Vận dụng phương pháp dạy hoc tích cực môn ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT hoàng lệ kha

Đổi mới phương phápdạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học ở môn Ngữ Văn nói riêngtrong đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại; Phát huy năng lực củahọc sinh và vận dụng

9 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5

10 3 Các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học môn ngữ văn

theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường THPT

Hoàng Lệ Kha:

8-21

11 4 Hiệu quả của việc đổi mới phương phương pháp dạy học

môn Ngữ văn nhằm phát huy năng lực của học sinh ở Trường

I MỞ ĐẦU:

1 Lý do chọn đề tài:

Đổi mới giáo dục đang được toàn xã hội quan tâm Đổi mới phương phápdạy học nói chung và đổi mới phương pháp dạy học ở môn Ngữ Văn nói riêngtrong đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại; Phát huy năng lực củahọc sinh và vận dụng kiến thức Ngữ Văn vào thực tiễn, tập trung dạy cách học,cách nghĩ,khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học cập nhật và đổi mới trithức, kỹ năng và phát triển năng lực trong môn Ngữ Văn trường THPT

Nghị quyết 29 – NQ/ TW được Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp Hành TW khóa

XI, thông qua ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản , toàn diện GD&ĐT, đápứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trườngđịnh hướng Xã Hội Chủ Nghĩa và hội nhập quốc tế đã nêu rõ mục tiêu cụ thể

của giáo dục phổ thông là: “Đối với giáo dục phổ thông tập trung phát triển trí tuệ, thể chất,hình thành năng lực, phẩm chất công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học,năng lực, kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn”.

Để thực hiện được mục tiêu đó, yêu cầu đặt ra cho nghành giáo dục hiệnnay trong giảng dạy là phải chuyển từ dạy học tiếp cận nội dung sang dạy họctheo hướng tiếp cận năng lực học sinh, theo đó người học khi tốt nghiệp ratrường có đủnăng lực, nắm vững kiến thức và kỹ năng nhằm đáp ứng yêu cầucủa xã hội cũng như thị trường lao động hiện nay Như vậy việc đổi mới phươngpháp dạy học là một giải pháp được xem là có tính then chốt,có tính đột phá choviệc thực hiện chương trình này

Ngày nay, khi tri thức đã trở thành yếu tố hàng đầu để phát triển kinh tế trithức thì các nước trên thế giói đều ý thức được rằng giáo dục là đòn bẩy quantrọng để đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển xã hội bền vững Nhận thứcsâu sắc về điều đó, việc đổi mới tư duy giáo dục trong thời đại tri thức nhằm đápứng sự thay đổi của cuộc sống là một tất yếu, bởi vì khi hệ thống tri thức có sựthay đổi thì sớm hay muộn, nhanh hay chậm, năng lực tư duy và hoạt động củacon người cũng phải thay đổi, đời sống hiện thực biến đổi luôn đặt ra những vấn

đề mới, buộc con người phải suy nghĩ, tìm kiếm những lời giải đáp và nhữngphương tiện để giải quyết vấn đề Những tri thức mới ra đời bổ sung và bồi đắpcho hệ thống tri thức đã có, làm thay đổi cách nhìn nhận, thay đổi từng phần thếgiới quan, dẫn đến thay đổi cả phương thức hoạt động của con ngừời và cộngđồng Điều đó cũng có nghĩa rằng, những tri thức mới đã làm thay đổi tư duycủa con người Dạy cách học, một trọng tâm trong đổi mới tư duy giáo dục hiệnnay Theo đó, việc đổi mới phương pháp dạy học nhắm đáp ứng bối cảnh thờiđại, nhu cầu phát triển đất nước, nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, mục tiêugiáo dục phổ thông, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, phù hợp với nộidung giáo dục từng cấp, lớp được xem như một điều kiện có tính kiên quyết,nhằm quán triệt quan điểm chỉ đọ trong nghị quyết số 29 – NQ/TW ngày04/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa X1về đổi mới căn bản toàn diện giáo

dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện

kinh tế thị trường dịnh hướng XHCN và hội nhập quốc tế: “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực

và phẩm chất người học”

Việc đổi mới phương pháp dạy học cần được thực hiện trên cơ sở phânhóa đối tượng, các căn cứ về điều kiện, loại hình năng lực và phẩm chất cần pháttriển ở người học để từ đó lựa chọn các hình thức tổ chức dạy học phù hợp, tăngcường các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và ứng dụng công nghệ thông tin,truyền thông trong tổ chức dạy học thông qua việc sử dụng các mô hình học tậpkết hợp giữa lớp học truyền thống và các lớp học trực tuyến cùng với việc tổ chứcho người học thực hiện các nhiệm vụ học tập ở trên lớp, coi trọng giao nhiệm

vụ và hướng dẫn việc học tập ở nhà, ở ngoài nhà trường, đẩy mạnh hoạt độngnghiên cứu khoa học, tăng cường mô hình học tập gắn với thực tiễn, xây dựng

và sử dụng tủ sách lớp học, phát triển văn hóa đọc gắn với hoạt động của cáccâu lạc bộ Văn học trong nhà trường, tăng cường hoạt động giao lưu, hợp tácnhằm thúc đẩy hứng thú học tập, rèn luyện kỹ năng sống, năng cao hiểu biết vềcác giá trị văn hóa truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa thế giới… giáoviên tổ chứ hướng dẫn hoạt động, tạo môi trường học tập thân thiện và nhữngtình huống có vấn đề nhằm khuyến khích người học tích cực tham gia các hoạtđộng học tập, tự khẳng định năng lực và nguyện vọng của bản thân, rèn luyệnthói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và vận dụng hiệu quả nhữngkiến thức, kỹ năng đã tích lũy được để phát triển con người toàn diện ở nèn côngnghiệp 4.0 Giáo dục sáng tạo và xây dựng nguồn nhân lực vì phát triển bầnvững, hướng tới một nên giáo dục Việt Nam hiên đại và hội nhập quốc tế Trongthực tiễn dạy và học trong các nhà trường cho thấy cách dạy của giáo viên vàcách học của học sinh thường bị chi phối bởi quan niệm “ Thi gì học nấy” vàmối quan hệ hai chiều này tạo sự lúng túng, thụ động trong dạy và học ở các nhàtrường, vì vậy đổi mới phương pháp dạy học nói chung và đổi mới phương phápdạy học ở môn Ngữ Văn nói riêng nhằm phát huy năng lực của học sinh là mộtvấn đề cấp thiết hiện nay

Vì vậy, chúng ta thấy rằng dổi mới phương pháp dạy học ở môn Ngữ Văngiúp phát triển năng lực học sinh thì khi đó quá trình dạy học trở nên tích cực rấtnhiều Đây là một yêu cầu quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục góp phầnthực hiện thắng lợi nghị quyết 29 – NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị Trungương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đã đề ra và đáp ứng yêucầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông

Xuất phát từ những vấn đề nêu trên và từ thực tiễn công tác đổi mớiphương pháp dạy học ở các nhà trường THPT Tôi đã chọn đề tài nghiên cứu là:

“Vận dụng phương pháp dạy hoc tích cực môn Ngữ Văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT Hoàng Lệ Kha”.

2 Mục đích nghiên cứu:

Qua việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn để từ đó đề xuất các phươngpháp nhằm thực hiện đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Ngữ Văn theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT Hoàng Lệ Kha góp phần

nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới theo mục tiếu

mà nghị quyết 29 – NQ/TW đã đề ra

3 Đối tượng nghiên cứu :

Các phương pháp nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữvăn theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT Hoàng Lệ Kha

- Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực nói chung và cácphương pháp dạy học đặc thù môn Ngữ Văn

- Minh họa qua bài thơ: Đây thôn Vĩ Dạ của Hàn Mặc Tử

- Học sinh khối 11 trường THPT Hoàng Lệ Kha

4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được sử dụng các phương pháp nghiêncứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Sử dụng các phương pháp phân tích,tổng hợp để nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Sử dụng phương pháp quan sát ,đánh giá thực tiễn, tổng kết kinh nghiệm, kiểm tra thông tin

Quốc hội đã ban hành nghị quyết số 88 / 2014/ QH13 về đổi mới chương

trình, GSK giáo dục phổ thông đã nêu rõ về yêu cầu đổi mới “ Kế thừa và phát triển những ưu điểm của SGK giáo dục phổ thông hiện hành phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của nền văn hóa Việt Nam và phù hợp với xu thế quốc tế, đồng thời đổi mới toàn diện mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, thi kiểm tra đánh giá chất lượng giáo dục theo yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, khắc phục tình trạng quá tải, tăng cường thực hành và gắn với thực tiễn cuộc sống”.

Nghị quyết hội nghị TW8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện về đổimới giáo dục và đào tạo Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học theohướng hiện đại phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức,

kỹ năng của người học khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máymóc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang hình thức tổ chứ học tập đa dạng, chú ý các hoạt

động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông trong dạy và học.

b Những khái niệm cơ bản của đề tài:

- Khái niệm về phương pháp dạy học tích cực : Nói đến phương pháp dạyhọc tích cực chính là nói đến cách dạy học mà ở đó, giáo viên là người đưa rahững gợi mở cho một vấn đề và cùng học sinh tìm ra mấu chốt vấn đề

Mô hình phương pháp dạy học phát huy năng lực của học sinh.

Hay nói cách khác, phương pháp dạy và học phát huy năng lực của họcsinh không cho phép giáo viên truyền đạt hết kiến thức mình có đến học sinh màthông qua sự dẫn dắt sơ khai sẽ kích thích học sinh tìm tòi và khám phá kiếnthức đó Cách dạy này đòi hỏi những giảng viên phải có bản lĩnh, chuyên môntốt và cả sự nhiệt thành, hoạt động hết công suất trong quá trình giảng dạy

Về khái niệm năng lực:

Khi viết về mục tiêu học tập có tính tổng hợp, đó là các mục tiêu về năng

lực, “ Thật ra năng lực nào đó của một con người thường là tổng hòa của kiến thức, kỹ năng, tình cảm – thái độ được thể hiện trong một hành động và tình huống cụ thể” Tác giả Lâm Quang Thiệp.

Từ các quan điểm trên đây chúng ta có thể hiểu năng lực là sự kết hợp củacác kỹ năng, phẩm chất, thái độ của một cá nhân để thực hiện một nhiệm vụ cóhiệu quả

Dạy học theo hướng phát triển năng lực là phải phát huy được tính tíchcực, chủ động, sáng tạo trong tình huống thực tiễn đánh giá kết quả học tập

2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN:

a.Thực trạng của đổi mới phương pháp dạy học:

Chúng ta đều biết rằng chỉ có đổi mới căn bản phương pháp dạy thì mới

có thể tạo được sự đổi mới thực sự trong ngành giáo dục, mới đảm bảo đượcmục tiêu chuyển từ dạy làm trung tâm sang lấy học làm trung tâm Cho nên dạy

học là một quá trình hoạt động diễn ra: Dạy và học , đó là hai nhân tố tác độngbiện chứng trong một mối quan hệ thống nhất.

Sự khác nhau giữa dạy học truyền thống và dạy học theo hướng phát huy năng lực của học sinh.

Chức năng của quá trình này là hình thành cho người học hệ thống trithức khoa học, các kĩ năng, kĩ xảo và khả năng vận dụng vào thực tiễn Kết quảcủa nó là nâng cao trình độ học vấn của người đọc, kể cả mặt kiến thức, phươngpháp hoạt độngvà năng lực tổ chức thực tiễn

Trong quá trình dạy và học thì nhân tố dạy(Giáo viên) giữ vai trò chủ đạo.Song nhân tố học (Học sinh) là hoạt động tích cực, sáng tạo, năng động để chủđộng tiếp thu các kiến thức khoa học xã hội

Quá trình dạy và học là hai hoạt động là hai hoạt động có sự tác động biệnchứng lẫn nhau.Nếu hai hoạt động này tách rời nhau thì không còn là quá trình dạy

và học nữa Hoạt động dạy học chỉ có hiệu quả khi nó biết tác động kích thích, khơidậy ở người đọc những nhu cầu mới Còn người đọc chỉ có hiệu quả khi nó biết pháthuy tính tự giác, độc lập, sáng tạo và tích cực để lĩnh hội kiến thức

Vậy, để đạt được yêu cầu nêu trên thì chúng ta phải đổi mới phương phápgiảng dạy, nhưng vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy là việc đổi mới nhưthế nào chứ không phải đổi mới bằng cách nào Đề chủ thể của quá trìnhhọcđược cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo,thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ, chứ không phải thụđộng tiếp thu những tri thức được giáo viên sắp đặt sẵn, đặt người học vào tìnhhuống có vấn đề, vào thực tế cuộc sống, người học trực tiếp thảo luận, quan sát,giải quyết vấn đề theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức mới,không rập khuân mẫu có sẵn, bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo Để làmđược điều này giáo viên không chỉ đơn giản truyền đạt tri thức mà còn hướngdẫn các hoạt động Nội dung và phương pháp dạy học phải giúp cho đối tượnghọc sinh biết hoạt động và tích cực tham gia các chương trình hoạt động

Như vậy, đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy họcphải nhằm góp phần tích cực vào việc đào tạo nguồn nhân lực và nhưng côngdân mới có tính năng động, sáng tạo, thích ứng với sự phát triển của xã hội, cóphẩm chất và năng lực để thực hiện sự nghiệp phát triển của đất nước ta hiệnnay Cho nên đổi mới phương pháp môn Ngữ văn là nhằm phát huy theo hướng

phát triển năng lực của học sinh, tức là dạy học lấy học sinh làm trung tâm.Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực là dạy học thôngqua tổ chức các hoat động của học sinh, dạy học chú trọng rèn luyện phươngpháp tự học, tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác, kết hợpđánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

Đối với phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinhkhông có nghĩa là gạt bỏ, loại trừ, thay thế hoàn toàn các phương pháp truyềnthống Vấn đề là ở chỗ, cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của cácphương pháp dạy học hiện có như thuyết trình, nêu vấn đề, giảng giải, vấnđáp…, đồng thời phải học hỏi , vân dụng một số phương pháp dạy học mới mộtcách linh động nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinhtrong học tập, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy học ở đạ phương và trường

sở tại

Phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực của học sinh không

hề hạ thấp hay giảm nhẹ vai trò chủ đạo của người thầy Để phương pháp dạyhọc tích cực đạt được hiệu quả cao, người thầy phải thực sự trở thành ngườithiết kế, tổ chức hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm để học sinhchiếm lĩnh tri thức mới, hình thành kĩ năng, thái độ, tình cảm và niềm tin theoyêu cầu của nội dung, chương trình môn Ngữ Văn Nhưng không phải mọi loạitri thức đều có thể do học sinh chiếm lĩnh được và hơn thế nữa phương pháp dạyhọc tích cực cần phải có sự trợ giúp của các thiết bị và phương tiện dạy học tiến

bộ như công nghệ thông tin

Đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ Văn theo hướng phát triển nănglực phải quán triệt nguyên tắc học đi đôi với hành lý luận gắn liền với thực tiễn.Thông qua các việc đa dạng hóa các hoạt động dạy học, gắn hoạt động học vớihoạt động xã hội,, hoạt động lao động với hoạt động thực tiễn ở địa phươngđểhình thành nhận nhận thức đúng đắn về thế giới quan nhân sinh quan và củng cốniềm tin,k ĩ năng tổ chức hoạt động thực tế của học sinh

Muốn đổi mới cách học thì phải đổi mới cách dạy.Cách dạy quyết địnhcách học,tuy nhiên thói quen học tập thụ độngcủa học sinh cũng ảnh hưởng đếncách dạy của thầy Mặt khác,cũng có trường hợp học sinh mong muốn được họctheo phương pháp dạy học tích cực nhưng do giáo viên chưa đáp ứng được Dovậy, giáo viên phải bồi dưỡng, phải kiên trì dạy học theo phương pháp dạy họctích cực, tổ chức hoạt động nhận thức từ đơn giản đến phức tạp,từ thấp đến cao,hình thành thói quen cho học sinh Trong đổi mới phương pháp có sự hợp tácgiữa thầy và trò,phối hợp hoạt động dạy với hoạt động học thì mới có kết quả.Phương pháp dạy học tích cực bao hàm cả phương pháp dạy và học diễn ramạnh mẽ.Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn Ngữ vănnói riêng ở trường THPT Hoàng Lệ Kha đã và đang diễn ra mạnh mẽ nhưngvẫn chưa diễn ra đồng bộ, chưa đi vào chiều sâu mà chủ yếu tập trung vào cácđợt phát động phong trào thì làm mạnh còn sau đó thì lắng xuống

b.Kết quả khảo sát thực tế:

Thông qua các năm học 2021 -2020 trực tiếp dạy các lớp10A4,10A6,10A7 và trong năm học này tôi tiếp tục được phân công giảng dạycác lớp 11A4, 11A6, 11A7 ở trường THPT Hoàng Lệ Kha có kết quả như sau:

- Về phía giáo viên: Một số giáo viên còn lúng túng trong việc thực hiệnnên khi tiến hành thao tác còn chậm.

- Về phía học sinh: Mặc dù phần lớn học sinh rất hào hứng tham gia cáchoạt động như: Học sinh làm trung tâm, thì tâm lý của một số em còn e dè, ngạihoạt động nhóm, hoạt động cặp, chưa chủ động sáng tạo

- Qua thực tế đó, chúng ta cần thấy rằng cần phải có sự căn bản trong đổimới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp, làm một cách đồng bộ ở tất cả các

môn, đặc biệt trong xu thế toàn cầu hóa, “ Nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc

tế, hội nhập kinh tế quốc tế” Vì vậy phải có sự thay đổi trong cách dạy và học

môn Ngữ văn Vậy thay đổi như thế nào? Đây không phải là câu hỏi dễ, thay đổi

từ cách nhìn nhận của học sinh, thâm chí là cả ở các bậc phụ huynh

- Để đạt được sự thay đổi đó, giáo viên phải trực tiếp giảng dạy môn NgữVăn phải có đổi mới về phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học.Làm sao để gây được sự chú ý, say mê ham muốn tìm hiểu kiến thức của bộmôn một cách tích cực và chủ động của học sinh

- Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcthể hiện qua bốn đặc trưng cơ bản sau:

- Một, dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp họcsinh tự khám phá những điều chưa biết chứ không thụ động tiếp thu những trithức được sắp đặt sẵn giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hànhcác hoạt động học tập hoặc tình huống thực tiễn…

- Hai, chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa vàcác tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìmtòi và phát hiện kiến thức mới Định hướng cho học sinh cách tư duy như phântích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về quen… để dầnhình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo

- Ba, tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trởthành môi trường giao tiếp GV - HS và HS - HS nhằm vận dụng sự hiểu biết vàkinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết các nhiệm vụ học tậpchung

- Bốn, chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốttiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học) Chútrọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiềuhình thức như theo lời giải/đáp án mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác định tiêuchí để có thể phê phán, tìm được nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

Với những yêu cầu nêu trên tôi đưa ra một số giải pháp minh họa để cụ thểhoá việc đổi mới dạy học môn Ngữ Văn với một số nội dung hoạt động học tậpnhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Chính vì vậy, tôi lựachọn một số phương pháp giảng dạy được sử dụng nhiều trong giảng dạy môn NgữVăn Dưới đây là một số phương pháp mà tôi lựa chọn giảng dạy, áp dụng

- Phương pháp thảo luận nhóm

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp giải quyết vấn đề

- Phương pháp dự án

- Phương pháp liên hệ thực tế và tự liên hệ

- Phương pháp dùng phiếu học tập, bài tập thảo luận

- Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy

- Phương pháp vận dụng tri thức liên môn

a Phương pháp thảo luận nhóm:

Đối với phương pháp này giáo viên phải tổ chức cho học sinh bàn bạc,trao đổi trong nhóm nhỏ, nhằm giúp cho mọi học sinh có thể chia sẻ kiến thức,kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề của nội dung bài học

Về thực chất, phương pháp thảo luận là tổ chức cho học sinh bàn bạc, traođổi trong nhóm nhỏ Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho họcsinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh

có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liênquan đến nội dung bài học

- Học tập hợp tác theo phương pháp này trong giảng dạy môn Ngữ Vănđược thực hiện khi:

+ Thảo luận để tìm ra nội dung vấn đề và đi đến kết luận

+ Cùng thực hiện một vấn đề hoặc mỗi nhóm thực hiện một vấn đề củamột đơn vị kiến thức mà giáo viên giao cho

- Để phát huy tính tích cực hợp tác theo nhóm, cần đảm bảo một số yêu cầu:+ Nội dung thảo luận nhóm có thể giống nhau hoặc khác nhau

+ Giáo viên nêu chủ đề thảo luận, chia nhóm, giao câu hỏi, yêu cầu thảo luậncho mỗi nhóm, quy định thời gian và phân vị trí chỗ ngồi thảo luận cho các nhóm

+ Phân nhóm trưởng và thư kí

+ Các nhóm tiến hành thảo luận

+ Đại diện các nhóm trình bày kết quả, các nhóm khác chất vấn, trao đổi,

bổ sung ý kiến

+ Giáo viên tổng kết các ý kiến

Phương pháp hoạt động nhóm giúp cho các thành viên trong nhóm chia sẻnhững băn khoăn, kinh nghiệm bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới

b Phương pháp trực quan:

Quan niệm: Phương pháp trực quan là phương pháp giáo viên sử dụng đồdùng dạy học để minh họa cho kiến thức thức bài giảng

Là việc giáo viên sử dụng các phương tiện dạy học tác động trực tiếp đến

cơ quan cảm giác của học sinh nhằm đạt được hiệu quả cao

Lưu ý khi sử dụng phương pháp trực quan

+ Khi nêu ra các tài liệu trực quan cần phải phân tích, giảng giải và rút rakết luận một cách chính xác

+ Tránh hình thành ở học sinh phương pháp tư duy máy móc

+ Kết hợp phương pháp trực quan với các phương pháp khác

Một số hình thức của phương pháp trực quan trong giảng dạy môn Ngữ Văn.+ Màn hình, máy chiếu

+ Sử dụng ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

+ Có thể tổ chức tham quan dã ngoại (nếu có điều kiện) trong tiết thựchành ngoại khóa

c Phương pháp giải quyết vấn đề:

Đây là phương pháp xem xét, phân tích những vấn đề đang tồn tại giúphọc sinh vạch ra những cách thức giải quyết vấn đề, tình huống cụ thể gặp phảitrong đời sống hàng ngày Đới với phương pháp này nhằm phát triển tư duysáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

Tuy nhiên đối với phương pháp này giáo viên cần lưu ý khi sử dụng:+ Vấn đề, tình huống được lựa chọn phải phù hợp với môn Ngữ Văn, gầngũi với thực tế học sinh, phải kích thích được sự sáng tạo của học sinh

+ Cách giải quyết vấn đề được lựa chọn phải là phương pháp tối ưu nhất

*Cách tiến hành:

- Xác định vấn đề cần giải quyết là gì?

- Nêu lên những chi tiết có liên quan đến vấn đề

- Nêu lên những câu hỏi giúp cho việc giải quyết vấn đề

+ Vấn đề xảy ra trong điều kiện nào?

+ Vấn đề xảy ra khi nào?

- Liệt kê tất cả các giải pháp

- Đánh giá kết quả các giải pháp

+ Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm cách giải quyết vấn

đề Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khicần Giáo viên và học sinh cùng đánh giá

+ Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề Học sinhphát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết và lựa chọn giảipháp Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề Giáo viên và học sinh cùngđánh giá

+ Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh củamình hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề giải quyết Học sinh giải quyết vấn đề, tựđánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc

Cho nên, dạy học theo phương pháp đặt và giải quyết vấn đề, học sinhvừa nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp lĩnh hội tri thức đó,phát triển tư duy tích cực, sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng vớiđời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh

d Phương pháp liên hệ thực tế và tự liên hệ:

Nội dung môn học Ngữ Văn bắt nguồn từ thực tiễn cuộc sống xã hội, nêntrong giảng dạy môn Ngữ Văn phải có sự liên hệ với thực tế cuộc sống Nhờ đóhọc sinh hiểu được tại sao phải học vấn đề đó? Cần vận dụng kiến thức đã họcvào thực tế cuộc sống như thế nào? Rèn luyện kĩ năng sống, thái độ nhận thứcvấn đề nội dung bài học vào thực tiễn đời sống xã hội

Như vậy, liên hệ thực tế và tự liên hệ là phương pháp tạo ra những điềukiện thuận tiện cho học sinh được nghĩ đến những vấn đề đang diễn ra trongcuộc sống có liên quan đến nội dung bài học Trên cơ sở đó, học sinh được bộc

lộ thái độ, ý kiến, cách làm riêng của mình, hoặc so sánh, đối chiếu với nội dungbài học để hiểu sâu sắc hơn điều cần học.

* Cách tiến hành:

+ Giáo viên đặt câu hỏi gợi mở, học sinh liên hệ với thực tế cuộc sống(giáo viên đặt câu hỏi yêu cầu học sinh tự liên hệ)

+ Giáo viên động viên học sinh liên hệ với thực tế cuộc sống

+ Học sinh phát biểu ý kiến bằng những suy nghĩ của mình

*Yêu cầu đối với phương pháp này là:

+ Vấn đề liên hệ phải phù hợp với nội dung bài học

+ Vấn đề liên hệ phải gần gũi, vừa sức

+ Cần động viên học sinh rụt rè, nhút nhát liên hệ hoặc tự liên hệ

e Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy:

Theo quan điểm thông tin, học là quá trình thu nhận thông tin có địnhhướng, có sự tái tạo và phát triển thông tin, dạy là phát thông tin và giúp ngườihọc thực hiện quá trình trên một cách có hiệu quả

Đây là một phương pháp hiện đại và sử dụng các phương tiện như: Máychiếu, băng hình, phần mềm dạy học Các phương tiện này sẽ giúp cho các hoạtđộng của giáo viên và học sinh tích cực, chủ động và sinh động hơn, khôngnhàm chán, gây hứng thú cho học sinh

Dạy học theo phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin có các ưu thế sau:+ Giáo viên chuẩn bị bài dạy một lần thì được sử dụng nhiều lần

+ Các phần mềm dạy học sẽ giúp cho học sinh tính năng động, cho phéphọc sinh học theo khả năng tư duy nhận thức của bản thân

+ Tạo ra cho bài giảng sinh động hơn, dễ cập nhận hơn và thích nghi với

sự thay đổi nhanh của khoa học hiện đại

+ Học sinh học không bị thụ động, có nhiều thời gian nghe giảng để đào sâusuy nghĩ và điều quan trọng hơn là thu hút được học sinh chú ý và tranh luận

- Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp giảngdạy hiện nay còn nhiều hạn chế như cơ sở vật chất, trang thiết bị còn hạn chế, 1

số giáo viên sử dụng chưa thành thạo, một số ngại không muốn soạn giảng côngnghệ thông tin vì chưa biết sử dụng lại không chịu tự học hỏi, có giáo viên sửdụng phương pháp này còn mang tính tự phát hoặc sử dụng mang tính hình thức

Vì vậy khi sử dụng phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin cần đảm bảo cácyêu cầu sau:

+ Đảm bảo tính mục đích: Sử dụng máy chiếu và các phần mềm dạy họcchính là việc giúp giáo viên tổ chức và học sinh thực hiện các hoạt động học tậptheo hướng: Học sinh tích cực, chủ động xây dựng kiến thức và rèn luyện kĩnăng, kĩ xảo vận dụng kiến thức vào thực tiễn

+ Đảm bảo tính hiệu quả: Không được lạm dụng máy chiếu hoặc thay đổihình thức “chép bảng” mà phải là công cụ thực sự giúp học sinh tìm tòi và vậndụng kiến thức

+ Đảm bảo tính thiết thực và phù hợp: Chỉ sử dụng phương tiện trìnhchiếu và phần mềm dạy học phù hợp với nội dung, hình thức và phương pháp cụthể của mỗi bài, mỗi tiết

Bên cạnh việc sử dụng phương pháp hiện đại này, trong quá trình soạn giáo

án và giảng dạy cần bổ sung một số câu hỏi mang tính tổng hợp trong quá trìnhtái hiện kiến thức cũ, gợi mở dẫn dắt đến kiến thức mới trong sách giáo khoa

Khi giảng đơn vị kiến thức này giáo viên thiết kế sơ đồ nằm trong mộtSlide và tạo hiệu ứng cho từng khối lớp hiện ra dần và giáo viên giảng giải chohọc sinh nắm được quy trình giải quyết vấn đề nội dung cơ bản của bài học

Giáo viên sử dụng hiệu ứng hình ảnh tạo ra hình ảnh và sử dụng câu hỏi

để hỏi học sinh về nội dung bài học

g Sử dụng phương pháp dự án:

Hình thức dạy học này phù hợp với yêu cầu học sinh huy động kiến thứctổng hợp hoặc chuyên sâu về một lĩnh vực để phân tích, tổng kết, đưa ra kết quảtriển khai thực hiện một công việc

Học theo dự án là việc học có tiêu điểm, học theo kinh nghiệm được tổchức xung quanh việc điều tra và giải quyết các vấn đề thế giới thực Xuất phát

từ yêu cầu thực tế, từ tình huống có vấn đề từ đó người học tích cực thông qua

tự giải quyết vấn đề, tự hướng dẫn, tìm ý nghĩa và xây dựng tri thức riêng củamình, học qua cộng tác và làm việc với bạn bè

* Các yêu cầu khi dạy học theo phương pháp dự án:

- Giới thiệu hoàn cảnh

+ Hoàn cảnh, tình huống

+ Vấn đề cần giải quyết

- Nêu nhiệm vụ

+ Sản phẩm cần được tạo ra

+ Giới hạn, khuôn khổ, thời gian

- Tìm, khai thác nguồn thông tin

+ Thông tin trong các tài liệu tham khảo

+ Thông tin trên mạng

+ Tri thức sáng tạo của học sinh (tri thức cá nhân)

- Tiến hành theo quy trình

+ Động não tập thể tìm nguyên nhân và giải pháp

+ Xác định nhiệm vụ cần được thực hiện

+ Phân công người phụ trách các phần việc

+ Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc kết quả thực hiện

- Đánh giá, kết luận

+ Xác định nguồn thông tin tra cứu, phát huy tính sáng tạo giải pháp mới.+ Viết các giải pháp thành quy trình và thủ tục

+ Trao đổi và thông qua toàn tổ

+ Trình bày của mỗi các nhân về dự án của mình

+ Đóng góp ý kiến của các thành viên tổ dự án

+ Tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm

h Sử dụng phiếu học tập, bài tập thảo luận:

Đây là một công việc quan trọng nhằm tạo ra sự hứng thú say mê học tậpcủa học sinh nhằm đạt đến mục tiêu cuối cùng là phát huy tính tích cực, chủđộng của học sinh