Qua mỗi tiết dạy các em sẽ hiểu sâu sắc hơn về tiếng mẹ đẻ, đồng thời rèn luyện cho các em kĩ năng sử dụng ngôn ngữ tốt nhất, hiệu quả nhất để các em có thể sử dụng đúng, sử dụng có văn
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông hiện nay đã và đang được đổi mới theo 4 trụ cột của giáo
dục thế kỉ XXI đó là “Học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học
để cùng chung sống” Như vậy, mục tiêu của giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho người học Vì vậy, nhà trường phổ thông phải xác định nhiệm vụ quan trọng là đào tạo những con người toàn diện và là nơi giáo dục và định hướng đúng đắn cho học sinh, trang bị đầy đủ cho các em kiến thức và kĩ năng sống, đặc biệt là
kĩ năng giao tiếp, ứng xử để các em có thể tự tin bước vào cuộc sống
Ở mọi thời đại, giao tiếp, ứng xử giữa con người với con người diễn ra liên tục, trên mọi lĩnh vực của đời sống Giao tiếp vừa biểu hiện văn hóa của mỗi người, vừa biểu hiện mức độ văn minh của xã hội Giao tiếp giúp con người chia
sẻ thêm nhiều thông tin, hiểu người, hiểu mình, kết giao nhiều mối quan hệ tốt đẹp với bạn bè, đồng thời giúp con người cảm thông, chia sẻ cùng nhau trong cuộc sống Chính vì vậy, giao tiếp ứng xử là một mặt cơ bản của giáo dục đào tạo Cùng với sự phát triển của xã hội, của nền kinh tế hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường, việc lĩnh hội và phát triển kĩ năng giao tiếp trở thành đòi hỏi cấp thiết của nhiều ngành nghề, lĩnh vực, là điều kiện để con người, đặc biệt là giới trẻ thành công trong cuộc sống
Học sinh phổ thông là những chủ nhân tương lai của đất nước Hành trang vững chắc cho các em bước vào cuộc sống tương lai ngoài kiến thức sâu rộng, phẩm chất đạo đức, bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ, tư duy khoa học, năng lực và ý thức công dân…là kĩ năng sống, trong đó không thể không kể đến kĩ năng giao tiếp Song, thưc tế chúng ta thấy ở việc giao tiếp của bộ phận lớn học sinh phổ thông hiện nay còn nhiều hạn chế, các em ít cởi mở với nhau, chưa mạnh dạn và
tự tin trong ứng xử hàng ngày Không ít học sinh phải chật vật khi giao tiếp vì không thể nêu ra những suy nghĩ, mong muốn, yêu cầu của bản thân với mọi người xung quanh Sự hạn chế này khiến các em gần như không thể hiện hết được khả năng của mình trong học tập cũng như trong cuộc sống Điều ấy đã tạo ra những rào cảm trên con đường đạt tới những mục tiêu đặt ra mà nguyên nhân chính là các
em còn thiếu những kĩ năng giao tiếp
Môn Ngữ văn trong nhà trường là một môn học quan trọng giúp học sinh rèn luyệ n về ngôn ngữ bao gồm cả vốn từ, ngữ pháp, ngữ âm và cách diễn đạt có hiệu quả giao tiếp cao Đặc biệt những tiết dạy tiếng Việt là gần nhất để giáo dục cho các em lời ăn tiếng nói hàng ngày Qua mỗi tiết dạy các em sẽ hiểu sâu sắc hơn về tiếng mẹ đẻ, đồng thời rèn luyện cho các em kĩ năng sử dụng ngôn ngữ tốt nhất, hiệu quả nhất để các em có thể sử dụng đúng, sử dụng có văn hóa trong giao tiếp, ứng xử hàng ngày
Trang 2Từ những những lí do trên tôi đã chọn đề tài Một số biện pháp rèn luyện kĩ
năng giao tiếp cho học sinh khi dạy bài “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt”
(Tiết 9 ) để trao đổi cùng đồng nghiệp
1.2 Mục đích nghiên cứu.
- Đưa ra một số biện pháp gần gũi, thiết thực trong giờ dạy tiếng Việt để qua đó
góp phần rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho các em
- Giúp học sinh nâng cao hứng thú học tập trong giờ học tiếng Việt và nâng cao hiệu quả trong giao tiếp, ứng xử hằng ngày của các em
- Giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các tình huống trong thực tiễn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trong phạm vi đề tài, tôi chỉ trình bày kinh nghiệm của cá nhân áp dụng cho
một đối tượng cụ thể là học sinh trường THPT Thọ Xuân 5 - Thọ Xuân
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để triển khai đề tài Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho học sinh
khi dạy bài “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt” tôi đã sử dụng các phương pháp
sau:
- Phương pháp tự nghiên cứu những tài liệu liên quan đến đề tài: Tôi chủ động tìm hiểu các tài liệu về rèn luyện kĩ năng giao tiếp, những thực trạng và giải pháp của vấn đề để đúc rút kinh nghiệm cho đề tài này
- Phương pháp thu thập thông tin, khảo sát thực tế: Tôi đã tổ chức khảo sát, thu thập thông tin về thực tế liên quan đến đề tài của mình ở các lớp 12 trường THPT Thọ Xuân 5 để làm cơ sở cho đề tài này
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Qua việc khảo sát, thu thập thông tin, tôi đã tiến hành xử lí số liệu, thống kê đối chiếu kết quả trước và sau khi áp dụng đề tài
để rút kinh nghiệm và khẳng định tính thực tiễn và hiệu quả của đề tài
Trang 32 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Một số vấn đề chung về kĩ năng giao tiếp.
* Một số quan niệm về kĩ năng giao tiếp
- Trong cuốn Giáo dục kĩ năng sống trong môn Ngữ văn ở trường THPT cho rằng:
kĩ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa, đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm
- Tác giả Võ Sĩ Lục đưa ra quan niệm “Kĩ năng giao tiếp là sự thực hiện đến mức nào đó có hiệu quả một hành động nào đó trong hoạt động giao tiếp bằng cách sử dụng các phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để tác động đến đối tượng, điều khiển bản thân, tổ chức quá trình giao tiếp nhằm đạt được mục đích đề ra”
- Theo tác giả Nguyễn văn Đính “Kĩ năng giao tiếp là khả năng nhận biết mau lẹ những biểu hiện bên ngoài và đoán biết tâm lí bên trong của con người Đồng thời biết sử dụng các phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, biết cách định hướng để điều chỉnh và điều khiển quá trình giao tiếp nhằm đạt tới mục đích nhất định”
Từ những khái niệm trên ta thấy kĩ năng giao tiếp là tập hợp những quy tắc, nghệ thuật về cách ứng xử, đối đáp được đúc kết qua những kinh nghiệm thực tế, giúp việc giao tiếp được hiệu quả và đạt được muc đích đặt ra trong những trường hợp cụ thể Kĩ năng giao bao gồm khả năng truyền đạt thông điệp, lắng nghe tích cực, trao đi và nhận lại phản hồi giữa chủ thể giao tiếp (người nói) và đối tượng giao tiếp (người nghe) nhằm đạt được mục đích giao tiếp nhất định Khi thực hiện
kĩ năng giao tiếp, con người phải thực hiện các phương tiện giao tiếp (ngôn ngữ, phi ngôn ngữ…) phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh giao tiếp Người có kĩ năng giao tiếp phải là người có vốn văn hóa, hiểu biết về lĩnh vực giao tiếp, nắm được bản chất quá trình giao tiếp và nắm được một số quy luật về tâm lí của con người diễn ra trong quá trình giao tiếp Đồng thời chủ thể giao tiếp cũng cần có những kinh nghiệm nhất định trong quá tình tiếp xúc, giao tiếp với người khác Những kinh nghiệm này không phải tự nhiên có được mà phải do chính mỗi người tự rút
ra trong quá trình tiếp xúc, giao tiếp với nhau
* Những yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng giao tiếp
Kĩ năng giao tiếp được ví như là một nghệ thuật Bởi giao tiếp không không chỉ đơn thuần là nghe và nói mà còn nhiều kĩ năng nhỏ khác như: kĩ năng lắng nghe; kĩ năng sử dụng ngôn ngữ cơ thể; kĩ năng sử dụng âm điệu, ngôn từ; kĩ năng diễn đạt, truyền tải thông tin…Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến kĩ năng giao tiếp Vì vậy, mỗi cá nhân cần lĩnh hội và thực hành để trở thành người giao tiếp thành thạo Các yếu tố đó là:
Trang 4- Lắng nghe tích cực: Kĩ năng lắng nghe giúp tập trung hiểu và nắm bắt được
những tâm tư, tình cảm của đối tượng giao tiếp Qua đó kéo gần khoảng cách và tăng sự thân mật
- Điều chỉnh phong cách nói chuyện với từng người nghe: Tùy vào đối tượng giao
tiếp để người tham gia giao tiếp thiết lập phong cách và hình thức giao tiếp phù hợp
- Sự thân thiện: Được thể hiện ở sự chân thành và lòng tốt Đây là yếu tố quan
trọng góp phần làm nên hiệu quả giao tiếp
- Sự tự tin: Sự tự tin thể hiện qua ánh mắt, cử chỉ, hành động.
- Trao đi và tiếp nhận phản hồi: Hiệu quả giao tiếp phần lớn được đánh giá bởi
chất lượng của các phản hồi Phản hồi càng sâu sắc và mang tính phản biện thì vấn
đề đưa ra càng thu hút và có chiều sâu
- Sự đồng cảm: Lắng nghe, đồng cảm đúng lúc với đối tượng giao tiếp sẽ góp phần
duy trì cuộc trò chuyện, đồng thời giúp chủ thể giao tiếp đạt mục đích giao tiếp
- Sự tôn trọng:Thể hiện không làm gián đoạn giao tiếp, biết lắng nghe chân thành
để tạo hiệu quả giao tiếp
- Âm lượng và sự rõ ràng: Khi giao tiếp cần chú ý đến âm lượng của giọng nói sao
cho âm thanh truyền tải đủ nghe và rõ ràng để đảm bảo người nghe không bỏ sót bất kì thông tin quan trọng nào
Tùy vào hoàn cảnh và từng tình huống giao tiếp để mỗi cá nhân vận dụng kết hợp các yếu tố trên để đạt hiệu quả giao tiếp nhất định
2.1.2 Tầm quan trọng của kĩ năng giao tiếp.
* Tầm quan trọng của kĩ năng giao tiếp đối với con người.
Giao tiếp là điều kiện tồn tại của con người Nếu không có sự giao tiếp với nhau thì con người không thể phát triển Xã hội luôn là một cộng đồng có sự ràng buộc, liên kết với nhau, dó đó nếu không có giao tiếp thì không có sự tồn tại của xã hội
- Kĩ năng giao tiếp giúp con người biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp với tình tình huống giao tiếp cụ thể để đạt hiệu quả
- Kĩ năng giao tiếp giúp mở rộng các mối quan hệ và có mối quan hệ tích cực với người khác Bởi khi biết cách giao tiếp, giao lưu học hỏi, mỗi con người sẽ tự mở rộng mối quan hệ cho mình Điều này là chìa khóa để mỗi người đến với thành công
- Kĩ năng giao tiếp giúp hình thành, phát triển nhân cách Thông qua giao tiếp con người sẽ lĩnh hội được nền văn hóa, đạo đức, chuẩn mực…các tiêu chuẩn đạo đức như tinh thần trách nhiệm, lòng vị tha, lòng bao dung…cũng được hình thành Cũng qua giao tiếp, mỗi người sẽ tự nhận thức, đánh giá được bản thân trên cơ sở nhận thức, đánh giá người khác Từ đó, mỗi người sẽ biết cách tự điều chỉnh để hoàn thiện bản thân
Trang 5- Kĩ năng giao tiếp là yếu tố cần thiết cho nhiều kĩ năng khác như kĩ năng bày tỏ sự cảm thông, thương lượng, hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn, kiểm soát cảm xúc Người có kĩ năng giao tiếp tốt sẽ biết dung hòa đối với mong đợi của những người khác; có cách ứng xử phù hợp khi làm việc cùng với người khác trong một môi trường tập thể, quan tâm đến điều người khác và giúp họ có thể đạt được những điều họ mong muốn một cách chính đáng
- Kĩ năng giao tiếp tốt sẽ là cầu nối của sự thành công Chúng ta biết xã hội ngày càng phát triển, sự cạnh tranh ngày càng gay gắt Để gặt hái được những thành công ngoài chuyên môn giỏi, lòng nhiệt huyết chúng ta cần phải có kĩ năng giao tiếp thông minh, khéo léo để giúp cá nhân tạo dựng được chỗ đứng trong xã hội
* Vai trò của việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp đối với học sinh trung học phổ thông (THPT).
