Tổ chức một số hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh THPT trong giờ ngữ văn

Như vậy có thể thấy vấn đề tư duy sáng tạo trong dạy và học luôn được đề cập như một mục đích trong giáo dục, trở thành động lực mạnh mẽ, tác động trực tiếp làm thay đổi về chất lượng ho

Trang 1

MỤC LỤC

T

9 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

12 3.2 Tổ chức hoạt động: “Bàn tròn văn học” 6

15 3.5 Xây dựng hệ thống bài tập, đề kiểm tra phát huy khả năng tư

16 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

Trang 2

I MỞ ĐẦU.

1.Lý do chọn đề tài:

1.1 Từ yêu cầu của nền giáo dục hiện đại.

Một trong những mục tiêu của đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong giờ học Luật giáo dục

(2005) điều 28.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính

tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Thực chất của đổi mới

phương pháp dạy học là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp dạy học tích cực, rèn luyện cho học sinh có tính tự giác, chủ động, sáng tạo… đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh trong giờ học, nhờ vậy học sinh sẽ lĩnh hội kiến thức tốt hơn

Trong văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng cũng nêu:

“Tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục, phát huy tích cực, sáng tạo ở người

học, khắc phục lối truyền thụ một chiều”.

Như vậy có thể thấy vấn đề tư duy sáng tạo trong dạy và học luôn được

đề cập như một mục đích trong giáo dục, trở thành động lực mạnh mẽ, tác động trực tiếp làm thay đổi về chất lượng hoạt động giáo dục trong nhà trường, trong

đó có môn Ngữ văn

1.2 Đến vai trò của tư duy sáng tạo trong đời sống và trong văn học.

Trong đời sống con người thường xuyên phải đối mặt với nhiều tình huống đa dạng, phức tạp sắp xảy ra, khi gặp phải những hoàn cảnh như vậy đòi hỏi con người phải có tư duy sáng tạo để ứng phó một cách linh hoạt và phù hợp

Bên cạnh đó sự phát triển như vũ bão của xã hội hiện đại, cùng với xu hướng hội nhập quốc tế và nền kinh tế tri thức đặt ra yêu cầu đối với nguồn nhân lực cạnh tranh đòi hỏi con người phải có kiến thức, sức khỏe, có năng lực hoạt động sáng tạo thì mới có thể giải quyết được những vấn đề nan giải trong cuộc sống Trong khi đó những kiến thức mà học sinh lĩnh hội được khi còn ngồi trên ghế nhà trường quá ít ỏi, các em vẫn phải học tập suốt đời để thích ứng với sự phát triển của xã hội Nên chỉ có khả năng tư duy sáng tạo mạnh mẽ mới cung cấp đầy đủ những giải pháp pháp, đáp ứng được những yêu cầu của hiện tại và tương lai

Vì lẽ đó phát triển năng lực sáng tạo trở thành một trong những mục tiêu quan trọng nhất của mọi nền giáo dục Trong dự thảo của trương trình Giáo dục phổ thông sau năm 2015 của Bộ giáo dục và đào tạo coi sáng tạo là một trong những năng lực cần được hoàn thành và phát triển cho học sinh

Những năm gần đây vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn, áp dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại cũng như công nghệ thông tin vào dạy học Ngữ văn luôn là vấn đề được ngành giáo dục và các tổ chuyên môn và giáo viên trăn trở, tìm tòi đổi mới với mong muốn cải thiện tình trạng dạy học môn Ngữ văn, kích thích tư duy sáng tạo của học sinh trong giờ học Ngữ văn Thực tế văn học trong nhà trường dần dần bám sát cuộc sống hơn, các em học sinh có hứng

Trang 3

thú hơn đối với môn học và tự tin hơn khi thể hiện quan điểm, suy nghĩ của mình

Tuy nhiên những thay đổi đó còn rất nhỏ, vẫn còn rất nhiều học sinh chưa

có tình yêu đối với môn văn, ngại học, học đối phó, không dám bộc lộ tư duy, diễn đạt suy nghĩ một cách vụng về, giờ học còn rất nặng nề, các phương pháp đổi mới áp dụng còn mang tính hình thức

Để nâng cao chất lượng dạy – học môn Ngữ văn, phát triển năng lực tư

duy sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Tổ chức một số hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông trong giờ Ngữ văn ”.

