Một số giải pháp nâng cao kĩ năng làm bài nghị luận văn học cho học sinh lớp 12 THPT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG II SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT Người th

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG II

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT

Người thực hiện: Bùi Thị Xinh Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Quảng Xương II SKKN thuộc môn: Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2021

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để

2.3.2 Bước thứ hai: Hướng dẫn học sinh kỹ năng làm bài nghị luận

văn học ở các dạng bài cụ thể trong chương trình lớp 12

4

2.3.3 Bước thứ ba: Hướng dẫn học sinh kỹ năng viết mở bài và kết

bài hay tạo ấn tượng cho bài viết

11

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Theo quan điểm chỉ đạo của Bộ giáo dục khi xây dựng chương trình giáo

dục phổ thông môn Ngữ văn (Ban hành kèm theo Thông tư số BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

32/2018/TT-thì mục tiêu chung của môn Ngữ văn không chỉ là "hình thành và phát triển cho

trách nhiệm; bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách và phát triển cá tính" màcòn "góp phần giúp học sinh phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và

tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lựcvăn học: rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thống kiến thức phổthông nền tảng về tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng và tư duylogic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hoá; biết tạolập các văn bản thông dụng; biết tiếp nhận, đánh giá các văn bản văn học nóiriêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thẩm mĩ nói chung trong cuộc sống".Ngoài mục tiêu chung đó, môn Ngữ văn còn hình thành và phát triển cho họcsinh những năng lực đặc thù riêng: năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học.Năng lực ngôn ngữ hình thành những kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết Trong bốn

kỹ năng này, kỹ năng viết yêu cầu học sinh phải thành thạo kiểu văn bản nghịluận và thuyết minh về các đề tài gắn với đời sống và định hướng nghề nghiệp.Văn bản nghị luận yêu cầu phân tích, đánh giá, so sánh giá trị của tác phẩm vănhọc; bàn về những vấn đề phù hợp với đối tượng gần đến tuổi thành niên, đòihỏi cấu trúc và kiểu lập luận tương đối phức tạp, bằng chứng cần phải tìm kiếm

từ nhiều nguồn Hơn nữa, bài viết thể hiện được cảm xúc, thái độ, những trảinghiệm và ý tưởng của cá nhân đối với những vấn đề đặt ra trong văn bản, thểhiện được một cách nhìn, cách nghĩ, cách sống mang đậm cá tính Đáp ứng đượcnhững yêu cầu này không hề đơn giản Nhất là thực tế hiện nay, việc dạy họcthường tập trung chủ yếu vào phân môn đọc - hiểu các văn bản văn học mà chưathực sự chú trọng đến các phân môn khác như làm văn, tiếng Việt

Như vậy, văn nghị luận là một kiểu bài quan trọng trong chương trình ngữvăn PTTH Tuy nhiên kiểu bài này cũng rất nhiều dạng: có nghị luận văn học,nghị luận xã hội Đối với kiểu bài nghị luận văn học lại chia ra thành nhiều kiểukhác nhau như nghị luận về một nhân vật văn học, nghị luận về một tác phẩm,một đoạn trích văn xuôi; nghị luận về một tác giả văn học… Nhiều năm trở lạiđây, theo hướng đổi mới kiểm tra đánh giá chú trọng vào năng lực giải quyết vấn

đề của học sinh nên đề thi THPT cũng có nhiều đổi mới, trong đó có việc chútrọng kiểm tra năng lực viết bài nghị luận văn học của học sinh Kiểu bài nàychiếm tới 50% đề thi Hơn nữa, trong thực tế học sinh còn việc nắm vững kiếnthức, kỹ năng về kiểu bài này của học sinh còn nhiều thiếu sót dẫn tới việc các

em còn lúng túng trong việc xử lý đề và hình thành bài viết Nhiều em còn chưa

viết được một bài nghị luận văn học hoàn chỉnh hoặc nội dung bài viết còn sơsài, lan man, lặp luận chưa chặt chẽ, khoa học khiến bài viết thiếu sức thuyếtphục Từ những thực tế đó, qua quá trình giảng dạy ở khối 12 ở trường THPTQuảng Xương II, tôi nhận thấy cần phải trang bị cho học sinh những kiến thức,