Kĩ năng giao tiếp được xem là yếu tố then chốt đối với sự phát triển toàn diện của một người Với học sinh THPT, các em bắt đầu biết nhìn nhận, phân tích vấn
đề ở góc độ trưởng thành hơn.Vậy nên, rèn luyện kĩ năng giao tiếp là vô cùng cần thiết để các em có thêm hành trang vững bước vào tương lai
- Có kĩ năng giao tiếp các em có thể tự tin trong học tập, trình bày quan điểm nhìn nhận vấn đề một cách khoa học, dễ hiểu, khiến người khác có thiện cảm với mình hơn Giao tiếp hiệu quả không phải là có khả năng nói nhiều, nói dài mà cần phải
có nghệ thuật truyền tải thông điệp nhẹ nhàng, cô đọng để hầu hết số đông đều hiểu và nắm bắt được thông tin nhanh chóng
- Kĩ năng giao tiếp sẽ góp phần hình thành và phát triển nhân cách, tạo nên những giá trị sống tích cực của học sinh Nhờ kĩ năng giao tiếp các em sẽ học tập hiệu quả, tự tin tham gia vào các hoạt động giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội… để từ đó trưởng thành với một hệ giá trị tích cực
- Kĩ năng giao tiếp sẽ giúp các em tạo lập các mối quan hệ tốt đẹp trong cuộc sống,
từ đó thúc đẩy sự phát triển của cá nhân và xã hội Có khả năng giao tiếp tốt, các
em sẽ không bị bỡ ngỡ khi đối mặt với những vấn đề bên ngoài gia đình, ngoài nhà trường Kĩ năng giao tiếp giúp các em rèn luyện sự tự tin trước đám đông, khả năng hoạt động, làm việc độc lập, điều này có ảnh hưởng rất lớn đến tính cách và
sự thành công trong tương lai sau này của các em
Như vậy, ta có thể thấy giao tiếp là kênh không thể thiếu, giúp con người được tiếp nhận thông tin để nó biến thành tri thức, kĩ năng sống Vì thế, việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp giữ vai trò đặc biệt quan trọng
2.2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu
2.2.1 Thực trạng về việc giao tiếp của học sinh THPT hiện nay
Giao tiếp có vai trò quan trọng trong cuộc sống Giao tiếp là điều kiện tồn tại
của con người Nếu không có sự giao tiếp với nhau thì con người không thể phát triển Đặc biệt với học sinh THPT thì việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp đối với các
em là vô cùng quan trọng Thế nhưng một thực tế đáng buồn là hiện nay một bộ
Trang 6phận học sinh đã có những biểu hiện giao tiếp chưa phù hợp Điều đó được thể hiện ở tình trạng xuống cấp trong lối giao tiếp, ứng xử của các em như:
+ Nói tục, chửi thề tràn lan Rất nhiều học sinh nói tục, chửi thề một cách thoải mái
ở mọi lúc, mọi nơi, gây ra hiện tượng hết sức phản cảm, khiến nhiều người bức xúc
+ Nói không đầu, không đuôi, không lễ phép Hiện tượng học sinh ăn nói cộc lốc, ngữ điệu phản cảm vốn rất phổ biến
+ Học sinh không biết nói lời xin lỗi khi gây ra lỗi lầm và không biết nói lời cảm
ơn khi nhận sự giúp đỡ của người khác
+ Nói nhưng không tôn trọng người nghe Nhiều học sinh chỉ tranh phần nói, nói hết phần của người khác mà không chịu lắng nghe, tiếp nhận, chia sẻ và cảm thông…
Có thê thấy ứng xử thiếu văn hóa là tình trạng xuống cấp của văn hóa học đường Điều ấy đang dóng lên tiếng chuông cảnh báo cho xã hội hiện nay Đi giữa sân trường ta có thể nghe những câu nói tục, chửi thề của một số học sinh Nhiều
em giao tiếp hạn chế dẫn đến những mâu thuẫn, bất hòa Có khi chỉ một câu nói đùa đã dẫn đến bức xúc và có thể gây phản ứng thành bạo lực học đường
Không chỉ trong lời ăn tiếng nói, trong giao tiếp hằng ngày, các em dùng những từ ngữ chưa văn minh, lịch sự mà các em còn nhiều những hạn chế khác trong giao tiếp Có những em khi được thầy cô kiểm tra bài cũ bằng hình thức vấn đáp thì ấp a ấp úng, túng túng, không diễn đạt được ý nghĩ của mình Với cách nói năng, giao tiếp còn nhiều hạn chế như vậy chắc chắn sẽ ảnh hưởng rất nhiều khi các em bước vào đời Trong khi mục tiêu của giáo dục hiện ngay là đòi hỏi con người phải phát triển một cách toàn diện, phải luôn trau dồi, thích nghi với guồng quay hối hả của cuộc sống năng động và hiện đại
Điều gì đã khiến một bộ phận học sinh còn có những hạn chế trong giao tiếp ứng xử như vậy? Đầu tiên có lẽ là sự giáo dục từ gia đình Cuộc sống hiện đại làm cho các thành viên trong gia đình luôn bận rộn, nhiều công việc nên không có thời gian trò chuyện, trao đổi với con cái từ lúc nhỏ, hoặc quá cưng chiều không cho ra ngoài vui đùa cùng các bạn nên lớn lên trở thành nhút nhát, hạn chế khả năng giao tiếp và thiếu tự tin trước mọi người xung quanh Một nguyên nhân nữa đó là mạng
xã hội phát triển, một bộ phận học sinh thích lối sống ảo hơn nên khả năng giao tiếp ngày càng yếu kém do không thường xuyên có sự trao đổi với bạn bè ngoài cuộc sống
Từ thực trạng giao tiếp của một bộ phận học sinh THPT hiện nay ta thấy, việc rèn luyện và giáo dục kĩ năng giao tiếp cho em là cần thiết Xã hội ngày càng phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của con người ngày càng được nâng cao Vì vậy, nhà trường là nơi tổ chức giáo dục và định hướng đúng đắn cho học sinh, phải
là nền tảng vững chắc và trang bị cho các em kĩ năng giao tiếp trở thành kĩ năng sống trong học tập khi ở nhà trường và cuộc sống ngoài xã hội sau này của các em
Trang 72.2.2 Thực trạng về việc rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho học sinh THPT trong nhà trường hiện nay
Mục tiêu của giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu là trang
bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho người học Vì vậy, trong những năm gần đây ta thấy ngoài dạy kiến thức cho các em hầu như trong các nhà trường phổ thông đã rất chú trọng rèn luyện kĩ năng sống, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp Ý thức được tầm quan trọng trong việc giáo dục kĩ năng sống, nhất là kĩ năng giao tiếp nhiều nhà trường đã xây dựng các chuyên đề, các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp theo chuyên đề tuần, tháng, quý Tổ chức các buổi ngoại khóa từng lớp, khối theo đặc thù môn học để các em được trải nghiệm, qua đó hình thành và phát triển những kĩ năng cần thiết cho các em đặc biệt là kĩ năng giao tiếp
Xác định kĩ năng giao tiếp là then chốt, là chìa khóa của mọi thành công Dẫu các em có giỏi kiến thức nhưng kĩ năng giao tiếp kém sẽ rất khó khăn khi các em bước vào cuộc sống Vì vậy, thông qua các giờ học, trong mỗi tiết học, tùy từng môn học, bài học người giáo viên luôn quan tâm đến rèn luyện cho các em những
kĩ năng khác, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp như kĩ năng đối thoại, kĩ năng quan sát
và lắng nghe, dạy các em mạnh dạn làm quen, qua đó giúp các em rèn luyện sự tự tin trước tập thể, khả năng hoạt động, làm việc độc lập
Trong các hoạt động ngoại khóa nhiều nhà trường đã tổ chức với các chủ đề rất thiết thực nhằm giáo dục kĩ năng sống cũng như kĩ năng giao tiếp cho các em như: Lời ăn tiếng nói văn minh lịch sự, Nói lời hay ý đẹp…Qua các hoạt động đã giúp các em hình thành và phát triển những kĩ năng nhất định
Mặc dù đã có những đổi mới trong phương pháp giáo dục các nhà trường ngoài dạy kiến thức cũng đã quan tâm đến việc rèn luyện kĩ sống cũng như kĩ năng giao tiếp cho học sinh Song, thực tế chưa có nhiều trường học đưa các buổi học về
kĩ năng sống cũng như về kĩ năng giao tiếp thành hoạt động thường xuyên mà phần lớn là mang tính lồng ghép Điều này sẽ hạn chế nhiều đến kĩ năng giao tiếp của học sinh
2.3 Các sáng kiến và giải pháp cụ thể đã áp dụng
2.3.1 Lựa chọn các ví dụ, tình huống (ngữ liệu) gần gũi, thiết thực trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, qua đó rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho các em.
Dạy phần nào tôi chọn các ví dụ, tình huống (ngữ liệu) liên quan đến giao tiếp hàng ngày, để qua đó rèn luyện kĩ năng giao tiếp cho các em Bởi, khi minh họa bằng những ví dụ, tình huống (ngữ liệu) gần gũi, quen thuộc trong giao tiếp hàng ngày sẽ giúp các em vừa nắm kiến thức bài học, vừa tác động trực tiếp, qua đó các
em vừa dễ nhớ kiến thức bài học đồng thời sẽ biết vận dụng hiệu qủa trong giao tiếp hàng ngày
*Khi dạy mục I là Sự trong sáng của tiếng Việt: Sau khi hướng dẫn các em giải
thích khái niệm trong sáng của tiếng Việt tôi đi vào biểu hiện của sự trong sáng (Sự trong sáng của tiếng Việt được biểu hiện qua 3 phương diện cơ bản sau:
Trang 8+ Thể hiện ở tính chuẩn mực, có quy tắc chung của tiếng Việt về phát âm, chữ viết,
dùng từ, đặt câu, về cấu tạo lời nói
+Tiếng Việt không cho phép pha tạp, lai căng, sử dụng tuỳ tiện, không cần thiết
những yếu tố của ngôn ngữ khác.
+ Tính văn hóa, lịch sự của lời nói)
Để làm rõ các phương diện trên, tôi chia lớp thành 3 nhóm Mỗi nhóm tôi sẽ đưa các ngữ liệu liên quan đến từng biểu hiện và yêu cầu các em xác định câu chuẩn tiếng Việt và câu chưa chuẩn (còn mắc nhiều lỗi về chính tả, dùng từ, đặt câu ) Những ngữ liệu tôi đưa ra rất gần gũi trong giao tiếp hàng ngày mà các em thường hay mắc Được trực tiếp phát hiện lỗi và tham gia sửa lỗi Các em sẽ nhìn thấy lỗi của mình thường hay mắc trong lời ăn tiếng nói, trong giao tiếp hàng ngày Qua đó các em sẽ nhớ và vận dụng cho bản thân
Cụ thể:
- Ở biểu hiện thứ nhất: Sự trong sáng của tiếng Việt thể hiện ở tính chuẩn mực,
có quy tắc chung của tiếng Việt về phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu, về cấu tạo lời nói
Tôi giao nhiệm vụ cho nhóm 1 bằng cách đưa hệ thống các ngữ liệu (các câu) lên máy chiếu Trong các ngữ liệu ấy có câu dùng chuẩn tiếng việt có câu mắc các lỗi
về chính tả, dùng từ, đặt câu, sai cấu tạo ngữ pháp và yêu cầu các em tìm những câu chuẩn quy tắc tiếng Việt (trong sáng) và những câu chưa chuẩn quy tăc tắc tiếng Việt (chưa trong sáng)
Ngữ liệu là:
1 - Bạn Linh là học sinh tiên tiến của lớp (1)
- Bạn linh là học sinh tin tín của lớp (2)
2 - Chiều qua lớp em họp để phong mức kỷ luật đối với bạn Hà (1)
- Chiều qua lớp em họp để đề nghị mức kỷ luật đối với bạn Hà (2)
3 - Với sự cố gắng ấy đã đem lại cho Hoa những kết quả đáng khích lệ (1)
- Sự cố gắng ấy đã đem lại cho Hoa những kết quả đáng khích lệ (2)
Sau khi các em thảo luận và chỉ ra những câu đúng (trong sáng) câu chưa đúng
(chưa trong sáng) Tôi yêu cầu các em rút ra biểu hiện thứ nhất (Sự trong sáng của
tiếng Việt là tính chuẩn mực, có quy tắc chung của tiếng Việt về phát âm, chữ viết, dùng từ, đặt câu, về cấu tạo lời nói )