2 Mục đích nghiên cứu

Tôi chọn đề tài “Tổ chức một số hoạt động dạy học nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh trung học phổ thông trong giờ Ngữ văn” nhằm mục đích:

- Tạo hứng thú học tập để học sinh đến với môn Ngữ văn một cách tự giác, tích cực, say mê, góp phần nâng cao hiệu quả công tác dạy- học Ngữ văn trong trường THPT

- Rèn luyện tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và một số kĩ năng sống cần thiết giúp học sinh có thể giải quyết linh hoạt các tình huống trong cuộc sống

3 Đối tượng nghiên cứu.

-Sách giáo khoa Ngữ văn 11: Một số tác phẩm văn học Việt Nam hiện đại

giai đoạn từ năm 1930 đến 1945

- Các hoạt động dạy học

4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết.

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp kiểm tra, đánh giá…

Trang 4

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

1 Cơ sở lý luận.

Tư duy sáng tạo là “chìa khóa” để đưa thế giới không ngừng phát triển Nhờ có tư duy sáng tạo mà con người đã tạo ra những sản phẩm vật chất và tinh thần phục vụ cho đời sống và là tiền đề không thể thiếu được cho sự phát triển của nhân loại

Có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sáng tạo và tư duy sáng tạo Theo các nhà tâm lý học thì tư duy sáng tạo được xem là hoạt động trí não cao nhất của con người Năng lực sáng tạo là cốt lõi của tư duy sáng tạo, làm tiền đề bên trong của hoạt động sáng tạo, nó được xác định từ chất lượng đặc biệt trong quá trình tâm lý bao gồm nhiều quá trình gắn kết như: quá trình nhớ, tư duy, xúc cảm

Tư duy sáng tạo là giải quyết vấn đề dựa trên tác động não để tìm ra những phương án khả thi rồi từ đó rút ra được những phương án tối ưu dựa trên các phương án đã nêu ra

“Tư duy sáng tạo là tư duy có khuynh hướng nhận thức phát hiện và giải thích bản chất, thử nghiệm ý tưởng này đi đến kết quả … Kết quả này có ít nhiều mới mẻ, có chút gì đó trước đây con người chưa bao giờ nhìn thấy có ý thức về nó”

Như vậy hiểu một cách chung nhất “sáng tạo là quá trình tư duy, tưởng tượng để làm nảy sinh ý tưởng mới có giá trị dựa trên ý thức khoa học và kiến thức chuyên sâu dưới sự tác động của kinh nghiệm, cảm xúc và động cơ cá nhân”

Trong giáo dục, sự sáng tạo của học sinh được thể hiện ở tính chủ động, tích cực tư duy, vận dụng linh hoạt những kiến thức, kinh nghiệm vào tình huống, nhiệm vụ học tập, rèn luyện, nhằm giảiquyết tốt các nhiệm vụ đặt ra

Từ đó học sinh sẽ chủ động, hứng thú tham gia tích cực các hoạt động, tích cực tương tác, thực hành trải nghiệm, tự tin thể hiện bản thân, có vốn hiểu biết phong phú, luôn có nhiều ý tưởng mới, có nhu cầu thiết kế, sáng chế vận dụng những điều đã học vào thực tiễn

