SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “NGƯỜI TRONG BAO” CỦA A.P.. Khảo sát hứng thú học tậ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “NGƯỜI TRONG BAO”
CỦA A.P SÊ-KHỐP, NGỮ VĂN 11-TẬP HAI, NHẰM TĂNG
HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH
Người thực hiện: Phạm Viết Cương
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn
THANH HÓA, NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU ……… ……….……… ……… 1
1.1 Lí do chọn đề tài ……….……… ……. 1
1.2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ……… 2
1.3 Mục đích nghiên cứu ……….……….… 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu ……….………… 2
2 NỘI DUNG ……… ……….……… 3
2.1 Cơ sở lí luận ……… ……….……… 3
2.1.1 Hứng thú và vai trò của hứng thú trong học tập ………. 3
2.1.2 Khái niệm phiếu học tập ……….……….……… 4
2.1.3 Vai trò phiếu học tập ……… 4
2.1.4 Phân loại phiếu học tập ……… 4
2.1.5 Các bước thiết kế phiếu học tập ……… 4
2.1.6 Sử dụng phiếu học tập ………. 4
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5 2.2.1 Khảo sát hứng thú học tập văn bản văn học nước ngoài nói chung, văn bản “Người trong bao” của A.P Sê-khốp nói riêng ………… 5
2.2 2 Kết quả khảo sát ……….……….…… 6
2.2.3 Nguyên nhân của thực trạng trên ….……….……….……… 7
2.3 Thiết kế hệ thống phiếu học tập trong hoạt động đọc hiểu văn bản “Người trong bao” của A.P Sê-khốp nhắm tăng hứng thú học tập cho học sinh.………….……… …….………. 8
2.3.1 Trước khi đọc văn bản ……….……… 8
2.3.2 Phần tiểu dẫn ………. 9
2.3.3 Phần đọc hiểu văn bản ………. 10
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm ……… 15
2.4.1 Nhìn từ tiết học ……… 15
2.4.2 Kết quả vận dụng kiến thức của học sinh như sau …….………… 15
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ………… ………. 16
3.1 Kết luận ……… 16
3.2 Kiến nghị ……… 17
CHÚ THÍCH ……… 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… ……… 19
Trang 31 MỞ ĐẦU
N1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
ghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi
mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện” [1] với mục tiêu “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả”.[1]
Để hiện thực hóa mục tiêu mà Nghị quyết số 29-NQ/TW đã đề ra, bên cạnhviệc xây dựng chương trình và sách giáo khoa mới còn phải chủ động đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tích cực, chủ động, phát huy tính tự chủ vàsáng tạo của học sinh trong việc tiếp cận và lĩnh hội tri thức bài học
Đổi mới, sáng tạo trong dạy và học nhằm phát huy năng lực của học sinhđặt ra như một nhu cầu tất yếu cho giải pháp nâng cao chất lượng môn Ngữ văn.Với mong muốn cải tiến phương pháp để hiệu quả giảng dạy được tốt hơn, tôinhận thấy cần tích cực hơn nữa trong việc vận dụng các phương pháp dạy họchiện đại, một trong những phương pháp tổ chức dạy học được áp dụng là pháttriển năng lực đọc hiểu văn bản văn chương qua hệ thống phiếu học tập
Từ thực tiễn giảng dạy, chúng ta nhận thấy việc đọc hiểu các văn bản vănhọc Việt Nam ở các khối lớp được chú trọng nhiều hơn, một phần do thói quen,một phần do tâm lí cho rằng văn bản văn học Việt Nam gắn với tính cách conngười Việt, văn hóa Việt nên dễ đọc và dễ tiếp nhận; Mặt khác do đây là trọngtâm trong chương trình giảng dạy và kiểm tra đánh giá thường xuyên, đánh giácuối kì … mà ít chú tâm đến văn bản văn học nước ngoài Rất nhiều văn bản vănhọc nước ngoài được đưa vào giảng dạy trong nhà trường phổ thông là nhữngtác phẩm thuộc hàng kiệt tác hoặc chí ít đã có sức lan tỏa giá trị về nội dung, tưtưởng, tình cảm … góp phần định hướng sự phát triển nhân cách nhưng sự tiếpnhận ở cả phía người dạy và người học còn mang tính đối phó Lí giải cho sựtiếp cận ấy nhiều người cho rằng văn bản văn học nước ngoài khó dạy, khó học
do có nhiều sự khác biệt văn hóa; trích đoạn quá ngắn chưa lột tả được hết giá trịnội dung, tư tưởng và nghệ thuật … nên không tạo được sự hứng thú, chủ độngcủa học sinh… nhưng sự thật chưa hẳn đã là như vậy Ta chỉ cần một chút đổimới sáng tạo trong cách tiếp cận, khéo léo tổ chức giờ học theo hướng mở,những khó khăn trên sẽ được giải quyết
Trang 4Chính vì thế, tôi lựa chọn đề tài “Sử dụng phiếu học tập trong hoạt động
đọc hiểu văn bản “Người trong bao” của A.P Sê-khốp, Ngữ văn 11- tập hai, nhằm tăng hứng thú học tập cho học sinh” như một minh chứng cho nhận
định trên của mình
1.2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Văn bản văn học “Người trong bao” của A.P Sê-khốp – Ngữ văn 11 tậphai, NXB Giáo dục Việt Nam 2018
- Học sinh lớp 11B1, 11B4 Trường THPT Triệu Sơn 4 – Triệu Sơn – Thanh
Hóa Lớp 11B4 – lớp đối chứng, lớp 11B1 – lớp thực nghiệm
1.3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Hạn chế tâm lí nhàm chán, ngại học các văn bản văn học nước ngoàitrong chương trình Ngữ văn phổ thông nói chung, văn bản “Người trong bao”của A.P Sê-khốp nói riêng; Tạo không khí sôi nổi, hứng thú trong giờ học vănhọc nước ngoài
- Hiệu qủa của việc đổi mới phương pháp dạy học trong thực tiễn giảngdạy, thu hút sự quan tâm và hứng thú học tập của học sinh
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để hoàn thành SKKN, tôi sử dụng phối hợp các phương pháp sau:
* Phương pháp nghiên cứu tổng hợp các tài liệu tham khảo
* Phương pháp khảo sát
* Phương pháp xây dựng phiếu học tập theo hướng phát huy tính chủ độngsáng tạo của người học
Trang 52 NỘI DUNG 2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
2.1.1 Hứng thú và vai trò của hứng thú trong học tập
Theo từ điển Tiếng Việt - Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm 2002, định nghĩa
“hứng thú là sự ham thích” [2].
Luật Giáo dục năm 2005, điều 28.2 đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [3]
Rõ ràng khi có được sự say mê hứng thú trong bất kì công việc gì conngười sẽ làm việc có hiệu quả hơn, thành công hơn Hứng thú còn có tác dụngchống lại sự mệt mỏi, giảm căng thẳng Bất kì môn học nào cũng cần phải cóhứng thú thì HS mới có thể tiếp cận bài học một cách tốt nhất Đặc biệt với mônNgữ văn, một môn học thiên nhiều về cảm xúc và tâm hồn, thì tạo sự hứng thúcho học sinh là một trong những điều đầu tiên giáo viên cần làm Vì vậy khi lênlớp, giáo viên không phải chỉ truyền tải kiến thức mà quan trọng hơn chính làphải không ngừng tìm tòi đổi mới các phương pháp dạy học để tạo hứng thú chocác em Có như vậy mới phát huy được tính tích cực chủ động, độc lập sáng tạocủa học sinh đúng như định hướng giáo dục hiện nay
2.1.2 Khái niệm phiếu học tập:
Phiếu học tập là tờ giấy rời, trên đó ghi các câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ họctập kèm theo các gợi ý, hướng dẫn của giáo viên, dựa vào nhiệm vụ đó họcsinh thực hiện, hoặc ghi các thông tin cần thiết để mở rộng kiến thức, bổ sungkiến thức, tìm hiểu nội dung hoặc củng cố bài học.[4]
2.1.4 Phân loại phiếu học tập:
- Dựa vào mục đích: Phiếu học bài, phiếu ôn tập, phiếu kiểm tra
Trang 6- Dựa vào nội dung:
+ Phiếu thông tin: Nội dung gồm các thông tin bổ sung, mở rộng, minh họacho các kiến thức cơ bản của bài
+ Phiếu bài tập: Nội dung là các bài tập nhận thức hoặc bài tập củng cố + Phiếu yêu cầu: Nội dung là các vấn đề và tình huống cần phải giải quyết + Phiếu thực hành: Nội dung liên quan đến những nhiệm vụ thực hành, rènluyện kĩ năng
2.1.5 Các bước thiết kế phiếu học tập:
- Bước 1: Xác định trường hợp cụ thể của việc sử dụng phiếu học tập trongbài dạy học
- Bước 2: Xác định nội dung của phiếu học tập, cách trình bày nội dung củaphiếu học tập và hình thức thể hiện trong phiếu học tập
Nội dung của phiếu học tập được xác định dựa vào một số cơ sở sau: mụctiêu của bài học, kiến thức cơ bản, phân bố thời gian, phương pháp và PTDH,môi trường lớp học để xác định nội dung, khối lượng công việc trong phiếu họctập cho phù hợp
- Bước 3: Viết phiếu học tập:
Các thông tin, yêu cầu trên phiếu học tập phải được ghi rõ ràng, ngắngọn, chính xác, dễ hiểu Phần dành cho học sinh điền các thông tin phải cókhoảng trống thích hợp Cách trình bày phiếu phải đảm bảo tính khoa học, thẩm
mĩ
2.1.6 Sử dụng phiếu học tập:
Phiếu học tập là công cụ để giáo viên tiến hành tổ chức hoạt động nhậnthức cho học sinh, đồng thời là cơ sở để học sinh tiến hành các hoạt động mộtcách tích cực, chủ động Việc sử dụng phiếu học tập nên được sử dụng trong dạykiến thức mới, ôn tập, kiểm tra và thường được diễn ra theo quy trình sau:
- Giáo viên nêu nhiệm vụ học tập, giao phiếu học tập cho học sinh, tùy theohình thức tổ chức dạy học mà giáo viên giao cho mỗi học sinh một phiếu haymỗi nhóm một phiếu
- Tiến hành quan sát, hướng dẫn và giám sát kết quả hoạt động của họcsinh
Trang 7- Tổ chức cho một số cá nhân hoặc đại diện nhóm trình bày kết quả làmviệc với phiếu học tập Hướng dẫn toàn lớp trao đổi, bổ sung hoàn thành phiếuhọc tập Giaó viên có thể yêu cầu học sinh trao đổi chéo nhau để sửa chữa, đánhgiá kết quả làm việc với phiếu học tập của nhau trên cơ sở các kết luận của giáoviên.
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.2.1 Khảo sát hứng thú học tập văn bản văn học nước ngoài nói chung, văn bản “Người trong bao” của A.P Sê-khốp nói riêng.
a Mục đích khảo sát.
- Có cái nhìn bao quát về thực trạng dạy và học văn bản văn học nước
ngoài nói chung, văn bản “Người trong bao” của A.P Sê-khốp nói riêng trong
phạm vi trường THPT Triệu Sơn 4, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa
- Đánh giá được hứng thú, nhu cầu và mức độ tiếp nhận kiến thức, đánh giáđược năng lực nhận thức và cảm thụ của học sinh trong dạy học tác phẩm
Người trong bao; Đồng thời tiếp thu những nguyện vọng, đề xuất của chính
bản thân các em để giờ học đạt kết quả tốt hơn
- Tổng quát lại, kết quả của việc khảo sát và đánh giá trên là cơ sở thực tiễn đểngười viết có cơ sở khẳng định, từ đó sử dụng phiếu học tập một cách có hiệu quả
trong giảng dạy văn bản văn học nói chung, văn bản “Người trong bao” nói riêng.
b Đối tượng khảo sát.
Khảo sát học sinh lớp: 11B1, 11B2, 11B3, 11B4, 11B5, 11B6, 11B7Trường THPT Triệu Sơn 4
(Phát phiếu điều tra cho học sinh 11B1, 11B2, 11B3, 11B4; trao đổi vớihọc sinh 11B5, 11B6, 11B7 Trường THPT Triệu Sơn 4)
c Hình thức khảo sát.
- Trao đổi trực tiếp với học sinh các trường THPT Triệu Sơn 4
- Sử dụng hình thức phiếu điều tra với học sinh
PHIẾU ĐIỀU TRA DÀNH CHO HỌC SINH Nội dung phiếu điều tra
Trang 8Câu 1: Em có thích học tác phẩm văn học nước ngoài nói chung và văn
bản Người trong bao của A.P Sê-khốp không? Vì sao?
Câu 2: Theo em, điểm khó nhất khi tự học văn bản trên là gì?
Câu 3: Em hiểu gì về giá trị nội dung và ý nghĩa của tác phẩm sau khi
soạn xong bài học?
Câu 4: Em cảm thấy thế nào khi thầy cô sử dụng phiếu học tập vào thực
tiễn dạy học văn bản Người trong bao thay thế cho một số phương pháp dạy
truyền thống?
2.2.2 Kết quả khảo sát.
a Sử dụng hình thức phiếu điều tra:
Câu 1: Em có thích học tác phẩm văn học nước ngoài nói chung và văn
bản Người trong bao của A.P Sê-khốp không? Vì sao?
Có đến 98 học sinh trả lời là “Có” (27 học sinh trả lời là “không”)
Như vậy có thể khẳng định tác phẩm văn học nước ngoài nói chung, văn
bản Người trong bao nói riêng vẫn có một sức hấp dẫn khá lớn đối với lứa tuổi
học sinh lớp 11 THPT Đa số các em thích học tác phẩm trên vì hay và hấp dẫn,
nó giáo dục thế hệ trẻ bài học về cuộc sống, cách xây dựng các mối quan hệ tíchcực, dám chủ động, sáng tạo thay vì rập khuôn, máy móc, giáo điều
Trả lời vì sao mình không thích học tác phẩm trên, các em cho rằng: Vì thiTHPT Quốc gia không thi phần này nên các em không học chứ không phảikhông thích học
Câu 2: Khi được hỏi điểm khó nhất khi tự học tác phẩm trên là gì?
Có 92/125 học sinh trả lời là bài học chứa đựng nhiều triết lí xã hội, ngôn
từ đa tầng nghĩa nên các em không nhớ, không hiểu hết được, vì thế bài học trởnên trừu tượng
Câu 3: Em hiểu gì về giá trị nội dung và ý nghĩa của tác phẩm sau khi soạn xong bài học?
Phần lớn các em đều nêu được giá trị nội dung và ý nghĩa của tác phẩm thểhiện cái nhìn châm biếm, giễu cợt, mỉa mai của tác giả qua hình tượng Bê-li-cốpđồng thời phê phán sâu sắc lối sống hèn nhát, bạc nhược, bảo thủ, ích kỉ của một
bộ phận tri thức Nga cuối thế kỉ XIX
Câu 4: Khi được hỏi: Em cảm thấy thế nào khi thầy cô sử dụng phiếu
học tập vào thực tiễn dạy học văn bản Người trong bao thay thế cho một số
Trang 9phương pháp dạy truyền thống? 125/125 học sinh được hỏi đều đồng ý, bởi nó
giúp các em chủ động hơn, hứng thú hơn, tự tin hơn trong việc thể hiện quanđiểm của mình về nội dung bài học
b Trao đổi trực tiếp.
Qua trao đổi, thấy các em rất hứng thú với việc sử dụng phiếu học tập vào
dạy học văn bản văn học nói chung, tác phẩm Người trong bao nói riêng
Khi đưa ra câu hỏi: Em thấy phần bài soạn ở nhà của mình đúng được
bao nhiêu phần trăm so với lời thầy cô gợi ý ở trên lớp? Đối với những học
sinh khá giỏi: Các em cho rằng được khoảng 70% vì các gợi ý trong sách giáokhoa là khá rõ ràng Phần còn lại thì cho rằng mình may ra thì đạt được 40%.Một phần vì các sách tham khảo đã có sẵn câu trả lời, mặt khác vì cách soạntương đối giống nhau nên cũng không cuốn hút được các em
Như vậy để thúc đẩy tốt hơn việc học của các em không chỉ là việc truyềnthụ đầy đủ tri thức về tác phẩm mà quan trọng hơn phải xuất phát từ hứng thú,nhu cầu của các em mà giảng dạy
2.2.3 Nguyên nhân của thực trạng trên.
Trước những kết quả trên tôi đã giành thời gian tìm hiểu những nguyênnhân nào dẫn đến tình trạng học sinh vẫn có hứng thú học văn nhưng lại ngại
phần văn học nước ngoài trong đó có bài Người trong bao, từ đó đề ra những
giải pháp phù hợp Qua tìm hiểu ở 04 lớp 11B1, 11B2, 11B4 và 11B5 tôi thuđược kết quả như sau:
Lớp Sĩ
số
Nguyên nhân
Do học sinh không theo khối C chỉ tập trung học các môn khối A,A1,B
Do kiến thức SGK khô khan, khó hiểu
Do phương pháp giảng dạy khô khan, buồn tẻ, cứng nhắc
Ý kiến khác
Trang 10tẻ, cứng nhắc
2.3 THIẾT KẾ HỆ THỐNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG HOẠT ĐỘNG ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “NGƯỜI TRONG BAO” CỦA A.P SÊ- KHỐP NHẮM TĂNG HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH.
2.3.1 Trước khi đọc văn bản.
Trang 112 Đây là xuất thân của Sê-khốp.
3 Một sự kiện diễn ra vào năm 1887 với nhà văn Sê-khốp
4 Môi trường xã hội Nga cuối thế kỉ XIX đã đẻ ra lắm…
5 Một nghề mà Sê-khốp từng làm sau khi tốt nghiệp đại học
6 Đây là thành phố nơi nhà văn Sê-khốp vừa dưỡng bệnh vừa sáng tác
7 Đây là thị trấn nơi nhà văn Sê-khốp sinh ra và lớn lên
8 Tác phẩm của Sê-khốp thường đặt ra các vấn đề có …
Trang 129 Một đặc điểm nổi bật về nghệ thuật của truyện ngắn Sê-khốp.
10 Lối sống của một bộ phận tri thức Nga cuối thế kỉ XIX
11 Một đặc điểm nổi bật của môi trường xã hội Nga cuối thế kỉ XIX
12 Tên một vở kịch nói tiêu biểu của Sê-khốp
13 Tên một truyện ngắn đặc sắc của nhà văn Sê-khốp
1 Đây là đánh giá về vai trò của Sê-khốp (A.P Chekhov) 7 Đây là thị trấn nơi nhà văn Sê-khốp sinh ra và lớn lên.
đối với thể loại truyện ngắn và kịch nói 8 Tác phẩm của Sê-khốp thường đặt ra các vấn đề có …
2 Đây là xuất thân của Sê-khốp 9 Một đặc điểm nổi bật về nghệ thuật của truyện ngắn Sê-khốp.
3 Một sự kiện diễn ra vào năm 1887 với nhà văn Sê-khốp 10 Lối sống của một bộ phận tri thức người Nga cuối thế kỉ XIX.
4 Môi trường xã hội Nga cuối thế kỉ XIX đã đẻ ra lắm… 11 Một đặc điểm nổi bật của môi trường xã hội Nga cuối thế kỉ XIX.
5 Một nghề mà Sê-khốp từng làm sau khi tốt nghiệp đại học 12 Tên một vở kịch nói tiêu biểu của Sê-khốp.
6 Đây là thành phố nơi nhà văn Sê-khốp vừa dưỡng bệnh vừa sáng tác 13 Tên một truyện ngắn đặc sắc của nhà văn Sê-khốp.
1 2 3
4
5 6 7 8
9 10
11 12
13
- Dựa vào kết quả đọc phần Tiểu dẫn và ô chữ đã hoàn thành, anh/chị hãy giới thiệu bằng lời về tác giả Sê-khốp và truyện ngắn “Người trong bao” 2.3.3 Phần đọc hiểu văn bản.
- Phiếu học tập số 3 – Tóm tắt tác phẩm Người trong bao.
+ Hãy đọc văn bản Người trong bao trong SGK Ghi tóm tắt các sự việc chính của văn bản vào mỗi bức tranh dưới đây:
1
2
3