Vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy tiết 6 chủ đề 2 sự vận động và phát triển của thế giới vật chất GDCD lớp 10 tại trường THPT hàm rồng

Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành chohọc sinh có mục đích: - Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức tổng hợp của các môn học khácnhau để giải quy

MỤC LỤC

Nội dung Trang 1 Mở đầu 1.1  Lí do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

1.5 Những điểm mới của SKKN 3

2 Nội dung 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2 Ưu điểm với học sinh và giáo viên khi dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn 5

2.3 Đặc điểm bộ môn GDCD tại trường THPT Hàm Rồng 6

2.4 Cách thức vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy tiết 6 chủ đề 2- Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất, GDCD lớp 10 ờ trường THPT Hàm Rồng 7

2.5 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

3 Kết luận, kiến nghị .19

Tài liệu tham khảo……… 21

1 Mở đầu  1.1 Lí do chọn đề tài

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn là một trong những quan điểm giáo dục

đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổthông và trong xây dựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quanđiểm tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình họctập và quá trình dạy học

Đối với bộ môn Giáo dục công dân, dạy tích hợp liên môn càng có ý nghĩathực tiễn và giáo dục trong quá trình dạy học Vì, bộ môn GDCD ở trường THPTcung cấp cho học sinh những tri thức về kinh tế, xã hội, đạo đức và pháp luật, hìnhthành nên những con người có đủ tri thức và năng lực đáp ứng yêu cầu cho sựnghiệp công nghiệp hóa, hiện đại đất nước Trong quá trình giảng dạy, môn GDCD

có liên quan một số môn học khác Vì vậy, để học sinh hào hứng và tiếp thu bàinhanh hơn cần phải dạy học liên môn trong quá trình dạy và học tập môn GDCD

Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành chohọc sinh có mục đích:

- Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức tổng hợp của các môn học khácnhau để giải quyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổnghợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh;

- Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường vớithực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học đi đôi vớihành";

- Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra,đánh giá kết quả học tập; thúc đẩy sự tham gia của gia đình, cộng đồng vào côngtác giáo dục

- Khuyến khích giáo viên sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủ điểm

có nội dung liên quan đến nhiều môn học và gắn liền với thực tiễn;

- Góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạyhọc, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập; tăng cường ứng dụnghiệu quả công nghệ thông tin trong dạy học

Thực trạng việc dạy bộ môn nói chung, môn GDCD lớp 10 nói riêng mặc dùquan niệm dạy học tích hợp đã được vận dụng vào giảng dạy, song hiệu quả đạtđược là chưa cao Phần lớn học sinh hiện nay có thái độ bình thường, chưa phát

huy được tính tích cực trong học tập, xuất hiện tâm lí coi nhẹ, chủ quan trong bộmôn Giáo viên trong các nhà trường chưa thực sự nhạy bén, linh hoạt trong dạyhọc liên môn, quá trình vận dụng tích hợp liên môn vào trong bài dạy còn gặpnhiều lúng túng, chưa phong phú nên trong quá trình giảng dạy thường chỉ tậptrung vào kiến thức đặc thù của bộ môn mà thiếu sự quan tâm, liên hệ với các bộmôn khác Đặc biệt trong chương trình lớp 10 học kì 1 có chủ đề 2 là một chủ đềrất trừu tượng, học sinh rất khó tiếp cận nhanh, quá trình dạy học gặp nhiều khókhăn trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả bài học đòi hỏi giáo viên phải chủđộng tích cực tìm tòi vận dụng vào bài giảng những nội dung, hình thức phong phúnhất.

Với những lí do trên, tôi đã chọn đề tài: “Vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy tiết 6 chủ đề 2 - Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất, GDCD lớp 10 ở trường THPT Hàm Rồng” làm sáng kiến kinh nghiệm Tác giả mong

muốn đây là một đề tài tham khảo cho quý thầy cô giảng dạy môn Giáo dục côngdân ở trường THPT nói chung

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài nhằm phục vụ cho quá trình dạy học định hướng phát triểnnăng lực học sinh phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước, sự phát triển củathực tiễn; cung cấp những tư liệu cho các đồng nghiệp tham khảo về dạy học theochủ đề tích hợp, dạy học liên môn

Phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin

- Phương pháp cụ thể: Phương pháp phân tích, tổng hợp; phương pháp quan

sát; phương pháp sưu tầm; phương pháp so sánh; phương pháp khái quát hóa

1.5 Những điểm mới của SKKN

Trình bày được đặc điểm của dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn; trìnhbày các kiến thức cần tích hợp ở tiết 6 chủ đề 2 - Sự vận động và phát triển của thếgiới vật chất, GDCD lớp 10

2 Nội dung

2 1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Dạy học tích hợp liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát

triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến

thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn

Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòihỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học Vìvậy, dạy học cần phải tăng cường theo hướng tích hợp, liên môn