Trong dạy học Ngữ Văn, việc phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho học sinh luôn là vấn đề được quan tâm và đặt lên hàng đầu vì bản chất của văn chương nghệ thuật là sự sáng tạo Văn học là một loại hình nghệ thuật và hoạt động dạy học Ngữ Văn cũng là một nghệ thuật Tuy nhiên không phải người thầy nào, hay giờ học nào cũng đạt được điều đó Trong hành trình đi đến cái hay cái đẹp của văn chương thì giáo viên và học sinh là đồng tác giả với nhà

văn Bởi vậy, dạy học văn phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là “ Quá trình

chuyển hóa các tiềm năng văn bản của tác giả sang sự tiếp nhận tinh thần của bạn đọc Đó là cách thức vật chất hóa các hoạt động hướng nội, kích thích các năng lực sáng tạo tự thân của học sinh , để quá trình dạy học Ngữ văn trở thành quá trình tự phát triển trí tuệ, hoàn thiện nhân cách và bồi dưỡng tâm hồn ”

(Nguyễn Trọng Hoàn)

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kính nghiệm

Những năm gần đây học sinh có thiên hướng lựa chọn các môn khối A,

B, C… để có hướng mở trong tương lai nên đa phần học sinh không mặn mà với

Trang 5

môn Ngữ văn, không quan tâm và coi trọng môn học như trước đây Bên cạnh

đó có rất nhiều tiện ích giúp học sinh có thể tự học, tự tìm kiếm tri thức của môn học khiến vai trò của người thầy bị coi nhẹ Xu hướng của xã hội đã đặt người thầy trước những thách thức lớn mà nếu không thay đổi, người thầy sẽ mất đi vai trò của mình và trở nên lạc điệu trong dàn giao hưởng của sự đổi mới Bởi vậy, bản thân tôi luôn có ý thức học hỏi, tìm tòi đổi mới phương pháp để nâng cao chất lượng dạy học với mong muốn mang đến niềm say mê, yêu thích và khám phá văn chương cho học sinh

Thực tế trong các giờ học chúng tôi đã áp dụng các phương pháp, các kĩ thuật dạy học mới phù hợp với đặc trưng bộ môn và tình hình nhà trường cũng như đối tượng học sinh.Tuy nhiên vẫn còn nhiều bất cập nên việc áp dụng chưa hiệu quả hoặc hiệu quả chưa cao Cùng với áp lực về thời gian, thi cử nên chủ yếu vẫn nặng về dạy kiến thức để đáp ứng nhu cầu của các kì thi

Trong các giờ thao giảng, giáo viên có sử dụng các phương pháp tích cực

để tổ chức giờ học nhưng mọi hoạt động diễn ra chủ yếu vẫn mang tính hình thức, chưa “ kích hoạt” được năng lực tư duy sáng tạo của học sinh Mặc dù học sinh tham gia tích cực hơn vào hoạt động học nhưng vẫn bị chi phối bởi cách hiểu, cách cảm và sự áp đặt của giáo viên, bởi các câu hỏi và nhiệm vụ học tập đặt ra cho học sinh chưa có tính vấn đề, chưa thách thức khả năng tư duy của học sinh Nên đổi mới nhưng chưa có tính đột phá, chưa có chiều sâu, chưa thắp lên ngọn lửa đam mê, khát vọng học tập và làm chủ tri thức của học sinh

Trước thực trạng đó, giáo viên cần phải đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động dạy học, tập trung vào phát huy tính tích cực, hứng thú hoạt động nhận thức, khuyến khích tư duy phê phán và không ngừng sáng tạo của học sinh bằng việc tăng cường các hoạt động thực tiễn, tương tác, làm việc nhóm… Qua

đó cổ vũ học sinh phát huy tiềm năng tư duy sáng tạo, hình thành kĩ năng và có những sự chuẩn bị về tri thức cũng như kĩ năng để đáp ứng yêu cầu của xã hội hiện đại

Vì vậy việc tổ chức các hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực là rất cần thiết đối với giờ học Ngữ văn trong giai đoạn hiện nay trong

đó phát triển năng lực tư duy sáng tạo là vấn đề cần được đặt lên hàng đầu vì :

“Năng lượng sáng tạo của chúng ta là một trong những nguồn lực quí báu nhất.

