SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3 --- ---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN ĐỂ DẠY CHỦ ĐỀ “VI RÚT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM” – SINH HỌC LỚP.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3
-
-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN ĐỂ DẠY CHỦ ĐỀ “VI RÚT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM” – SINH HỌC LỚP
Trang 22.3.1 Lập kế hoạch dự án.
2.3.2 Kiến thức về virut và bệnh truyền nhiễm
2.3.2.1: Tìm hiểu kiến thức về virut
2.3.2.1.1 Đặc điểm của vi rút
2.3.2.1.2 Bệnh truyền nhiễm
333
2.3.3 Dạy học dự án nội dung: “Giáo dục cách phòng bệnh và khả năng
ứng phó với dịch bệnh của học sinh”
Chủ đề 1: Khảo sát khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh THPT
Chủ đề 2: Tìm hiểu một số dịch bệnh do vi rút gây ra
Chủ đề 3 Làm sổ tay phòng chống dịch bệnh
2.3.4 Thực hiện dự án
2.3.5 Tiến trình dự án
455556
3 Kết luận và đề xuất
131415
3.1 Kết luận
3.2 Kiến nghị
Tài liệu tham khảo
1 Mở đầu
Trang 31.1 Lý do chọn đề tài:
Sinh học là bộ môn khoa học có tính ứng dụng quan trọng trong nhàtrường phổ thông Môn Sinh học cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thứckhoa học và những kiến thức thực tế vô cùng phong phú, giáo viên bộ môn Sinhhọc cần hình thành ở các em một kỹ năng cơ bản, phổ thông và thói quen họctập và làm việc khoa học làm nền tảng cho việc giáo dục xã hội chủ nghĩa, pháttriển năng lực nhận thức, năng lực hành động Có những phẩm chất cần thiếtnhư cẩn thận, kiên trì, trung thực, tỉ mỉ, chính xác, yêu khoa học, yêu thiên nhiên
và bảo vệ môi trường sống
Trong quá trình giảng dạy môn Sinh học tại trường THPT tôi nhận thấy cónhiều bài học nói về các dịch bệnh, các bệnh truyền nhiễm Các loại dịch bệnhngày càng tăng như sốt xuất huyết, tay chân miệng, HIV/AIDS và gần đây nhất
là dịch bệnh COVID 19 hoành hoành trên toàn cầu từ năm 2019 đến nay vẫnchưa có dấu hiệu kết thúc nó đe dọa sức khỏe và tính mạng con người
Mặt khác, chương trình GDPT 2018 đang được triển khai nhằm bồi dưỡng,nâng cao năng lực lựa chọn và sử dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học phát triểnphẩm chất và năng lực của học sinh cho giáo viên môn Sinh học ở trung học phổthông, vì vậy dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trungtâm Nó giúp phát triển kiến thức và các kỹ năng liên quan thông qua nhữngnhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hoá nhữngkiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của chínhmình Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏiđịnh hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trongnhững bối cảnh thực tế Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kỹ thuậtdạy học khác nhau, có thể lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh không phụthuộc vào cách học của các em Thông thường học sinh sẽ được làm việc với cácchuyên gia và những thành viên trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu sâunội dung hơn Các phương tiện kỹ thuật cũng được sử dụng để hỗ trợ việc học.Trong quá trình thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều cách đánh giá khác nhau
để giúp học sinh tạo ra những sản phẩm có chất lượng
Do đó phòng bệnh hơn chữa bệnh và học sinh THPT là đối tượng cần đượctrang bị các kiến thức và kĩ năng này vì các em chính là những công dân của đấtnước trong tương lai Việc giáo dục các kiến thức bổ ích về nâng cao sức khỏehọc đường, cách phòng chống một số bệnh, giúp đảm bảo sức khỏe cho học sinh
và gia đình Đồng thời, góp một phần nhỏ vào công tác phòng chống dịch bệnhcủa cả nước
Từ thực tế giảng dạy môn Sinh học tại trường THPT tôi đã tiến hành khảosát khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh lồng ghép vào nội dung bài dạy
và thấy có hiệu quả nên tôi viết sáng kiến kinh nghiệm này với đề tài: “ Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án để dạy chủ đề “ Vi rút và bệnh truyền nhiễm” – Sinh học lớp 10 chương 3 nhằm giáo dục cách phòng bệnh và khả năng ứng phó với dịch bệnh cho học sinh”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
1
Trang 4Với mong muốn học sinh khi tiếp cận kiến thức về các bệnh truyền nhiễm
sẽ hình thành các kĩ năng sau:
- Có ý thức rèn luyện sức khỏe, nâng cao sức đề kháng của cơ thể
- Có trách nhiệm trong việc chung tay phòng chống dịch bệnh của cảnước
- Quan tâm, tìm hiểu, cập nhật thường xuyên tình hình dịch bệnh trong vàngoài nước, từ đó chủ động và bình tĩnh trong mọi tình huống khi có dịch bệnhxảy ra
- Quan tâm đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, có thói quen rửa tayvới xà phòng thường xuyên, ăn chín uống sôi, giữ vệ sinh môi trường sống sạchsẽ
- Phát huy tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau trong học tập
- Hình thành niềm yêu thích môn Sinh học, có ước mơ trở thành Bác sĩtrong tương lai
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Học sinh lớp thực nghiệm 10A1, 10A2, 10A9 và 3 lớp học sinh đối chứng
10A3, 10A4, 10A114, Trường THPT Tĩnh Gia 3 Năm học 2020– 2021
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để tiến hành nghiên cứu đề tài tôi đã sử dụng các phương pháp:
- Nghiên cứu lý thuyết về dạy học dự án
- Lập kế hoạch dự án
- Lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập
- Thiết kế giáo án, các phiếu khảo sát
- Thực hiện kế hoạch và đánh giá kết quả của học sinh ở các lớp đốichứng và lớp thực nghiệm
- Khảo sát kiến thức về phòng bệnh dịch và khả năng ứng phó với dịchbệnh của học sinh THPT Tĩnh gia 3
Trang 52 Nội dung nghiên cứu
2.1 Cơ sở lý luận
Sinh học là môn học gắn liền với thực tiễn đời sống, các hoạt động dạyhọc không chỉ diễn ra trên lớp (lí thuyết, luyện tập, thực hành) mà còn diễn ra ởngoài lớp học (thực tế ngoài thiên nhiên; tham quan các cơ sở sản xuất, ) Dovậy, môn học này rất thuận lợi cho việc tổ chức dạy học dựa trên dự án, nhằmtạo điều kiện cho HS giải quyết các vấn đề thực tiễn bằng các việc làm cụ thể,khoa học.
Trong chương trình Sinh học 10 kiến thức về Virut và các bệnh truyềnnhiễm được giới thiệu rất chi tiết và khoa học, có tính áp dụng thực tế rất cao, sẽgiúp học sinh có các kiến thức về các bệnh truyền nhiễm do virut, do vi khuẩngây ra, các biện pháp phòng tránh các bệnh truyền nhiễm, có trách nhiệm tuyêntruyền phòng chống dịch bệnh, quan tâm đến vấn đề an toàn thực phẩm, trang bịcho bản thân kĩ năng xử lý tình huống khi có dịch bệnh xảy ra trong cộng đồng
2.2 Thực trạng của đề tài
Qua thực tế giảng dạy tại trường tôi nhận thấy:
- Học sinh vẫn còn lúng túng và hoang mang tìm ra cách giải quyết tìnhhuống thực tế như việc bản thân học sinh hay người thân bị bệnh truyền nhiễm
- Học sinh chưa quan tâm lắm đến hậu quả khi dịch bệnh lây lan trongcộng đồng Đặc biệt là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, thói quen rửa tay với
xà phòng, để phòng chống dịch bệnh Thói quen ăn uống đảm bảo vệ sinh…
- Rất nhiều học sinh quan tâm đến tình hình dịch bệnh đã và đang diễn ra
và mong muốn được trang bị thêm các kiến thức về lĩnh vực này
2.3 Các biện pháp giải quyết vấn đề
2.3.1 Lập kế hoạch dự án.
Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Nêu tên dự án Nêu tình huống có vấn đề và
minh hoạ hình ảnh một số virut
và các bệnh truyền nhiễm cho virut gây ra Các biện pháp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm này trong đời sống như thế nào?
- Nhận biết chủ đề dự án
- Phát biểu chủ đề dự án: “ Tìm hiểu virut và các bệnh truyền nhiễm do virut gây ra”
- Căn cứ vào chủ đề học tập, hướng dẫn của GV, HS viết các nhiệm vụ cần thực hiện
- Lập bảng kế hoạch dự án:+ Thu thập kiến thức về virut, bệnh truyền nhiễm.+ Điều tra, khảo sát về dịch bệnh và các biện pháp phòngngừa dịch bệnh tại địa
phương, trong cả nước và trên thế giới
3
Trang 6+ Tình hình các bệnh truyền nhiễm
khu vực địa phương như thế nào?
- Từ đó học sinh đưa ra các nhiệm
vụ cần thực hiện
+ Thảo luận, xử lí thông tin.+ Viết báo cáo và làm ra sản phẩm
+ Chiến lược tuyên truyền phòng ngừa dịch bệnh
- Học sinh chia sẻ, lựa chọn nhiệm vụ theo sở thích và khả năng của bản thân
Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án
Giai đoạn 2: Thực hiện dự án
Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Thực hiện nhiệm vụ theo bản kế hoạch
Xử lí thông tin, lập
dàn ý báo cáo
Cố vấn, giúp đỡ các nhóm trongviệc tìm hiểu cơ sở khoa học,xây dựng quy trình thực hiện
- Trao đổi về cơ sở khoahọc, quy trình thực hiệnlàm ra sản phẩm
- Chia sẻ ý tưởng tuyêntruyền sản phẩm (làmposter, video, powerpoint
- Hoàn thiện sản phẩm báocáo
- Hoàn thiện sổ tay cá nhân
về phòng ngừa dịch bệnh
Giai đoạn 3: Báo cáo và đánh giá dự án
Nội dung Hoạt động của GV Hoạt động của HS
Báo cáo kết quả - Tổ chức cho HS báo cáo kết
quả và phảnhồi
- Gợi ý các nhóm khác nhậnxét,
bổ sung
- Các nhóm báo cáo kết quả:
+ Trưng bày sản phẩm.+ Thuyết trình về sản phẩm
- Tham gia phản hồi về sảnphẩm, phần trình bày của
nhóm bạn
- Ghi lại kiến thức tổng
Trang 7- Tuyên dương cá nhân, nhóm làm tốt.
- Các nhóm tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau
thể làm tốt hơn
- HS chia sẻ, lắng nghe và rút kinh nghiệm
2.3.2 Kiến thức lý thuyết về virut và bệnh truyền nhiễm.
2.3.2.1 Tìm hiểu kiến thức về virut
2.3.2.1.1 Đặc điểm của vi rút:
- Khái niệm: Là thực thể chưa có cấu tạo tế bào, có kích thước siêu nhỏ
(nm) và có cấu tạo rất đơn giản
- Cấu tạo: hệ gen chỉ chứa 1 loại axit nuclêic: ADN hoặc ARN
- Kí sinh nội bào bắt buộc
a Cấu tạo
- Gồm 2 thành phần cơ bản: lõi là axit nuclêic (ADN/ARN) và vỏ làprôtêin
b Hình thái
Gồm 3 loại cấu trúc: xoắn, khối, hỗn hợp
c Chu trình nhân lên của virut
- Là bệnh lây lan từ cá thể này sang cá thể khác
- Muốn gây bệnh phải có đủ 3 điều kiện: độc lực đủ mạnh, số lượngnhiễm đủ lớn, con đường xâm nhập thích hợp
b Phương thức lây truyền
* Truyền ngang
- Qua sol khí
- Qua đường tiêu hóa
-Qua tiếp xúc trực tiếp
- Qua động vật cắn hay côn trùng đốt
* Truyền dọc
- Mẹ truyền sang con
5
Trang 8c Các bệnh truyền nhiễm thường gặp do virut
- Bệnh đường hô hấp: COVID19, Bệnh cúm, viêm phổi, viêm phế quản,cảm lạnh
- Bệnh đường tiêu hóa: viêm gan, quai bị, tiêu chảy
- Bệnh hệ thần kinh: viêm não, bại liệt
- Bệnh lây qua đường tình dục: HIV, viêm gan B, hecpet
- Bệnh da: đậu mùa, mụn cơm, sởi
2.3.3 Dạy học dự án nội dung: “Giáo dục cách phòng bệnh và khả năng ứng phó với dịch bệnh của học sinh”
Bộ câu hỏi khảo sát đánh giá sự hiểu biết, khả năng ứng phó với dịch
bệnh của học sinh.
Câu 1: Bệnh truyền nhiễm là gì? Cho ví dụ?
Câu 2: COVID 19 là gì? Tại thời điểm này dịch bệnh này đang xảy ra trên toàn
cầu, bản thân em có thường xuyên cập nhật thông tin về dịch bệnh này hay không?
Câu 3: Em biết gì về “Khẩu hiệu 5K” của Bộ Y tế?
Câu 4: Các thói quen sinh hoạt hàng ngày có liên quan đến việc lây lan dịch
bênh như thế nào? Lấy ví dụ minh họa
Câu 5: Khi có một bệnh truyền nhiễm lây lan thành dịch ở địa phương em đang
sống, em sẽ phòng bệnh và ứng phó như thế nào?
Chủ đề 2: Tìm hiểu một số dịch bệnh do vi rút gây ra.
+ Tìm hiểu kiến thức về một số dịch bệnh như: COVID 19, sởi, tay chânmiệng, SARS, H5N1, HIV/AIDS, Ebola, viêm gan B… về các tiêu chí:
- Tên vi rút gây bênh, năm bùng phát dịch, cơ chế lây lan, cách phòngchống, và hậu quả mà dịch bệnh gây ra
Bộ câu hỏi của chủ đề 2: Tìm hiểu một số dịch bệnh do vi rút gây ra
Câu 1: Kể tên 10 dịch bệnh (gần nhất) do vi rút gây ra ở Việt Nam và trên thế
giới?
Câu 2: Tên khoa học của vi rút gây các bệnh trên? Ca bệnh đầu tiên ở nước
nào?
Câu 3: Các con đường lây lan bệnh truyền nhiễm?
Câu 4: Dịch bệnh gây ra những thiệt hại gì về người và vật chất?
Câu 5: Cách phòng bệnh và ứng phó với dịch bệnh ở các giai đoạn (vừa được
phát hiện, giai đoạn bùng phát, và xử lý để dập tắt dịch bệnh)?
Chủ đề 3: Làm sổ tay ghi chép: Biện pháp phòng tránh dịch bệnh:
Trang 9Học sinh ghi chép các nội dung, hình ảnh minh họa, sơ đồ tư duy ngắn gọn dễhiểu, dễ nhớ vào sổ tay do bản thân tự thiết kế
2.3.4 Thực hiện dự án:
a Giáo viên:
- Giáo viên xây dựng kế hoạch dự án và phân chia nhóm học sinh
- Giáo viên giao nhiệm vụ trước 1 tuần
Học sinh thực hiện bộ câu hỏi khảo sát: tìm hiểu và thu thập thông tin từcác nguồn tham khảo như sách giáo khoa, mạng Internet (thời gian thực hiện: 1tuần)
- Theo dõi, đánh giá học sinh trong suốt quá trình thực hiện đề tài
- Giáo viên hướng dẫn, gợi ý cho học sinh tìm tài liệu, nguồn tài liệu đángtin cậy, cách trình bày powerpoint…
- Giáo viên chỉnh sửa nội dung chuẩn bị của học sinh, kịp thời góp ý cácthiếu sót và nội dung chưa chính xác
b Học sinh:
Nhóm 1:
- Học sinh tham khảo các tài liệu trả lời các câu hỏi thuộc chủ đề 1
- Tổng hợp nội dung và thiết kế trình bày trên giấy A0 hoặc Powerpoint
- Cử đại diện nhóm trình bày trước lớp
(Được thực hiện tương ứng với thời gian 1 tiết trên lớp)
Câu 1:Bệnh truyền nhiễm là gì? Cho ví dụ?
- Bệnh truyền nhiễm là bệnh có khẻ nănglây lan từ cá thể này sang cá thể khác
- Ví dụ: COVID 19, Sởi, Lao, viêm ganB…
Câu 2: COVID 19 là gì? Tại thời điểm này dịch bệnh này đang xảy ra trên toàn cầu, bản thân em có thường xuyên cập nhật thông tin về dịch bệnh
Kết quả nhóm 1:
- Đa số học sinh cókiến thức về dịchbệnh, biết cách ứngphó với dịch bệnh đểbảo vệ bản thân vànhững người xungquanh Tuy nhiên cònchưa đầy đủ và chínhxác, vẫn còn học sinh
lo lắng chưa biết xử
lý khi dịch bệnh xảyra
7
Trang 10này hay không?
- COVID19 tên gọi chính thức của bệnhviêm đường hô hấp cấp do chủng mớicủa vi-rút corona (nCoV) là Covid 19
Tên gọi mới này gọi tắt của coronavirusdisease 2019, theo các từ khóa “corona”,
“virus”, “disease” (dịch bệnh) và 2019 lànăm mà loại virus gây đại dịch này xuấthiện
- Tính đến thời điểm tháng 3/ 2021 trênthế giới đã có 128 triệu người nhiễmCOVID19 và 2,8 triệu người đã tử vong
Việt nam có 2594 ca nhiễm và 35 người
tử vong Đến thời điểm hiện nay vẫnchưa có dấu hiệu dùng lại mặc dù đã cóVacxin
Câu 3: Em biết gì về “Khẩu hiệu 5K”
của Bộ Y tế?
- Khẩu hiệu 5K:
+ Khẩu trang+ Khử khuẩn+ Không tụ tập+ Khoảng cách+ Khai báo y tế
Câu 4: Các thói quen sinh hoạt hàng ngày có liên quan đến việc lây lan dịch bênh như thế nào? Lấy ví dụ minh họa
- Ăn uống: (Dùng chung đũa gắp thức ăn,
chung thớt để chế biến đồ chín lẫn đồsống, dùng chậu rửa mặt chung, ăn cácloại động vật hoang dã không rõ nguồn
- Vệ sinh: ( Rửa tay trước khi ăn, sau khi
ra ngoài, không đưa tay lên mắt mũi,miệng, ăn đủ dinh dưỡng….)
- Tập luyện thể thao: (thói quen lười vậnđộng… )
Câu 5: Khi có một bệnh truyền nhiễm lây lan thành dịch ở địa phương em đang sống, em sẽ phòng bệnh và ứng phó như thế nào?
- Thực hiện theo khuyến cáo của Bộ Y tế
và cơ quan chức năng
- Thực hiện ăn uống đảm bảo vệ sinh, tập
- Học sinh chưa quantâm nhiều đến cácbiện pháp nâng caosức đề kháng, tăngcường sức khỏe đểphòng chống dịchbệnh
- Đa số học sinh biếtrằng: Tiêm vắc xin làbiện pháp hữu hiệu
để phòng các bệnhtruyền nhiễm
- Nhiều học sinh saukhi được tìm hiểu vềcác bệnh truyềnnhiễm trở nên thíchthú với môn học vàmuốn được trang bịthêm kiến thức vềvấn đề này
- Tích hợp giáo dục
kĩ năng làm việcnhóm, giải quyết mâuthuẫn, hợp tác vàsáng tạo
Trang 11luyện thể thao để năng cao sức khỏe vàkhả năng miễn dịch.
- Tuyên truyền với mọi người về biệnpháp phòng bệnh: thường xuyên rửa taybằng xà phòng, nước sát khuẩn; là việcđeo khẩu trang khi ho, hắt hơi hoặc đếnnhững nơi, giao tiếp với những người cókhả năng truyền, lây nhiễm bệnh; rồi thóiquen luyện tập thể dục, thể thao hằngngày để tăng cường thể lực, sức đềkháng; chú trọng vệ sinh cá nhân, nhàcửa, xe cộ, vật dụng hơn; trang bị nướcrửa tay diệt khuẩn ở nơi công cộng, cơquan, nhà hàng, khách sạn; hạn chế tụ tậpđông người để ăn uống, vui chơi ở nhàhàng, nơi công cộng; mua hàng quamạng, chỉ ra khỏi nhà khi có việc thực sựcần thiết v.v
- Các học sinh khác lắng nghe và đặt cáccâu hỏi liên quan đến chủ đề hoặc nhữngvấn đề chưa rõ
- Các nhóm trả lời, nếu có vấn đề chưasáng tỏ, giáo viên sẽ hướng dẫn
Câu 1: Kể tên 10 dịch bệnh (gần nhất) do
vi rút gây ra ở Việt Nam và trên thế giới?
+ COVID 19+ Dịch bệnh Ebola+Dịch bệnh cúm gà H5N1+ Dịch bệnh Sởi
+ Dịch bệnh Tay chân miệng+ Dịch bệnh Sốt xuất huyết
+ Dịch bệnh cúm mùa+ Dịch bệnh viêm não nhật bản
+ Dịch thủy đậu+ Dịch bệnh HIV/AIDS
Câu 2: Tên khoa học của vi rút gây các bệnh trên? Ca bệnh đầu tiên ở nước nào?
Kết quả của nhóm 2:
- Tất cả học sinh đều
kể tên được 10 loạidịch bệnh xảy ra gầnđây nhất ở Việt Nam
và trên thế giới ( đặcbiệt là đại dịchCOVID 19)
- Kể tên các loại virutgây bệnh tương ứng,
cơ chế gây bệnh vàcác con đường lâylan của bệnh
- Cách ứng phó vớicác loại dịch bệnh:+ Khuyến khích tiêm
9