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học.Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực củahọc sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường

Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là conđường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau Từ nhữngnăm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích hợp trong việcxây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệm của lí thuyết hệ thống,

nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái toàn thể, cũng như quá trìnhdẫn đến trạng thái này

Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại vớinhau như: Lí- Hóa- Sinh, Văn- Sử- Địa Hoặc có thể tích hợp được cả các môn tựnhiên với các môn xã hội như: Văn, Toán, Hóa, Sinh, GDCD… Ở mức độ cao, sựtích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là một sự lắp ghépthông thường các môn riêng rẽ lại với nhau Tuy nhiên, các môn vẫn giữ vị trí độclập với nhau, chỉ tích hợp những phần gần nhau Ở mức độ thấp thì việc tích hợpđược thực hiện trong mối quan hệ liên môn Những môn được học riêng rẽ nhưngcần chú ý đến những nội dung có liên quan đến các bộ môn khác, trong quá trìnhdạy học chỉ cần khai thác, vận dụng các kiến thức có liên quan đến bài giảng mìnhđang thực hiện

Tuy nhiên, về phương pháp và hình thức tổ chức dạy học thì không có gìkhác biệt Đối với một chủ đề, dù đơn môn hay liên môn, thì vẫn phải chú trọngviệc ứng dụng kiến thức của chủ đề ấy, bao gồm ứng dụng vào thực tiễn cũng nhưứng dụng trong các môn học khác Về mặt phương pháp dạy học thì không có phânbiệt giữa dạy học một chủ đề đơn môn hay dạy học một chủ đề liên môn, tích hợp

Điều quan trọng là dạy học nhằm phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải tổchức hoạt động học tích cực, tự lực và sáng tạo cho học sinh, mà các hoạt động ấyphải được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộngđồng, đặc biệt quan tâm đến hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giảiquyết những vấn đề thực tiễn.

Dạy học theo quan điểm liên môn có ba mức độ: ở mức độ thấp, giáo viênnhắc lại tài liệu, sự kiện, kĩ năng các môn có liên quan, trong quá trình dạy học chỉcần khai thác, vận dụng các kiến thức có liên quan đến bài giảng mình đang thựchiện, cao hơn đòi hỏi học sinh nhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các mônhọc khác, và cao nhất đòi hỏi học sinh phải độc lập giải quyết các vấn đề nhận thứcbằng vốn kiến thức đã biết, huy động các môn có liên quan theo phương phápnghiên cứu

2.2 Ưu điểm khi dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn

Trước hết, các chủ đề liên môn có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đốivới học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh.Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thứctổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cáchmáy móc

Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp liên môn giúp cho học sinhkhông phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khácnhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũngnhư khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

Đối với giáo viên thì ban đầu có thể có chút khó khăn do việc phải tìm hiểusâu hơn những kiến thức thuộc các môn học khác Tuy nhiên, giáo viên sẽ có một

số lợi ích:

Một là, trong quá trình dạy học môn học của mình, giáo viên vẫn thường

xuyên phải dạy những kiến thức có liên quan đến các môn học khác và vì vậy đã có

sự am hiểu về những kiến thức liên môn đó;

Hai là, với việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, vai trò của giáo viênkhông còn là người truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướnghoạt động học của học sinh cả ở trong và ngoài lớp học;

Vì vậy, giáo viên các bộ môn liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong

sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học

Như vậy, dạy học theo các chủ đề liên môn không những giảm tải cho giáoviên trong việc dạy các kiến thức liên môn trong môn học của mình mà còn có tácdụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho giáo viên, góp phầnphát triển đội ngũ giáo viên bộ môn hiện nay thành đội ngũ giáo viên có đủ nănglực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp

2.3 Đặc điểm bộ môn GDCD tại trường THPT Hàm Rồng.

* Trường THPT Hàm Rồng được thành lập từ năm 1975, đóng trên địa bànThành phố Thanh Hoá

Hiện nay trường có 36 lớp với hơn 1700 học sinh Tỷ lệ học sinh lên hàngnăm đạt 100% trở lên Tỷ lệ  học sinh xếp loại hạnh kiểm khá, tốt hàng năm luônđược duy trì ở mức cao so với mặt bằng chung toàn tỉnh Đặc điểm Học sinh cóđiểm đầu vào cao mà ý thức học tập rất tốt, tạo điều kiện thuận lợi trong công tácgiáo dục mặt khác cũng tạo thách thức cho giáo viên phải luôn nâng cao trình độchuyên môn cho phù hợp

* Tình hình bộ môn GDCD: Nhóm GDCD có 3 Giáo viên, đội ngũ giảng dạy

có kinh nghiệm, có 2 đồng chí đạt trình độ trên chuẩn, nhiệt tình trong công tácchuyên môn, luôn tự học tự bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ,trong giảng dạy luôn tìm tòi, đổi mới phương pháp, trao đổi kinh nghiệm để nângcao nghiệp vụ

