Bên cạnh dạy cho học sinh kiến thức cơ bản thì với đặc thù môn học,môn giáo dục công dân còn tích hợp rèn luyện đạo đức, lối sống cho học sinh,giúp các em biết ứng xử có văn hóa, cập nhậ
Trang 1PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng nhấn mạnh: “Phải tăng cường giáo dục công dân, giáo dục thế giới quan khoa học, lòng yêu nước, ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân và tiền đồ của đất nước”[2] Đây quả là sự quan
tâm, kì vọng và mong mỏi của Đảng, Nhà nước ta đối với thế hệ trẻ cũng nhưđặt ra mục tiêu cho ngành giáo dục Một trong những phong trào thi đua của Bộ
Giáo dục và Đào tạo triển khai ở các trường Trung học phổ thông là “đổi mới, sáng tạo trong dạy và học” Chúng ta không ngừng đổi mới, nâng cao chất lượng dạy và học để nhằm thực hiện mục tiêu: “ Rèn đức, luyện tài“ đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ
“vừa hồng vừa chuyên’’ như mong mỏi của Bác.
Môn Giáo dục công dân cũng như bất cứ môn học nào khác ở nhà trườngđều cung cấp kiến thức khoa học, hình thành thế giới quan và nhân sinh quankhoa học cho học sinh, đóng góp vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duyngười học Bên cạnh dạy cho học sinh kiến thức cơ bản thì với đặc thù môn học,môn giáo dục công dân còn tích hợp rèn luyện đạo đức, lối sống cho học sinh,giúp các em biết ứng xử có văn hóa, cập nhật các vấn đề của cuộc sống, rèn luyệncho các em biết quan tâm đến các vấn đề do thực tiễn đặt ra và có cái nhìn tíchcực dù trong hoàn cảnh có khó khăn
Thực tiễn luôn thay đổi, luôn đặt ra những yêu cầu mới đòi hỏi nhận thứccủa con người cũng cần phát triển theo Chính vì vậy, mà người học và ngườidạy cũng cần phải luôn đổi mới về tư duy và rèn luyện bồi dưỡng đạo đức, lốisống cho phù hợp Trong thực tiễn khó khăn, khắc nghiệt như lúc bùng phát dịchCovid-19, có những lúc tất cả chúng ta như nín thở; Có những lúc chúng ta khẩntrương, gấp gáp; Có những lúc mệt mỏi đến quên ăn, quên ngủ; Và cũng cónhững lúc khó khăn về vật chất lẫn tinh thần ập đến Nhưng trong lúc khó khănnày lại nhen nhóm, sáng lên sức mạnh của sự đồng tâm, đồng lòng chung mụctiêu đẩy lùi nạn dịch Đó là sự đùm bọc, chở che, giúp đỡ lẫn nhau; Sự hi sinhthầm lặng vì đồng bào thân yêu Và không ai bảo ai, mỗi người đều tự có những
hành động đẹp, ý nghĩa cho cộng đồng Những tấm gương “người tốt, việc tốt’’
là bài học lớn lao được khẳng định từ thực tiễn Chúng ta nên có những hànhđộng thiết thực góp phần giữ và truyền ngọn lửa này cho thế hệ trẻ mà cội nguồncủa nó là giáo dục đạo đức cho học sinh, biết quan tâm, chia sẻ với những ngườixung quanh lúc khó khăn, hoạn nạn, sẵn sàng làm những việc tốt giúp đỡ nhữngcon người kém may mắn trong cuộc sống
Là Giáo viên giảng dạy môn giáo dục công dân, tôi đã cố gắng nhiệt tìnhtrong giảng dạy Song tôi cảm thấy chưa thật sự hài lòng với cách dạy của mình.Tôi mong muốn các tiết dạy phải thật gần gũi với học sinh, giúp học sinh củamình có được những bài học thực tiễn nhất định, từ đó tự liên hệ và hình thànhnăng lực, phẩm chất của bản thân Từ sự trăn trở này tôi đã tìm tòi, nghiên cứunhiều giải pháp dạy học và kinh nghiệm thực tiễn của thầy cô, đồng nghiệp, bạn
bè, tôi quyết định chọn đề tài: “Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh lớp 10
Trang 2Trường THPT Lê Lợi từ thực tiễn phòng, chống dịch Covid-19 qua giảng dạy chủ đề: Công dân với cộng đồng (SGK GDCD 10)” làm đề tài nghiên cứu của mình Với mong muốn giúp học sinh có được tâm thế lạc quan, tin tưởng vào
những điều tốt đẹp, vào những việc tử tế trong cuộc sống Từ đó, tác động tớiviệc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, hình thành những phẩm chất vànăng lực tốt, hướng học sinh muốn làm những điều có ích cho cộng đồng, cho xãhội
2 MỤC ĐÍCH CỦA VIỆC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
Mục đích đầu tiên của tôi khi xây dựng sáng kiến này là nghiên cứu, tìmhiểu những tấm gương đạo đức tốt đẹp từ trong khó khăn của đại dịch Covid-19.Trong khó khăn đó tình người được tỏa sáng và chiến thắng đại dịch đang đedọa Từ đó, giáo dục cho học sinh niềm tin tưởng vào những điều tốt đẹp trongcuộc sống, sức mạnh của đoàn kết của chính nghĩa, của tình người mà hơn ai hếtcác em có thể làm được điều đó bằng những việc làm cụ thể, thiết thực phù hợpvới lứa tuổi
Qua việc đưa các câu chuyện, việc tử tế trong đời thường, trong đại dịch
Covid-19 vào giảng dạy chủ đề: “Công dân với cộng đồng’’ góp phần giáo dục
đạo đức, lối sống cho học sinh biết quan tâm đến biết các vấn đề trong thực tiễn
đã và đang diễn ra Từ đó, có những hành động tích cực, giáo dục học sinh pháttriển toàn diện, học sinh không chỉ có năng lực mà còn có phẩm chất, kỹ năngtrong thực tiễn đời sống Góp phần xây dựng thói quen tích cực, suy nghĩ tíchcực và những hành động tích cực ở học sinh
3 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài hướng đến tác động học sinh lớp 10A8 (với 42 học sinh chọn làmlớp thực nghiệm) và lớp 10A6 (với 42 học sinh chọn làm lớp đối chứng), khóahọc 2020 – 2023 Trường THPT Lê Lợi
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu, tìm tòi một số việc tử tế, tấm gương đạo đức tốt đẹptrong quá trình phòng, chống dịch Covid-19 để giáo dục đạo đức cho học sinh
lớp 10 Trường THPT Lê Lợi qua chủ đề cụ thể: Công dân với cộng đồng Từ đó,
tìm tòi những hướng tiếp cận kiến thức để học sinh dễ học, dễ hiểu và có ấntượng đối với bài học
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
- Thu thập, nghiên cứu và hệ thống lại các tài liệu có liên quan đến đề tài, để làm
cơ sở minh chứng và nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm
4.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Tiến hành khảo sát tính khả thi của một số tình huống, hành vi đẹp, câu chuyệnđạo đức đậm tình người trong công tác phòng, chống Covid-19 nhằm tạo sựhứng thú cho học sinh trong quá trình học tập và tính thực tiễn của đề tài
4.3 Phương pháp điều tra, khảo sát, đánh giá kết quả, thống kê xử lí số liệu
Trang 3- Xử lí các thông tin, số liệu thu thập được nhằm đánh giá kết quả thực nghiệmkhi áp dụng một số tình huống trong thực tiễn.
4.4 Phương pháp viết báo cáo khoa học
PHẦN 2 NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
1 Quan niệm về đạo đức
1.1 Khái niệm [4]
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, xuất hiện tương đối sớm và có vai
trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Đạo đức được hiểu “Là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù họp với lợi ích của cộng đồng, của xã hội”[4].
Lối sống là một thói quen có định hướng, thể hiện tổng hợp tất cả các cấutrúc, nền văn hóa, đặc trưng văn hóa của con người hay cộng đồng Lối sốngphụ thuộc vào thời đại con người đang sống, với các điều kiện vật chất, kinh tế,các quan hệ xã hội, các thói quen, tập quán, tục lệ của thời đại đó.Theo PhạmHồng Tung: “Lối sống của con người là các chiều cạnh chủ quan của văn hóa, làquá trình hiện thực hóa các giá trị văn hóa thông qua hoạt động sống của conngười Lối sống bao gồm tất cả những hoạt động sống và phương thức tiến hànhcác hoạt động sống được một bộ phận lớn hoặc toàn thể nhóm hay cộng đồngngười chấp nhận và thực hành trong một khoảng thời gian tương đối ổn định, đặttrong mối tương tác biện chứng của các điều kiện sống hiện hữu và trong cácmối liên hệ lịch sử của chúng” [4]
Giáo dục đạo đức, lối sống là quá trình biến các chuẩn mực đạo đức, lốisống từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội thành những đòi hỏi bên trong củamỗi cá nhân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người được giáo dục
1.2 Vai trò của giáo dục đạo đức, lối sống [7]
Giáo dục đạo đức, lối sống giúp cho mỗi cá nhân nâng cao trình độ nhậnthức về các giá trị đạo đức, lối sống Từ đó, tự điều chỉnh hành vi sao cho phùhợp với những chuẩn mực đạo đức, lối sống của xã hội
Giáo dục đạo đức, lối sống góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị đạođức mà các thế hệ trước đã tạo dựng; Đồng thời góp phần tích cực trong việcgiáo dục hình thành những giá trị đạo đức, lối sống mới, khắc phục những quanđiểm lạc hậu, sự lệch chuẩn các giá trị đạo đức truyền thống, những thói hư tậtxấu hay những hiện tượng phi đạo đức
Giáo dục đạo đức, lối sống không chỉ làm cho con người nhận thức đúngcác chuẩn mực đạo đức, các giá trị đạo đức, lối sống mà còn thông qua đó đểhình thành niềm tin và tình cảm đạo đức Trên cơ sở đó, giúp con nguời nhận ragiá trị và ý nghĩa cuộc sống mang tính nhân bản, nhân ái, nhân văn sâu sắc, gópphần nhân đạo hóa con người và đời sống xã hội Trong chiến lược phát triểncon người, Đảng và Nhà nước ta đề cao vai trò giáo dục đạo đức, lối sống chocho học sinh những chủ nhân tương lai của đất nước
Trang 4Giáo dục đạo đức, lối sống có vai trò rất lớn trong việc hình thành ý thức,tình cảm cũng như các hành vi đạo đức của con người nói chung, của học sinhnói riêng Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, trước nhiều biến động phức tạp củađạo đức xã hội; trước những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộphận thanh thiếu niên thì công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh càngtrở nên quan trọng.
2 Dịch bệnh Covid- 19 là một trong những dịch bệnh hiểm nghèo [1]
Dịch bệnh Covid- 19 là một trong những căn bệnh làm ảnh hưởng nghiêm
trọng đến tình trạng sức khoẻ người bệnh, thậm chí có thể tử vong Dịch viêmđường hô hấp cấp do chủng mới của virus Corona (Covid-19) được phát hiện lầnđầu tiên tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc vào tháng 12/2019.Dịch bệnh đã lan ra nhiều thành phố của Trung Quốc và nhiều quốc gia, vùnglãnh thổ (bên ngoài lục địa Trung Quốc) ghi nhận trường hợp mắc phải dịchbệnh này Virus này ban đầu xuất hiện từ nguồn động vật nhưng có khả năng lâylan từ người sang người Điều quan trọng cần lưu ý là sự lây lan từ người sangngười có thể xảy ra liên tục Ở người, virus lây từ người này sang người kiathông qua tiếp xúc với dịch cơ thể của người bệnh Tùy thuộc vào mức độ lâylan của chủng virus, việc ho, hắt hơi hay bắt tay có thể khiến người xung quanh
bị phơi nhiễm Virus cũng có thể bị lây từ việc ai đó chạm tay vào một vật màngười bệnh chạm vào, sau đó đưa lên miệng, mũi, mắt họ Những người chămsóc bệnh nhân cũng có thể bị phơi nhiễm virus khi xử lý các chất thải của ngườibệnh Ngày 31/1/2020, Who chính thức tuyên bố dịch virus Covid-19 là tình
trạng y tế “khẩn cấp toàn cầu” Ngày 1/2/2020, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn
Xuân Phúc đã ký Quyết định công bố dịch viêm đường hô hấp cấp do chủngmới của virus Corona gây ra tại Việt Nam
Virus corona có những triệu chứng điển hình Tuy nhiên, nó gần giốngvới triệu chứng nhiễm virus do cảm cúm thông thường nên nhiều người vẫn lầmtưởng dẫn đến điều trị không đúng, bệnh lay lan cho mọi người xung quanh, chocộng đồng
Tất cả toàn dân đều dồn sức cho việc chống dịch theo đúng tinh thần
“chống dịch như chống giặc” Toàn dân làm tốt hướng dẫn, chấp hành chỉ thị,
nhất định chúng ta sẽ đẩy lùi và chiến thắng dịch bệnh Hạn chế đi lại, tụ tập nơiđông người, đi du lịch Trong trường hợp xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ củabệnh, cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời Bên cạnh
đó, chúng ta cần chia sẻ thông tin về lịch trình di chuyển của bản thân với nhânviên y tế
Đại dịch Covid-19 là cú sốc y tế mạnh mẽ, đang làm thay đổi thế giới,ngoài thiệt hại to lớn về nhân mạng, các hậu quả về sinh học, môi trường, cácđại dịch lớn mà nhân loại đã trải qua còn để lại những hậu quả vô cùng to lớn vềkinh tế, chính trị và xã hội Tăng trưởng toàn cầu và của nhiều quốc gia, khu vực
ở mức âm; đầu tư và thương mại toàn cầu suy giảm; người lao động mất việclàm, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao Đại dịch Covid-19 còn làm xáo trộn cuộc sốngsinh hoạt của người dân, sự sống và cái chết cận kề, khó khăn chồng chất khó
Trang 5khăn Thực tiễn đó đặt ra nhiều nhiệm vụ cho nhận thức cần phải giải quyết, từviệc nghiên cứu tìm ra vacxin, tìm ra cách phòng chống Covid-19, đến sự lãnhchỉ đạo toàn Đảng, toàn dân cùng chung một lòng đẩy lùi nạn dịch Và trongkhó khăn đó, ý thức hệ đạo đức trong toàn xã hội cũng chịu tác động bởi thựctiễn Covid-19.
Chương 2 THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
2.1 Thực trạng của vấn đề đạo đức, lối sống thanh thiếu niên hiện nay [7]
Chính sách mở cửa hội nhập kinh tế toàn cầu đã đem lại chất lượng cuộcsống tốt hơn Bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ đó đã kèm theo mặt trái tiêu cựcngoài xã hội, tác động không nhỏ đến suy nghĩ, hành động của học sinh cộngvới sự phối hợp chưa đồng bộ của một số ngành chức năng Ta dễ dàng quan sátthấy hàng loạt quán internet mọc khắp mọi nơi hoạt động không tuân thủ theogiờ giấc, thiếu sự kiểm soát của các cơ quan chức năng, xuất hiện nhiều loạisách, tranh ảnh mang nội dung khiêu dâm, đồi trụy, băng đĩa hình tràn ngập thịtrường với những nội dung tương tự bày bán công khai Xuất hiện nhiều trò chơigame online, đồ chơi trẻ em mang tính bạo lực và nhiều tệ nạn xã hội khác.Những sân chơi lành mạnh còn rất ít, sự phục hồi giá trị văn hóa truyền thống ởnhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức, cho thấy việc việc quản lí và xử líchưa nghiêm là vấn đề đáng lo ngại và báo động trong xã hội hiện nay
Thực tế hiện nay một bộ phận học sinh còn thiếu hiểu biết về pháp luật,đạo đức, lối sống Đặc biệt kỹ năng sống còn kém, chưa biết ứng xử với lối sống
có văn hóa và chưa biết đấu tranh với những văn hóa đồi trụy, phản động, chưanhận thức được việc phạm tội, vi phạm đạo đức của mình, chủ yếu là đua đòiphạm tội một cách hồn nhiên, ít chịu tu dưỡng, rèn luyện, sống buông thả theothị hiếu tầm thường Nhiều bạn trẻ gia đình có hoàn cảnh kinh tế khá nhưngthiếu ý chí vươn lên, tự buông thả mình và trượt dài trên con đường vi phạmpháp luật, đạo đức, gây ra gánh nặng cho gia đình và xã hội
Tuy nhiên, tình trạng xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phậnthanh niên học sinh hiện nay như: bạo lực học đường, tình trạng sống buông thả,thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội…Vì thế cần phải có sự quantâm nhiều hơn nữa từ phía gia đình, nhà trường và xã hội
Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của bộ môn giáo dục công dântrong việc giáo dục và hình thành nhân cách của thế hệ trẻ, trong thời gian quanhà trường đã tạo mọi cơ hội cho việc giáo dục đạo đức học sinh trong nhàtrường, bằng tình thương và trách nhiệm đã từng bước uốn nắn kịp thời để các
em hoàn thiện hơn
2.2 Thực trạng của vấn đề đạo đức, lối sống của học sinh trường THPT Lê lợi
Trường THPT Lê Lợi là trường đóng ở thị trấn Thọ Xuân, có bề dày vềtruyền thống dạy và học Học sinh ở đây chủ yếu là con em vùng nông thôn, cần
cù, chịu khó, hiếu học Đối với học sinh THPT ở độ tuổi mà tâm sinh lý lứa tuổiphát triển mạnh, các em có nhiều nhu cầu hiểu biết, tìm tòi, bắt chước, thíchgiao lưu tìm hiểu, thích đua đòi ăn chơi, thích khẳng định mình là người
Trang 6lớn Trong khi đó, các kiến thức về hiểu biết xã hội, hiểu biết về gia đình, hiểubiết về pháp luật còn rất hạn chế, thậm chí có em còn mơ hồ; do đó các em chưa
có trách nhiệm với hành vi của mình, nên dễ dẫn đến phạm tội, vi phạm phápluật hoặc vi phạm nội quy nhà trường Về thực trạng đạo đức học sinh ở trườngTHPT Lê Lợi hiện nay có nhiều điểm tốt, tích cực, đồng thời cũng có một sốhạn chế
Phần lớn học sinh trường THPT Lê Lợi đều ý thức rõ trách nhiệm vànghĩa vụ của mình phải học tập rèn luyện trở thành công dân tốt có ích cho giađình và xã hội và được thể hiện qua các hoạt động: kính trọng và vâng lời thầy
cô giáo, ông bà cha mẹ, người lớn tuổi; chăm sóc giúp đỡ các em nhỏ Các emđều có ý thức chấp hành nội quy của nhà trường và có chuyển biến từ nhận thứcthành hành động, thông qua phong trào thi đua của các tập thể và cá nhân doNhà trường và Đoàn trường phát động Đại đa số học sinh đều có ý thức tốttrong quan hệ bạn bè, có tinh thần giúp đỡ bạn, có lòng nhân ái, xây dựng đượcquan hệ tình bạn trong sáng lành mạnh Một số lớp có tinh thần tự quản, có ýthức xây dựng tập thể lớp, chi đoàn, đấu tranh phê bình các hiện tượng sai trái,góp phần đưa tập thể trở thành lớp tiên tiến Tỉ lệ học sinh xếp loại về đạo đứctrung bình trong các năm gần đây: Tốt: 65%, Khá: 28 %, Trung bình: 7%, không