Nó có thể giúp chúng ta đưa ra những giải pháp đột phá với những vấn đề nan giải nhất ” [4.tr 65].

3 Các giải pháp đã thực hiện

Một trong những nguyên nhân khiến giờ học Ngữ văn kém hấp dẫn là vì học sinh không được nói, viết suy nghĩ thật của mình Ở độ tuổi này học sinh thường thích thể hiện bản thân, có tư duy độc lập, có chính kiến và đặc biệt là có rất nhiều ý tưởng sáng tạo Nên khi thầy cô thay đổi, giao việc cho học sinh, các

em sẽ cảm thấy hứng thú, được làm việc và được phát huy những năng lực tiềm

ẩn Để đạt được điều đó người thầy cần thiết kế bài học theo hướng mở, tìm hiểu đối tượng học sinh, dạy học nêu vấn đề, chuyển giao nhiệm vụ học tập cho học sinh, phản hồi thông tin cho học sinh, sử dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, phương tiện và kĩ thuật dạy học, hướng dẫn học sinh nhằm phát huy tối đa khả năng tham dự vào tiến trình dạy học của học sinh

Trang 6

3.1 Tổ chức các trò chơi:

Tổ chức các trò chơi vừa tạo được sự sôi động trong giờ học vừa là con đường lĩnh hội tri thức một cách ngắn nhất

Các trò chơi có thể áp dụng trong giờ học Ngữ văn rất phong phú, đa dạng nhưng chủ yếu là thể hiện khả năng ghi nhớ nhiều và phản ứng nhanh Để phát triển năng lực tư duy sáng tạo của học sinh, giáo viên nên lựa chọn một số trò chơi đòi hỏi học sinh phải vận động não bộ như trò chơi :“ Hiểu ý đồng đội”, “

Ai thông minh hơn?”

Ví dụ: Trò chơi “ Hiểu ý đồng đội” Mục đích của trò chơi là để học sinh ghi nhớ kiến thức, có sự tương tác, ứng xử nhanh, sáng tạo trước các tính huống trong khi tham gia trò chơi

Cách chơi: Chia làm hai đội chơi, mỗi đội từ 6 đến 8 học sinh, mỗi lượt chơi một đội sẽ cử hai học sinh Một em sẽ bốc thăm sau đó sẽ dùng cử chỉ, điệu

bộ, ngôn ngữ để diễn tả lại nội dung được nói đến trong thăm, người còn lại sẽ đoán xem bạn của mình muốn nói về điều gì Thời gian cho mỗi lượt chơi là năm phút Đội chiến thắng là đội có nhiều lần hiểu ý nhau nhất

Trò chơi này có thể sử dụng trong hoạt động khởi động, hoạt động luyện tập, củng cố hay trong các tiết học ôn tập Quy mô trò chơi tùy thuộc vào quĩ thời gian cho từng hoạt động

Trò chơi “Ai thông minh hơn ?” Trò chơi này vừa có thể cá biệt hóa tiềm năng của học sinh vừa phát huy được kĩ năng làm việc nhóm…

Cách chơi: Giáo viên chia nhóm và giao đề tài cho học sinh Căn cứ vào mục tiêu của tiết học mà có thể giao cùng một đề tài hoặc nhiều đề tài Các nhóm chuẩn bị các nội dung cũng như các sản phẩm hỗ trợ sau đó cử đại diện lên thuyết trình Sản phẩm là bài thuyết trình, sơ đồ tư duy, tranh ảnh, trình chiếu PowerPoint, tùy vào khả năng và điều kiện của học sinh Thành lập hội đồng giám khảo để học sinh tự đánh giá phân tích và lựa chọn đội chiến thắng dưới sự giám sát của giáo viên dạy