* Những khó khăn còn tồn tại trong giảng dạy bộ môn GDCD ở nhà trường:

- Các kiến thức có liên quan mật thiết với sự biến động của tình hình trongnước và thế giới đòi hỏi Giáo viên phải dành nhiều thời gian cập nhật thông tin

- Tác động lớn của nền kinh tế thị trường dẫn đến một bộ phận học sinhkhông tha thiết với môn học vốn bị coi là môn học phụ

- Việc lồng nghép tích hợp các nội dung theo yêu cầu bộ môn còn mang tínhchủ động của từng cá nhân

* Thực trạng thực hiện dạy tiết 6 chủ đề 2 - Sự vận động và phát triển của thếgiới vật chất, GDCD lớp 10 ở trường THPT Hàm Rồng

Theo Phân phối chương trình tiết 6 chủ đề 2 - Sự vận động và phát triển củathế giới vật chất là tiết học nằm trong chương trình học kỳ 1

Trên thực tế trong quá trình thực hiện tiết dạy, nhóm GDCD trường THPTHàm Rồng đã tổ chức các buổi họp nhóm để thống nhất nội dung giảng dạy và cóhiệu quả tốt Trên cơ sở đó, bản thân tôi đã phát triển việc tích hợp kiến thức liênmôn cho phong phú, sinh động, gây nhiều hứng thú, ấn tượng hơn cho học sinh khi

mà kiến thức ở học kỳ 1 lớp 10 thuộc phần triết học, vốn được cho là rất khô khan,khó hiểu Đồng thời, là một giáo viên có kinh nghiệm 17 năm công tác dạy học bộmôn GDCD, tôi mạnh dạn đưa ra một số nội dung có thể tích hợp vào dạy học màtôi đã áp dụng và thấy có nhiều hiệu quả cao với mục đích là nâng cao hơn nữahứng thú học tập của học sinh, giúp học sinh dễ hiểu bài hơn đồng thời là nguồntham khảo cho các anh chị em đồng nghiệp dạy bộ môn này

2.4 Cách thức vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy tiết 6 chủ đề 2 - Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất, GDCD lớp 10

2.4.1 Bảng mô tả các mức độ nhận thức được hình thành theo chủ đề chương

Hiểu được thế nào

là chất của triết học

Biết phân biệtchất thôngthường vàchất triết học

Nhận biết vàđánh giá chất củamột số sự vậthiện tượng gầngũi cuộc sống, ởcác môn học khácnhau

Lượng

Nêu được khái niệm lượng

Hiểu được thế nào

là lượng triết học (khác với số lượng thông thường)

Chỉ ra lượng của bản thân

Chỉ ra lượng củamột số sự vậthiện tượng ở cácmôn học khác

Vận dụng kiến thức các môn học phântích được cách thức vận động phát

Rút ra bài học và đánh giá được mối quan hệ giữa chất và lượng củabản thân để áp dụng vào quá

về chất

hiện tượng

triển của sự vật và hiện tượng

trình học tập

2.4.2 Vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy

* Môn Ngữ văn

- Bài thơ: “Thêm một” của nhà thơ Trần Hòa Bình

- Video: Truyện ngụ ngôn Rùa và thỏ

- Tục ngữ Việt Nam:

- Ngữ văn lớp 9: Lý luận Phép phân tích và tổng hợp

- Các bài thơ: Nhóm lửa; Ca sợi chỉ; Hòn đá của chủ tịch Hồ Chí Minh

* Môn Hóa học

- Nguyên tử lượng, nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi của Đồng, Nhôm, Sắt,Vàng

- Hóa học lớp 8: khối lượng nguyên tử của Na, Mg, Al, S, Fe

- Hóa 10, Bài 22: Quá trình KOH phản ứng với Cl2

* Môn Lịch sử

- Kiến thức lịch sử THCS về tính chất của các cuộc cách mạng tư sản Pháp,cách mạng tháng 10 Nga, Cách mạng tháng Tám năm 1945

- Lịch sử lớp 9: Lịch sử cách mạng Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945

- Video lịch sử: Tổng khởi nghĩa giành chính quyền tháng Tám 1945

- Kiến thức địa lí về Biển đông Việt Nam

* Môn Khoa học tự nhiên cấp tiểu học

- Phân tích tính chất của các sự vật như đường, muối, ớt…

2.4.3 Đối tượng dạy học của bài học

- Đối tượng học sinh: Số lượng 8 lớp khối 10 của trường THPT Hàm Rồng

2.4.4 Tiến trình dạy học

Tiết 6 Chủ đề 2: Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Học xong bài này, HS cần đạt được:

2 Về thái độ

- Có ý thức vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa sự biến đổi về lượng và sựbiến đổi về chất của sự vật, hiện tượng vào cuộc sống, học tập, nhất là kiên trì tronghọc tập và rèn luyện, không coi thường việc nhỏ, tránh các biểu hiện nôn nóng

3 Về kĩ năng

Chỉ ra được sự khác nhau giữa chất và lượng; phân tích được sự biến đổi củalượng và chất ở các môn học khác nhau

II PHƯƠNG PHÁP, GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG

1 Phương pháp: Thuyết trình, thảo luận nhóm, động não, giải quyết vấn

đề, liên hệ và tự liên hệ, phát vấn (đàm thoại), trực quan…

2 Giáo dục kỹ năng sống: kỹ năng thuyết trình; kỹ năng tổ chức, làm việc

nhóm; kỹ năng giao tiếp; kỹ năng lắng nghe tích cực; kỹ năng giải quyết vấnđề; kỹ năng hợp tác; kỹ năng tự nhận thức;

III HÌNH THÀNH PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC

1 Phẩm chất: Sống yêu thương; sống tự chủ, sống trách nhiệm

2 Năng lực:Tự học, Giải quyết vấn đề và sáng tạo, Giao tiếp, Hợp tác

IV TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG TIỆN

1 Tài liệu: SGK, SGV 10; Dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng mônGDCD 10; Tài liệu của các môn học được tích hợp

2 Phương tiện: Bút dạ, tranh ảnh; Bảng hoạt động nhóm, máy tính, máy

chiếu; Phương tiện khác liên quan

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức:

2 Kiểm tra bài cũ (3P)

Câu hỏi: Tại sao mâu thuẫn chỉ được giải quyết bằng đấu tranh giữa các mặt

đối lập, không phải bằng con đường điều hòa mâu thuẫn?

3 Dạy bài mới

1 Hoạt động khởi động (5p)

GV chiếu bài thơ lên màn chiếu và mời một học sinh đọc to, rõ ràng truyền cảm

cho các bạn nghe: Bài thơ “Thêm một” (Tác giả Trần Hòa Bình)

Thêm một chiếc lá rụng, Thế là thành mùa thu. 

Thêm một tiếng chim gù, Thành ban mai tinh khiết

Dĩ nhiên là tôi biết, Thêm một - lắm điều hay. 

Nhưng mà tôi cũng biết, Thêm một - phiền toái thay!

Thêm một lời dại dột, Tức thì em bỏ đi. 

Nhưng thêm chút lầm lì, Thế nào em cũng khóc

Thêm một người thứ ba, Chuyện tình đâm dang dở. 

Cứ thêm một lời hứa, Lại một lần khả nghi

Nhận thêm một thiệp cưới, Thấy mình lẻ loi hơn. 

Thêm một đêm trăng tròn, Lại thấy mình đang khuyết

Dĩ nhiên là tôi biết, Thêm một lắm điều hay

GV ?: Theo các em, những câu thơ trên nói lên điều gì?

HS trả lời và bổ sung

GV kết luận: Trong sự vận động biến đổi không ngừng của thế giới các sự vật,hiện tượng cũng như trong cuộc sống, nhiều khi chúng ta chỉ cần thêm một chút

hoặc bớt đi một ít là sự vật, hiện tượng có thể biến đổi thành cái khác Tại sao lại

như vậy? Nội dung Cách thức vận động và phát triển của thế giới vật chất sẽ giúp

chúng ta lý giải điều này

2 Hoạt động hình thành kiến thức

Mục tiêu và phương thức hoạt động Gợi ý sản phẩm Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu mục 1 (7P)

Làm việc cả lớp và cá nhân

- GV hướng dẫn HS vận dụng môn Hóa học lớp 9

GV chiếu hình ảnh Đồng, Nhôm, Sắt, Vàng cùng nguyên

tử lượng, nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi và hướng dẫn

HS trả lời các câu hỏi:

GV giao nhiệm vụ học sinh tìm hiểu đặc điểm, tính chất

của các sự vật hiện tượng trên => Khái niệm chất

1 Chất và lượng (tự học)

a Chất

Khái niệm chất dùng

để chỉ những thuộctính cơ bản, vốn có của

sự vật và hiện tượng,tiêu biểu cho sự vật vàhiện tượng đó, phânbiệt nó với các sự vật

và hiện tượng khác

- GV chiếu hình ảnh và hướng dẫn HS vận dụng kiến

thức Địa lý lớp 9

1 Hiện nay, lãnh thổ nước ta rộng bao nhiêu km2?

2 Hiện nay, mỗi năm nước ta xuất khẩu trung bình bao

nhiêu triệu tấn gạo ?

- GV hướng dẫn HS vận dụng kiến thức Hóa học lớp

8 cho biết khối lượng nguyên tử của Na, Mg, Al, S,