có HS xếp loại yếu về đạo đức
Bên cạnh đó vẫn còn một số hạn chế cần sớm khắc phục: Một bộ phậnnhỏ học sinh chưa có ý thức phấn đấu rèn luyện đạo đức hướng đến những hành
vi tích cực, chưa có tinh thần giúp đỡ những người xung quanh Có thể là một
bộ phận học sinh muốn giúp đỡ nhưng không biết cách giúp như thế nào; Có thể
là một số học sinh bàng quan, vô cảm với các vấn đề đang diễn ra, chỉ lo đến lợiích của bản thân của cá nhân mình Một số học sinh quá đề cao lợi ích cá nhân,chưa sẵn sàng hi sinh lợi ích cá nhân mình, chưa đề cao tinh thần tập thể, lợi íchcủa tập thể của xã hội lên trên hết Có thể xét một số nguyên nhân cơ bản nhưsau:
- Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi: Học sinh đang trong giai đoạn phát triển mạnh vềthể chất tâm lý, hiếu động và muốn tự khẳng định mình
- Thiếu kỹ năng sống: Học sinh hiện nay chưa được trang bị các kỹ năng sống
cơ bản để thích nghi với đời sống kinh tế - xã hội có nhiều biến đổi
- Những hành vi bạo lực xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống xã hội, tronggia đình, trên phim ảnh, trên internet, sách báo đã có tác động không nhỏ đếnđạo đức, lối sống của học sinh
- Thiếu sự quan tâm, chăm sóc, giáo dục của gia đình: sự phối hợp của chínhquyền địa phương và các đoàn thể chưa thực sự chặt chẽ và hiệu quả
- Về phía nhà trường:
+ Nội dung chương trình giáo dục: Đã có thời gian chúng ta chỉ coi trọng việcdạy văn hóa sao cho học sinh học thật giỏi, mà quên đi điều quan trọng là dạy
cho học sinh “Học làm Người”
+ Chương trình giáo dục đạo đức – công dân còn nặng về lý thuyết, ít liên hệ vớithực tiễn và thiếu hướng dẫn ứng xử trong những tình huống cụ thể; phương
Trang 7pháp giảng dạy chậm đổi mới, chưa cuốn hút học sinh tiếp thu bài học một cách
tự nhiên; việc giáo dục đạo đức, lối sống thông qua những tấm gương người tốt,việc tốt trong xã hội chưa nhiều
+ Phương thức tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp còn mang tính hình thức,chưa tạo được sự tham gia của số đông học sinh
+ Việc giáo dục kỹ năng sống chưa thực sự đi vào chiều sâu và thiếu các điềukiện để triển khai Công tác tư vấn tâm lý cho học sinh bước đầu đã có nhữngkết quả nhất định, song chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn
+ Công tác phối hợp giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong việc quản lýhọc sinh còn thiếu chặt chẽ
Dù là nguyên nhân nào, biểu hiện nào thì cũng thấy rõ các em chưa cóđược suy nghĩ và hành động đúng đắn, phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xãhội Từ thực trạng trên, muốn nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức ở học sinhnói chung và ở trường THPT Lê Lợi nói riêng, theo tôi cần có nhiều biện pháp,trong đó có vai trò quan trọng của môn Giáo dục công dân
Qua thực tiễn, tôi đã xác định những thuận lợi và khó khăn trong công tácgiáo dục đạo đức học sinh như sau:
* Thuận lợi:
- Được sự quan tâm chỉ đạo, hướng dẫn của Sở GD-ĐT Thanh Hóa, Ban giámhiệu nhà trường THPT Lê Lợi Tập thể sư phạm nhà trường đều có ý thức vàtinh thần trách nhiệm đối với công tác giáo dục đạo đức học sinh; Rất nhiềuthầy, cô giáo luôn luôn trăn trở, tìm mọi biện pháp để giáo dục học sinh tiến bộvươn lên Nhà trường đã có thành tích nhất định trong những năm qua về côngtác giáo dục đạo đức học sinh
- Hội cha mẹ học sinh rất nhiệt tình và thường xuyên phối hợp, chăm lo đến cáchoạt động của nhà trường, nhất là công tác giáo dục đạo đức học sinh
- Trong quá trình thực hiện, có lúc sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các tổ chức,
cá nhân trong cũng như ngoài nhà trường là trở ngại, hạn chế chất lượng giáodục đạo đức học sinh
