Một số kinh nghiệm ôn thi tốt nghiệp THPT môn địa lí 12 phần lí thuyết tại trường THPT thọ xuân 4

Chính vì thành phần HS có suynghĩ và cách tiếp thu khác nhau như vậy nên GV dạy ôn cho HS nói chung và ônmôn Địa lí nói riêng phải nghiên cứu rất nhiều cách để làm sao cho học sinhnắm đư

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài.

Bắt đầu từ năm 2017, Bộ giáo dục đã quyết định đổi mới về môn thi vàhình thức thi trung học phổ thông (THPT) Theo đó, kỳ thi THPT sẽ tổ chức thitheo 5 bài thi, gồm 3 bài thi độc lập là: Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và 2 bài thi tổhợp là Khoa học Tự nhiên (tổ hợp các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học), Khoa học

Xã hội (tổ hợp các môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân đối với thí sinh họcchương trình Giáo dục THPT Hình thức thi của môn Địa lí cũng chuyển sang100% trắc nghiệm Vì vậy, đòi hỏi giáo viên (GV) cần phải thay đổi cách giảngdạy, ra đề kiểm tra đánh giá và cách ôn tập để học sinh (HS) có thể làm bài thimột cách tốt nhất

Thực tế ở trường THPT Thọ Xuân 4 đóng trên địa bàn dân cư có trình độ

dân trí kém, điểm đầu vào thuộc loại thấp nhất huyện, HS có xu hướng chọn tổhợp khoa học xã hội (KHXH) là chủ yếu Trong đó lại có nhiều học sinh khôngnổi trội về môn học nào Nói chung thành phần học sinh theo tổ hợp KHXH rất

đa dạng về mức độ nhận thức, thái độ học tập Chính vì thành phần HS có suynghĩ và cách tiếp thu khác nhau như vậy nên GV dạy ôn cho HS nói chung và ônmôn Địa lí nói riêng phải nghiên cứu rất nhiều cách để làm sao cho học sinhnắm được một khối lượng kiến thức lớn về lí thuyết (gần 40 bài) vừa biết các kĩnăng địa lí như khai thác Atlat, khai thác bảng số liệu, biểu đồ, nhận dạng biểu

đồ, kĩ năng tính toán v.v

Những năm trước đây, phương pháp, hình thức dạy học trong các nhàtrường phổ thông được nhận định là còn nặng về thuyết trình, truyền bá, nhồinhét kiến thức, ít khơi dậy cá tính, sáng tạo, mang tính áp đặt, thiếu dân chủ; nhẹ

về thực hành, thực nghiệm; chưa chú trọng rèn luyện các phương pháp dạy học,

cách học và tự học cho học sinh; chủ yếu là dạy trực tiếp trên lớp với sách giáokhoa và bảng đen, phấn trắng; ít trải nghiệm, thực hành, thực tế Vì vậy, việc sửdụng các phương pháp dạy học tích cực là một trong những biện pháp hàng đầunhằm mang lại thành công trong mỗi tiết dạy

Qua các năm ôn tập và thi theo hình thức trắc nghiệm, kết quả thi THPTmôn Địa lí của trường nhìn chung cũng đạt kết quả khả quan Vì vậy, với cương

vị là GV trực tiếp giảng dạy và ôn tập, tôi mạnh dạn viết ra một số kinh nghiệm

có được trong thời gian qua với sáng kiến kinh nghiệm " Một số kinh nghiệm

ôn thi tốt nghiệp THPT môn Địa lí 12 phần lí thuyết tại trường THPT Thọ Xuân 4"

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Đối với GV: Tổng hợp lại toàn bộ cách thức ôn tập mà tôi đã áp dụng

trong quá trình ôn thi tốt nghiệp môn Địa lí 12 Đưa ra được một số kinh nghiệmcủa bản thân về việc sử dụng một số phương pháp trong ôn thi THPTQG mônĐịa lí Góp phần đa dạng về phương pháp dạy học và cách thức tiến hành

- Đối với HS: Là tài liệu hướng dẫn học sinh chủ động trong việc trang bị

kiến thức cho bản thân trước kỳ thi THPT Giúp học sinh hứng thú hơn trong

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Học sinh lớp 12 theo ban khoa học xã hội qua các năm học 2018 –

2019 ,2019 - 2020, 2020 - 2021

- Giáo viên giảng dạy và ôn tập cho học sinh lớp 12 thi tốt nghiệp THPT

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp thống kê: thống kê số liệu qua các đợt kiểm tra, qua các nămthi theo mức điểm từ 1 đến 10 để đánh giá và nhận xét chất lượng giảng dạy.Thống kê một số bài kiểm tra theo hình thức trắc nghiệm: đề thi thử của trường,

đề ôn tập trên lớp…

Phương pháp so sánh: so sánh kết quả của các năm đã áp dụng và thựchiện, so sánh để rút ra kinh nghiệm đã tích lũy để thấy được hiệu quả tích cựccủa đề tài

Phương pháp điều tra: qua các tiết ôn giáo viên đã sử dụng phiếu điều tra

để biết được mức độ hứng thú của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức Quađiều tra có thể điều chỉnh kịp thời để học sinh không bị nhàm chán trong họctập Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, giúp giáo viên tự tin hơn

2 Nội dung SKKN

2.1 Cơ sở lí luận.

2.1.1 Cấu trúc chương trình sách giáo khoa lớp 12

Chương trình địa lí 12 với nội dung tập trung vào địa lí Việt Nam gồm 4mảng lớn là:

+ Địa lí tự nhiên gồm 14 bài

+ Địa lí dân cư gồm 4 bài

+ Địa lí kinh tế gồm 24 bài

+ Địa lí địa phương gồm 2 bài

Trong đó, phần địa lí địa phương chỉ có 2 bài được dạy cuối cùng và thườngkhông xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT

Trong những năm qua, nhờ giảm tải từ phía Bộ giáo dục mà nội dung địa lí

12 đã giảm đi bài 1,4,5,21,23,25,34,40,43 và 44 Có một số mục ở vài bài kháccũng được giảm bớt, đặc biệt là những nội dung liên quan đến thế mạnh và hạnchế của vùng kinh tế Tuy nhiên, dù có giảm tải, lượng kiến thức trong các bài làrất lớn Với lượng kiến thức nhiều như thế, nhiều học sinh ngán ngại môn Địa lí,dẫn đến kết quả thi không cao

2.1.2 Về kì thi tốt nghiệp THPT

Năm 2017, Bộ giáo dục đã quyết định đổi mới về môn thi và hình thức thi

THPT Hình thức thi của môn Địa lí cũng chuyển sang 100% trắc nghiệm vàkiến thức dàn trải ở các bài, khó học tủ hơn

Bảng 1: Sự giống và khác nhau trong thi tự luận và trắc nghiệm môn Địa lí

Giống

nhau

- Đều ôn hết kiến thức

- Đều có câu hỏi Atlat, biểu đồ, bảng số liệu

Trong phạm vi của đề tài sáng kiến kinh nghiệm, tôi chỉ phân tích đề thiđược sử dụng trong kỳ thi THPT quốc gia diễn ra từ 2019 trở lại đây

Về cơ bản, Kỳ thi THPT quốc gia 2019 giữ nguyên như phương án của kỳthi năm 2017 Theo đó, kỳ thi THPT Quốc gia 2019 vẫn gồm 5 bài thi: Toán,Ngữ văn, Ngoại ngữ, Khoa học Tự nhiên (tổ hợp các môn Vật lí, Hóa học, Sinhhọc) và Khoa học Xã hội (tổ hợp các môn Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân).Trừ bộ môn Ngữ văn các môn còn lại vẫn theo hình thức thi trắc nghiệm khách

quan Với môn Địa lí,mỗi đề thi bao gồm 40 câu với thời gian làm bài là 50

phút Nội dung trong đề thi sẽ bao gồm cả kiến thức lớp 11 và kiến thức lớp 12

Tỉ lệ câu hỏi phần kiến thức lớp 12 chiếm tới 90% (23 câu lý thuyết + 13 câuthực hành), kiến thức lớp 11 chiếm 10% (2 câu lý thuyết + 2 câu thực hành).Cấu trúc đề thi cụ thể như sau:

Bảng 2: Ma trận đề thi THPT quốc gia môn Địa lí năm 2019 [4]

Chuyên đề

Cấp độ nhận thức

Tổn g

Nhận biết

Thông hiểu

Vận dụng thấp

Vận dụng cao

Tổng câu 13 10 10 7 40

Đến năm 2020, theo Bộ giáo dục thì đề thi môn Địa lí gồm 40 câu với thờigian làm bài là 50 phút Nội dung trong đề thi bao gồm toàn bộ kiến thức lớp 12,đặc biệt tăng số lượng câu hỏi phần tự nhiên và dân cư do ảnh hưởng của dịchCovid-19 Tỉ lệ câu hỏi phần kiến thức lớp 12 chiếm 100% Cấu trúc đề thi cụ

thể như sau: Bảng 3: Ma trận đề thi THPT môn Địa lí năm 2020 [4]

Chuyên đề

Cấp độ nhận thức

Tổng Nhận

biết

Thông hiểu

Vận dụng thấp

Vận dụng cao

Thông hiểu

Vận dụng thấp

Vận dụng cao

Tổng câu 20 10 6 4 40

Như vậy, qua phân tích cấu trúc đề thi ta thấy bài thi địa lí có nhiều nộidung rất dễ lấy điểm nhất là phần kĩ năng chiếm tới 4,75 điểm Tuy nhiên, đểlàm được điểm cao và xét đại học - cao đẳng thì không hề dễ dàng với lượngkiến thức dàn trải như vậy Để đối phó với kì thi, nhiều em còn học tủ, học lệchhoặc dựa vào các câu hỏi kĩ năng (Atlat, biểu đồ,bảng số liệu) để cầu may Do

đó, việc có điểm số thấp là điều rất thường xảy ra

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN

Đối với học sinh lớp 12, lượng kiến thức rất nhiều, lại liên quan đến thitốt nghiệp THPT (cùng một lúc ôn 6 môn) nên nhiều HScảm thấy ngán, sợ trướcviệc phải ghi nhớ lượng kiến thức rất nhiều, đặc biệt là từ khi Bộ giáo dụcchuyển sang hình thức thi mới

Với hình thức thi mới này, cách ôn tập và cách học của học sinh cũng thayđổi, do đó, việc hình thành các kỹ năng mới, ôn luyện với mức độ trải rộng vàtinh gọn hơn là điều cần thiết

Năm học 2017 - 2018 là năm thứ hai thi theo hình thức trắc nghiệm.Tuynhiên theo báo cáo tổng hợp kết quả thi tốt nhiệp THPT năm 2018 của trườngTHPT Thọ Xuân 4 không mấy khả quan, trong đó có môn Địa lí Theo báo cáo,năm 2018 môn Địa lí tỉ lệ thí sinh đạt điểm dưới trung bình chiếm tới 45,98%,điểm trung bình môn thi đạt 5,31 điểm

Chính điều này khiến tôi luôn trăn trở làm thế nào để nâng cao hơn nữachất lượng bộ môn , nhất là bộ môn Địa lí 12 Vì vậy, tôi đã cố gắng thay đổicách ôn tập để học sinh có thể nhớ nhanh, nhớ nhiều các kiến thức cơ bản; sửdụng các phương pháp ôn tập đa dạng, tránh nhàm chán theo hướng cô đọng,ngắn gọn và đơn giản hơn nhưng vẫn đảm bảo được các kiến thức trọng tâm đãgiúp học sinh yêu thích môn học hơn Đặc biệt ở năm học 2019 - 2020 và nămhọc 2020 - 2021 do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid -19 kéo dài, thời gian họctập tại trường bị gián đoạn nhiều, trên tinh thần dạy và học trực tuyến, phát huytinh thần chủ động, tích cực,tự học và sáng tạo của HS, việc GV đưa ra nhữnghình thức ôn tập hiệu quả là rất cần thiết

Trường THPT Thọ Xuân 4 nằm ở khu vực bán sơn địa, trên địa bàn xãThọ Lập với điều kiện kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn Học sinh trongvùng tuyển sinh hạn chế cả về số lượng và chất lượng Tuy nhiên, khắc phụcnhững khó khăn nhà trường luôn quan tâm đổi mới công tác chuyên môn Từthực tiễn giảng dạy kết hợp với dự giờ của đồng nghiệp tôi nhận thấy, quá trình

ôn tập môn Địa lí trong kì thi tốt nghiệp THPT tại trường THPT Thọ Xuân 4 cónhững thuận lợi và khó khăn sau:

- Thuận lợi:

+ Được sự quan tâm chỉ đạo của lãnh đạo Sở giáo dục qua các buổi tập

phương pháp đổi mới trong giảng dạy, kiểm tra và đánh giá, định hướng cho cáctrường trong ôn thi THPT.

+ Được ban giám hiệu nhà trường tạo điều kiện tăng tiết tự chọn cho cáclớp xã hội, sự quan tâm và giám sát của ban giám hiệu trong kiểm tra đánh giáhọc sinh

+ Các GV trong nhóm có sự đầu tư đổi mới về phương pháp, tận tâm vớihọc sinh trong việc hướng dẫn cho học sinh ôn tập Đầu tư sâu cho chuyên mônđặc biệt là trong việc ra đề đánh giá học sinh

+ Đa số học sinh có ý thức trong học tập, biết nổ lực cố gắng vươn lên, kháchuyên cần trong việc đến lớp Có ý thức trong việc tự học, tự giải đề

- Khó khăn:

+ Tư tưởng học sinh xem môn Địa lí dễ kiếm điểm vì có phần kĩ năng Át

lát, học cho qua, ít có chiều sâu nên tỉ lệ HS đạt điểm cao còn ít Vì vậy thái độhọc tập phần lí thuyết của một số em khá “hờ hững” gây mất hứng thú cho giáoviên giảng dạy Đặc biệt với hình thức thi trắc nghiệm như hiện nay, nhiều họcsinh còn chủ quan trong việc học, lựa chọn may rủi khi làm các bài thi, bài kiểmtra.Thực tế hiện nay cho thấy nhiều em HS chưa xác định được mục tiêu, động

cơ học tập; các em có thể bỏ thời gian cả tối để lên mạng, vào các trang mạng xãhội, Zalo, facebook… nhưng không có thời gian để học bài cũ, việc học tủ, họclệch vẫn còn khá phổ biến đối với nhiều em HS

+ Trong đổi mới phương pháp dạy học, GV còn khó khăn trong việc sửdụng phương tiện hỗ trợ (máy chiếu), cơ sở vật chất của trường còn hạn chế lại

hư hỏng nên việc sử dụng phương tiện trực quan (sơ đồ tư duy, hình ảnh, clip)trong các tiết ôn tập chưa được thường xuyên

2.3 Các giải pháp thực hiện

Xuất phát từ việc thay đổi lớn trong thi cử, từ thực tiễn giảng dạy, tôi đã ápdụng một số phương pháp giảng dạy trong ôn tập giúp HS thêm yêu thích họctập bộ môn, giúp GV cảm thấy nhẹ nhàng hơn mỗi khi giảng dạy và ôn tậpchương trình Địa lí 12 Cụ thể như sau:

2.3.1 Ôn tập bằng phương pháp sử dụng các trò chơi.

Trò chơi trong dạy học vốn là hoạt động quen thuộc của nhiều giáo viên.Trò chơi học tập được hiểu đơn giản nhất là các hoạt động gây hứng thú cho họcsinh bằng các hình thức thi đua giữa các cá nhân hay các tập thể nhằm đạt đượchiệu quả về kiến thức hay kĩ năng liên quan đến việc học tập bộ môn

Trò chơi học tập nói chung hay trò chơi địa lí nói riêng rất đa dạng Tròchơi có thể tiến hành ở đầu giờ với mục đích khởi động, tạo hứng thú và tâm lísẵn sàng cho tiết học Tuy nhiên, nội dung trò chơi cần thiết phải hướng đến nộidung bài học, dựa trên những hiểu biết sẵn có của học sinh

Thông qua trò chơi, ngoài ý nghĩa về việc cung cấp kiến thức, trò chơicòn có giá trị to lớn góp phần phát huy sự nhanh nhạy, quyết đoán của ngườichơi, phát huy tính tập thể của nhóm lớp Trò chơi còn có ý nghĩa lớn trong việchình thành các kỹ năng sống, nhân cách của học sinh thông qua biểu hiện đơn

giản nhất là tôn trọng người chơi, lắng nghe đáp án và phản biện một cách hợp lí[3]

Các loại trò chơi rất phong phú, có một số trò chơi phổ biến như:

- Trò chơi trả lời nhanh: Giáo viên đọc câu hỏi, học sinh phải nêu nhanh

đáp án Nếu sai, học sinh khác sẽ có quyền trả lời thay.Dạng câu hỏi này phùhợp cho kiểu tái hiện kiến thức

- Trò chơi đoán từ: bằng cách ghi vào các tờ giấy một số từ hay thuật ngữ

quan trọng của bài học, nhiệm vụ của các học sinh là phải gợi ý hoặc đoán cácthuật ngữ hay khái niệm này Trò chơi này giúp khắc sâu kiến thức, đặc biệt làcác khái niệm và thuật ngữ phổ biến

- Trò chơi với Atlat (Atlat địa lí Việt Nam): Để tham gia trò chơi này, học

sinh sẽ phải sử dụng Atlat xuyên suốt tiết học Các em sẽ phải ghi nhớ các thôngtin trên bản đồ như địa danh, ký hiệu Ở mức độ đọc đơn giản là những câu hỏingắn nhằm phát hiện nhanh kiến thức, đối tượng là những câu hỏi chủ đề cái gì,

ở đâu Ở mức độ cao hơn, học sinh phải sử dụng từ 2 trang bản đồ trở lên để tìmkiếm và tổng hợp thông tin để trả lời cho các câu hỏi tại sao, như thế nào.Những trò chơi đơn giản trong nhóm chủ đề này như:

+ Ghép bản đồ nông nghiệp chung với bản đồ hành chính, phân vùngkinh tế để ghi nhớ tên đối tượng đặc trưng của mỗi vùng

+ Chỉ tên tỉnh, thành phố, tên đối tượng địa lí trên bản đồ lớn

+ Giải thích đặc điểm tự nhiên của một khu vực lãnh thổ như khí hậu,sông ngòi, thảm thực vật

+ So sánh hai vùng lãnh thổ hay hai đối tượng địa lí như so sánh haitrung tâm công nghiệp, hai vùng kinh tế về vị trí và đặc điểm tự nhiên

Ngoài ra, tôi còn sử dụng một số trò chơi có sử dụng công nghệ Trongcác trò chơi này, giáo viên và học sinh đều phải sử dụng máy tính, điện thoạithông minh có kết nối mạng để phục vụ cho việc tìm kiếm và tổng hợp kiếnthức Đó là các trò chơi như:

+ Trò chơi lật hình, ghép hình: Bằng cách kết hợp giữa các hình ảnh và

câu hỏi, học sinh sẽ phải trả lời các câu hỏi sau khi chọn số/chọn hình ảnh Việcgiở ra từng góc hình và đoán nội dung bị che giấu là điều học sinh rất hào hứng.Ngoài ra, với trò chơi lật hình và tìm các cặp giống nhau cũng có thể giúp họcsinh phát huy khả năng ghi nhớ rất tốt

+ Trò chơi ô chữ: Là trò chơi rất phổ biến với nhiều môn học Thông qua

việc đoán các từ hàng ngang và lắp ghép các từ khóa để đoán được trọng tâm bàihọc sẽ giúp học sinh hệ thống kiến thức hiệu quả cũng như giúp học sinh pháthuy tính quyết đoán của bản thân Việc thiết kế trò chơi ô chữ trên phần mềmPowerpoint mất rất nhiều thời gian bởi sự phức tạp từ các hiệu ứng

+ Trò chơi từ ứng dụng các Game Show truyền hình: là một dạng hoạtđộng văn hóa, giải trí được hình thành sau khi truyền hình trở thành một phươngtiện truyền thông đại chúng Trò chơi truyền hình gồm rất nhiều loại hình như:trò chơi trí tuệ, trò chơi vận động, trò chơi giải trí, trò chơi mạo hiểm, v.v

Hiện nay các Gameshow truyền hình đang phát triển rầm rộ, trong đó không ítcác chương trình không chỉ hướng tới mục đích giải trí mà còn hướng tới mục

chớp, "Rung chuôn vàng"… Đây đều là những chương trình lôi cuốn, kiến thức

đa dạng, có tính phổ quát cao, tính trí tuệ cao.…giúp học sinh nắm tổng hợpđược kiến thức cơ bản từ nhiều bài Loại trò chơi này dễ tạo hứng thú cho họcsinh trong quá trình ôn tập

+ Trò chơi từ các đoạn phim: Với môn Địa lí, việc sử dụng phim trong

dạy học của nhiều giáo viên còn mang tính minh họa Việc sử dụng các đoạnphim làm học liệu và khai thác thông tin từ các đoạn phim nhằm minh họa, giảithích cho các đơn vị kiến thức được học sinh rất quan tâm Tác giả biến đoạnphim, xem và ghi chép đơn thuần thành trò chơi liệt kê thông tin, giải thích sựphát triển sẽ giúp học sinh tập trung và làm việc hiệu quả hơn hẳn so với cácyêu cầu thông thường

Bảng 4 Các loại trò chơi phổ biến được thực hiện trong ôn tập kiến thức

môn Địa lí 12 ở trường THPT Thọ Xuân 4

Trả lời nhanh 1 hoặc nhiềuhọc sinh

cùng trả lời

Nhanh chóng,

15 giây/câuhỏi

- Kiểm tra nhanh nhiều đơn vịkiến thức

- Kiểm tra tất cả các bài nhanhchóng

Giải đố ô chữ Cánhân/nhóm 10-15 phút - Chấm điểm chính xác

- Kiểm tra nhiều nội dung

Ghép nối Cánhân/nhóm 3-5 phút Có tính liên kết cao, đòi hỏi họcsinh tổng hợp nhanh

Để thực hiện trò chơi, giáo viên thực hiện các bước cơ bản sau:

• Chuẩn bị

+ Bước 1: Xác định mục tiêu cần đạt của từng nội dung sử dụng trò chơi

+ Bước 2: Lựa chọn trò chơi hợp lí với nội dung kiến thức

+ Bước 3: Thiết kế nội dung của từng trò chơi (soạn ô chữ, phiếu chơi, câuhỏi trắc nghiệm, hình ảnh…)

+ Bước 4: Thiết kế luật chơi, tiến trình chơi, cách tổ chức…

Sau các bước chuẩn bị cho việc tổ chức trò chơi, GV chuẩn bị các đồdùng, thiết bị, phương tiện tổ chức trò chơi, chuẩn bị phần thưởng (nếu có thể)

để trò chơi thêm hấp dẫn

• Tổ chức trò chơi

+ Bước 1: GV giới thiệu trò chơi, quy định và cách tiến hành

+ Bước 2: Lựa chọn HS tham gia trò chơi (nếu tổ chức cho cả lớp cùng chơithì không cần thực hiện bước này) bằng cách chỉ định hoặc bốc thăm ngẫunhiên

+ Bước 3: Tổ chức cho các HS tham gia trò chơi, dẫn dắt hoạt động chơi,giám sát và thực hiện theo luật chơi

+ Bước 4: Tuyên bố người thắng cuộc và trao thưởng (nếu có)

• Kết thúc

+ Đánh giá, nhận định phần trả lời của HS

+ Cùng HS chốt lại các kiến thức có liên quan, giảng giải, phân tích với cácđáp án sai

+ HS ghi nhận lại phần kiến thức

Ví dụ 1: Trò chơi Ghép nối: Áp dụng ôn tập từ bài 2 đến bài 8

Yếu tố quan trọng nhất tạo nên sự phong phú về

tài nguyên thiên nhiên và làm cho nước ta có khí

hậu nhiệt đới ẩm gió mùa

Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ.

Thách thức lớn nhất đối với nước ta khi nằm

trong khu vực có nền kinh tế sôi động của thế

giới

Chịu sự cạnh tranh quyết liệt trên thị trường trong nước, khu vực và quốc tế.

Theo chiều Nam – Bắc, phần đất liền nước ta

nằm trong khoảng

8 0 34’B – 23 0 23’B

Đường bờ biển nước ta kéo dài từ Móng Cái đến Hà Tiên

Vịnh Xuân Đài, vịnh Quy Nhơn Khánh Hòa và Bình Định.

Đường ranh giới được coi như là đường biên giới Ranh giới giữa vùng lãnh hải

quốc gia trên biển của nước ta và tiếp giáp lãnh hải.

Vùng nước tiếp giáp với đất liền phía bên trong

đường cơ sở

Nội thuỷ

Vùng biển mà ranh giới ngoài của nó chính là

biên giới trên biển của quốc gia

Lãnh hải.

Hệ tọa độ địa lý trên biển của nước ta 6 0 50’B; 101 0 Đ - 117 0 20’Đ

Nhà nước ta có quyền thực hiện các biện pháp

bảo vệ an ninh quốc phòng, kiểm soát thuế

quan, các quy định về y tế, môi trường nhập cư

Vùng tiếp giáp lãnh hải

Vị trí tiếp giáp giữa lục địa và đại dương, liền kề

với 2 vành đai sinh khoáng

Nhiều tài nguyên khoáng sản

Vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam trên Biển

Nước ta có chủ quyền hoàn toàn về mặt thăm

dò, khai thác, bảo vệ tài nguyên

Bề mặt đồng bằng sông Hồng Bị chia cắt thành nhiều ô.

Đồng bằng sông Cửu Long Bị ngập trên diện rộng về mùa

Hướng núi Tây Bắc – Đông Nam Tây Bắc, Trường Sơn Bắc

Ranh giới giữa Trường Sơn Bắc và Trường Sơn

Nam

Bạch Mã

Biên giới Việt Nam – Trung Quốc 1400 km

Địa hình Trường Sơn Bắc Cao ở hai đầu thấp ở giữa.

Cấu trúc địa hình nước ta có 2 hướng chính Tây Bắc - Đông Nam và vòng

cung.

Nằm hoàn toàn trong vùng nhiệt đới bán cầu Bắc Nhiệt độ cao

Ví dụ 2: Trò chơi mảnh ghép : Ghi nội dung câu hỏi ở 1 cạnh, câu trả lời ở 1

cạnh sao cho 2 cạnh của 2 hình khác nhau ráp vào hợp lí, càng nhiều hình ghépthì sẽ càng khó, nhưng thường chơi khoảng 7 phút là tối đa

-Áp dụng ôn tập một số vùng kinh tế:

- Áp dụng ôn tập bài 15 : Bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai

Ví dụ 3: Sử dụng các trò chơi từ ứng dụng Game show truyền hình: Với phương

châm “Học mà chơi – chơi mà học” ngay từ đầu năm học tôi đã bắt đầu cho hslàm quen với các trò chơi trong các tiết học Ví dụ: thay vì kiểm tra bài cũ nhưthường lệ tôi cho hs chơi trò chơi “Ô chữ may mắn”, “nào mình cùng lên xebus”, “lật mảnh ghép”… Để cho tiết học không nhàm chán, tôi cũng thường vậndụng trò chơi khi hình thành kiến thức mới và luyện tập, củng cố cho học sinhnên khi sử dụng trò chơi xuyên suốt trong 1 tiết học, học sinh không còn tìnhtrạng bỡ ngỡ hay ồn ào khi hoạt động nhóm

- Áp dụng trò chơi Rung chuông vàng ôn tập bài 1,8 và 42:

Có thể nói ,sử dụng trò chơi trong dạy học, nhất là môn Địa lí là hình thứckhông mới với nhiều giáo viên Đặc biệt, trong những năm qua, với GV địa lícủa trường THPT Thọ Xuân 4 nói chung đều đã áp dụng trò chơi trong dạy họckhá tích cực và nhận được những phản hồi rất tốt, có kết quả khả quan từ phíahọc sinh Do đó, trong quá trình ôn tập thi THPT cho lớp 12, tôi cũng mạnh dạn

ôn thi theo hình thức trò chơi và thực sự đã mang đến cho cả giáo viên và họcsinh niềm hứng khởi để việc ôn tập trở nên hiệu quả hơn

2.3.2 Ôn tập bằng hình thức sử dụng sơ đồ tư duy.

Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy và học địa lí luôn là một hướng đi hợp lí,cần thiết trong tình hình hiện nay

Sơ đồ tư duy không chỉ rèn luyện cho các em phương pháp học tập hiệuquả, phát huy tối đa tính sáng tạo và phản ánh đậm nét cá tính của học sinh,khẳng định cái tôi cá nhân, giúp các em ghi nhớ thông tin hiệu quả, xóa đi sựnhàm chán, đơn điệu, buồn tẻ làm đóng khung tư duy và sự sáng tạo của các em,giúp tăng cường khả năng tự học biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo mộtcách dễ dàng[2]

Có rất nhiều hướng tiếp cận, rất nhiều đề tài ứng dụng sơ đồ tư duy trongdạy học không chỉ riêng môn Địa lí mà còn ở tất cả các môn học khác Phạm viứng dụng của sơ đồ có thể coi là không có giới hạn Do vậy trong khuôn khổ đềtài này tôi chỉ trình bày một vài kinh nghiệm nhỏ mà bản thân đã ứng dụng trongsuốt thời gian giảng dạy những năm vừa qua Chắc chắn, kết quả quá trình họctập của học sinh là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố tác động, những kết quảthống kê cũng chưa thể hiện chính xác và đầy đủ tác động của phương pháp này.Tuy nhiên có thể khẳng định rằng: Việc ứng dụng sơ đồ tư duy đóng một vai tròrất quan trọng trong nâng cao chất lượng học tập cũng như thái độ học tập củahọc sinh và củng cố rất nhiều trong kiến thức chuyên môn, kỹ năng và phươngpháp giảng dạy

Trong hai năm học 2019 - 2020 và 2010 - 2021 do ảnh hưởng của dịchbệnh Covid -19 mà thời gian học tập trong lớp luôn bị gián đoạn, tôi đã hướngdẫn HS cách xây dựng sơ đồ tư duy đơn giản nhất giúp học sinh tự học và ôn tập

ở nhà trong thời gian nghỉ học chống dịch hiệu quả hơn

HƯỚNG DẪN LẬP SƠ ĐỒ TƯ DUY ĐƠN GIẢN

* Chuẩn bị: Giấy trắng (có thể vẽ bằng giấy vở, giấy A4…); bút màu, bút lông….

- Bước 1: Gạch ý để xác định từ khóa và ý trọng tâm cho toàn bài Khi gạch ý

xong các em có thể tìm một số từ khóa không có trong đoạn văn để đặt làm ý

chính cho đoạn (như những từ in nghiêng trong ngoặc ở phần ví dụ).

Chú ý hướng dẫn HS gạch những từ quan trọng (từ khóa) các em cho làkhông thể bỏ.Thông thường trong sách giáo khoa chỉ có khoảng gần 1/2 số từtrong tổng số từ chứa toàn bộ kiến thức cốt lõi, số từ còn lại là từ nối khôngchứa đựng thông tin quan trọng nào  học từ khóa giúp giảm hơn ½ thời gianhọc mà vẫn đạt hiệu quả cao Nếu đọc các từ không gạch (không phải từ khóa)

sẽ chẳng thu được thông tin gì hữu ích, tuy nhiên nó lại chiếm gần 2/3 trongtổng số từ  nếu học thuộc hết sẽ lãng phí thời gian, khó nhớ

- Bước 2: Tìm các hình ảnh, biểu tượng, kí hiệu có thể thay thế được những từ

khóa, để có thể kích thích ghi nhớ một cách trực quan, sinh động, giúp dễ nhớ

và nhớ lâu

Các hình ảnh, ký hiệu, biểu tượng… có thể do GV và HS tự thiết kế, tựnghĩ ra làm sao có thể giúp liên tưởng đến kiến thức dễ nhất.Tuy nhiên, chúng tacũng có thể dùng hệ thống ký hiệu đã được sử dụng thống nhất trong các quyểnatlat địa lí lớp 10, 11, 12 (Tập bản đồ địa lí tự nhiên đại cương, tập bản đồ thếgiới và các châu lục, Atlat địa lí Việt Nam)

Là sơ đồ vẽ tay đơn giản , sử dụng để ghi chú nhanh, ôn nhanh kiến thức,

vẽ những sơ đồ tổng hợp chứa lượng kiến thức nhiều như sơ đồ khái quát toàn

bộ chương trình… nên sử dụng các kí hiệu đơn giản, dễ vẽ, có thể vẽ nhanh, dễliên tưởng, dễ hiểu, dễ nhìn, có thể không cần đẹp lắm

* Vẽ sơ đồ

- Vẽ chủ đề chính ở trung tâm (thường là tên chương, tên bài, tên mục lớn…)

Có thể sử dụng từ ngữ hoặc hình ảnh thay thế Vẽ chủ đề ở trung tâm, tránh

vẽ ở một góc của tờ giấy để có thể triển khai tất cả các ý khác dễ dàng, tận dụnghết các khoảng không gian, tránh hạn chế tầm nhìn Chủ đề phải vẽ vừa đủ to, cóthể sử dụng tất cả các màu sắc mình thích

- Vẽ thêm các tiêu đề phụ (thường là các ý nhỏ hơn, tương đương các bài đối

với sơ đồ chương, các ý lớn I, II, III… đối với sơ đồ bài, các ý a, b, c… đối vớinhững sơ đồ cho từng mục lớn…) Các tiêu đề này nên được viết bằng chữ in hoahoặc sử dụng các hình ảnh khái quát để thay thế Tiêu đề phụ nên vẽ gắn liền vớitiêu đề trung tâm, nên vẽ theo đường chéo để có thể dễ vẽ tiếp các nhánh phụ thểhiện các ý nhỏ hơn ở bước tiếp theo

- Vẽ tiếp các ý chính, các nội dung chi tiết, quan trọng của bài học Mỗi ý

nhỏ sẽ được vẽ tiếp từ nhánh lớn.Chỉ nên đưa vào sơ đồ các từ khóa và hình ảnh

Khi vẽ, cố gắng tận dụng những biểu tượng, ký hiệu, viết tắt … để tiết kiệmkhông gian và thời gian, giảm tối đa số từ ngữ phải nhớ.Trên mỗi nhánh chỉ vẽ

từ khóa của một nội dung.Tất cả các ý của một nhánh nên vẽ từ một điểm

Mỗi cấp ý (các nhánh cùng cấp) nên vẽ bằng một màu, các cấp khác nhauphải sử dụng màu khác nhau Khi vẽ, bản thân nên tự quy ước màu sắc cho từngcấp thống nhất ở tất cả các sơ đồ mình vẽ để khi nhìn vào màu sắc của bất kỳ sơ

đồ nào chúng ta sẽ dễ dàng nhận ra đó là ý chính hay ý phụ, mỗi ý đó có những

ý phụ nào, sẽ sử dụng trả lời các câu hỏi nào…

Ví dụ: Hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ cho nội dung bài 24 – Vấn đề phát triển thủy sản và lâm nghiệp.

2.3.3 Ôn tập bằng cách biên soạn các câu trắc nghiệm.

Trong ôn tập thi THPT, ngoài một số cách ôn tập để củng cố kiến thức cho

HS như đã nêu trên, sau mỗi một bài học, tôi còn biên soạn thêm câu hỏi trắc nghiệm và đồng thời hướng dẫn học sinh cách biên soạn để tập cho HS quen

dần với cách kiểm tra bằng hình thức trắc nghiệm

Có nhiều cách biên soạn các câu hỏi trắc nghiệm khác nhau, trong đóhình thức biên soạn câu trắc nghiệm có 4 lựa chọn được sử dụng rộng rãi Tuynhiên nếu sử dụng nhiều cũng sẽ gây nhàm chán và ít tạo được hứng thú học tập