Sau đó tôi kết luận: Khi nói và viết nếu chúng ta thường hay mắc về lỗi phát
âm, chính tả, dùng từ có nghĩa chúng ta đang làm mất đi sự trong sáng của tiếng Việt, điều ấy sẽ gây khó chịu cho người nghe, người đọc.Và như vậy chúng ta sẽ chưa thành công trong giao tiếp Vì vậy, trong lời ăn tiếng nói hàng ngày ta phải chú ý phát âm, dùng từ, lời nói đúng quy tắc tiếng Việt để đảm bảo sự trong sáng của tiếng Việt Có như vậy chúng ta sẽ đạt hiệu quả khi giao tiếp
Để củng cố thêm biểu hiện này tôi đưa ra câu hỏi: (Câu hỏi dành cho cả lớp)
Chỉ ra những lỗi về phát âm, chính tả, dùng từ, đặt câu mà các em hay gặp trong giao tiếp hàng ngày
Trang 9Ở câu hỏi này các em sẽ tìm ra các lỗi mình hay gặp như: nhầm lẫn dấu ngã và dấu hỏi trong phát âm, viết sai chính tả: các danh từ không viết hoa, chưa phân biệt
rõ các từ như dành - giành (giành độc lập viết là dành độc lập); xung-sung (bổ sung viết là bổ xung), xử -sử (sử dụng viết là xử dụng), chuyện- truyện (truyện ngắn viết
là chuyện ngắn) chân- trân (chân thành viết là trân thành), nghỉ- nghĩ (nghỉ học viết
là nghĩ học)
Qua việc tìm ra các lỗi hay gặp này sẽ giúp các em khắc phục để không mắc trong giao tiếp
- Đến biểu hiện thứ 2: Sự trong sáng của tiếng Việt thể hiện không cho phép pha
tạp, lai căng, sử dụng tuỳ tiện, không cần thiết những yếu tố của ngôn ngữ khác
Tôi giao việc cho nhóm 2 bằng cách đưa lên máy chiếu những câu lạm dụng tiếng nước ngoài không cần thiết và yêu cầu các em chỉ ra những hiện tượng lạm dụng tiếng nước ngoài và hiện tượng trùng nghĩa trong những câu sau đây:
1 Bạn ấy chỉ thần tượng các superstas thôi
(superstaslà siêu sao)
2 Tớ là fan hâm mộ của bạn ấy
(fan có nghĩa là "người hâm mộ", viết " fans hâm mộ" là trùng nghĩa)
3 Chiều nay nghỉ học bạn đi shopping với tớ nhé!
(shopping là mua sắm)
Sau khi các em thảo luận, phân tích ngữ liệu, rút ra kết luận thứ 2 (Sự trong sáng cuả tiếng Việt không cho phép pha tạp, lai căng, sử dụng tùy tiện, không cần thiết những yếu tố của ngôn ngữ khác) tôi nhận xét và chốt: Khi lạm dụng tiếng nước ngoài sẽ làm cho người tiếp nhận thông tin khó hiểu đúng, hiểu đủ nội dung thông tin.Và hiện tượng lạm dụng tiếng nước ngoài không cần thiết như vậy sẽ làm mất đi sự trong sáng của tiếng Việt
Qua trực tiếp phân tích các ngữ liệu các em sẽ thấy rằng, trong giao tiếp hàng ngày (khi nói và viết) các em lạm dụng tiếng nước ngoài có nghĩa các em đang làm mất đi sự trong sáng của tiếng Việt
Để ghi nhớ nội dung này tôi đưa câu hỏi: (Câu hỏi dành cho cả lớp) Trong
giao tiếp hàng ngày các em có hay lạm dụng tiếng nước ngoài không cần thiết không ? hãy chỉ ra những lỗi hay mắc.
(Các em kể thường lạm dụng các từ tiếng Anh không cần thiết như hello, thanks ) Qua câu hỏi mang tính liên hệ ấy chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả Các em sẽ thấy mình vần còn đang mắc lỗi này và như vậy các em sẽ khắc phục
- Đến biểu hiện thứ 3: Sự trong sáng của tiếng Việt thể hiện ở tính văn hóa, lịch
sự của lời nói.
Tôi giao nhiệm vụ cho nhóm 3 bằng cách đưa lên máy chiếu 2 đoạn hội thoại Một đoạn thể hiện tính văn hóa, lịch sự của lời nói Một đoạn chưa đảm bảo tính văn hóa, lịch sự và yêu cầu học sinh phân tích tính lịch sự, có văn hóa của các nhân vật trong đoạn hội thoại
Đoạn 1:
Trang 10A: Chào bạn! Bạn cho mình hỏi đây có phải nhà Linh không ?
B: Đúng là nhà Linh bạn à!
- Để mình gọi bạn ấy ra giúp bạn nhé!
A: Thôi, để mình gọi cũng được
- Cảm ơn bạn nhiều nhé!
B: Không có gì đâu bạn
Đoạn 2:
A: Này! Có phải nhà Linh đây không?
B: Đúng là nhà Linh bạn à!
- Để mình gọi bạn ấy ra giúp bạn nhé!
A: Khỏi cần
Sau khi phân tích các em sẽ thấy trong đoạn hội thoại 1 cả A và B đều dùng những lời nói rất lịch sự (Xưng hô lịch sự, cảm ơn khi người khác giúp ) Còn đoạn hội thoại 2 bạn A có những lời nói chưa lịch sự Hỏi thăm, làm phiền người khác nhưng không chào hỏi và còn nói trống không Trong khi đó B có
từ ngữ rất lịch sự, dù A hỏi trống không và có những lời nói chưa lịch sự nhưng bạn B vẫn rất nhã nhặn, thể hiện sự gần gũi, thân thiện trong cách trả lời bạn Sau khi các em phân tích ngữ liệu tôi hỏi, sự trong sáng của tiếng Việt còn
thể hiện phương diện nào? (Sự trong sáng thể hiện ở tính văn hóa, lịch sự của
lời nói)
Để giúp các em hiểu rõ tính văn hóa, lịch sự trong lời nói là biểu hiện quan trọng làm nên sự trong sáng của tiếng Việt và là yếu tố góp phần đạt hiệu quả cao trong giao tiếp tôi đưa ra các tình huống và yêu cầu các em trả lời (Câu hỏi dành cho cả lớp Song, tôi chú ý gọi những học sinh chưa mạnh dạn, có tính nhút nhát, không tự tin ở bạn thân)
1 Muốn mượn bạn quyển vở phải nói với bạn như thế nào?
2 Khi mắc lỗi với bạn mình phải làm gì?
3 Bạn giúp đỡ mình, mình nói gì với bạn?
Được đặt vào những tình huống cụ thể chắc chắn các em sẽ biết cần phải ứng
xử như thế nào là chuẩn mực Đặc biệt với những em chưa mạnh dạn, còn nhút nhát, được đứng trước tập thể bày quan điểm của mình cũng phần nào giúp các em
tự tin trong giao tiếp.Và đặc biệt mỗi bạn đưa ra cách giải quyết riêng, các em sẽ học hỏi cách ứng xử của nhau để khi gặp những tình huống cụ thể trong cuộc sống các em sẽ có cách giao tiếp phù hợp Đây là cách mà học sinh sẽ nhớ nhất và giúp các em có kĩ năng giao tiếp tốt hơn
* Đến phần luyện tập
Tôi tiếp tục đưa ra ngữ liệu là 1 Đơn xin phép nghỉ học (sai nhiều lỗi chính tả, dùng từ, cấu tạo ngữ pháp) và yêu cầu các em chỉ chỗ sai đồng thời sửa lại cho đúng
Đây là lỗi mà các em thường hay mắc nhất Vì vậy, khi được trực tiếp thấy các lỗi này chắc chắn các em sẽ rút kinh nghiệm để bản thân không mắc phải