2.3 Thực trạng của vấn đề đạo đức con người được thể hiện trong thực tiễn phòng, chống dịch bệnh Covid-19 [5]
2.3.1 Một số tấm gương đạo đức đẹp, việc tử tế trong thực tiễn phòng, chống dịch bệnh Covid-19.
Ngạn ngữ Anh có câu “Friend in need is friend indeed” Dịch sang tiếngViệt là “Bạn bè trong lúc khó khăn mới thực sự là bạn” Khi dịch bệnh Covid-19
Trang 8đang bùng phát, đây chính là lúc chúng ta nghĩ nhiều nhất đến tình người nóiriêng, hay đạo đức xã hội nói chung trong thời kỳ do dịch bệnh gây ra Trongthời kỳ khó khăn luôn tồn tại hai thái độ, một là lợi dụng khó khăn để mưu lợicho bản thân; hai là hành động chia sẻ với mọi người để cùng vượt qua khókhăn Cả hai thái độ đó đều thể hiện tính cách, nhân cách của một con người.Xoay xung quanh quá trình phòng chống dịch Covid-19 là những câu chuyệnđậm chất nhân văn như:
Xuất phát từ tư tưởng nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong cuộcchiến chống đại dịch Covid-19, Đảng ta đã nêu cao tinh thần vì con người, chăm
lo cả về sức khỏe, tính mạng và đời sống nhân dân Sự chăm sóc chữa trị hếtlòng đối với các bệnh nhân dương tính, người Việt cũng như người nước ngoài;những khu cách ly đảm bảo đủ tiện nghi; những gói cứu trợ quan tâm đến người
lao động, thất nghiệp, yếu thế… là nỗ lực rất lớn của Đảng để “không một ai bị
bỏ lại phía sau” Chính tinh thần nhân văn trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng,
Chính phủ đã tạo cảm hứng cho những nghĩa cử cao đẹp trong toàn xã hội, khiếncho thế giới khâm phục, ngạc nhiên với sáng kiến ATM gạo của Việt Nam
Những người ở tuyến đầu chiến đấu với dịch bệnh chính là đội ngũ y bác
sĩ Những "thiên thần áo trắng" trong bộ đồ bảo hộ “kín mít”, nhìn và đối thoại
với đồng nghiệp qua ánh mắt, cử chỉ, hành động; tạm gác lại tình thân và những
giây phútquây quần bên gia đình trong ngày xuân năm mới để “trực chiến”, tiếp
xúc, chăm sóc người nhiễm và nghi nhiễm Covid-19 Đó còn là những nhà khoahọc sẵn sàng đối diện với hiểm nguy để nuôi cấy, phát hiện cơ chế hoạt động
của virus, điều chế vác-xin phòng dịch Công việc thầm lặng của “những chiến
sĩ trên tuyến đầu” chống dịch đã để lại những cảm xúc yêu thương, trân
trọng của mọi người, góp phần lan tỏa tình vị tha, lòng nhân ái trong cộng đồng
Hình ảnh 1: Cây ATM gạo Hình ảnh 2:“chiến sĩ tuyến đầu” chống dịch
Khi “sức đề kháng” tinh thần của mỗi cá nhân, rộng ra là cả dân tộc khỏemạnh, triệu con tim chung nhịp đập quyết tâm, đồng hành vượt khó khăn, lan tỏagiá trị nhân văn, bồi đắp tình nhân ái, thì chắc chắn dịch bệnh sẽ bị đẩy lùi, đất
nước sẽ tiếp tục đi lên “tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc” Công ty TNHH
Thương mại xây dựng Tấn Phát Sport còn trao tặng, hỗ trợ các trang thiết bị y tế,nhu yếu phẩm khác như: 200 bộ áo quần bảo hộ y tế chuyên dụng, 200 mũ lưỡitrai có gắn tấm kính nhựa bảo vệ khuôn mặt, chống giọt bắn virus và hơn 1.000
Trang 9khẩu trang vải kháng khuẩn, chống bụi tái sử dụng trong 30 lần cho đội ngũ y,bác sỹ và các cán bộ, chiến sỹ Công an, Bộ đội làm nhiệm vụ tại các khu cách ly,người đang cách ly Những món quà thiết thực trị giá hàng chục triệu đồng này
đã kịp thời động viên, chia sẻ với cán bộ y tế, chiến sỹ trên tuyến đầu phòng,chống dịch vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao Chúng tacũng thấy ấm lòng khi đọc được những dòng tin tức tôn vinh đạo đức kinh doanhviết về một doanh nghiệp dệt may tặng 70.000 khẩu trang vải kháng khuẩn chongười dân, hay dòng tin truyền cảm hứng về lòng tốt như của bé gái lớp 4 viếtthư cho Thủ tướng Chính phủ với mong muốn được góp toàn bộ tiền mừng tuổi
để mua khẩu trang, và sau đó phát miễn phí tại một bến xe ở Hà Nội
Hình ảnh 3: Công tác ủng hộ chiến dịch Covid-19
Lòng tốt và những giá trị đạo đức đang truyền cảm hứng cho tất cả chúng
ta một niềm tin rằng, tính thiện luôn đem lại những điều tốt đẹp trong cuộc sống,
và điều đó càng được thể hiện nhiều hơn trong khó khăn.trở lại sau khi có sự vàocuộc kịp thời, kiên quyết của các cơ quan chức năng Đặc biệt là sự xuất hiệncủa những tấm gương sáng - những người dân bình dị sẵn sàng bỏ tiền của, côngsức để sản xuất, chế tạo và phát miễn phí khẩu trang, nước khử trùng cho ngườidân Những hành động nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn, đầy ắp nghĩa tình của không ítngười, từ em nhỏ đến người nổi tiếng đã không chỉ đóng góp một phần công sức
bé nhỏ, chia sẻ cùng đồng bào, đồng loại, mà còn tạo ra hiệu ứng tích cực - nhenlên ngọn lửa yêu thương trong cộng đồng, vì mục đích: cùng chung tay đẩy lùidịch bệnh Mỗi hình ảnh, hành động đẹp được nhân lên từng ngày, được truyềntải qua các phương tiện truyền thông, gửi đi những thông điệp nhân văn, nghĩatình
2.3.2 Một số hành động thiếu nhân văn trong thực tiễn phòng, chống dịch bệnh Covid-19.
Ở trong nước, khi những ca nhiễm Covid-19 đầu tiên có kết quả xétnghiệm dương tính khiến cả cộng đồng lo lắng, bất an Người dân đổ xô đi muakhẩu trang y tế, dung dịch sát khuẩn, khử trùng Lợi dụng tình hình đó, nhiều cá
nhân, tổ chức đã “đục nước béo cò” găm hàng, tăng giá và có những hành xử
thiếu tình người Chúng ta thấy những biểu hiện xuống cấp đạo đức đau lòng khi
Trang 10chỉ ngay trong 3 ngày đầu công bố dịch bệnh thì đã có hơn 1.200 nhà thuốc bịphạt vì vi phạm giá bán khẩu trang, hay tranh nhau mua khẩu trang, khôngnhường nhịn người đến sau, đến mức “cháy” hàng, hoặc có thông tin nói rằngxuất hiện tình trạng thu mua khẩu trang dùng rồi để tái chế, bán lại cho ngườikhác Những hành động đó là vị kỷ, ích kỷ, trục lợi trên sự lo lắng của xã hội.Đây là những hành động đáng bị xã hội lên án vì nó làm tổn hại đến những giá
trị của xã hội, trong đó có những giá trị như “thương người như thể thương thân”, “lá lành đùm lá rách”… vốn là triết lý sống của người Việt.
Những con người sống thiếu trách nhiệm với cộng đồng như: không tuânthủ nghiêm túc chỉ thị phòng chống dịch “5K” của Bộ y tế, của chính phủ, còn
tụ tập nơi đông người, ăn uống, đua theo những thú vui của cá nhân để dịchbênh bùng phát trên diện rộng ảnh hưởng đến nhiều người, thiết hại nhiều vềtinh thần lẫn vật chất cho đất nước Những người di chuyển từ nơi này sang nơikhác khai báo không trung thực, đặc biệt là người sống từ vùng tâm dịch Điều
đó đã gây khó khăn, trở ngại cho công tác phòng chống dịch
Tuy nhiên, những việc làm đầy ý nghĩa nhân văn, những ứng xử có trách
nhiệm cao trong “chiến dịch” phòng chống Covid-19 những ngày qua, đã giúp
mỗi chúng ta vững tin hơn vào sự lãnh đạo, điều hành của Đảng và Nhà nước;gia tăng sức mạnh, niềm tin, tạo động lực lớn để mỗi người vượt qua khó khăn,hiểm họa, hướng đến một cuộc sống khỏe mạnh, an toàn, bình an và hạnh phúc
Với đại đa số người Việt, tình nghĩa đồng bào là cao quý, là “liều thuốc tinh thần” quan trọng giúp mỗi người có thêm động lực, "sức đề kháng" tốt để vượt qua khó khăn, hoạn nạn Đó chính là tâm thức "một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ",
"máu chảy ruột mềm", "người trong một nước phải thương nhau cùng" truyền thống văn hóa “lá lành đùm lá rách” của người Việt Nam vẫn luôn tồn tại.
Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH THÔNG QUA MÔN GDCD
3.1 Một số giải pháp chung khi lồng ghép thực tiễn cuộc sống vào chủ đề bài học [8]
3.1.1 Đưa thực tiễn, tư liệu cuộc sống vào bài giảng, làm cho bài giảng phong phú, sinh động, học sinh dễ hiểu và có ấn tượng sâu về bài học
Những tư liệu này phải phong phú, cập nhật những vấn đề mang tính thời
sự mà học sinh quan tâm Muốn vậy, đòi hỏi người giáo viên phải thường xuyêntheo dõi những vấn đề của xã hội đặc biệt khi đọc các thông tin trên báo, mạnginternet, truyền hình… giáo viên phải lưu lại những vấn đề có thể phục vụ chobài giảng Đồng thời, giáo viên cũng cần định hướng, giao bài tập để học sinhthu thập các thông tin đó
3.1.2 Nêu gương người tốt, việc tốt – phê phán cái xấu
Nêu gương là phương pháp đặc thù của giáo dục đạo đức Mỗi khái niệmđạo đức, pháp luật, mỗi chủ đề cần đưa gương tốt - gương chính diện để giáodục học sinh Đồng thời còn dùng cả những gương xấu - gương phản diện đểhọc sinh lên án, né tránh những cái xấu
Trang 11Những tấm gương nêu ra phải được học sinh biết (về người thật, việcthật), đặc biệt là những tấm gương ở lớp, ở trường, ở gia đình, ở địa phươngmình Trong giáo dục đạo đức, việc nêu gương sẽ làm cho các chuẩn mực đạođức, xã hội trở nên trực quan hơn, sinh động hơn, cụ thể hơn, có sức thuyết phụcthực sự
3.1.3 Giải quyết tình huống qua xây dựng tiểu phẩm – sắm vai
Đóng vai là phương pháp tổ chức cho người học thực hành, diễn thử một
số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp dạyhọc giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào tìnhhuống , sự việc cụ thể mà học sinh trực tiếp quan sát được Việc “diễn” khôngphải phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sauphần “diễn” ấy
Thông qua phương pháp này, học sinh được rèn luyện,thực hành những
kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hànhtrong thực tiễn, khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo hướngtích cực Biện pháp này học sinh phải được chuẩn bị dưới sự hướng dẫn của giáoviên Học sinh được thể hiện mình và thấy hứng thú hơn trong bài dạy
3.1.4 Kết hợp giữa phương pháp kể chuyện, nêu vấn đề với đàm thoại
Phương pháp kể chuyện là cách thức dùng lời nói trình bày một cách sinhđộng, có hình ảnh và truyền cảm đến người nghe về một nhân vật, một tấmgương đạo đức
Phương pháp nêu vấn đề, đàm thoại sẽ phát huy được tính tích cực, chủđộng của học sinh, tạo không khí thoải mái, dân chủ trong lớp học Khôngnhững thế, giáo viên còn có thể kiểm tra trình độ nhận thức, cũng như cách ứng
xử, thái độ đánh giá của học sinh trước những chuẩn mực và thực hiện đạo đức
3.1.5 Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
Phương pháp thảo luận nhóm là tổ chức cho học sinh bàn bạc, trao đổitrong nhóm nhỏ Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho mọi họcsinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh
có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết một vấn đề có liênquan đến nội dung bài học Phương pháp này hình thành ở các em tinh thần tậpthể, cộng đồng, ý thức tự giác cao
3.2 Thực tiễn ứng dụng vào giảng dạy chủ đề: “Công dân với cộng đồng” (Bài 13, SGK GDCD 10)
Từ thực trạng học sinh trường THPT Lê Lợi, từ thực tiễn Covid-19 chúngtôi mạnh dạn đưa vào khung chương trình giáo dục của trường một số tư liệu từthực tiễn Covid-19 để giáo dục cho các em biết quan tâm đến những người xungquanh bằng những việc làm thiết thực phù hợp với lứa tuổi, các em có niềm tin
từ những giá trị đạo đức tốt đẹp trong cuộc sống mà mỗi khi có biến cố, hoàncảnh thử thách thì những giá trị đó lại hiện hữu, từ đó giáo dục đạo đức cho học
sinh Với chủ đề: “Công dân với cộng đồng” bao gồm bài 13 và bài 14 với thời
lượng 3 tiết: