Sử dụng sơ đồ tư duy, tích hợp các hình ảnh và trò chơi ô chữ bí mật vào dạy học môn lịch sử lớp 10

Để đạt được hiệu quả như mong muốn thì trước hết giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học để gây hứng thú cho học sinh đam mê học môn lịch sủ.. Trong thực tế dạy và học có rất nhiều ph

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY, TÍCH HỢP CÁC HÌNH ẢNH VÀ TRÒ CHƠI Ô CHỮ BÍ MẬT VÀO DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 10

Người thực hiện: Lê Văn Hùng Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Triệu Sơn 1 SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2021

MỤC LỤC

1.Mở đầu Trang

1.1 Lí do chọn đề tài 2-3 1.2 Mục đích nghiên cứu 3 1.3 Đối tượng nghiên cứu 3 - 4 1.4 Phương pháp nghiên cứu: 4

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

1.2 Cơ sở lý luận 4 2.2 Thực trạng vấn đề 4 - 5 2.3 Tổ chức thực hiện 5-12 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 12

3 Kết luận, kiến nghị 13-14

4 Tài liệu tham khảo 15

1.Mở đầu.

1.1 Lí do chọn đề tài.

Trong thời đại ngày nay khi công nghệ thông tin ngày càng phát triển mạnh thì việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và bộ môn lịch sủ nói riêng là vấn đề cấp bách là một tất yếu yêu cầu bắt buộc đối với giáo viên Trong quá trình đó các nhà giáo dục, các thầy cô giáo đã không ngừng trăn trở, tìm tòi những những phương pháp dạy học mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục Hiệu quả học tập của học sinh là điều mong muốn của tất cả các thầy cô giáo Để đạt được hiệu quả như mong muốn thì trước hết giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học để gây hứng thú cho học sinh đam mê học môn lịch sủ Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong dạy và học môn Lịch sử? Trong thực tế dạy và học có rất nhiều phương pháp được áp dụng như phương pháp dạy học nêu vấn đề, sử dụng đồ dùng trực quan, tiến hành học ngoại khóa …

Trong những năm vừa qua học sinh trường THPT Triệu Sơn I đều chưa hứng thú lắm học môn lịch sử, đặc biệt càng lên lớp sát cuối cấp Có nhiều lý do

để chưa thu hút được các em tích cực học môn Lịch sử, trong đó quang trọng nhất là phương pháp dạy học, cách tổ chức dạy học của giáo viên.Những hiểu biết chung của học sinh về lịch sử thế giới, lịch sử quê hương đất nước, truyền thống dân tộc rất hạn chế Học sinh phần đông không biết gì về lịch sử quá khứ hào hùng của dân tộc mình đừng nói gì tới sự biến đổi của lịch sử thế giới Thế

hệ tương lai này đã vô cảm về truyền thống lịch sử của dân tộc, mà chỉ lo tới sức

ép học theo khối để lấy kiến thức thi đậu đại học

Trong bất kỳ hoạt động học tập nào, tạo được hứng thú cho học sinh là điều cực kỳ quan trọng, làm cho các em hăng say với công việc của mình, đặc biệt là

việc học tập Đối với môn lịch sử có hứng thú học tập các em sẽ có tinh thần học bài, tìm thấy cái hay của môn học không còn cảm giác nhàm chán, từ đó tạo niềm tin, say mê học tập đồng thời làm cho học sinh có nhận thức đúng đắn hơn

về môn học, biết coi trọng tất cả các môn học không coi nhẹ môn phụ hay môn chính, tự nhiên hay xã hội Chính vì vậy, để tạo ra sự hứng thú cho học sinh học môn lịch sử ở trường THPT, đã thôi thúc tôi nghiên cứu tìm tòi để tìm ra các phương pháp dạy học phù hợp để phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo học sinh, tạo nên sự hứng thú cho học sinh khi tham gia học môn lịch sử Để góp phần đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, bản

thân tôi đã chọn đề tài “Sử dụng sơ đồ tư duy, tích hợp các hình ảnh và trò chơi ô chữ bí mật vào dạy học môn lịch sử lớp 10” Với đề tài này bản thân tôi

đã tiến hành thực nghiệm trong năm học 2019-2020, 2020 – 2021 và cũng đã thu được một số kết quả Đồng thời thực hiện đề tài này cũng tạo được hứng thú cho học sinh học môn lịch sử Với đề tài này bản thân tôi mong muốn góp một phần vào đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử, học sinh lĩnh hội kiến thức một cách chủ động và nhẹ nhàng hơn và điều quan trọng là tạo cho các em một không khí thoải mái, hứng thú hơn đối với môn học này

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Tạo nhu cầu hứng thú cho học sinh học môn lịch sử ở trường THPT là một nhu cầu bức thiết, đặc biệt là phải tạo cho các em cách học mới ngay từ khi mới bước chân vào đầu cấp lớp 10 thì mới dễ uốn nắn

Đối với giáo viên học sinh có hứng thú học môn lịch sử giúp cho giáo viên càng yêu nghề và đầu tư nhiều thời gian vào chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy học

Đối với học sinh, có được hứng thú học môn lịch sử giúp các em có thể phát huy được tính sáng tạo trong quá trình học để nắm bắt được nhiều kiến thức về lịch sử Việt Nam và thế giới giúp các em định hướng được sự phát triển của tương lai tốt hơn, các em có nhiều kiến thức về môn lịch sử để phục vụ cho công việc trong cuộc sống tốt hơn, hiểu biết về đất nước con người Việt Nam

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Sử dụng sơ đồ tư duy, các tư liệu hình ảnh và trò chơi ô chữ bí mật vào dạy

môn lịch sử lớp 10

- Đề tài được áp dụng trong phạm vi ở trường THPT dùng cho dạy học môn lịch sử lớp 10 Tạo ra hứng thú cho học sinh yêu thích môn lịch sử vì đã được học qua phương pháp mới, dễ học, dễ thuộc sinh động, vui nhộn phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, sử lý số liệu

- Phương pháp sử dụng công nghệ tin học vào dạy học môn lịch sử

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

1.2 Cơ sở lý luận

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm tôi thấy hiện nay học sinh ngày càng lười học môn lịch sử vì có quá nhiều kiến thức, số liệu, ngày tháng không khó nhớ được, cộng với tâm lý không muốn học các môn phụ để giành thời gian vào các môn thi theo khối, lại làm cho các em ngày càng không quan tâm đến môn lịch

sử Ngoài học trên lớp thì các bài tập thầy giáo giao về nhà phần lớn các em không chịu làm, một số ít trên lớp còn không chịu ghi bài, có những giáo viên còn phải ra biện pháp là thu vở chấm lấy điểm vào 15 phút Chính vì lý do ngại học môn lịch sử của học sinh cho nên trong giờ dạy, giáo viên buộc phải dạy theo phương pháp truyền thống để cho hết bài Chính vì thế số học sinh nắm bắt được kiến thức môn lich sử không nhiều, cho nên đến lúc làm bài kiểm tra phần lớn là các em đi nhìn bài của bạn, và tìm cách giở tài liệu để có được điểm tổng kết Chính vì thực trạng như vậy cho nên tôi quyết định thay đổi phương

pháp dạy học tạo hứng thú cho học sinh thông qua “Sử dụng sơ đồ tư duy, tích hợp các hình ảnh và trò chơi ô chữ bí mật vào dạy học môn lịch sử lớp 10” 2.2 Thực trạng vấn đề.

Theo kết quả kiểm tra thực tế học sinh, học ở các lớp đại trà và các lớp theo khối A, rất nhiều học sinh khi lên bảng kiểm tra bài cũ, 5 bạn thì chỉ có một bạn thuộc bài, hoặc ra đề kiểm tra viết thì cả lớp chỉ khoảng 20 % làm được bài còn lại 80% lo ngồi đợi bạn làm bài để mình nhìn theo

Khó khăn của giáo viên là không thể ép các em học, vì đa số các em học theo khối, cho nên các môn phụ không được quan tâm, thậm chí giáo viên đe dọa học sinh không thuộc bài củ thì cho không điểm, nhìn bài của bạn cho không điểm nhưng nhiều học sinh vẫn không sợ, và giáo viên cuối kỳ cũng không giám tổng kết thiếu điểm cho nhiều học sinh vì vi phạm vào chỉ tiêu thi đua đầu năm của nhà trường

Khó khăn thứ hai là, hiện nay các phương tiện dạy học ở trường còn thiếu thốn, nhiều phòng học vẫn chưa được trang bị máy chiếu và âm thanh để hỗ trợ cho giáo viên khi dạy môn lịch sử cần trình chiếu một đoạn phim lịch sử, hoặc các hình ảnh minh họa, làm cho học sinh giảm đi hứng thú học môn lịch sử rất nhiều

2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy.

- Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài học thông qua sơ đồ tư duy thực hiện qua các bước sau

Bước 1: Cho học sinh quan sát sơ đồ tư duy trước

Bước 2: Học cách thiết kế sơ đồ tư duy bằng cách cho học sinh hoàn thiện các

sơ đồ tư duy do giáo viên vẽ sẵn nhưng còn thiếu nhánh, thiếu nội dung

Bước 3 : Thực hành vẽ sơ đồ tư duy trên giấy

Bước 4 Cho học sinh lên thuyết trình

Giáo viên hướng dẫn học sinh lưu ý khi vẽ sơ đồ tư duy

1 Bắt đầu từ trung tâm hình ảnh ( hoặc từ khóa ) của chủ đề Một hình ảnh ở trung tâm sẽ khiến tư duy tập trung cao vào chủ đề chính và tạo nên sự tìm toài, hứng thú cho học sinh

2 Luôn sử dụng màu sắc vì màu sắc có tác dụng kích thích não như hình ảnh, màu sắc mang đến cho sơ đồ tư duy những dung động cộng hưởng, mang lại sức sống cho tư duy sáng tạo

3 Nối các nhánh chính cấp 1 đến hình ảnh trung tâm, nối nhánh cấp 2 đến nhánh cấp 1 , nối nhánh cấp 3 với nhánh cấp 2 bằng các đường kẻ

4 Mỗi từ / ảnh / ý nên đứng độc lập và nằm trên một đường nối

5 Nên dùng đường nối cong thay vì các đường nối thẳng vì các đường nối cong được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút sự chủ ý của mắt hơn rất nhiều

6 Bố trí thông tin đều quanh hình ảnh trung tâm

Cụ thể

BÀI 1: Sự xuất hiện loài người và bầy người nguyên thủy,

Bước 1: Sau khi vào lớp ổn định nề nếp giáo viên đưa ra một bức tranh và

hỏi cả lớp Đố các em đây là bức tranh nói về cái gì? Có nhiều em quan sát xong

sẽ nói đây là xã hội nguyên thủy, bây giờ giáo viên mới đưa ra câu hỏi Bạn nào lên trình bày về xã hội nguyên thủy? Sau khi học sinh trình bày xong cho điểm

và trở về chỗ ngồi

Bước 2: Giáo viên giới thiệu bài học ngày hôm nay rồi, đưa ra bản đồ tư duy

để cả lớp quan sát nắm bắt các ý chính trong bản đồ tư duy và bổ sung thêm kiến thức vào bản đồ tư duy nếu có, qua đó học sinh nắm được các nội dung chính của bài

Sau khi học sinh quan sát sơ đồ tư duy, giáo viên yêu cầu cả lớp học theo hình thức ghi vở sơ đồ tư duy, các em chuẩn bị tâm thế tạo dựng sơ đồ tư duy vào vỡ ghi, các em chú ý trung tâm từ khóa “ Sự xuất hiện loài người”, tiếp tục tìm hiểu ý lớn cấp 1 bằng cách đọc tư liệu, nội dung trong sách giáo khoa

Ở đây có 3 nhánh cấp 1, mỗi nhánh nói về một lĩnh vực HS đọc tài liệu và trả lời nội dung của 3 nhánh chính, rồi tiếp tục hoàn thiện các nhánh nhỏ

- Sự xuất hiện loài người như thế nào ?

- Sự ra đời người tinh khôn và óc sáng tạo?

- Thế nào là cuộc cách mạng thời kỳ đá mới ?