Trò chơi này đòi hỏi học sinh phải có sự chuẩn bị kĩ càng, phân công công việc phù hợp với năng lực của từng người để phát huy được cá tính sáng tạo Đồng thời trò chơi cũng thu hút được tối đa lượng học sinh tham gia vào hoạt động, làm chủ tri thức, tự tin trình bày suy nghĩ, ý tưởng của mình

3.2 Tổ chức: “Bàn tròn văn học”.

Tổ chức một buổi nói chuyện, gặp gỡ với nhà văn để giới thiệu hoặc tìm hiểu về tác giả, tác phẩm văn học

Ví dụ: Ở hoạt động khởi động bài “ Vội vàng ” (Xuân Diệu) : Một học sinh đóng vai tác giả Hoài Thanh- cha đẻ của “Thi nhân Việt Nam” và một học sinh đóng vai người phỏng vấn Người phỏng vấn giới thiệu về khách mời và tác phẩm được coi là “một công trình thế kỉ ” về phong trào Thơ mới Sau đó tiến hành đặt hai hoặc ba câu hỏi về nội dung cuốn sách, ấn tượng về các tác giả của phong trào Thơ mới Mục đích cuối cùng là để “tác giả Hoài Thanh” đưa ra những nhận định chủ quan của mình về sự trỗi dậy của “cái tôi” cá nhân trong phong trào Thơ mới và khẳng định Xuân Diệu là nhà thơ “ mới nhất trong các nhà Thơ mới” Từ đó giáo viên giới thiệu nội dung của tiết học

Giáo viên cũng có thể tổ chức “ Bàn tròn văn học ” trong hoạt động hình

Trang 7

thành kiến thức với qui mô lớn hơn Ví dụ khi dạy bài “Chí Phèo”, phần tìm hiểu khái quát về tác giả Nam Cao: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh tạo ra một cuộc gặp gỡ, trò chuyện với tác giả Nam Cao, những câu hỏi đặt ra xoay quanh các vấn đề về đời tư, con người có ảnh hưởng đến sáng tác của ông, về quan niệm nghệ thật, hay những vấn đề mà nhà văn quan tâm thể hiện trong sáng tác của mình…

Cũng có thể tạo ra một nhóm học tập cùng tham gia thảo luận về một đề tài liên quan đến nội dung bài học

Ví dụ: Khi dạy học bài “ Hai đứa trẻ” (Thạch Lam) giáo viên có thể cho

học sinh thảo luận vấn đề: “Cuộc sống của những đứa trẻ nơi phố huyện” Một

học sinh trong vai người dẫn chương trình đồng thời cũng là người điều khiển

“bàn tròn văn học” sẽ đặt ra các câu hỏi, các học sinh tham gia trả lời và lí giải vấn đề theo hiểu biết của mình Chẳng hạn:

- Là một truyện ngắn tiêu biểu cho lối viết nhẹ nhàng mà thâm trầm sâu sắc của Thạch Lam, ngay từ nhan đề của truyện “Hai đứa trẻ ” đã gợi lên nhiều suy nghĩ Vậy theo bạn, nhan đề của truyện có ý nghĩa gì ?

- Trong truyện ngắn “Hai đứa trẻ” nhà văn Thạch Lam đã miêu tả chân thực cuộc sống của những người dân nghèo nơi phố huyện trước cách mạng tháng Tám Ngoài “Hai đứa trẻ ” là hai chị em Liên và An, truyện còn miêu tả cuộc sống của những đứa trẻ nào? Cuộc sống của chúng ra sao?

- Vì sao đêm nào hai chị em Liên cũng thức chờ,đoàn tàu đi qua phố huyện?

- Qua cảnh đợi tàu, nhà văn muốn gửi đến người đọc thông điệp gì?

- Những cảm nhận của bạn về tấm lòng của nhà văn Thạch Lam ?

Để tổ chức được hoạt động như vậy đòi hỏi học sinh phải có sự chuẩn bị công phu, học sinh tham gia là những học sinh khá, giỏi, có năng lực tổ chức hoạt động Giáo viên chỉ gợi ý nội dung khi học sinh chuẩn bị và quan sát quá trình học sinh thực hiện, sau đó đưa ra những định hướng về kiến thức, kĩ năng

Tổ chức “bàn tròn văn học” để học sinh có thể chia sẻ những hiểu biết của mình về văn học, cùng trao đổi, bày tỏ tư duy độc lập và chính kiến của mình về những vấn đề đặt ra trong tác phẩm văn học, hoàn thành nhiệm vụ học tập mà giáo viên chuyển giao, thay đổi không khí lớp học mà không mất đi bản sắc văn chương

3.3 Tổ chức hoạt động tranh biện:

Tranh biện là quá trình giao lưu ngôn ngữ đòi hỏi người tham gia phải chứng minh được quan điểm của mình là đúng đắn bằng hệ thống các lập luận logic Hoạt động tranh biện giúp học sinh tự nắm vững được tình hình học tập của chính mình Học sinh biết mình còn có những chỗ thiếu sót hoặc sai lầm nào

để bổ sung hoặc sửa chữa, xác lập mục tiêu học tập mới Đồng thời trong quá trình tranh biện của mình học sinh sẽ phát triển toàn diện năng lực, trí tuệ và mài sắc tư duy Nó cũng sẽ kích thích hứng thú học tập của học sinh, bởi vì các em luôn muốn là người chiến thắng trong các cuộc tranh luận

Hình thức tổ chức: Tranh biện theo nhóm: Là hình thức tổ chức cho học

sinh học tập theo nhóm, trao đổi, phản biện theo từng nhóm, cùng giải quyết một vấn đề dưới sự điều khiển và tổ chức của giáo viên Khi tổ chức tranh biện theo

Trang 8

nhóm sẽ diễn ra đồng thời hai hoạt động: Việc thảo luận giữa các thành viên trong nhóm để thống nhất ý kiến chung và tranh biện giữa các nhóm với nhau

Tranh biện giữa học sinh với học sinh: Đây là hình thức có khả năng

phát huy tính tích cực, tư duy sáng tạo của từng học sinh, giúp học sinh khám phá ra những giá trị tiềm ẩn của mình như kĩ năng hùng biện trước đám đông, kĩ năng tự chủ…

Chẳng hạn khi dạy xong tác phẩm “ Chữ người tử tù”, giáo viên có thể tổ

chức tranh biện về vấn đề: Trong thiên truyện này theo các em Nguyễn Tuân ca

ngợi ai? Huấn Cao hay Viên quản ngục? Học sinh thảo luận theo nhóm, tìm các

lí lẽ để bảo vệ và làm sáng tỏ ý kiến của mình

Cũng có thể tranh biện giữa giáo viên với học sinh Có những học sinh

luôn nhạy bén, có khả năng xem xét vấn đề từ nhiều góc độ, luôn đặt ra những câu hỏi thú vị cho giáo viên và đồng thời tìm kiếm câu trả lời cho mình Gặp những trường hợp như vậy giáo viên nên khích lệ, tạo điều kiện để học sinh nói lên những suy nghĩ riêng của mình, tránh vội vàng phủ nhận, phán quyết vì như vậy sẽ thủ tiêu con đường nhận thức chân lí mới mẻ của các em

Tranh biện có thể áp dụng ở hoạt động khởi động nhằm tạo tâm thế nhập cuộc, trong hoạt động hình thành kiến thức nếu đơn vị kiến thức nảy sinh những vấn đề mâu thuẫn, nghịch lí và xây dựng hệ thống bài tập, đề kiểm tra phát triển năng lực phản biện

Chẳng hạn khi dạy bài “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử, giáo viên

khởi động bằng một lời dẫn mang tính tranh biện để khơi dậy trong học sinh hứng thú tiềm tàng và động cơ học tập tích cực, khơi dậy khát khao giao cảm với thế giới nghệ thuật của học sinh: Hàn Mặc Tử là một tài thơ đặc biệt trong phong trào Thơ mới Đương thời dư luận đánh giá tài năng của ông rất khác nhau Có ý kiến cho rằng: “Hàn Mặc Tử? Thơ với thẩn! Toàn nói nhảm” Còn Chế Lan Viên thì quả quyết: “Tôi xin hứa hẹn với các người rằng, mai sau, những cái tầm thường, mực thước kia sẽ biến tan đi, và còn lại cái của thời kì này một chút gì đáng kể - đó chính là Hàn Mặc Tử” Vậy đâu là lời nhận xét đúng nhất về thơ của Hàn Mặc Tử? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” để có câu trả lời khách quan nhất

Hoặc khi dạy bài “Tràng giang” của Huy Cận có thể nêu ra những cách hiểu khác nhau về bài thơ để khơi gợi hứng thú phản biện ở học sinh: Có ý kiến cho rằng “Tràng giang” là bài thơ thể hiện sự rung động của con người trước thiên nhiên cảnh vật? Còn ý kiến khác lại khẳng định: Bài thơ thể hiện tình yêu quê hương đất nước âm thầm mà sâu sắc? Vậy đâu là giá trị đích thực của tác phẩm? Tiết học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ

Khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu truyện ngắn “ Chí Phèo” trong đoạn mở đầu giới thiệu về sự xuất hiện của nhân vật, để phát huy năng lực phản biện của học sinh, thay vì câu hỏi “Chí Phèo chửi ai?”, “ Chí Phèo chửi như thế nào?” ,

“Tiếng chửi ấy có ý nghĩa gì ?”, giáo viên đặt ra vấn đề:

- Về tiếng chửi của Chí Phèo, có ý kiến cho rằng: Đó là tiếng chửi vu vơ,

vô thức của những thằng say rượu Có ý kiến lại khẳng định: Đây là tiếng lòng của một người ít nhiều ý thức được bi kịch của cuộc đời mình Em hãy bày tỏ quan điểm của mình về các ý kiến trên?

Trang 9

Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm, tách thành hai lập luận Học sinh được phân công vào nhóm nào thì phải tuân thủ yêu cầu của nhóm Vì vậy, để bảo vệ quan điểm của mình, học sinh phải tìm tòi, nghiên cứu kĩ mới có những lập luận

về vấn đề mà mình cần bảo vệ

Trong quá trình diễn ra hoạt động phản biện, giáo viên phải làm tốt vai trò

là người tổ chức hoặc có khi phải làm trọng tài nếu cuộc “khẩu chiến” vượt ra khỏi khuôn khổ quy định Trên thực tế đây là lúc giáo viên thu nhận được nhiều thông tin phản hồi nhất Giáo viên vừa có thể nắm bắt được mức độ hiểu bài của học sinh để xem xét các biểu hiện lệch lạc nhằm kịp thời uốn nắn, vừa quan sát được thái độ, hứng thú học tập của các em

Được coi là tinh hoa của năng lực ngôn ngữ, hoạt động tranh biện có thể giúp học sinh làm chủ tri thức, tự tin trong giao tiếp, giải quyết vấn đề một cách

sáng tạo “Trang bị cho thế hệ trẻ tư duy phản biện cũng có nghĩa là trang bị

cho các em khát vọng đổi mới và khát vọng thành công hơn trong cuộc sống ”(Bùi Thế Nhưng)

3.4 Tổ chức hoạt động: “ Đọc ngoại khóa”

“ Xét ở một góc độ nhất định: tổ chức và hướng dẫn học sinh đọc ngoại

khóa văn học là một hoạt động sư phạm nhằm cung cấp cho học sinh các kĩ năng tiếp nhận văn học và từng bước rèn luyện cho học sinh trở thành những người đọc thực sự… Vì thế chừng nào “ đọc ngoại khóa” văn học còn bị xem nhẹ chúng ta còn chưa nói đến việc nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn ”

(Trương Thanh Tòng - Tạp chí khoa học giáo dục)

“Đọc ngoại khóa” là một hoạt động trải nghiệm sáng tạo thú vị nhất giúp học sinh có cơ hội hoàn thiện dần vốn kiến thức đã được lĩnh hội trong quá trình học, mở rộng và khắc sâu tri thức đọc - hiểu văn bản, phát huy tối đa khả năng

tư duy sáng tạo, phát triển toàn diện về mọi mặt Qua họat động học sinh nhận ra giá trị của bản thân và tích lũy những kinh nghiệm cá nhân từ đó có thể vận dụng giải quyết các tình huống đặt ra từ thực tiễn cuộc sống

“Đọc ngoại khóa” có thể diễn ra trong phạm vi lớp học với các tiết học theo chủ đề, ôn tập… hoặc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong nhà trường Trong phạm vi lớp học yêu cầu về thời gian cho từng phần ít hơn, nội dung đơn giản hơn

Để có thể tổ chức hoạt động, giáo viên và học sinh phải có sự tích hợp kiến thức và kĩ năng trong cả một quá trình học các tác phẩm văn học theo chủ

đề, theo từng giai đoạn, xây dựng các dự án học tập, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm học sinh…

Ví dụ : Tổ chức hoạt động đọc ngoại khóa về chủ đề :Văn học hiện đại Việt Nam giai đoạn từ 1930 đến 1945

Thời gian : 90 phút Tổ chức vào tiết ôn tập văn học

Chia lớp thành 2 đội thi Các đội lựa chọn và phân công nhiệm vụ cho từng thành viên tương ứng với các phần thi

Thành lập hội đồng giám khảo, thư kí Các học sinh còn lại là cổ động viên cho 2 đội thi Giáo viên là người dẫn chương trình, tổ chức hoạt động

Nội dung:

Trang 10

Phần thi thứ nhất: Tìm hiểu kiến thức.

Thời gian: 25 phút

Vòng 1 Khởi động:

Mỗi đội thi cử một học sinh trả lời các câu hỏi trong thời gian 2 phút Mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm

Học sinh lớp 11A5 trong vòng 1: Khởi động, phần thi “Tìm hiểu kiến thức”.

Vòng 2: Vượt chướng ngại vật:

Các đội lựa chọn câu hỏi để trả lời và giải ô chữ Trả lời đúng ô chữ hàng ngang được 10 điểm, ô chữ hàng dọc được 30 điểm Nếu trả lời đúng ô chữ hàng dọc trước khi trả lời hết các ô chữ hàng ngang sẽ được 60 điểm Thời gian suy nghĩ cho mỗi câu hỏi là 5 giây

Câu hỏi:

1 Điền từ còn thiếu vào dấu ba chấm trong câu sau: “Ta thoát lên tiên cùng Thế Lữ, ta phiêu lưu trong trường tình cùng Lưu Trọng Lư, ta điên cuồng với Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, ta đắm say cùng Xuân Diệu Nhưng động tiên

đã khép, tình yêu không bền, điên cuồng rồi tỉnh, say đắm vẫn bơ vơ Ta ngẩn ngơ buồn trở về hồn ta cùng…”?

2 Từ nào sau đây nói đúng nhất về nhà thơ Nguyễn Bính ?

A Hùng tráng B Kì dị

C Quê mùa D Ảo não

3 Bài thơ “Tràng giang ” của Huy Cận được in trong tập thơ nào?

4 Lời nhận xét “Xuân Diệu là người của đời, một người ở giữa loài người Lầu thơ của ông được xây dựng trên đất của một tấm lòng trần gian” là của nhà thơ nào?

5 Trong bài thơ “Chiều tối ” của tác giả Hồ Chí Minh, chữ nào được xem

là “nhãn tự ” của bài thơ?

6 Điền từ còn thiếu trong câu thơ sau:

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	367,26 KB