thống nhất trong toàn bộnội dung bài học
Theo nhóm địa bàn sinh sống: Nga Sơn có 3 vùng: vùng đồng chiêm trũng,vùng đông màu và vùng cói Tùy theo số học sinh cụ thể mỗi vùng trong lớp đểphân nhóm phù hợp Vùng chiêm trũng gồm các xã Nga Thắng, Ba Đình, NgaVịnh, Nga Trường, Nga Lĩnh, Nga Thiện, Nga Thạch; vùng cây màu là các xãNga Yên, Nga Mỹ, Thị Trấn, Nga Hải, Nga Trung, Nga Hưng, Nga Nhân, Nga
An, Nga Thành; vùng cói và biển gồm Nga Thủy, Nga Thanh, Nga Liên, NgaTân, Nga Bạch, Nga Điền, Nga Tiến, Nga Thái, Nga Phú Đặc trưng của học sinh