Nhánh cấp 2 cấp 3 diễn đạt về thời gian, địa điểm và sự phát triển về công cụ

lao động và hoàn thiện của con người

Qua sơ đồ tư duy HS nắm được các giai đoạn tiến hóa, phát triển của con người Bài 1: Sự xuất hiện loài người và bầy người nguyên thủy

2.3.2 Tích hợp các hình ảnh

Với tranh ảnh giáo viên giáo nhiệm vụ cho học sinh

Những hình ảnh trên phản ánh cuộc sống ban đầu của con người như thế nào ?

Qua các bức hình trên học sinh biết được cuộc sống ban đầu con người, về công

cụ lao động, nơi ở, sinh hoạt thường ngày, phân công lao động, biết dùng lữa …

Các công cụ lao độ bằng đá

Biết dựng lều để ở

2.3.3 Tích hợp trò chơi ô cửa bí mật.

Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò chơi ô chữ bí mật, qua đó củng cố lại

kiến thức cho học sinh, và giúp cho học sinh nắm lại kiến thức một lần nữa Kết thúc bài học giáo viên có thể dặn dò học sinh về nhà vẽ bản đồ tư duy của bài mới ra giấy để chuẩn bị cho tiết học ngày hôm sau

Câu 1 Loài vật nào được tiến hóa thành người?

Đáp án: Vượn

Câu 2 Người tối cổ làm gì để tiến hóa thành người?

Câu 3 Người nguyên thủy biết dùng công cụ gì để tạo ra lửa?

Đáp án: Đá

Câu 4 Quan hệ xã hội của người nguyên thủy?

Đáp án: Bầy đàn

Câu 5 Người tinh khôn biết dùng vũ khí gì cho săn bắn?

Đáp án: Cung tên

Câu 6 Người nguyên thủy biết dùng vật liệu gì để che thân?

Đáp án: Da thú

Câu 7 Con vật nào được con người thuần dưỡng đầu tiên? Đáp án: Con chó

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm.

Trong năm học 2020 - 2021 tôi đã áp dụng phương pháp tạo hứng thú cho

học sinh thông qua phương pháp giảng dạy mới “Sử dụng sơ đồ tư duy, các tư liệu hình ảnh và trò chơi ô chữ bí mật” kết hợp với các câu hỏi gợi mở Trên

cơ sở đó mà học sinh nắm được kiến thức bài học, và còn biết vận dụng vào cuộc sống Với phương pháp dạy học này đã gây được sự hứng thú cho học sinh trong giờ học lịch sử và đã thu được một số kết quả Tôi đã áp dụng cụ thể trên lớp 10C3, C7 là hai lớp có học lực tương đối khá, tiếp thu nhanh, lớp 10 C7 tôi chọn làm thực nghiệm, lớp 10 C3 tôi dạy đối chứng không áp dụng phương pháp của đề tài, kết thúc giờ dạy tôi sử dụng câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra qua trình nắm bắt kiến thức của các em, kết quả thu được như sau

- Kết quả kiểm tra kết quả học tập ở hai lớp 10C3 với 10C7.

Lớp 10 C3 Tổng số 40 học sinh

Điểm Từ 8-10 Từ 6,5-7 Từ 5-6 < 5

Lớp 10 C7 Tổng số 42 học sinh

Điểm Từ 8-10 Từ 6,5-7 Từ 5-6 < 5

3 Kết luận, kiến nghị

3.1 Kết luận.

Bằng một số giải pháp để tạo hứng thú học tập môn lịch sử cho học sinh ở trường THPT mà tôi đã áp dụng trong quá trình giảng dạy trong năm học

2020-2021 Tôi thấy rằng cách dạy này đã mang lại một số hiệu quả nhất định, học sinh cũng có sự hứng thú học bài, kết quả học tập cũng đã có nhiều chuyển biến theo chiều hướng tích cực

3.1.1 Về phía giáo viên:

Đã có sự đầu tư chuẩn bị chu đáo trước khi lên lớp, luôn tìm tòi học hỏi để trang bị kiến thức, đầu tư thêm tài liệu, sách báo, cập nhật thông tin trên mạng

(Internet) Trong các giờ dạy tạo ra được cảm hứng cho người dạy, không bị nhàm chán, dạy cho xong bài, dạy cho hết giờ

3.1.2 Về phía học sinh:

Học sinh đã biết chủ động tự tìm hiểu những thông tin từ sách giáo khoa, từ các nguồn tài liệu ở sách tham khảo, trên mạng Internet, để cung cấp thêm kiến thức, tăng sự hiểu biết cho bản thân mình Học môn lịch sử không chỉ vì điểm tổng kết, mà còn để hiểu biết thêm về lịch sử quá khứ của dân tộc và các nước trên thế giới, hiểu biết về văn hóa các dân tộc, về truyền thống yêu nước của dân tộc, định hình được ý thức tốt đẹp về truyền thống yêu nước, về giữ gìn truyền thống văn hóa cho thế hệ trẻ nhằm phục vụ cho bản thân mình, và tham gia công cuộc xây dựng kiến thiết đất nước

3.2 kiến nghị

Để tạo hứng thú cho học sinh học môn lịch sử ở trường THPT trong năm học tiếp theo đạt kết quả cao, tôi xin có một số kiến nghị sau

3.2.1 Đối với tổ - nhóm chuyên môn.

- Phải tăng cường đổi mới về phương pháp và trang thiết bị như phải có máy tính sách tay cá nhân để lưu giữ các tư liệu lịch sử, thiết lập sơ đồ tư duy cho các bài học, hình thành được một hệ thống câu hỏi nêu vấn đề

- Tiến hành trao đổi thường xuyên, chia sẻ thông tin, dự giờ để dóng góp ý kiến cho nhau, bổ sung kinh nghiệm tạo hứng thú cho các em học sinh

- Thống nhất với nhau về cách dạy ở từng lớp để làm sao tạo ra hứng thú học môn lịch sử cho học sinh Ngay từ lớp 10 phải định hình cho các em phương pháp học mới hướng vào đối tượng lấy học sinh làm trung tâm để phát huy sự tìm tòi, sáng tạo của học sinh

- Trong tổ cũng phải thống nhất với nhau về cách ra đề thi, giảm bớt các dạng

đề chỉ yêu cầu học sinh trình bày về sự kiện và ngày tháng, mà cần hướng dẫn cho học sinh làm các dạng đề như kiểm tra kiến thức bằng vẽ sơ đồ tư duy, đánh giá về một sự kiện lịch sử, một nhân vật lịch sử, rút ra được các ý nghĩa, bài học kinh nghiệm Những dạng đề thi giúp cho cac em có sự liên tưởng và áp dụng

vào cuộc sống hiện tại ( Với mục tiêu học lịch sử để biết quá khứ để phục vụ cho cuộc sống hiện tại tốt đẹp hơn)

3.2.2 Đối với Ban giám hiệu.

- Ủng hộ giáo viên dạy theo các phương pháp đổi mới

- Đưa môn lịch sử vào môn thi tập trung bắt buộc ở 3 khối cả giữa kỳ và học kỳ,

để cho các em phải lo học từ đầu không thì lúc thi khó mà đạt được điểm cao

- Trang bị đầy đủ tài liệu dạy học và các phương tiện dạy học hiện đại cho giáo viên, trang bị đầy đủ các máy chiếu, các thiết bị âm thanh ở các phòng học để học sinh không mất công duy chuyển phòng học

3.2.3 Đối với Bộ giáo dục.

- Thứ nhất: Cần pải thay đổi sách giáo khoa theo hướng tinh giảm.

- Thứ hai: Để nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử là phải đưa môn lịch

sử trở thành trong những môn thi bắt buộc Đó là một cách để thúc đẩy việc học

và dạy môn lịch sử có chất lượng

Trên đây là sáng kiến kinh nghiệm được đúc rút từ thực tiễn dạy học mà tôi thực sự thấy hữu ích để giúp học sinh yêu thích học lịch sử hơn Đây có thể là ý kiến chủ quan riêng cá nhân tôi, rất mong được sự đóng góp của đồng nghiệp những người giáo viên có nhiều kinh nghiệm, giỏi về chuyên môn để tôi được hoàn thiện hơn về kỹ năng nghề nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác

Người viết

Lê Văn Hùng