kỹ năng cơ bản về kiểu bài này giúp các em biết vận dụng kiến thức để làm bàinghị luận văn học một cách hoàn chỉnh, từ đó tiến tới viết được những bài văn

nghị luận hay, giàu sức thuyết phục Đó cũng là lí do để tôi chọn đề tài "Một số

giải pháp nâng cao kĩ năng làm bài nghị luận văn học cho học sinh lớp 12 THPT" nhằm giúp học sinh nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

trong quá trình hình thành kỹ năng làm làm nghị luận văn học

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Qua việc nghiên cứu, tôi mong muốn tìm ra những cách thức tổ chức dạy họcgóp phần giúp học sinh hình thành kỹ năng làm bài nghị luận văn học Từ đó, tựnâng cao năng lực chuyên môn của bản thân, đồng thời qua đây cũng muốn chia

sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp về những biện pháp mà bản thân đã tìm hiểuứng dụng trong giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng bài viết văn nghị luậnvăn học cho học sinh hiện nay

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là cách viết bài nghị luận văn học Với đề tài này tôi tậptrung chủ yếu vào ba kiểu bài nghị luận văn học trong chương trình lớp 12 là:Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ; nghị luận về một ý kiến bàn về văn học;nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi

- Đề tài được nghiên cứu tại trường THPT Quảng Xương II Áp dụng thựcnghiệm ở học sinh các lớp 12C6, 12C10 năm học 2019 - 2020

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Về mặt lí luận: nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa kiến thức về kiểubài nghị luận văn học

- Thực tiễn: áp dụng giảng dạy ở các lớp, rút kinh nghiệm, hệ thống thànhphương pháp

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

- Rèn luyện kỹ năng làm bài nghị luận văn học là một trong những phươngpháp nâng cao năng lực văn học, năng lực ngôn ngữ cho học sinh Muốn viếtđược một bài nghị luận văn học chất lượng, học sinh không chỉ có kỹ năng hìnhthành văn bản mà với đặc thù riêng của môn văn học sinh còn phải có:

+ Khả năng phân tích và đánh giá văn bản văn học dựa trên những hiểu biết vềphong cách nghệ thuật và lịch sử văn học Nhận biết được đặc trưng của hìnhtượng văn học và một số điểm khác biệt giữa hình tượng văn học với các loạihình tượng nghệ thuật khác (hội hoạ, âm nhạc, kiến trúc, điêu khắc);

+ Khả năng phân tích và đánh giá được nội dung tư tưởng và cách thể hiện nộidung tư tưởng trong một VB văn học; nhận biết và phân tích được đặc điểm củangôn ngữ văn học, câu chuyện, cốt truyện và cách kể chuyện; nhận biết và phântích được một số đặc điểm phong cách nghệ thuật trong văn học dân gian, trungđại và hiện đại; phong cách nghệ thuật của một số tác giả, tác phẩm lớn

+ Nêu được những nét tổng quát về lịch sử văn học dân tộc (quá trình phát triển,các đề tài và chủ đề lớn, các tác giả, tác phẩm lớn; một số giá trị nội dung vàhình thức của văn học dân tộc) và vận dụng vào việc đọc tác phẩm văn học

- Hơn nữa khi hình thành văn bản nghị luận văn học học sinh còn thể hiện khảnăng biểu đạt cảm xúc và ý tưởng bằng hình thức ngôn từ mang tính thẩm mĩcủa bản thân Thể hiện năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Vì vậy, việc tổ chức dạy học để rèn luyện kỹ năng viết bài nghị luận vănhọc là một trong những ưu tiên hàng đầu của bản thân tôi trong quá trình dạyhọc

Trong thực tế dạy học hiện nay, nhiều người quan tâm đến công tác giáodục không khỏi lo ngại trước một thực trạng, đó là tâm lý thờ ơ với việc học văn

ở các trường phổ thông Các em dành phần nhiều thời gian học các môn khác.Nhất là trong khi các môn học khác hiện nay đã chuyển sang hình thức trắcnghiệm để kiểm tra đánh giá, duy nhất chỉ có môn văn là kiểm tra đánh giá bằnghình thức tự luận Vì vậy, môn văn càng có vai trò quan trọng trong việc dạy chohọc sinh kỹ năng hình thành văn bản

Nghị luận văn học là một kiểu bài quan trọng trong chương trình THPT.Việc trang bị kiến thức và kĩ năng cho kiểu bài này rất được chú trọng Bởi cốtyếu của việc làm văn là học sinh có thể hình thành được văn bản Tuy nhiên, đốivới học sinh đây lại là những tiết học mà các em ít hứng thú nhất Thường thìcác em thích học các tiết đọc hiểu các văn bản văn học Chính vì lý thuyết vềlàm văn chưa được coi trọng cho nên các em còn tiếp thu một cách hời hợt, đếnkhi làm bài luôn lúng túng trong việc xác định kiểu bài phù hợp, xây dựng luậnđiểm, luận cứ… khiến cho bài viết chưa có được chất lượng cao

Trong cấu trúc đề thi THPT quốc gia (trước đây), Tốt nghiệp (hiện nay),phần nghị luận văn học chiếm một vị trí quan trọng với 50% tổng số điểm củabài làm là 5/10 điểm Do đó, đây là phần thi gây nhiều áp lực nhất và phải đầu tưthời gian ôn tập nhiều nhất trong ba phần thi (Đọc - hiểu; Nghị luận xã hội, Nghịluận văn học) Là bài duy nhất hình thành một văn bản nghị luận hoàn chỉnh.Nếu không có kiến thức và kĩ năng làm bài học sinh rất khó hoàn thành bài làmmột cách đầy đủ, hoàn thiện và chất lượng Chính vì vậy, việc dạy cho học sinhthuần thục kỹ năng làm bài nghị luận văn học cũng góp phần nâng cao chấtlượng tốt nghiệp môn Ngữ văn nói riêng và chất lượng tốt nghiệp của nhàtrường nói chung

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Để nâng cao chất lượng bài viết cho học sinh, tôi đã áp dụng một số bướcsau để hình thành kĩ năng làm văn nghị luận văn học cho học sinh

2.3.1 Bước thứ nhất: Trang bị những kiến thức cơ bản về nghị luận văn học.

Lý thuyết là một phần thiết yếu để hình thành kĩ năng Việc giúp học sinhnắm vững lý thuyết trước khi thực hành là điều vô cùng quan trọng Hiện nay,học sinh còn ngại học lý thuyết làm văn, học qua loa, nắm chàng màng kiến thứcnên khi vận dụng làm bài còn nhiều lúng túng

Ở bước này giáo viên vận dụng trong các tiết học dạy lý thuyết để giúp các

em nắm vững kiến thức về nghị luận văn học Đây là những kiến thức cơ bảnnhất:

* Thế nào là văn nghị luận? Bàn về một vấn đề, một hiện tượng đời sống, các tư

tưởng hay một tác phẩm văn học bằng việc đưa ra các luận điểm, luận chứng,luận cứ để lập luận và chứng minh cho vấn đề nêu ra được sáng tỏ người ta gọi

đó là văn nghị luận

* Đặc điểm văn nghị luận

Khi nhắc tới một bài văn nghị luận là ta nhắc tới tính thuyết phục và chặtchẽ trong hệ thống các luận điểm, luận cứ và cách lập luận hay các ví dụ đểchứng minh cho luận điểm đã nêu ra.

– Luận điểm là những quan điểm được nêu ra để bảo vệ cho vấn đề cần chứngminh Luận điểm bao gồm ý kiến, tư tưởng của người viết, người nói nhưng vẫnphải đảm bảo tính khách quan, chân thực Luận cứ thường trả lời cho câu hỏi Tạisao? Như thế nào? cộng với luận điểm đã nêu

– Luận cứ: để làm sáng tỏ cho luận điểm được nêu ra thì hệ thống các luận cứ lànhững lý lẽ, dẫn chứng cụ thể để bảo vệ cho luận điểm đó Lý lẽ phải rõ ràng,dẫn chứng phải xác thực, tiêu biểu để thuyết phục được dễ dàng hơn

– Cách lập luận là trình tự lập luận của người viết bằng hệ thống luận điểm, luận

cứ và các dẫn chứng cụ thể tạo thành một chỉnh thể thống nhất Cách lập luậnphải chặt chẽ, xuyên suốt một vấn đề, không được lập luận hời hợt làm tăng tínhmâu thuẫn trong hệ thống các luận điểm

* Thế nào là nghị luận văn học? Nghị luận văn học là kiểu bài nghị luận mà nội

dung bàn về một vấn đề văn học

Đây là một kiểu bài quan trong mà bản thân học sinh THPT nói chung vàhọc sinh lớp 12 nói riêng phải thực hành thuần thục

* Phân loại các dạng bài nghị luận văn học:

Trong chương trình Ngữ văn 12, nghị luận văn học được dạy ở ba dạng cơbản:

Thứ 1: Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

Thứ 2: Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học

Thứ 3: Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi

Mỗi kiểu bài có những yêu cầu, cách thức làm bài riêng, cần hướng dẫn họcsinh một cách chi tiết

* Các bước làm bài nghị luận văn học nói chung:

Bước 1: Đọc kĩ đề, xác định rõ yêu cầu về nội dung và thể loại của đề

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý (Sắp xếp các ý phù hợp với bố cục bài viết)

Bước 3: Viết bài (Chú ý dung lượng đã xác định cho các ý trong bài, tránh việctập trung vào một ý mà viết các ý khác sơ sài)

Bước 4: Đọc lại bài, rà soát các lỗi, hoàn chỉnh bài viết

* Để làm bài nghị luận văn học đạt chất lượng cao, bản thân tôi thường hướng dẫn các em chú ý một số điểm sau:

- Phân tích đề và lập dàn ý Đây là thao tác không thể thiếu trước khi làm bài.Việc phân tích đề giúp học sinh xác định đúng yêu cầu của đề bài, không làm lạc

đề hoặc triển khai vấn đề thiếu tính tập trung Trên cơ sở sự phân tích chính xácyêu cầu của đề thi, học sinh tiến hành lập dàn ý ngắn gọn để đảm bảo vấn đềđược triển khai logic, mạch lạc Mặc dù khâu này đặc biệt quan trọng, nhưng dotổng thời gian làm phần Nghị luận văn học không có nhiều (khoảng 60 - 70phút), vì vậy học sinh cần thao tác nhanh gọn, tránh lãng phí thời gian

- Phân bố thời gian hợp lí để đảm bảo cấu trúc bài làm Từ dàn ý sơ lược, họcsinh nên phân chia được một mức thời gian tương đối cho 3 phần: mở bài - thân

bài - kết bài Việc phân bố thời gian hợp lí cho bài làm sẽ giúp thí sinh có đượcmột bài làm hoàn chỉnh, hài hòa, cân đối

- Cần xác định rõ yêu cầu cho từng phần trong cấu trúc bài làm

- Kết hợp hài hòa giữa lí lẽ và dẫn chứng Để có một bài viết đảm bảo cả về chấtlượng và dung lượng kiến thức, học sinh phải biết kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ vàdẫn chứng trong quá trình làm bài Một bài viết chỉ có lí lẽ mà không có dẫnchứng sẽ tạo nên cảm giác nhàm chán, lí thuyết suông, thiếu sinh động Ngượclại, một bài viết chỉ toàn là dẫn chứng sẽ không khác gì một bài thống kê, liệt kê,

mô tả, thiếu tính liên kết, lập luận

- Cần có sự so sánh mở rộng Các tác phẩm văn học, các nội dung, chủ đề vănhọc luôn có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ với nhau Các tác phẩm cùng giai đoạnsáng tác, cùng trào lưu, khuynh hướng sẽ có những điểm chung

- Biết vận dụng kiến thức lí luận văn học và biết cách liên hệ với đời sống làmcho bài viết vừa giàu chất lý luận vừa thấy được văn học luôn gắn bó với đờisống

2.3.2 Bước thứ hai: Hướng dẫn học sinh kỹ năng làm bài nghị luận văn học

ở các dạng bài cụ thể trong chương trình lớp 12

2.3.2.1 Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ.

2.3.2.1.1 Khái quát chung

Thơ ca thuộc về nghệ thuật ngôn từ, là sản phẩm của sáng tạo tưởng tượng

và nhu cầu biểu cảm Sự cảm nhận ý nghĩa và vẻ đẹp của thơ ca cũng mang đậmtính chất chủ quan.Vì thế, nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ cho phép ghi nhậnnhững ấn tượng và cảm xúc về ấn tượng đó, cho phép liên tưởng và tưởngtượng Tuy nhiên các liên tưởng, tưởng lượng ấy phải chân thực và trung thực.Việc nhận xét, đánh giá một bài thơ, đoạn thơ không đơn giản Học sinh cần họccách nhận xét, đánh giá về một bài thơ, đoạn thơ mới có thể làm tốt bài nghịluận về một bài thơ, đoạn thơ

Nghị luận về thơ (tác phẩm hoặc đoạn thơ) là quá trình sử dụng những thaotác làm văn để làm rõ nội dung tư tưởng, vẻ đẹp nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ

và phong cách nghệ thuật nhà thơ đã tác động tới cảm xúc thẩm mĩ, tư duy nghệthuật và những liên tưởng sâu sắc của người viết Nghị luận về một bài thơ, đoạnthơ cũng là bài viết nhằm mục đích thể hiện quan điểm của người viết về bàithơ, đoạn thơ

Đối với yêu cầu nghị luận về đoạn thơ, bài thơ thì đối tượng cần nghị luậnchính là bài thơ, đoạn thơ Yêu cầu học sinh phải nắm bắt được nhân vật trữ tìnhtrong văn bản, phải xác định được nhân vật trữ tình chủ thể hay trữ tình nhập vai

và phải nắm bắt được sự vận động, phát triển của tâm trạng, cảm xúc của nhânvật trữ tình đó; đồng thời phải năm bắt được đặc điểm nghệ thuật của bài thơ,đoạn thơ, câu thơ như cách viết câu, sử dụng từ ngữ, hình ảnh, nhịp điệu, âmthanh để làm nổi bật nội dung tư tưởng mà nhà thơ muốn thổ lộ

Dạng đề này chia ra hai loại

Một là: Nghị luận về một bài thơ

Ví dụ: Cảm nhận của anh/ chị về bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

Hai là: Nghị Luận về một đoạn thơ

Ví dụ: Trong bài thơ Tây Tiến, Quang Dũng viết:

Tây Tiến đoàn binh không mọc tócQuân xanh màu lá dữ oai hùmMắt trừng gửi mộng qua biên giớiĐêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Rải rác biên cương mồ viễn xứChiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đấtSông Mã gầm lên khúc độc hành

(Ngữ văn 12 tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam 2018, tr 89)

Cảm nhận của anh/ chị về hình tượng người lính trong đoạn thơ trên Từ

đó, nhận xét về bút pháp lãng mạn của nhà thơ Quang Dũng

(Đề dự bị thi THPT Quốc gia năm 2019)

2.3.2.1.2 Cách làm bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ

Bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần đáp ứng các yêu cầu củamột bài văn nghị luận nói chung Các bước làm bài văn nghị luận về một đoạnthơ, bài thơ tương tự như các bài văn nghị luận khác gần phần tìm hiểu đề và tìm

ý, lập dàn ý, viết bài và sửa chữa sau khi viết

♦ Các thao tác chuẩn bị:

- Đọc kỹ bài thơ, đoạn thơ, để xác định các yếu tố sau:

+ Hoàn cảnh sáng tác, xuất xứ của bài thơ/ vị trí của đoạn thơ

+ Nội dung chính, thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm qua bài thơ, đoạnthơ

+ Các yếu tố, dấu ấn độc đáo về nghệ thuật như ngôn ngữ, hình ảnh, biệnpháp tu từ

+ Phong cách nghệ thuật của tác giả

- Phân tích yêu cầu đề: vấn đề quan trọng mà đề yêu cầu phân tích là gì (nộidung, nghệ thuật)

- Lựa chọn thao tác phù hợp

- Lập dàn ý cụ thể cho bài viết

♦ Hướng dẫn học sinh lập dàn ý:

- Mở bài

+ Giới thiệu ngắn gọn về những nét chính về tác giả, tác phẩm

+ Giới thiệu những vấn đề nghị luận và trích dẫn

- Thân bài

+ Giới thiệu hoàn cảnh sáng tác, vị trí đoạn thơ, bài thơ,…

+ Phân tích cụ thể khổ thơ, đoạn thơ: Khi phân tích, cảm nhận bài thơ, đoạn thơhọc sinh có thể làm theo hai hướng Một là theo bố cục của bài thơ, đoạn thơ đó.Hai là lập các ý theo nội dung của bài thơ, đoạn thơ

+ Nêu đặc sắc nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ: những hình ảnh giàu ý nghĩa,biểu tượng, cấu tứ, nhịp điệu

- Kết bài

+ Đánh giá khái quát và khẳng định giá trị riêng, đặc sắc của bài thơ, đoạn thơnghị luận.

♦ Hướng dẫn học sinh thực hành: Đề dự bị thi THPT Quốc gia năm 2019 (đã

trích ở trên)

* Tìm hiểu đề: Xác định được đề yêu cầu: Cảm nhận về hình tượng người lính

trong đoạn thơ, nhận xét về bút pháp lãng mạn của nhà thơ Quang Dũng

+ Vẻ đẹp hào hùng, lãng mạn: Chân dung người lính kiêu hùng trong gian

khổ (không mọc tóc, quân xanh màu lá, dữ oai hùm; ý chí mãnh liệt và tâm hồn mộng mơ (mắt trừng gửi mộng, đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm).

+ Vẻ đẹp bi tráng: mất mát đau thương mà không bi lụy (mồ viễn xứ, áo bào thay chiếu, về đất, sông Mã gầm lên khúc độc hành); sẵn sàng hiến dâng sự sống, tuổi trẻ cho đất nước (chẳng tiếc đời xanh).

- Nhận xét về bút pháp lãng mạn của nhà thơ Quang Dũng

+ Sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh ấn tượng; thủ pháp cường điệu, tương phản;

tô đậm những nét độc đáo khác thường, những vẻ đẹp cao cả, lý tưởng

+ Làm nổi bật chất hào hoa, kiêu dũng của hình tượng người lính Tây Tiến,thể hiện hồn thơ phóng khoáng, lãng mạn của Quang Dũng

Kết bài

Đánh giá chung về vẻ đẹp hình tượng người lính Tây Tiến và tài năng củanhà thơ Quang Dũng

2.3.2.2 - Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học.

2.3.2.2.1 - Khái quát chung

Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học là một dạng bài của nghị luận vănhọc mà nội dung là bình luận, phân tích một ý kiến bàn về văn học Ý kiến đó cóthể là một nhận định về văn học, một danh ngôn về văn học Ví dụ như "Vănhọc là nhân học" (Gorki), "Tư tưởng của thơ nằm ngay trong cảm xúc, tình tự"(Nguyễn Đình Thi), … cũng có thể là một ý kiến nhận định về một hình tượng,một tác phẩm hay một phong cách, trào lưu văn học nào đó như: Hoài Thanhnhận định "Truyện Kiều là một tiếng kêu thương ", Xuân Diệu cho rằng "Thơ

Hồ Chí Minh là thứ thơ giản dị nhưng rất phong phú",…

Nghị luận về một ý kiến bàn về văn học là bài nghị luận yêu cầu học sinhtrước hết biết giải thích đúng đắn nội dung một ý kiến bàn về văn học và sau đóbiết nhận định, đánh giá ý kiến ấy Muốn làm được điều này, học sinh phải hiểuđúng, toàn diện nội dung và tinh thần của ý kiến được trích dẫn để nghị luận vàdựa vào hiểu biết của mình về văn học mà nhận xét ý kiến được nêu ra Nhận

xét có thể cho là đúng, tán thành, có thể cho là sâu sắc, hoặc có khía cạnh cầnbàn thêm, nhưng phải có phân tích, dẫn chứng, chứng mình, có lập luận.

2.3.2.2.2 - Cách làm bài nghị luận về một ý kiến bàn về văn học.

♦ Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề.

Ở khâu tìm hiểu đề giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về ý kiến vàyêu cầu của đề ra Xác định xem đó là ý kiến bàn về vấn đề gì từ đó cụ thể hóanội dung ý kiến đồng thời xác định phạm vi kiến thức để chứng minh ý kiến

Ví dụ: Có ý kiến cho rằng: Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân đã xây dựng được một tình huống bất thường để nói lên khát vọng bình thường mà chính đáng của con người.

Từ việc phân tích tình huống truyện của tác phẩm Vợ nhặt, anh/chị hãybình luận ý kiến trên

(Đề thi THPT Quốc gia năm 2016)

Đối với đề này học sinh cần xác định được:

+ Ý kiến khẳng định thành công của tác giả Kim Lân trong việc xây dựng tìnhhuống độc đáo (tính chất bất thường), giàu ý nghĩa nhân bản (thể hiện khát vọngbình thường của con người)

+ Xác định được phạm vi kiến thức là tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân) mà trọngtâm là tình huống truyện trong tác phẩm

• Mở bài:

- Dẫn dắt vấn đề, giới thiệu vấn đề nghị luận

- Chú ý trích dẫn ý kiến và giới hạn phạm vi kiến thức

• Thân bài:

- Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm

- Giải thích, nêu nội dung ý kiến

- Phân tích, bàn bạc vấn đề văn học được đề cập trong ý kiến

- Bình luận về ý kiến

+ Đánh giá mức độ đúng, sai, hợp lý của ý kiến

+ Mở rộng, nâng cao, đánh giá ý nghĩa của vấn đề đó đối với văn học, đốivới người sáng tạo, đối với người đọc

• Kết bài:

+ Khẳng định lại tính chất đúng đắn của vấn đề

+ Rút ra những bài học cho bản thân từ vấn đề

Ví dụ:

Có ý kiến cho rằng: Trong truyện ngắn Vợ nhặt, nhà văn Kim Lân đã xây dựng được một tình huống bất thường để nói lên khát vọng bình thường mà chính đáng của con người.

Từ việc phân tích tình huống truyện của tác phẩm Vợ nhặt, anh/chị hãybình luận ý kiến trên

(Đề thi THPT Quốc gia năm 2016)

Dàn ý chi tiết có thể hướng dẫn học sinh như sau:

• Mở bài: Dẫn dắt và nêu được vấn đề nghị luận: Tình huống bất thườngnói lên khát vọng bình thường mà chính đáng của con người trong tác phẩm Vợnhặt của Kim Lân

• Thân bài:

* Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm:

- Kim Lân là nhà văn có sở trường về truyện ngắn, chuyên viết về cuộcsống và con người nông thôn

- Vợ nhặt là truyện ngắn xuất sắc, tác giả đã sáng tạo được tình huống

“nhặt vợ” độc đáo

* Nêu nội dung ý kiến: khẳng định thành công của tác giả trong việc xâydựng tình huống độc đáo (tính chất bất thường), giàu ý nghĩa nhân bản (thể hiệnkhát vọng bình thường của con người)

vợ còn người đàn bà vì đói khát mà theo không một người đàn ông xa lạ; việcTràng có vợ khiến cho mọi người ngạc nhiên, không biết nên buồn hay vui, nênmừng hay lo;

- Khát vọng bình thường mà chính đáng của con người: khát vọng đượcsống (người đàn bà đói khát theo không về làm vợ Tràng); khát vọng yêuthương, khát vọng về mái ấm gia đình (suy nghĩ và hành động của các nhân vậtđều hướng tới vun đắp hạnh phúc gia đình); khát vọng về tương lai tươi sáng (bà

cụ Tứ động viên con, người vợ nhặt nhắc đến chuyện phá kho thóc, Tràng nghĩđến lá cờ đỏ sao vàng, );

* Bình luận:

- Đây là một ý kiến xác đáng vì đã chỉ ra nét độc đáo và làm nổi bật ýnghĩa quan trọng của tình huống truyện trong việc thể hiện tư tưởng nhân đạocủa tác giả

- Có thể xem ý kiến là một định hướng cho người đọc khi tiếp nhận tácphẩm Vợ nhặt, đồng thời là một gợi mở cho độc giả về cách thức tiếp cận truyệnngắn theo đặc trưng thể loại

• Kết bài:

Đánh giá khái quát vấn đề nghị luận

2.3.2.3 - Nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi.