Tích hợp kiến thức văn học vào giảng dạy bài 9 môn địa lí lớp 12 (chương trình chuẩn) nhằm nâng cao hứng thú học tập cho học sinh

Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu đề tài là tích hợp kiến thức văn học vào dạy mục 1.c gió mùa- bài 9 Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa sách giáo khoa 12- chuẩn từ đó mở rộng vận d

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT ĐẶNG THAI MAI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP KIẾN THỨC VĂN HỌC VÀO GIẢNG DẠY BÀI 9 MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12 (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN) NHẰM NÂNG CAO

HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH.

Người thực hiện: Mai Thị Anh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Địa lí

THANH HOÁ NĂM 2021

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ quan trọng của đổi mới giáo dục Đây là một nhiệm vụ phức hợp đòi hỏi nhiều cách tiếp cận khác nhau Do đó người dạy cần có kĩ năng để vận dụng khéo léo, sáng tạo từng phương pháp hoặc có sự kết hợp nhiều phương pháp vào từng nội dung bài giảng để đảm bảo đạt hiệu quả dạy học tốt nhất

Công việc dạy học hiện nay của nhà giáo không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt lại kiến thức cho học sinh mà thông qua đó phải hình thành và rèn luyện cho học sinh các kĩ năng như: kĩ năng tự học, tự nghiên cứu, kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn… từ đó tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

Vì thế khi đi sâu vào nghiên cứu đề tài: “Tích hợp kiến thức văn học vào

giảng dạy bài 9 môn Địa lí lớp 12 (Chương trình chuẩn) nhằm nâng cao hứng

thú học tập cho học sinh" Tôi muốn tạo ra cho học sinh một môi trường học tập

thoái mái, sôi nổi, giảm bớt tính khô khan, lý thuyết của môn địa lý bằng những câu thơ, những áng văn phù hợp Từ đó phát huy tính tích cực, tự giác của các em trong việc lĩnh hội kiến thức, kích thích các em có những sáng kiến, đưa ra những nhận xét của chính mình về nội dung kiến thức

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài là tích hợp kiến thức văn học vào dạy mục 1.c gió

mùa- bài 9 Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa (sách giáo khoa 12- chuẩn) từ đó mở

rộng vận dụng vào một số bài giảng khác để góp phần phát huy tính tích cực của học sinh và nâng cao hiệu quả học tập

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Thu thập thông tin về kiến thức văn học có liên quan đến gió mùa để tích hợp vào giảng dạy địa lí lớp 12 ở trường THPT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài này tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp thu thập, xử lí tài liệu, phân tích và đánh giá số liệu, phương pháp đối chiếu so sánh…

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Khái niệm dạy học tích hợp

Theo UNESCO, dạy học tích hợp được định nghĩa như sau: “Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác của các khoa học khác nhau” Như vậy, dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong đó giáo viên

tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực (môn học/hoạt động giáo dục) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm

vụ học tập; thông qua đó hình thành những kiến thức và kĩ năng mới; phát triển được những năng lực cần thiết

2.1.2 Các mức độ dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp ở mức độ thấp mà giáo viên ở các trường phổ thông trước đây

và hiện nay vẫn đang tiến hành là lồng ghép, liên hê ̣những nội dung giảng dạy có liên quan vào quá trình dạy học một môn học

Ở mức độ cao hơn là dạy học tích hợp liên môn: xử lí các nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau

Ở mức độ cao nhất là dạy học tích hợp xuyên môn: Các môn học hòa trộn vào nhau thành một chỉnh thể thống nhất có logic khoa hoc ̣

2.1.3 Ưu điểm của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

- Đối với học sinh:

Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Đối với giáo viên:

Dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáo viên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phần phát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Xuất phát từ xu thế và tâm lí lựa chọn môn học hiện nay của các em học sinh ở các trường phổ thông là chủ yếu lựa chọn học các bộ môn tự nhiên (khối A, B) để thi vào các trường Đại học- Cao đẳng và xao nhãng hẳn việc học các môn xã hội trong đó môn Địa lí Đặc biệt cơ chế thi tốt nghiệp hiện nay cho phép học sinh được lựa chọn môn thi càng làm học sinh có tâm lí “ xem thường” Hơn nữa, ngay bản thân một số giáo viên bộ môn lại coi Địa lí chỉ là “ môn phụ” nên có tâm lí ngại đổi mới

Bên cạnh đó là sự bùng nổ mạnh mẽ của các luồng thông tin Học sinh ngày nay có điều kiện tiếp nhận thông tin từ nhiều phía, từ nhiều nguồn khác nhau như sách báo, internet, ti vi… chứ không phải từ một phía Vì thế đòi hỏi giáo viên giảng dạy lựa chọn ra các kĩ thuật dạy học tích cực để học sinh không thấy nhàm chán môn học mà còn tiếp thu kiến thức bộ môn hiệu quả

Để đáp ứng yêu cầu cải cách giáo dục, môn Địa lí đã có nhiều tiến bộ về phương pháp và kĩ thuật dạy học Tuy nhiên việc vận dụng đang còn cứng nhắc,

mệnh lệnh, bê y nguyên lý thuyết vào thực tiễn Vì vậy để góp phần vào việc tìm tòi, vận dụng, hoàn chỉnh phương pháp giảng dạy bộ môn Địa lí trong trường

THPT tôi đã nghiên cứu đề tài: “Tích hợp kiến thức văn học vào giảng dạy bài 9

môn Địa lí lớp 12 (Chương trình chuẩn) nhằm nâng cao hứng thú học tập cho

học sinh".

Nội dung gió mùa là nội dung rất khó nhưng lại rất hay và có ý nghĩa thực tiễn Hoạt động kinh tế chính của đa số gia đình các em học sinh ở ven địa bàn xã Quảng Bình (nơi có trường Đặng Thai Mai) vẫn là nông nghiệp thì nội dung này càng có ý nghĩa thực tiễn quan trọng

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Xác định các bước tích hợp

Để thực hiện tích hợp kiến thức văn học vào dạy mục 1.c gió mùa- bài 9

Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa” ( sách giáo khoa 12- chuẩn), tôi tiến hành các

bước sau đây:

* Bước 1: Xác định mục tiêu nội dung được tích hợp

- Kiến thức: Học sinh biết được nguyên nhân hình thành, nguồn gốc, tính chất của gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ ở nước ta Hệ quả của nó đối với sự phân chia mùa khí hậu

- Kĩ năng: Phân tích hoạt động của gió mùa dựa trên bản đồ khí hậu nước ta

Vận dụng kiến thức văn học để giải thích những hệ quả hoạt động của gió mùa ở nước ta

- Thái độ: có thái độ học tập đúng đắn, chủ động, tích cực

- Định hướng năng lực : Năng lực hợp tác, tìm kiếm xử lí thông tin, sử dụng bản đồ

* Bước 2: Xác định các nội dung được tích hợp trong mục 1.c - bài 9 Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

- Nội dung 1: Đặc điểm hoạt động của gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ ở nước ta

- Nội dung 2: Hệ quả hoạt động của gió mùa mùa đông và gió mùa mùa hạ ở nước

ta

*Bước 3: Tìm nguồn tài liệu để tích hợp

- Các tác phẩm văn học (văn xuôi, thơ) trong chương trình phổ thông hoặc sưu tầm các câu chuyện hay từ nguồn Internet

2.3.2 Tổ chức thực hiện nội dung được tích hợp trong bài học

Hoạt động 1: Tìm hiểu về nguyên nhân hình thành gió mùa

Hình thức: Cá nhân

*Bước 1: Giáo viên đặt câu hỏi: Hãy cho biết nước ta nằm trong vành đai gió nào? Gió thổi từ đâu tới đâu, hướng gió thổi ở nước ta?

*Bước 2: Học sinh trả lời (Gió mậu dịch thổi từ cao áp cận chí tuyến về Xích Đạo)

Giáo viên chốt kiến thức: Sự chênh lệch nhiệt độ của lục địa Á – Âu rộng lớn với đại dương Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương đã hình thành nên các trung tâm khí

áp thay đổi theo mùa, lấn át ảnh hưởng của gió mậu dịch, hình thành chế độ gió mùa đặc biệt của nước ta.

Hoạt động 2: Tìm hiểu đặc điểm của gió mùa mùa đông, gió mùa mùa hạ( thời gian, nguồn gốc, hướng, phạm vi, hệ quả)

Hình thức: Nhóm / lớp

*Bước 1: GV chia lớp thành 4 nhóm ( xếp theo nhóm chẵn, lẻ) và giao nhiệm vụ:

- Đọc nội dung mục 1.c trang 40-41, hình 9.3 trang 43 sách giáo khoa và các đoạn văn, đoạn thơ để hoàn thành phiếu học tập

NHÓM 1 và 3: TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM CỦA GIÓ MÙA MÙA ĐÔNG

- Giáo viên in ra giấy, phát trước cho học sinh nhóm 1 và 3 các đoạn văn về hoạt động của gió mùa mùa đông ở nước ta

- Giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết thông tin bằng cách dùng bút màu gạch chân các ý cần thiết trong phiếu thông tin

- Sau đó, giáo viên phát phiếu học tập để các nhóm thảo luận và hoàn thành:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhóm 1 và 3: tìm hiểu đặc điểm hoạt động của gió mùa mùa đông

gió

Nguồn gốc

Phạm vi Thời gian Hệ quả

GIÓ MÙA

MÙA ĐÔNG

Chàng đi cùng hướng với Tín Phong nhưng thật tội, quê chàng xa xôi lắm, mãi tít tận vùng cao áp Xibia - Viễn Đông của Liên bang Nga Lạnh lùng và khô khan – đó chính là bản tính của chàng Nếu như Tín Phong chỉ làm cho nàng Miền Bắc trở nên nóng và khô khan ở chừng mực nhất định, thì chàng Đông Bắc này lại làm cho Miền Bắc trở nên nữ tính hơn bao giờ hết.

Trong khoảng thời gian từ tháng 11 dương lịch năm trước đến tháng 4 năm sau, chàng Đông Bắc không ở chơi liên tục mà cứ đi đi về về với nhịp điệu 2-3,4 ngày mỗi đợt như vậy Tính ra, mỗi năm, tức mỗi mùa tán tỉnh yêu đương, có trung bình trên dưới 20 đợt chàng đi

về

( Chuyện tình của các chàng gió- Địa lí quanh ta)

Vào giai đoạn đầu, chàng thường đi một mình, hướng đi chủ yếu trong miền lục địa thẳng từ Xibia của Liên bang Nga, qua hết chiều dài miền Đông Trung Quốc để đến với gia đình Việt Nam

Về sau, trên đường đi ,chàng rủ theo những người bạn quen biết dọc đường, đó là áp cao Hoa Bắc và Hoa Trung - những thanh niên mới lớn của nhà Trung Quốc đi cùng Và

đường đi có thay đổi chút ít, lệch về phía đông nhiều hơn, tức về phía biển Chàng tung hứng nếm và ngậm vào mình một lượng hơi nước đáng kể dọc đường đi ngang qua biển Hoa Đông Cho nên, vào giai đoạn sau quãng từ tháng 2 trở đi, chúng ta thấy Đông Bắc trở nên khác trước, bớt khô khan Mỗi khi chàng về đến thường là mang theo mưa phùn, mưa xuân lất phất đi theo và bớt lạnh.

(Chuyện tình của các chàng gió- Địa lí quanh ta)

NHÓM 2+4: TÌM HIỂU ĐẶC ĐIỂM CỦA GIÓ MÙA MÙA HẠ

Vì đặc điểm hoạt động của gió mùa mùa hạ ở nước ta rất phức tạp, nội dung này vừa dài vừa khó hơn nội dung hoạt động của gió mùa mùa đông nên để giúp học sinh tiếp thu bài học dễ dàng hơn tôi không sử dụng đoạn văn giống nhóm 1 và

3 Đối với nhóm 2 và 4 tôi sử dụng đoạn thơ về gió mùa mùa hạ

- Giáo viên in ra giấy, phát trước cho học sinh nhóm 2 và 4 các đoạn thơ về hoạt động của gió mùa mùa hạ ở nước ta

- Giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết thông tin bằng cách dùng bút màu gạch chân các ý cần thiết trong phiếu thông tin

( Nguồn Internet)

- Sau đó, giáo viên phát phiếu học tập để các nhóm thảo luận và hoàn thành:

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Nhóm 2 và 4: tìm hiểu đặc điểm hoạt động của gió mùa mùa hạ

Em lại nghe anh kể

Về gió mùa hạ thổi

Suốt nửa năm không đổi

Bền bỉ hướng Tây Nam

Cứ mỗi độ tháng 5

Từ áp cao Bắc Ấn( Ấn Độ Dương)

Gió thổi đến nước ta

Mang mưa sa mặt đất

Cả Nam Bộ được tất

Cùng với dải Tây Nguyên

Tháng 5-7 mưa xuyên

Đầu mùa hạ nóng ẩm

Dãy Trường Sơn như tấm

bình phong chắn gió về

Nên Trường Sơn mưa táp

Nắng rát ở sườn Đông

Anh có về phía Đông

dãy Trường Sơn đầu hạ

Anh sẽ thương cha mạ( mẹ -tiếng Huế)

Khi đón cơn gió Lào

Không có ở nơi nào

Trên đất hình chữ (ét) S

Gió phơn lại rõ nét

Như dọc dải miền Trung.

Mùa hạ vào tầm trung( giữa mùa hạ)

Áp cao Nam chí tuyến Mạnh dần lên lấn át Đưa gió về nước ta Vùng xích đạo bao la Gió đi theo tiếp ẩm Gây mưa lớn, mưa nhiều Nam Bộ và Tây Nguyên Được đà gió đi xuyên Qua biển Đông mênh mông Gió chùng chình ngó trông

Áp thấp Bắc Bộ hút Gió xoay hướng một chút

Đi theo hướng Đông Nam Gây cho mưa miền Bắc Anh ơi ở miền Bắc Cùng miền Trung kéo dài Gió mùa- hội tụ dải( dải hội tụ nhiệt đới) Cùng với bão phương xa

Đã tạo cho nước ta Một mùa rộng khắp.

Tên gió Phạm

vi

Thời gian

gió

Hệ quả

GIÓ

MÙA

MÙA

HẠ

Đầu hạ:

Giữa và cuối hạ:

*Bước 2: Đại diện các nhóm trả lời, các nhóm khác nhận xét, bổ sung

Giáo viên kết luận kiến thức chuẩn

PHIẾU PHẢN HỒI THÔNG TIN SỐ 1

Gió mùa Hướng

gió

Nguồn gốc

GIÓ

MÙA

MÙA

ĐÔNG

Đông Bắc

Áp cao Xibia

Miền Bắc ( 16oB trở ra)

Từ tháng

XI-IV năm sau

Tạo một mùa đông lạnh ở miền Bắc

PHIẾU PHẢN HỒI THÔNG TIN SỐ 2

Tên gió Phạm

vi

Thời gian

Nguồn gốc Hướng

gió

Hệ quả

GIÓ

MÙA

MÙA

HẠ

Cả nước

Từ tháng

V - X

-Đầu hạ: áp cao Bắc Ấn

Độ Dương

Tây Nam

- Mưa cho Nam Bộ, Tây Nguyên

- Khô nóng cho đồng bằng ven biển Trung Bộ, phần nam Tây Bắc

-Giữa và cuối hạ: áp cao cận chí tuyến bán cầu Nam

Tây Nam và Đông Nam

- Mưa cho cả 2 miền Nam Bắc

- Mưa tháng IX cho Trung Bộ

- Tạo nên gió mùa Đông Nam cho Bắc Bộ

- Sau khi giáo viên đưa thông tin để chuẩn kiến thức, giáo viên có thể đặt thêm các câu hỏi cho các nhóm:

Câu hỏi l: Tại sao miền Nam hầu như không ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc Câu hỏi 2: Tại sao cuối mùa đông, gió mùa Đông Bắc gây mưa ở vùng ven biển và đồng bằng sông Hồng?

Câu hỏi 3: Tại sao khu vực ven biển miền Trung có kiểu thời tiết nóng, khô vào đầu mùa hạ?

Hoạt động 3: Nhận xét và giải thích nguyên nhân hình thành các trung tâm áp cao và áp thấp vào mùa đông và mùa hạ.

Hình thức: cá nhân/lớp

Chuyển ý: Gió mùa góp phần mang đến cho nước ta một lượng mưa, ẩm lớn

GV nhắc lại cho HS mối quan hệ giữa khí áp và gió

- Vì nội dung này rất khó đối với học sinh, giáo viên hướng dẫn học sinh cách khai thác các bản đồ Hình 9.1, 9.2, 9.3 trang 41, 42, 43 sách giáo khoa

*Bước 1:

Giáo viên đặt câu hỏi:

1 Nhận xét và giải thích nguyên nhân hình thành các trung tâm áp cao và áp thấp vào mùa đông?

2 Nhận xét và giải thích nguyên nhân hình thành các trung tâm áp cao và áp thấp vào mùa hạ?

*Bước 2: Một HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung GV chuẩn kiến thức.

Vào mùa đông lục địa Á - Âu lạnh, xuất hiện cao áp Xibia Đại dương Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương nóng hơn hình thành áp thấp Alêut và áp thấp Ấn Độ Dương Mặt khác, lúc này là mùa hạ của bán cầu Nam nên áp thấp cận chí tuyến Nam hoạt động mạnh hút gió từ cao áp Xibia về Như vậy, bản chất của gió mùa

ĐB là khối khí cực lục địa từ trung tâm áp cao Xibia, ở vĩ độ 500B Đây là 1 vùng rất lạnh và khô

+ Nửa đầu mùa đông ( tháng 11- 12- 1 ), khối khí di chuyển qua lục địa châu Á rộng lớn mang lại cho mùa đông ở m.B nước ta thời tiết lạnh và khô

+ Nửa sau mùa đông ( tháng 2- 4 ), do áp thấp Alêut làm cho khối khí lạnh di chuyển về phía đông qua biển Nhật Bản và BĐ vào nước ta, gây nên thời tiết lạnh

ẩm Trên đường di chuyển qua biển, khối khí bị biến tính mạnh, tăng t0 và nhận thêm nhiều hơi nước để đạt độ ẩm tương đối tới 90% Vào cuối mùa, thời tiết ấm

ẩm hơn Lượng ẩm cao gây mưa phùn mùa đông cho vùng ven biển và đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ

Khi di chuyển xuống phía nam, gió mùa ĐB suy yếu dần, bớt lạnh hơn và hầu như bị chặn lại ở dãy BM Từ Đà nẵng trở vào, Tín phong BCB cũng thổi theo hướng ĐB chiếm ưu thế, gây mưa cho vùng ven biển Trung bộ và là nguyên nhân chính tạo nên mùa khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên

Vào mùa hạ ( từ tháng 5 đến tháng 10 ) có hai luồng gió cùng hướng tây nam thổi vào Việt Nam

- Vào đầu mùa hạ (tháng 5- 7): trung tâm áp thấp Ấn Độ- Mianma hút gió từ Ấn Độ Dương (áp cao Bắc Ân Độ Dương ) qua vịnh Bengan ( khối khí nhiệt đới vịnh Bengan – TBg) khối khí này có tính chất nóng ẩm nên thường gây ra dông nhiệt mạnh Đầu mùa hạ, khối khí TBg di chuyển theo hướng tây nam, xâm nhập trực tiếp và gây mưa lớn cho đồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên

- Khi vượt qua dãy Trường Sơn và các dãy núi chạy dọc biên giới Việt- Lào, tràn xuống vùng đồng bằng ven biển Trung Bộ và phần nam của khu vực Tây Bắc, khối khí này trở nên khô nóng ( gọi là gió phơn Tây Nam, hay gió Tây, gió Lào) Thời tiết do gió này mang lại rất nóng và khô, nhiệt độ lên tới >370C và độ ẩm xuống dưới 50%

- Vào giữa và cuối mùa hạ:gió mùa tây nam xuất phát từ áp cao cận chí tuyến bán cầu Nam hoạt động mạnh

khi vượt qua vùng biển xích đạo, khối khí này trở nên nóng ẩm hơn, thường gây mưa lớn và kéo dài cho các vùng đón gió ở Nam Bộ và Tây Nguyên Hoạt động của gió TN cùng với dải hội tụ nhiệt đới là nguyên nhân gây mưa mùa hạ cho cả 2 miền N- B và mưa tháng 9 cho Trung bộ

- Do áp thấp Bắc Bộ, khối khí này di chuyển theo hướng đông nam vào Bắc Bộ tạo nên “gió mùa Đông Nam” vào mùa hạ ở miền Bắc nước ta

Hoạt động 4: Hệ quả hoạt động của gió mùa nước ta

Hình thức: Cả lớp

*Bước 1: Giáo viên nêu vấn đề: Hoạt động của gió mùa nước ta rất phức tạp từ đó tạo nên sự phân mùa khí hậu như thế nào? Trình bày sự phân mùa đó ở miền Bắc, miền Nam và giữa Tây Nguyên- đồng bằng Trung Trung Bộ

*Bước 2: Học sinh trả lời Giáo viên chuẩn kiến thức

*Bước 3: Giáo viên đưa ra các câu thơ liên quan đến hoạt động của gió mùa yêu

cầu học sinh trả lời các câu hỏi:

Sự luân phiên của các khối khí hoạt động theo mùa khác nhau cả về hướng và tính chất đã tạo nên sự phân mùa khí hậu nước ta.

- Miền Bắc có mùa đông lạnh, ít mưa và mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều; hai mùa chuyển tiếp là mùa xuân và mùa thu

- Miền Nam có một mùa mưa và một mùa khô rõ rệt Nền nhiệt độ quanh năm cao

- Giữa Tây Nguyên và đồng bằng ven biển Trung Trung bộ có sự đối lập về

mùa mưa và mùa khô

Câu thơ 1:

Hải Vân đèo lớn vừa qua Mưa xuân ai bỗng đổi ra nắng hè

(Tản Đà)

1 Câu thơ trên nói về hoạt động của loại gió mùa nào nước ta?

2 Giải thích tại sao lại có hiện tượng trên

Gợi ý trả lời:

Đèo Hải Vân thuộc vùng núi Bạch Mã, bức chắn hoạt động gió mùa Đông Bắc ở nước ta:

+ Phía Bắc đèo Hải Vân: đón gió mùa ĐB gây mưa lớn nên có cảm giác mưa xuân + Phía nam đèo Hải Vân: do bức chắn địa hình nên hầu như không chịu ảnh hưởng của gió mùa ĐB( mà của Tín phong ĐB) nên nóng quanh năm

Câu thơ 2:

Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy

( “Mưa xuân”- Nguyễn Bính)

1 Hãy cho biết câu thơ trên đúng với kiểu thời tiết ở miền nào của nước ta?

2 Giải thích hiện tượng "mưa xuân" được nhắc đến trong câu thơ trên?

Gợi ý trả lời:

1.Câu thơ trên đúng với kiểu thời tiết mưa phùn vào cuối gió mùa đông bắc ở các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ, Trung du miền núi Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ( miền Bắc)

2 Vào cuối mùa đông gió Đông bắc từ cao áp Xibia bị lệch hướng thổi vòng ra khu vực Vịnh Bắc Bộ nên mang theo một lượng hơi ẩm, khi vào đất liền lượng hơi ẩm

bị ngưng tụ gây ra kiểu thời tiết lạnh, ẩm, có mưa phùn nhỏ( mưa xuân)

Câu thơ 3:

Một dãy núi mà hai màu mây Nơi nắng nơi mưa, khí trời cũng khác Như anh với em, như Nam với Bắc Như Ðông với Tây một dải rừng liền

( " Trường Sơn Ðông, Trường Sơn Tây”- Phạm Tiến Duật)

1 Câu thơ trên nói về đặc điểm khí hậu vùng nào nước ta?

2 Giải thích tại sao lại có hiện tượng khác nhau trên

Gợi ý trả lời:

1 Nói về hiện tượng thời tiết ở hai bên sườn Đông và Tây dãy Trường Sơn

2 Hiện tượng này do tác động của gió mùa Tây Nam kết hợp hướng dãy núi:

gió mùa TN mang theo hơi ẩm lớn gây mưa cho Tây Nguyên( Tây Trường Sơn), nhưng khi vượt qua dãy Trường Sơn sang sườn Đông gió bị biến tính trở nên khô nóng( gây nên hiện tượng phơn bên sườn Đông)

Hoạt động 5: Đánh giá, củng cố nội dung gió mùa

*Bước 1: Giáo viên đưa ra hệ thống câu hỏi trắc nghiệm sau:

Mức độ nhận biết: