Thế giới nghệ thuật trong trò chơi hủy diệt cảm xúc của y ban

Trong quá trình khảo sát và tìm hiểu về tiểu thuyết Trò chơi hủy diệt cảm xúc, chúng tôi thấy chỉ có một số bài viết liên quan, gợi một số nét đặc sắc trong thế giới nghệ thuật tiểu thu

KHOA NGỮ VĂN -

KHOA NGỮ VĂN -

Tôi, Nguyễn Thị Như Ngọc, sinh viên lớp 10CVH1, khoa Ngữ Văn, trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, xin cam đoan rằng: Công trình này do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của giảng viên, TS Bùi Bích Hạnh

Tôi xin chịu trách nhiệm về nội dung khoa học trong công trình này

Đà Nẵ ng, ngày tháng 05 năm 2014

Người thực hiện

Nguyễn Thị Như Ngọc

Hạnh người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngữ văn; thư viện trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bè đã giúp đỡ, động viên tôi hoàn thành khóa luận này

Đà Nẵng, ngày tháng 05 năm 2014

Người thực hiện

Nguyễn Thị Như Ngọc

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Giới thuyết thuật ngữ 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Bố cục khóa luận 4

NỘI DUNG 5

Chương 1 TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC - NHỮNG KHUÔN MẶT

BI KỊCH VÀ THÂN PHẬN ĐÀN BÀ 5

1.1 Những khuôn mặt bi kịch 5

1.1.1 Bi kịch của “những khóc, cười, lú lẫn” 6

1.1.2 Bi kịch của sự tàn phá cảm xúc 8

1.1.3 Bi kịch của sự “đổi đời” 11

1.2 Đàn bà - những phận người trong thế giới “trò chơi” 13

1.2.1 Đàn bà - người mỏi mòn kiếm tìm hạnh phúc gia đình 14

1.2.2 Đàn bà với “tội danh kiêu căng tự phụ, vô pháp vô thiên” 17

1.2.3 Đàn bà trong “tình yêu online” 19

Chương 2 KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT

TRONG TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC 24

2.1 Không gian nghệ thuật 24

2.1.1 Không gian đời thường biến loạn 24

2.1.2 Không gian “đám đông” 26

2.1.3 Không gian của “thế giới phẳng” 29

2.2 Thời gian nghệ thuật 33

2.2.3 Thời gian đồng hiện 38

Chương 3 TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC - ĐẶC SẮC

TRONG NGHỆ THUẬT TRẦN THUẬT 43

3.1 Điểm nhìn trần thuật và người trần thuật 43

3.1.1 Điểm nhìn trần thuật 43

3.1.2 Người trần thuật 47

3.2 Nghệ thuật tổ chức kết cấu 50

3.2.1 Kết cấu phân mảnh 50

3.2.2 Kết cấu liên văn bản 53

3.3 Ngôn ngữ trần thuật 56

3.3.1 Ngôn ngữ đời thường sắc lạnh 56

3.3.2 Ngôn ngữ “chat online” 60

3.4 Giọng điệu trần thuật 63

3.4.1 Giọng giễu nhại 64

3.4.2 Giọng triết lí, suy nghiệm 67

KẾT LUẬN 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đến với văn chương như một duyên nghiệp, Y Ban đã khẳng định được

vị trí của mình trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam đương đại Cái tên Y Ban

đã được giới phê bình và bạn đọc biết đến là một cây bút mới mẻ, gai góc và

có nhiều cách tân táo bạo trong sáng tạo nghệ thuật Mạch ngầm chung trong sáng tác của nhà văn là khám phá những vùng bí ẩn trong con người, đặc biệt

là về thân phận của người phụ nữ Việt Nam đương đại Ở đó, Y Ban đã rất sắc sảo khi viết về cuộc sống của con người đời thường với những ẩn ức, những khát vọng bản năng và cả những bi kịch, nỗi đau ẩn sâu trong đời sống của họ Chính vì thế mà mỗi trang văn của Y Ban luôn gây được ám ảnh và ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc, tạo hiệu quả thẩm mĩ bất ngờ

Với Trò chơi hủy diệt cảm xúc, nhà văn đã tìm được cho mình một cách

thể hiện mới trên cái nền đề tài cũ Ở đó, sự thật của cuộc sống con người đang diễn ra như một trò chơi bi hài, đau đớn Với những thể nghiệm táo bạo

trong kĩ thuật viết, Trò chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban là tiểu thuyết được

đánh giá là một cuộc thử nghiệm thành công

Cùng với đội ngũ những nhà văn nữ sau 1975, Y Ban đã đem đến cho nền văn học nước nhà một luồng sinh khí mới, một hơi thở mới về cuộc sống

bộn bề, phức tạp Đi sâu tìm hiểu “Thế giới nghệ thuật trong Trò chơi hủy diệt

cảm xúc của Y Ban” là cách để có thêm cơ sở khẳng định vị trí cũng như

phong cách tác giả trong dòng văn học Việt Nam đương đại nói chung và tiểu thuyết thời kì đổi mới nói riêng

2 Lịch sử vấn đề

Là một người đã từng kinh qua rất nhiều nghề để kiếm sống, hòng duy trì hạnh phúc gia đình, nuôi dưỡng tình yêu, Y Ban đến với văn chương một cách tình cờ như “duyên nghiệp” Nhưng nhà văn đã tạo được dấu ấn riêng và luôn làm mới mình cũng như luôn đưa đến cho đọc giả những tác phẩm bất

ngờ Với bảy tập truyện ngắn, một tập truyện vừa, một truyện vừa và gần đây nhất, cuốn tiểu thuyết dài 250 trang không xuống dòng, với tuyên ngôn “đốt lửa trong văn” đã làm xôn xao văn đàn Sự đóng góp ấy quả thực không nhỏ chút nào Tuy nhiên, những công trình nghiên cứu, bàn về thành tựu nghệ thuật của Y Ban chưa phải là dày dặn Trong quá trình khảo sát và tìm hiểu về

tiểu thuyết Trò chơi hủy diệt cảm xúc, chúng tôi thấy chỉ có một số bài viết

liên quan, gợi một số nét đặc sắc trong thế giới nghệ thuật tiểu thuyết này

như:

Bàn về giá trị nội dung của Trò chơi hủy diệt cảm xúc tác giả Đỗ Hoàng

đã có nhận định: “Y Ban là nhà văn nữ hàng đầu viết về những vấn đề nóng

hổi của thời đại - thân phận bầm dập của người phụ nữ Việt Nam hôm nay”

Về nghệ thuật, tác giả đánh giá: Trò chơi huỷ diệt cảm xúc là “cuốn tiểu

thuyết có bố cục rất mới, không lặp lại hình thức cuốn sách nào Văn phong của Y Ban ngắn gọn súc tích, mạnh mẽ, hóm hỉnh, âm vang có độ truyền cảm lớn Đó là một tác phẩm văn học tiêu biểu không chỉ của năm 2012 mà cả những năm của thập kỉ đầu XXI này.” [10]

Trò chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban được nhà thơ Nguyễn Quang

Thiều nhận xét là: “đã cuốn con người vào những khóc cười, lú lẩn và những

bừng tỉnh” Bởi Y Ban đã “đẩy cuộc chơi đến cùng một cách xuất sắc trên nền chuyện tình online của một người đàn ông Ấn Độ với một người đàn bà Việt với những mail qua lại của một trò chơi mà tác giả dựng nên Y Ban đã xen vào những câu chuyện đàn bà vốn là sở trường của chị với những hạnh phúc và đau đớn, với nhưng thói vô cảm của con người.” [6]

Trên báo Thể thao văn hóa, qua bài viết: Trò chơi hủy diệt cảm xúc

của Y Ban - cảm xúc người đọc cũng bị… hủy diệt, tác giả Mi Ly đã có nhận

xét về kĩ thuật viết của Y ban:“Trò chơi hủy diệt cảm xúc là một thử nghiệm

của Y Ban về mặt kĩ thuật viết Chị chơi cấu trúc, như rất nhiều nhà văn khác Một cấu trúc theo kiểu phá cách, không có cấu trúc, hoặc cấu trúc mở, để đọc giả tự cảm nhận” [17]

Từ những gợi mở trên, chúng tôi có cứ liệu để đi sâu nghiên cứu đề tài

“Thế giới nghệ thuật trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban”

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Khóa luận là tiểu thuyết Trò chơi hủy diệt

cảm xúc của Y Ban (2012), Nxb Trẻ, Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Những phương diện tạo dựng thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Trò

chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban

4 Giới thuyết thuật ngữ

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, thế giới nghệ thuật là “khái niệm chỉ

tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật (một tác phẩm, một loại hình tác phẩm, sáng tác của tác giả, một trào lưu) Thế giới nghệ thuật nhấn mạnh rằng sáng tác nghệ thuật là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới ấy Thế giới nghệ thuật có không gian riêng, thời gian riêng, có quy luật tâm lí riêng, có quan hệ xã hội riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng… chỉ xuất hiện một cách có ước lệ trong sáng tác nghệ thuật” [9, tr.302;303]

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp hệ thống, cấu trúc

Sử dụng phương pháp này để tìm hiểu tiểu thuyết Y Ban trong tiến trình dòng chảy tiểu thuyết Việt Nam đương đại; chứng minh mối quan hệ hữu cơ giữa các hiện tượng văn học với nhau Từ đó, chúng tôi đặt tác phẩm

Y Ban trong chỉnh thể nghiên cứu, sắp xếp các vấn đề một cách logic và phù hợp để làm nổi bật các luận điểm

5.2 Phương pháp phân tích - tổng hợp

Từ việc khảo sát phân tích những phương diện làm nên thế giới nghệ

thuật trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban, chúng tôi khái quát thành

những luận điểm cơ bản; từ đó đi vào làm sáng rõ từng luận điểm cụ thể, để

rút ra nhận xét, đánh giá và khái quát vấn đề

5.3 Phương pháp so sánh đối chiếu

Đặt Trò chơi hủy diệt cảm xúc trong hệ thống tiểu thuyết của Y Ban để

thấy rõ được sự trưởng thành trong nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Đồng

thời đối chiếu thế giới nghệ thuật Trò chơi hủy diệt cảm xúc với các tiểu

thuyết của các tác giả khác để thấy được đặc trưng trong phong cách nghệ

thuật của Y Ban

Chương 2 Không gian và thời gian nghệ thuật trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc

Chương 3 Trò chơi hủy diệt cảm xúc - Đặc sắc trong nghệ thuật trần thuật

NỘI DUNG Chương 1

TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC -

NHỮNG KHUÔN MẶT BI KỊCH VÀ THÂN PHẬN ĐÀN BÀ

Từ sau công cuộc đổi mới 1986, một luồng gió lớn đã thổi vào đời sống văn học nghệ thuật nước nhà; mở ra thời kì vận động đổi mới của văn học Việt Nam trên khuynh hướng đổi mới tư duy, nhìn thẳng vào sự thật Trên tinh thần đó, các nhà văn đã đi vào thể hiện mọi khía cạnh của đời sống cá nhân và những quan hệ thế sự đan dệt nên cuộc sống đời thường phồn tạp Văn học hướng tới phản ánh “hiện thực đời sống hằng ngày với những quan

hệ thế sự vốn dĩ đa đoan, đa sự, phức tạp, chằng chịt đan dệt nên những mạch nổi, mạch ngầm của cuộc sống Hiện thực đó là đời sống cá nhân của mỗi con người với những vấn đề riêng tư, số phận, nhân cách, với những khát vọng về mọi mặt, cả hạnh phúc và bi kịch.” [13, tr.15] Quan niệm nghệ thuật về con người thay đổi, kéo theo đó là nhu cầu bùng vỡ của bản năng, bản ngã trong văn học Các nhà văn quan tâm hơn đến con người cá thể trong mối quan hệ đời tư phức tạp Trong dòng chảy của sự đổi mới đó, Y Ban - một cây bút văn xuôi hiện đại đã một lần nữa đi sâu vào khám phá, khai vỡ cái hiện thực với không gian vô tận đó của con người để làm nổi bật lên những gương mặt đời

với cảm hứng thế sự nhân sinh qua tiểu thuyết Trò chơi hủy diệt cảm xúc

1.1 Những khuôn mặt bi kịch

Văn học là lăng kính phản ánh hiện thực Cùng với sự đổi mới mạnh

mẽ quan niệm nghệ thuật về con người và hiện thực, các nhà văn sau 1975 không ngừng ngần ngại đi sâu vào những sắc thái muôn màu, muôn vẻ của nỗi buồn nhân thế “Số phận con người đã trở thành mối quan tâm hàng đầu của nhà văn Nhiều cuốn tiểu thuyết đã hướng tới miêu tả số phận của những con người bình thường với những bi kịch của đời họ Bi kịch giữa khát vọng với thực trạng, giữa cái muốn vươn lên với cái bị kìm hãm, giữa nhân bản và

phi nhân bản.” [13, tr.130] Không đi chệch khỏi quỹ đạo đó, đa số các nhân

vật trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban đều được phản chiếu dưới

những tấm bi kịch cuộc đời Những trang viết của Y Ban làm rung động trái tim người đọc Bởi tác giả đã biết gieo vào những khuôn mặt bi kịch nhân thế những khát khao và ước mơ tha thiết với cuộc đời

1.1.1 Bi kịch của “những khóc, cười, lú lẫn”

Phản ánh hiện thực cuộc sống là cảm hứng vô tận đối với mỗi nhà văn Với Y Ban, nhà văn đã dựng lên, tô vẽ bằng rất nhiều gam màu tương phản về hiện thực xã hội hiện đại với đầy rẫy những chuyện trớ trêu, bi hài lẫn lộn Trên nền một câu chuyện tình online của một người đàn ông Ấn và một người đàn bà Việt với những mail qua lại trong một trò chơi, Y Ban đã xen vào những câu chuyện đàn bà Với hạnh phúc hay đớn đau, với thói vô cảm của con người trong cuộc sống, Y Ban đã cuốn các nhân vật tham gia vào những

khóc cười, những lú lẫn hay những bừng tỉnh Tác giả của Trò chơi hủy diệt

cảm xúc đã đẩy cuộc chơi đến tận cùng một cách xuất sắc Là một trò chơi

song đồng thời đây cũng chính là những câu chuyện ngày càng thường trực trong cuộc đời

Mỗi con người đều trải nghiệm những cung bậc cảm xúc khác nhau Người phụ nữ bên cạnh tận hưởng niềm vui của cuộc sống, của những ngày tháng hạnh phúc còn đối mặt với những bi kịch dở khóc dở cười Người phụ

nữ trong sáng tác của Y Ban bị cuốn vào guồng quay của trò chơi online trong vòng tám tháng, cho đến lúc cuộc chơi dừng lại, họ bị rơi vào một cảm giác

trống rỗng Tôi không còn một cảm xúc nào Tôi đã tham gia trò chơi Tôi đã

giết chết những cảm xúc của mình Tôi không còn phân biệt nổi đâu là thật, đâu là giả Tôi không còn nhận chân được tôi là ai Tôi là tôi hay là không ai cả? [6, tr.199] Tham gia vào trò chơi, cảm xúc là không thật, là lừa dối

nhưng: Khi tôi cảm nhận được tình cảm của người đó dành cho tôi Khi tôi

cảm nhận được tình yêu trong tôi đang trỗi dậy Tôi đã đắm chìm trong tình yêu Nhiều bức thư tôi đã viết trong cảm xúc trào dâng Nhiều bức thư tôi đã

viết trong nước mắt Nước mắt mặn chát của sự thật rằng cuộc sống của tôi đang khô cằn vì tôi chưa bao giờ được nếm trải tình yêu đích thực [6, tr.200]

Cái bi kịch được tạo nên bởi một nghịch lí, con người thất bại ngay trong chiến thắng; người phụ nữ tưởng chừng như mất đi mọi cảm nhận về tình yêu trong cuộc đời này lại tìm được cảm xúc thật của mình trong thế giới trò chơi Trong cái thế giới ảo đó, người phụ nữ dường như nhận ra cái bản ngã trong bản thể của mình Trang văn tự bạch như một lời tự thú cho cuộc sống khô cằn bấy lâu nay mà nhân vật nếm trải, giúp người đọc “nhận thức lại” bộ mặt thật của đời với những ẩn ức chôn giấu tận sâu trong mỗi con người

Không chỉ khóc cười trong những trò chơi, người phụ nữ trong tiểu thuyết của Y Ban còn dở khóc dở cười bởi cái bi kịch gia đình, bởi cái sự tự tin của một người đàn bà khi đứng trên cương vị làm chủ Cuộc sống là một

mớ luẩn quẩn giữa được và mất; đôi khi bên cạnh niềm vui là những giọt

nước mắt: Ả rất cứng rắn Đó là một lợi thế và đó cũng là một điểm yếu Ả

làm chủ gia đình Đó là một lợi thế và đó cũng là một điểm yếu Ả tin khi yêu hết lòng sẽ được đáp lại… Người ngoài nhìn vào bảo ả là một người mạnh mẽ

[6, tr.30] Nhưng có ai ngờ rằng: Người đàn bà mạnh mẽ mà ả đang đội lốt

như cái việc ả kiễng chân lâu ngày quá, thành ra mỏi nhừ Như cái việc ả cười lâu quá thành ra đau rát trái tim [6, tr.47] Đó là bi kịch mà người đàn

bà phải gánh chịu Những lời bình đầy nước mắt của người kể chuyện cho ta thấy được nỗi đau ẩn sâu trong tâm hồn người đàn bà này Phải chăng đó là

do hoàn cảnh, hay do sự ngụy tạo mù quáng, lú lẫn của bản thân để rồi đem đến những khóc cười nghịch lí không đáng có

Đọc những trang văn như thế, ta nhận ra rằng nhà văn đang ý thức về giá trị của nữ giới trong việc phủ nhận những giá trị của chế độ phụ quyền “Nhân danh tính đàn bà” Y Ban không những lên tiếng, chất vấn về nỗi đau thân phận mà còn công phá vào những “vùng cấm kị” để khẳng định tiếng nói, khẳng định quyền của phụ nữ Trong một tiểu thuyết khác của Y Ban, nhà văn cũng đã không ngần ngại chất vấn: “Sao không? Mọi cảm xúc của con người

đang được thế giới hoàn thiện cơ mà Tại sao cái cảm xúc này lại luôn bị che giấu” [5] Các nhân vật nữ trong tiểu thuyết Y Ban dường như luôn được khám phá đến tận cùng những cảm xúc đàn bà Đây cũng chính là tinh thần

nữ quyền đang dần lên ngôi và dần trở thành một khuynh hướng văn học nổi bật trong tiểu thuyết Việt Nam thế kỉ XXI

Gần như hiếm khi người đọc thấy Y Ban dùng ý nghĩ của mình để áp đặt cho nhân vật; cũng như nhà văn chưa bao giờ thể hiện trực tiếp quan điểm đối với hiện thực gai góc của cuộc sống Nhưng qua tác phẩm này, ta thấy thấp thoáng hình bóng Y Ban, tác giả - người trần thuật xuất hiện trực tiếp để nêu lên hiện trạng của xã hội, gióng hồi chuông cảnh tỉnh về cuộc sống của con người, mà đặc biệt là người phụ nữ Ở thời nào họ cũng chịu nhiều thiệt thòi, mất mát; họ rơi vào thân phận đàn bà đa đoan Và dù ở thời nào đi nữa họ cũng cần phải được che chở, coi trọng và cần được bảo vệ

Nhiều nhân vật của Y Ban có số phận éo le, đầy bi kịch Họ cố gắng vượt lên, chống chọi với số phận và cuộc đời Hiện thực ác nghiệt như những ước định về tinh thần người phụ nữ bị bóp méo trong một đời sống với những lối sống ngụy tạo, trì trệ tưởng chừng khó lòng thay đổi Người phụ nữ thường phải gánh chịu thiệt thòi, bất hạnh trong cuộc sống Y Ban đã vẽ đời không màu hồng có lẽ cũng là để mong muốn cuộc đời có thêm những mảng màu hi vọng - đó cũng chính là mong muốn của một nhà văn luôn trăn trở với đời và tâm huyết với nghề văn như Y Ban Đồng thời đó cũng là ý nghĩa nhân văn

mà bất kì một tác phẩm nghệ thuật chân chính nào cũng đều hướng đến

1.1.2 Bi kịch của sự tàn phá cảm xúc

Khuôn mặt cuộc sống hằn lên vô vàn bi kịch Và một trong những bi kịch đau đớn nhất của con người đó là sự tàn phá của cảm xúc Trước một hiện thực cuộc sống xô bồ, con người đang phải đối diện với biết bao những biến cố xung quanh và cả những đổi thay ngay trong chính nội tại bản thể Là một nhà văn đương đại trải đời và hiểu đời, Y Ban đã nắm bắt được điều đó

Để rồi phơi bày lên trang văn, tố cáo, lên án nó như một thực trạng đang hiện

hành và dần trở nên phổ biến Toàn bộ các chương trong tiểu thuyết được lắp ghép như những trò chơi, lôi cuốn người đọc Bạn đọc nghĩ rằng, họ đủ tỉnh táo để theo dõi nó như những người đứng ngoài cuộc với vị trí là kẻ quan sát cuộc chơi và chẳng liên can gì Nhưng sự thật không phải thế Trong cuộc sống có quá nhiều cuộc chơi, và có quá nhiều người đang dần nhận ra mình

cũng đang tham gia vào những cuộc chơi đó Trong chương 1 Trò chơi, nhân

vật Kim đã dấn thân vào một trò chơi hết sức mơ hồ, không hề có một luật

chơi rõ ràng: Chỉ cần viết những bức thư Đó có thể là những bức thư tình Đó

có thể là những bức thư khiêu khích… Tùy những thể loại thư viết đi mà nhận

về những cảm xúc Và phải tìm cách giết chết những cảm xúc đó [6, tr.9] Kim

đã dấn thân vào cuộc chơi vì khoản tiền thưởng quá hấp dẫn: 100.000 USD, nhưng cũng đồng thời cô cũng muốn hủy diệt một số cảm xúc trong mình Để rồi cuối cùng chính cô cũng không thể ngờ mình đã bị sập bẫy Cô là nạn nhân bị hủy diệt cảm xúc bởi một con rô bốt lập trình Khi trở thành người chiến thắng trong cuộc chơi cũng chính là lúc cô trở thành người thất bại cay đắng

Mười chương trong tiểu thuyết của Y Ban nói về những cảnh đời phụ

nữ khác nhau; hoặc một lát cắt, một khoảnh khắc đầy ấn tượng trong số phận của người phụ nữ, ở nông thôn hoặc ở thành thị, ít học hoặc nhiều chữ, đang phải lần hồi bán mình để kiếm cái ăn hoặc đang dư thừa tiền bạc Họ đều bị

cuốn vào những đường dẫn bi kịch chằng chịt không lối thoát Chương 2 Tôi

là ai? và chương 3 Một người đàn bà đặt cạnh nhau đã mang hình thức của

một cặp câu hỏi và câu trả lời “Ở chương 2, có cái cảm thức của con người sống giữa đô thị hôm nay: ngổn ngang, bề bộn, biết mình bị đánh mất mình giữa cái ngổn ngang bề bộn ấy mà đành bất lực, buông xuôi.” [18] Nhân vật

Tôi đi giữa dòng chảy xe cộ, chợt nghĩ tôi không đi mà đang chảy theo dòng

chảy của xe cộ, không được phép dừng lại [6, tr.15] Nhân vật Tôi nhìn thấy

một cụ già đang ngồi bên thành cầu ở một tư thế không bình thường, chiếc batoong rơi bên cạnh, vẻ mặt vô cùng đau đớn Trong cô đã xuất hiện suy

nghĩ phải dừng xe lại, hỏi xem cụ có cần giúp đỡ gì không Thế nhưng cô vẫn

đi, vẫn đi… “Ai biết được cụ già sẽ làm gì sau đó? Cụ cầm lấy batoong rồi về nhà? Hay cụ sẽ nhảy qua thành cầu để chấm dứt một kiếp người? Tác giả không đặt câu hỏi, và đương nhiên cũng không có câu trả lời, nhưng điều đó

ám ảnh người đọc: có biết bao khoảnh khắc lướt qua trước mắt chúng ta trong cuộc đời này, ta lờ mờ nhận biết rằng có thể đó là những khoảnh khắc rất có ý nghĩa, nhưng vì nhiều lý do khác nhau ta đã bỏ qua; để cái còn lại trong ta, trở

đi trở lại là một nỗi day dứt khôn nguôi…” [18]

Không đơn thuần là sự tàn phá cảm xúc đến từ một thế giới ảo hay chỉ

là một phút buông trôi của bản thân mà trong văn Y Ban, nó đang tràn ngập giữa cuộc sống thực Hơn một lần người đàn bà của Y Ban bị đóng băng cảm

xúc Kim như đang bị trơ mình trước hình ảnh của người chồng: Chồng Kim

đứng lên theo Đứng đằng sau người đàn ông rồi ôm lấy hai vai người đàn ông, ôm thật sát rồi đung đưa cọ sát, cọ sát, cọ sát, rồi cắn vào vai người đàn ông đó [6, tr.72] Một cảnh tượng đau đớn đến ngỡ ngàng Nhà văn đã phản

ánh hiện thực như những gì nó vốn có Y Ban đã dấn thân sáng tạo Để viết được như vậy, một người nghệ sĩ đã từng “rúc” vào các quán vườn và mở to mắt ra để nhìn, chấp nhận đứng bên bờ chênh vênh một bên là gia đình và một bên là thế giới hạnh phúc siêu thực nào đó Người sáng tạo đặt mình vào nhân vật và đẩy tận cùng những tình huống của nhân vật Bằng sự tâm huyết với nghề, sự trải đời và tình yêu dành cho phái nữ, Y Ban đã không ngần ngại thử thách để tìm ra mấu chốt vấn đề và làm mới những trang văn

Y Ban đã ngầm chọn cho tác phẩm của mình chủ đề Trò chơi hủy diệt

cảm xúc Như một lời cảnh báo; cuộc sống là những trò chơi, hãy cẩn thận với

những trò chơi đó Đừng để bạn bị cuốn vào mê lộ của những trò chơi Hãy tỉnh táo để trở thành những người chiến thắng trong cuộc đời Khi Y Ban chọn trò chơi này thì nhà văn đã chọn được một cách thể hiện rất đặc biệt và

vô cùng hiệu quả cho cuốn tiểu thuyết của mình Và tác giả đã đẩy cuộc chơi đến tận cùng một cách thuần thục

1.1.3 Bi kịch của sự “đổi đời”

Sau 1975, đất nước bước sang trang mới Cuộc sống, xã hội thay đổi với bao bộn bề phức tạp, con người cũng thay đổi cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh mới Đôi khi con người sống với nhau không bằng tấm chân tình nữa mà bằng những thủ đoạn, những mánh lới Sống với nhau bằng cách đeo những chiếc mặt nạ giả tạo cốt sao có lợi cho bản thân mình, dường như con người đã thực sự đánh mất mình; biến mình thành nô lệ cho đồng tiền, danh vọng và những lợi ích cá nhân ích kỉ hèn hạ

Cũng chính vì những thay đổi khôn lường của xã hội đã đẩy một cô gái

an phận như Mây đến bước đường cùng Lấy được một tấm chồng với hai mụn con, tưởng rằng đã hạnh phúc Ấy vậy mà cái dự án sinh thái nhà vườn

về làng với những khoản tiền đền bù đã biến chồng Mây từ hiền lành sang đổ đốn Nhân cách biến chất theo giá trị đồng tiền, hết ngày hành hạ vợ con đến làm bố mẹ ruột cũng không chịu nổi phải bỏ nhà đi Vì thương con bé dại nên Mây rát lòng chịu đựng Nhưng tức nước thì vỡ bờ để rồi Mây phải giết chồng, gửi con rồi vào tù thú tội Thật oan trái cho số phận bi kịch của một

người đàn bà an phận Mọi ngả đường đều chặn cả rồi, chỉ có nhà tù là mở

cửa [6, tr.60] Y Ban đã thổn thức lên tiếng, chẳng phải phía sau sự giàu sang

của việc đổi đời là niềm hạnh phúc mà đó là nỗi đau đang quằn quại, gặm nhấm cuộc đời Mây vì đã không chịu đựng nổi hoàn cảnh nên đành phải buông tay Giết chồng cũng chính là ‘‘giết chết’’ chính mình Nhưng, gồng gánh và chịu đựng quá nhiều cũng đến lúc con người phải mỏi mệt Mây sẽ phải ngồi tù song đó là cách mà cô lựa chọn để có thể giải phóng mình ra khỏi cái hiện thực trần trụi, để mang bản ngã trở về với giấc mơ có những đám mây hồng thời thiếu nữ

Đây là nét rất riêng trong việc xây dựng nhân vật của Y Ban, nhân vật của bà thường bị đặt trong nhiều tình huống hết sức phức tạp gay cấn nhưng bao giờ tác giả cũng để nhân vật tự lựa chọn con đường, hướng đi để bộc lộ phẩm chất của mình Nét đặc biệt nữa trong khi xây dựng nhận vật của nhà

văn là mặc dù gặp khó khăn, thất bại, vấp ngã nhưng bao giờ với bản lĩnh của người phụ nữ mạnh mẽ, quyết liệt, nhân vật của Y Ban cũng tự mình đứng dậy, nhận chân ra vấn đề và quay về Cách để cho nhân vật mình trăn trở, suy nghĩ, hành động là cách Y Ban tránh cho họ rơi vào “những cuộc đời sinh lí”, không “sống thừa ra: sống mà không biết sống để làm gì” [8, tr.313] Đó là một quan niệm đầy ý nghĩa nhân văn mà nhà văn mang lại cho tác phẩm Ngày nay, những nhu cầu thiết thực của con người dường như được giải quyết một cách nhẹ nhàng, có thể nói “muốn gì được nấy” Chúng ta có thể đi mấy nghìn cây số trong vòng một tiếng đồng hồ Chúng ta có thể ngồi tại nhà

mà vẫn nói chuyện được với người thân ở nước ngoài, có thể kết bạn năm châu,… và còn rất nhiều những lợi ích mà một xã hội hiện đại đã đưa lại Con người có thể kết nối nhau từ những không gian xa thẳm, song cái sự hiện đại, tiện ích đó cũng đưa lại không ít tiêu cực mà con người không thể làm chủ nổi Ở phương diện này, Y Ban là người thực sự dũng cảm Tác giả dám xông thẳng vào nó để vạch mặt đặt tên sự việc, vấn đề Nó là những dịch vụ đen, những loại hình kinh doanh trá hình Để rồi những cô gái có nhan sắc lại được xem như là những vật linh cúng tế cho thượng đế Mà thượng đế ở đây là ai?

Họ là những thượng khách từ thành phố mà đa phần là đàn ông trung niên, họ đến đây để được tắm mình trong dòng nước thiên nhiên, và đặc biệt là được các cô gái “kì cọ” như những đứa trẻ Người ta lấy sự ngây thơ, “bò lạc” để đánh lừa các cô gái trẻ Chẳng qua đó chỉ là một hình thức massage trá hình, một con đường mại dâm kiểu mới, ma mảnh hơn và chúng được ngụy tạo bởi những thứ ngôn ngữ rẻ tiền Vì muốn đổi đời, muốn thoát khỏi cái nghèo mà những người làm bố phải gạt những giọt nước mắt xót thương đẩy con mình vào con đường sa ngã Mặc dù biết trước tương lai nhưng làm sao đây để thoát khỏi cái nghèo Nghèo không phải là cái tội, nhưng nó là cái nợ gánh trên vai của những cô gái trẻ này, của những người gọi là đàn bà nhưng chưa

hề qua một đời chồng, và cũng chẳng hay có lấy nổi một tấm chồng hay không! Những dòng văn của Y Ban đã xoáy sâu vào cái nỗi đau nhức nhối

của người đàn bà Đó là những thổn thức, suy nghiệm về cuộc sống nhưng cũng đồng thời là lời tố cáo đanh thép cho thực trạng hiện tồn

Viết những dòng văn này, Y Ban đã nói đúng và trúng cái tâm lý của mỗi con người chúng ta, đúng cái sự thật đang diễn ra trong xã hội Nó không chỉ diễn ra một nơi mà đã trở thành hiện tượng tràn lan, phổ biến Cho thấy Y Ban có con mắt quan sát cuộc sống rất tinh vi Chưa dừng lại, bà còn cho chúng ta thấy rõ được lối sống giả tạo của con người Y Ban đặt ra vấn đề con người giờ đây chỉ chăm lo cho lợi ích cuộc sống của mình, mà một cách vô tình hay cố ý họ đã chà đạp lên số phận của những người khác Đó là hiện thực của xã hội mới, là quy luật tất yếu mà một xã hội hiện đại không thể tránh khỏi Là một nhà văn tâm huyết với nghề cầm bút, Y Ban luôn lo lắng, trăn trở trước sự xuống cấp của những cung bậc giá trị lâu bền trong đời sống tinh thần của cộng đồng Và rõ ràng nhà văn không ngồi yên đó để âu lo, day dứt mà sẵn sàng dấn thân để mổ xẻ, phanh phui hiện tượng đời sống Tác giả

đã khẳng định được sức mạnh ngòi bút của mình từ những trang văn như thế Dấn thân vào hiện thực ở thời hiện tại đang hình thành, chưa ổn định, ở chính “tiêu điểm” của đời sống, Y Ban quả đã nhìn thẳng vào sự thật để viết

về những phận đời bi kịch, đổ vỡ Bi kịch giữa khát vọng và thực trạng, giữa cái muốn vươn lên và cái kìm hãm, giữa nhân bản và phi nhân bản Hơn thế nữa, viết về phụ nữ với những bi kịch đời sống của họ là cách để Y Ban “lột trần mặt đời”, “bóc trần thế giới”; đồng thời hướng tới chất lượng cuộc sống, sống sao cho đáng với cuộc sống của con người

1.2 Đàn bà - những phận người trong thế giới “trò chơi”

Xu hướng tích cực dân chủ hóa trên mọi mặt của văn học Việt Nam sau

1975 đã tạo ra nhiều thay đổi Con người với ý thức cá nhân được đào sâu,

“nhân tố con người” được đặt lên hàng đầu trong các Nghị quyết chỉ đạo đổi mới của Đảng Văn học lúc này có thể đi sâu vào khám phá mọi mặt về con người với những chiều kích khác nhau Những tác phẩm ban đầu đã có sự mở rộng về chiều kích phản ánh Càng ngày, văn học càng quan tâm nhiều hơn

đến vấn đề con người, khiến nhà văn luôn mong muốn khát khao đến tận cùng khám phá những tiềm thức, ẩn ức sâu xa trong mỗi con người Bắt kịp mạch nguồn ấy của văn học, Y Ban đã nuôi cái khát vọng khám phá tận cùng bản chất con người, khát vọng giải phóng con người từ những bi kịch khổ đau Đặc biệt là những thân phận đàn bà Ở đâu đó trong xã hội hiện đại, Y Ban đã bắt gặp những mảnh đời, những khía cạnh trái ngang, những ẩn ức sâu lắng của tâm hồn người đàn bà để phản ánh vào văn chương những nghiệm suy về thân phận, kiếp người

1.2.1 Đàn bà - người mỏi mòn kiếm tìm hạnh phúc gia đình

Là nhà văn nữ, thế mạnh của Y Ban là viết về nỗi đau và thân phận của những người đàn bà và kí ức đi qua đời những phận đàn bà Trang văn của Y Ban dường như đã dành hết cho đối tượng này Hình tượng người đàn bà trở thành trung tâm trong các tác phẩm Y Ban Mỗi con người này dù mang một

số phận, một hoàn cảnh song họ gặp nhau ở nỗi thèm khát về một cuộc sống gia đình hạnh phúc Từ đầu đến cuối tác phẩm, ta đều bắt gặp bóng dáng của những người phụ nữ bất hạnh Họ là những người vợ, người mẹ nhưng đa phần đều thiếu đi hạnh phúc Người phụ nữ trong tác phẩm của Y Ban luôn có một nỗi khát khao mãnh liệt về bản năng tính dục, đó là những ân ái vợ chồng, hay một sự quan tâm nhau có thể trong bức chân dung thật của cuộc sống hôn nhân Y Ban đã không ngần ngại khi để cho những người đàn bà của mình thổ lộ, tâm sự trên những trang văn Bởi sở dĩ cách nhà văn khắc họa hình ảnh của nhân vật mình với những bản năng trong mỗi con người là ý đồ nghệ thuật để người tiếp nhận hiểu hơn về thế giới nhân vật, biết trân trọng và

sẻ chia hơn với những kiếp người bất hạnh trong trang văn của mình Trên bức tranh hôn nhân và gia đình, chúng ta bắt gặp một gam màu xám chủ đạo Bằng cảm quan nhạy bén của một người phụ nữ hiện đại, bằng lối tiếp cận đa diện, Y Ban đã tìm ra căn nguyên khiến những bức tranh ấy không thể là

những gam màu tươi tắn hơn

Áp lực kinh tế đã đè nặng lên vai của những cô gái trẻ, để rồi lúc hết thời lỡ vận các cô phải “mơ” về một tổ ấm gia đình, “mơ” có một tấm chồng

Chắc là phải đưa em đi nơi khác mới lấy được chồng Em cố kiếm thêm một ít tiền nữa rồi đi nơi khác lấy chồng Chắc ở làng chẳng ai lấy em đâu [6,

tr.77] Bi kịch gia đình cũng có thể đến từ những ông chồng bất tài, vũ phu, trăng hoa, xem bạo hành vợ là một cách thỏa mãn bản thân mình Tấm rèm hôn nhân khép lại khi một người vợ cam chịu như Mây không chịu nổi cái

thói “véo vào đùi non vợ” của chồng mỗi khi ân ái, không chịu nổi cái thói

rượu chè bê tha, vũ phu Cái bản năng tự vệ, bản năng làm mẹ trong Mây đã bùng lên Người phụ nữ này quyết định vứt bỏ, bất chấp tất cả, giải thoát mình khỏi tấn bi kịch này để lao vào một bi kịch mới, đắng cay hơn

Trong nhiều tác phẩm của Y Ban, dù mỗi người một cảnh, nhưng các

nhân vật nữ của bà đều đau đáu kiếm tìm hạnh phúc gia đình Qua Xuân Từ

Chiều, người đọc cảm thương trước số phận của Chiều Bạn đọc bắt gặp một

hình tượng nhân vật nữ thương chồng, yêu con; chi chút, tận tụy, hi sinh tất cả cho chồng con; mong có một gia đình hạnh phúc Nhưng bất hạnh thay, hạnh phúc gia đình quay lưng lại với cô Giỏi giang, tảo tần nhưng khổ nỗi cô nói ngọng, quê mùa nên khi hết cảnh bần hàn cô trở nên lạc lõng cô đơn trong chính nơi biệt thự sang trọng của mình Cô đã bị lạc lối ngay trong ngôi nhà của chính mình, giữa những con người mình rất mực yêu thương khi chồng con phụ bạc, không cần đến cô nữa Dù thương xót cho nhân vật của mình nhưng Y Ban không có cách nào để đưa cô thoát khỏi số kiếp đó Còn trong

Trò chơi hủy diệt cảm xúc, người đàn bà đã không lặng thầm cam chịu, họ đã

tự tìm cách xoay xở để làm mới cuộc sống của mình Kim đã cay đắng tự thú nhận rằng, mình đã dấn thân vào một mối tình vụng trộm Cô đã cắm lên đầu chồng một cái sừng “ảo” , bởi cuộc sống hôn nhân của cô đã quá cằn khô

Cuộc sống hôn nhân của Kim đã rất lâu rồi thiếu tình yêu, sự quan tâm và

chia sẻ Nó đã có những dấu hiệu rạn nứt: Người đàn bà mạnh mẽ mà ả đang

đội lốt, như cái kiễng chân lâu ngày quá, thành ra mỏi nhừ Như cái việc ả đã cười lâu quá thành ra đau rát trái tim Lâu lâu chảy nước mắt vì tủi thân Ả muốn khóc cho vơi ấm ức trong lòng Những ấm ức mà ả không biết thổ lộ cùng ai Những ấm ức mà đôi khi chỉ cần khóc một chập, gào thét lên một hồi

sẽ trôi đi Nhưng ả cứ tích tụ lại Hay bởi ả không có cách để giải thoát? [6,

tr.47] Cũng đã cố gắng để giữ gìn cái tổ ấm đó nhưng quả thật là không thể Cũng như bao nhiêu người đàn bà kia ngoài xã hội, Kim cũng thuộc phái yếu, cũng có một trái tim nhạy cảm Kim không muốn và không thể đứng vững trên vị thế làm chủ gia đình vì đôi chân đã ngã quỵ Bởi dù chỉ một lần, Kim cũng không thể tìm ra được tiếng nói cảm thông chia sẻ trong gia đình, kể cả

chồng mình: Nhất là chồng em, không bao giờ anh ấy biết em đang cần cái

gì, em đang khát khao điều gì, em đau đớn ở chỗ nào Anh ấy chẳng bao giờ nói một lời ngọt ngào với em Hình như chưa bao giờ anh ấy nói anh ấy yêu

em [6, tr.130] Đó chính là căn nguyên của sự đổ vỡ; là lối mòn tăm tối trên

hành trình rong ruổi đuổi bắt hạnh phúc của một người đàn bà

Trước hiện thực cuộc sống đó, con người cần tìm cho mình một sự giải thoát Và lối thoát mà Kim chọn là mảnh ghép Ấn - một người đàn ông xa lạ; song đó lại là bờ vai vững chắc để Kim có thể dựa vào mỗi khi mệt mỏi Cảm giác được ở bên người đó làm Kim hạnh phúc hơn bất cứ lúc nào, được yêu thương, chiều chuộng, được quan tâm chia sẻ Đặc biệt là cô luôn được đắm mình trong những lời nói mật ngọt của tình yêu Dẫu không là thực nhưng cũng đã quá đủ đối với Kim Ngoại tình nhưng không phải với một người đàn ông bằng da bằng thịt, mà đó chỉ là một bạn chat trong một trò chơi online

Và rồi khi trò chơi đó kết thúc thì cũng đồng nghĩa với việc Kim phải “chia tay” người tình, phải trở về với bi kịch của thực tại Cách tạo ra một tình

huống trớ trêu như vậy đã giúp cho nhà văn đẩy bi kịch của nhân vật lên đến đỉnh điểm Tác giả cho người đọc nhận ra rằng, người đàn bà trong tác phẩm của mình, hay những người đàn bà trong cuộc sống thực này, họ thật đáng thương, thật tội nghiệp Đưa lên trang văn bi kịch của họ là một cách để nhà văn thông cảm, sẻ chia; lấy tiếng nói của cá nhân làm tiếng kêu cho thân phận những người đàn bà đang mỏi mòn kiếm tìm tình yêu, hạnh phúc

Y Ban đến với cuộc đời cũng như văn chương một cách tình cờ thế thôi, nhưng đằng sau những lời văn ấy là rất nhiều những trăn trở Y Ban đã luôn đốt đuốc để đi tìm hạnh phúc của con người ở bất cứ nơi đâu Người phụ

nữ thực sự hạnh phúc khi nào? Tại sao họ luôn phải chịu những bất hạnh, đắng cay? Làm thế nào để họ có thể vượt qua những điều đó? Mỗi trang viết của Y Ban luôn là những lời chất vấn, tự vấn đau xé tâm can bạn đọc Cách Y

Ban xây dựng Trò chơi hủy diệt cảm xúc chính là tấm chân tình mà Y Ban đã

để lại cho người phụ nữ

1.2.2 Đàn bà với “tội danh kiêu căng tự phụ, vô pháp vô thiên”

Trong thời kinh tế thị trường, con người dần thay đổi cho phù hợp với hoàn cảnh mới Song hành cùng vời khuôn mặt xã hội đó là nhiều vấn đề nan giải mà lúc này, vai trò và trách nhiệm của người phụ nữ cũng nặng nề hơn bao giờ hết Người phụ nữ vừa phải gánh nặng nhu cầu bắt kịp với xu thế thời đại, vừa còn phải chăm lo cho cuộc sống gia đình ngày một đầm ấm Với cảm hứng này, Y Ban đã cho người đọc thấy bên cạnh sự bộn bề phức tạp, ồn ào, náo động của cuộc sống là áp lực công việc Người phụ nữ phải chịu sự chèn

ép của cấp trên, bị trù ám, bị vu khống một cách trắng trợn nếu không được lòng thủ trưởng, thậm chí không đáp ứng yêu cầu vật chất, yêu cầu tình dục

mà thủ trưởng đưa ra Người phụ nữ bị dồn vào chân tường Trước sức ép của một tập thể, Linh không cúi đầu để nhận tội oan, nhưng cũng không thể “mở

miệng” để thanh minh, giải thích: Chúng tôi đã chỉ ra tội của đồng chí Linh

như sau: Một: Kiêu căng tự phụ vô pháp vô thiên Hai: Chuyên môn yếu kém Ba: Chống lại thủ trưởng Bốn: Có vấn đề về đạo đức [6, tr.90] Đây chính là

vấn đề thời đại mà Y Ban mở ra, con mắt tác giả đã nhìn thấu cái tệ nạn cuộc sống đang diễn ra hằng ngày Nó không còn là chuyện của một nơi, một cơ quan nào nữa, mà đang đầy rẫy trong cuộc đời này Trước hoàn cảnh đó, buộc con người ta phải đấu tranh Và người đàn bà trong tiểu thuyết của Y Ban đã không khuất phục hoàn cảnh Linh với một tiếng cười vang cả phòng họp trước một bản luận tội là một sự bất chấp Từ bỏ tất cả để được giữ nhân cách của mình Cuộc sống là một cuộc đấu tranh giữa được và mất, Linh phải đấu

tranh: Ngày mai, họp toàn thể cơ quan, em sẽ viết sẵn đơn xin thôi việc, em sẽ

vạch mặt tội của lãnh đạo cơ quan rồi em bỏ việc [6, tr.91] Linh sẽ không

bao giờ buông thả, sa ngã và cô không bao giờ chịu đầu hàng trước hoàn cảnh

để phẩm chất của mình bị khinh rẻ, coi thường Không phải không dằn vặt,

không đau đớn, không luyến tiếc Em chỉ cần cố gắng chịu đựng hai năm nữa thôi em sẽ có tiêu chuẩn lương hưu Nhưng con người chỉ có một kiếp sống

[6, tr.166] Không chấp nhận sống trong cô độc và giận dữ trong hai năm, Linh muốn được giải thoát Nhưng nếu Linh đem đơn đi kiện thủ trưởng thì

chỉ là chuyện kiến kiện củ khoai Kẻ cầm quyền thường vẫn là kẻ mạnh Rồi

liệu Linh có bất chấp tất cả để bảo vệ cái tôi của mình với thúng xôi bên vỉa

hè mỗi sáng, hay nhẫn nhịn vì tấm lí lịch của 2 con? Nhưng em đã làm viên

chức nhà nước được 20 năm rồi Còn hai tấm lí lịch của hai đứa con em Khi

em khai vào tấm lí lịch của con, cha mẹ làm cán bộ nhà nước thì con em được mát mặt với bạn bè Còn chỉ là người kiếm ăn ở vỉa hè thì liệu con em có mở mặt mở mày được không? [6, tr.93] Ở Linh, ta không chỉ thấy hình ảnh của

một người đàn bà đang quằn quại, giẫy giụa để bon chen với đời trong cái tội danh kiêu căng tự phụ vô pháp vô thiên mà còn thấy một hình ảnh của một người đàn bà đáng thương; bởi sau áp lực công việc, người đàn bà trong trang

viết của Y Ban gần như không thể có được tiếng nói cảm thông từ người chồng Có chăng đi nữa thì chỉ là sự mách nước để cô phải đưa ra sự lựa chọn không phải cho riêng mình, phải dằn vặt, đấu tranh

Luôn đặt nhân vật mình trong sự lựa chọn, đây cũng chính là lúc Y Ban khiến bạn đọc phải suy nghĩ Nếu bạn cũng là Linh, là một người đàn bà trong cuộc, bạn sẽ chọn cho mình lối đi nào Tất cả đều là bế tắc, bi kịch Số phận của những người đàn bà rồi sẽ đi về đâu trước nghịch cảnh cuộc đời

Y Ban đã hiểu được nỗi niềm của những người phụ nữ hiện đại Việt Nam Họ đầy bản lĩnh, thông minh nhưng cũng chịu nhiều truân chuyên, bất hạnh Với tôn chỉ “Giải phóng phụ nữ là giải phóng cả thế giới”, Y Ban đã đưa ngòi bút động thẳng vào vấn đề nóng hổi của thời đại - viết về thân phận phụ nữ đương đại của dân tộc mình Đánh trực diện vào vấn đề bi kịch, mặt trái xã hội là cách để Y Ban góp phần giải phóng phụ nữ theo quan điểm của riêng mình Và nhà văn đã thành công, đã cho nhân vật của mình dũng cảm đứng lên phá vòng bế tắc để giải phóng chính mình, dù chỉ là trong cách nghĩ Cùng với xu hướng chung của tiểu thuyết đương đại, tiểu thuyết của Y Ban đã trực diện bóc tách những mảnh vở, những bi kịch nhân sinh; mổ xẻ, phơi bày nó bằng cái nhìn trung thực, táo bạo của nhà văn thời kì đổi mới Cũng bám sát vào đề tài truyền thống - đề tài về phụ nữ nhưng bằng con mắt nhìn hiện đại, vấn đề này được đưa vào trường nhìn mới, hướng tới những gấp khúc trong đường đời và thân phận con người, vì thế thấm đẫm cảm hứng nhân văn

1.2.3 Đàn bà trong “tình yêu online”

Tình yêu là đề tài không bao giờ cạn đối với các loại hình nghệ thuật, đặc biệt là văn học Đây là lĩnh vực không ngừng thôi thúc các nhà văn ngơi nghỉ

sự tìm tòi sáng tạo Văn xuôi hiện đại đề cập rất nhiều đến tình yêu, với nhiều cung bậc khác nhau Tình yêu gắn với người phụ nữ trong tác phẩm của Y

Ban mặc dù là đề tài không mới, song cái đáng nói đó lại là người phụ nữ muôn đời vẫn luôn tìm kiếm, khát khao như hướng vọng về một điều gì đó thiêng liêng trong cuộc đời

Phụ nữ là vậy; yêu hết mình, yêu quên cả bản thân để mong có được tình yêu theo đúng nghĩa Tuy nhiên, đôi khi cái nhận được chỉ là sự phũ phàng, cay đắng ê chề Không thỏa mãn với tình yêu trong cuộc đời thực, người đàn

bà của Y Ban tìm đến một thứ tình yêu ảo mù quáng - “tình yêu online” Thực

tế đã cho Y Ban thấy rằng, trong hôn nhân, bao giờ cũng vậy, người phụ nữ luôn đứng trước một nguy cơ tiềm ẩn: khó chia sẻ và khó tìm được tri âm Và đặt trong những phức tạp ngày càng nhiều của xã hội hiện đại, nguy cơ ấy ngày càng chồng chất Khi người phụ nữ trong gia đình không tìm được tiếng nói chung mà phải giữ yện lặng hàng ngày sẽ rất nguy hại Họ cần được giải tỏa để không tự hủy hoại mình Tất nhiên họ không phải thổ lộ cùng chồng

mà đôi khi là một người bạn bình thường, thậm chí là hoàn toàn xa lạ trên

internet Sâu thẳm ả là người đàn bà mềm yếu Người đàn bà mạnh mẽ mà ả

đang đội lốt như cái việc ả kiễng chân lâu ngày quá, thành ra mỏi nhừ Như cái việc ả cười lâu quá thành ra đau rát trái tim Lâu lâu chảy nước mắt vì tủi thân Ả muốn khóc cho vơi đi ấm ức trong lòng Những ấm ức mà ả không thổ

lộ được cùng ai Những ấm ức mà đôi khi chỉ cần khóc một chập, gào thét lên một hồi sẽ trôi đi Nhưng ả cứ tích tụ lại Hay bởi ả không có cách để giải thoát Mảnh ghép Ấn là cách giải thoát cho ả [6, tr.47] Khi đời sống vợ

chồng có những lỗ hổng thì việc ngoại tình trở thành một điều tất yếu sẽ xảy

ra, và đối với những người đàn bà, nó cũng không ngoại lệ Họ sẵn sàng vượt rào để tìm đến với những “mảnh ghép” mới Ở đó, họ được đắm mình trong những lời yêu thương có cánh, được quan tâm, chăm sóc, vuốt ve Chính cái

tình yêu không có thực đó đã lấp đầy những khoảng trống trong Kim: Với

mảnh ghép của ả dù chưa một lần gặp mặt, chưa một lần hôn nhau, làm tình

với nhau nhưng đã có cả hàng ngàn từ yêu hàng ngàn nụ hôn hàng trăm từ làm tình… Đã bao lần ả ghép những lời của mảnh ghép Ấn vào mảnh ghép chồng trong cuộc làm tình để có một sự thõa mãn hoàn hảo [6, tr.47]

Y Ban từng tâm sự, bà thích viết về phụ nữ và những vấn đề của phụ nữ hiện đại Bà cũng rất thích mổ xẻ đến tận cùng cái tâm lí của người phụ nữ hiện đại Họ thông minh, giỏi giang nhưng vẫn luôn cần một cuộc sống tình cảm phong phú Người phụ nữ có trách nhiệm với gia đình, nhưng người đó cũng yêu và hiểu về tình yêu Tình yêu những người đàn bà trong tác phẩm

của Y Ban là một thứ tình yêu cháy bỏng: Tôi không thích tình yêu vô hạn độ

Mà chỉ thích tình yêu như rượu mạnh sục sôi Trong phút chóc nổ tung chai

và chảy phí ra ngoài - Tagore Người đàn bà của Y Ban đã chân tình thổ lộ: Tôi đã đắm chìm trong tình yêu Nhiều bức thư tôi đã viết trong cảm xúc trào dâng Nhiều bức thư tôi đã viết trong nước mắt Nước mắt mặn chát của một

sự thật rằng cuộc sống của tôi đang khô cằn vì tôi chưa bao giờ được nếm trải tình yêu đích thực Dường như tôi đã cảm thấy tình yêu thực sự Thân thể tôi có một sự thay đổi hiện rõ bên ngoài để ai cũng có thể nhận ra tôi trau chuốt bản thân, tôi hay đứng trước gương [6, tr.201] Đó chính là sức mạnh

của tình yêu, của những bức thư tình online Cuộc sống đã làm chai sạn những cảm xúc thật của con người, không còn chỗ để dung hòa mọi cung bậc cảm xúc trong họ Y Ban đã nhận diện ra được mặt sau đó của bức tranh cuộc sống; lật tung màn kịch của hôn nhân gia đình, của tình yêu hạnh phúc để khám phá đến tận cùng cảm xúc của người đàn bà Ranh giới giữa cái thực với cái ảo thật mông lung Tình yêu thực chỉ có trong những bức thư online gửi cho một người đàn ông nào đó ở xứ người xa vời vợi Còn trong cái cuộc sống hiện hữu lại thiếu đi bóng dáng của tình yêu

Sự thực thật biết cách trêu ngươi con người, khi Kim đang say đắm với tình yêu thì cũng là lúc cô nhận ra cảm xúc của bản thân mình đã bị giết chết

bởi người đàn ông ảo ngoại quốc (Ấn Độ), khi người này cùng một lúc chat

và yêu hai người đàn bà người Việt Bản thân Kim cũng phải dằn vặt Cảm giác trống rỗng, một nỗi buồn tê tái, một nỗi hoài nghi, một chuỗi các câu hỏi hiện lên trong đầu Kim: Nếu không phải là trò chơi thì người đàn ông đã viết những bức thư kia là người thế nào; người đó có biết là mình đang tham gia một trò chơi; những lời yêu thương kia là thật hay giả; nếu những lời yêu ấy

là thực lòng thì phải chăng chính cô đã giết chết cảm xúc của người đàn ông đó; và cũng chính cô giết chết cảm xúc của mình Bởi dù là trong cuộc chơi,

đã có lúc Kim cảm nhận được tình cảm của người đàn ông ảo kia; đã có những bức thư Kim viết trong nước mắt, nhận ra cuộc sống của mình đang khô cằn, chưa khi nào được nếm trải tình yêu Câu chuyện về một trò chơi trên mạng vì thế đã thực sự khiến người ta phải suy ngẫm Đâu là giá trị đích thực, đâu là tình yêu đích thực của cuộc sống này khi cái giả, cái thật đan xen lẫn lộn?

Một kết thúc hết sức ngỡ ngàng Y Ban đã đắn đo rất nhiều khi chọn cách này, cảm thấy tiếc nuối cho cả hai nhân vật mà nhà văn đã dốc hết gan ruột để thể hiện một tình yêu bị dồn nén nhưng đầy ngọt ngào “Giá như có thể viết khác đi thì Y Ban muốn để cho Kim và Kap đến với nhau, tìm được tình yêu đích thực và cái thế giới của Kap và Kim là thế giới thực chứ không phải thế giới ảo với những bức thư online và một mối tình online; mãnh liệt đấy nhưng phũ phàng đấy, nồng nhiệt đấy nhưng cuối cùng chỉ là một trò chơi

và người chiến thắng trò chơi ấy dù là kẻ thắng cuộc vẫn nhận ra sự cay đắng của chính mình” [18]

Vì hoàn cảnh của cuộc sống thường nhật, người đàn bà đã kiếm tìm cho mình ngã rẽ riêng trên con đường kiếm tìm tình yêu, hạnh phúc “Nhưng trong lúc tự quyết và tự chọn ấy” người đàn bà “tự nhận thấy bị xé rách” [8, tr.227] Đã nhiều lần đấu tranh để thoát khỏi trò chơi đó nhưng không thể

Càng dấn thân vào thế giới ấy, nhân vật càng nhận ra rằng mình đang sống trong một thế giới rỗng Mọi cảm xúc bị hủy diệt, cô cảm thấy mong lung và

bơ vơ giữa mọi kiếp người trong cả thế giới thực và ảo Chính sự hoang mang, đỗ vở đó đã bóp nghẹt mọi cảm xúc rất đỗi con người mang đậm chất hiện sinh trong bản thể nhân vật

Y Ban đã viết từ nỗi đau thẳm sâu trong tâm hồn những người đàn bà luôn khát khao một tình yêu tuyệt mĩ Đôi khi cũng chông chênh giữa bổn phận của một người vợ và một thế giới siêu thực nào đó Nhưng rồi họ lại thảng thốt giật mình để quay về duy trì tổ ấm gia đình Là phụ nữ, ai cũng vậy, lúc sắp giã biệt cuộc đời vẫn mong đợi một tình yêu đẹp Đó không chỉ đơn thuần là việc người phụ nữ đi tìm hạnh phúc mà đó còn là việc họ có khát vọng sống Như một nhà tâm lí học, Y Ban đã phân tích, lí giải vấn đề và để cho nó phát triển theo bản chất những gì mà nó vốn có - Muôn đời phụ nữ luôn được và cần được yêu thương, sẻ chia

Trò chơi hủy diệt cảm xúc đã gây xúc động người đọc bởi cái tình chất

chứa, khắc khoải, day dứt mà tác giả đã nén chặt trong từng trang văn 200 trang của cuốn tiểu thuyết là sự dồn nén những ám ảnh bởi số phận nghiệt ngã của những nhân vật nữ - Mây, Kim, Hoa, Linh hay quý bà tiến sĩ - những số phận đáng thương của kiếp đàn bà muôn thuở! Trong tiểu thuyết này, vấn đề con người cá thể được đặt ra một cách bức xúc, mạnh mẽ trong cảm hứng sáng tạo của nhà văn Con người cá thể đó được giải quyết thỏa đáng trong mối quan hệ mật thiết với cộng đồng, xã hội Đằng sau mỗi cá thể là những những vấn đề mang ý nghĩa nhân sinh mà tiểu thuyết của Y Ban đã để lại trong lòng bạn đọc

Chương 2 KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN NGHỆ THUẬT

TRONG TRÒ CHƠI HỦY DIỆT CẢM XÚC

2.1 Không gian nghệ thuật

Không gian là một phạm trù của triết học, là hình thức tồn tại của thế giới hiện thực Không có gì có thể tồn tại ngoài không gian và thời gian Chỉ trong không gian thời gian thì sự vật mới có tính xác định Nhưng không gian trong văn chương lại có đặc điểm khác với không gian thực tế, đó là không gian nghệ thuật Không gian nghệ thuật là “Hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật thể hiện tính chỉnh thể của nó Sự miêu tả, trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một điểm nhìn, diễn ra trong trường nhìn nhất định, qua đó thế giới nghệ thuật cụ thể, cảm tính bộc lộ toàn bộ quảng tính của nó: cái này hiện bên cái kia, liên tục, cách quãng, tiếp nối, cao, thấp,

xa, gần, rộng, dài, tạo thành viễn cảnh nghệ thuật” [8, tr.160] Không gian nghệ thuật gắn với sự cảm thụ về văn chương, có giá trị tình cảm nên nó mang tính chủ quan của người sáng tác; do vậy mà không gian nghệ thuật luôn có tính độc lập tương đối, không quy được vào không gian địa lí

2.1.1 Không gian đời thường biến loạn

Thế giới cuộc sống và con người trong tiểu thuyết Trò chơi hủy diệt

cảm xúc của Y Ban thật đa dạng, nhưng điểm chung là được đặt trong kiểu

không gian đặc biệt - không gian đời thường biến loạn Hiện thực cuộc sống hằng ngày với những quan hệ thế sự vốn dĩ đa đoan, đa sự, phức tạp, chằng chịt, đan dệt nên những mạch nổi, mạch ngầm của đời sống Hiện thực đó là đời sống cá nhân của mỗi con người với những vấn đề riêng tư về số phận, nhân cách Với khát vọng nhiều mặt, cả hạnh phúc và bi kịch, Y Ban đã khám phá, khai vỡ cái không gian đời thường biến loạn, đầy xáo động của cuộc sống để làm nổi bật lên những gương mặt đời

Để tạo nên kiểu không gian đời thường biến loạn, Y Ban đã mượn cái

gọi là công nghiệp hóa - xã hội hóa Đó là sự phát triển của xã hội, những dự

án sinh thái đã tràn về làng quê, biến những cánh đồng thẳng cánh cò bay,

những làng mạc thôn xóm thành những biệt thự: Bỗng nhiên có dự án sinh

thái nhà vườn về làng Ruộng vườn bỗng trở thành biệt thự, nhà tầng cao chọc trời Ruộng vườn được quy đổi thành tiền [6, tr.53] Cuộc sống đã đổi

thay, đồng thời làm biến loạn cái không gian đời thường vốn có Bao nhiêu đời nay, người nông dân sống yên bình trên bờ sôi ruộng mật Đất đai cho họ mùa màng Mùa màng cho họ ấm no hạnh phúc Nhưng giờ đây, cũng chính cái không gian đó đã làm thay đổi tất cả Tấm rèm bình yên đằng sau lũy tre làng đã bị vén lên Trên cái không gian mà bao đời nay người nông dân trồng khoai trồng lúa; trên những dòng nước mà bấy lâu nay họ vẫn ăn uống, rửa ráy đã mọc lên những dịch vụ mới: dịch vụ sinh thái, nhà vườn, massage, tín dụng… Không gian thay đổi đã làm đảo lộn cuộc sống, đảo lộn mọi cung bậc

giá trị trong đời sống con người Chồng Mây đang hiền lành là thế bỗng đâm

ra đổ đốn Lê la rượu chè quán này sang quán khác [6, tr.55] Rồi cũng chính

cái không gian mới ấy đã chứng kiến cái cảnh ê chề của những cô gái quê

trong trắng, thơ ngây đang phải kì cọ matxa cho những ông khách thành phố

Nếu vì hoàn cảnh sống, vì cái nghèo không thôi cũng chưa đủ để cho các cô gái làng phải lần hồi bán mình nuôi thân Nghèo thì đời nào chẳng có, vậy mà người ta cũng sống cả đấy thôi Nhưng vì sự ngụy tạo của cái không gian biến loạn ấy, con người đã đánh mất mình Những cô gái trẻ vẫn luôn nghĩ rằng, mình sẽ được bảo vệ bởi những làn nước mát trong mà không hề hay biết rằng mình đã đánh mất đi cái quý giá nhất của đời người con gái Đang sống trong cuộc sống yên bình, khi bước chân sang không gian biến loạn, nhân vật của Y Ban bị chao đảo, ngơ ngác, lạ lẫm và trượt ngã

Không gian đời thường biến loạn ấy còn là không gian của hiện thực trong không gian ảo Đang sống cùng gia đình, cùng với chồng con, nhưng Kim và cả chị em song sinh cũng đồng thời sống trong một không gian khác Hai con người trong một chỉnh thể đang phân thân mình để hòa vào những

khoảng không gian sống khác nhau Một bên là hiện thực trần trụi với những

lo toan, dằn vặt đời thường và một bên chỉ có thể là tình yêu Sống toan tính trong những kiểu không gian như vậy, tính cách của nhân vật được phô bày một cách rõ nét nhất Cả thế giới nội tâm và những gì ẩn ức bấy lâu đều được thổ lộ

Y Ban đã mang hiện thực vào văn chương Không tô màu, không thêm nét vẽ, bức tranh cuộc sống đó hiện lên một cách tự nhiên Trên hành trình đi

kiếm tìm tình yêu và hạnh phúc, nhân vật trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc của

Y Ban phải trải qua nhiều kiểu không gian khác nhau; có nơi bình yên song cũng không lắm nơi đầy giông tố Con người phải tìm cách thích nghi để chiến thắng và giành lấy sự làm chủ về mình Xã hội đang chuyển mình phát triển, cuộc đời bao giờ cũng là sự song hành giữa hai bờ buồn - vui, được - mất, bi quan - lạc quan, hi vọng - thất vọng; và đời thực sẽ không thiếu những người như chồng Mây, như những cô gái làng kia, hay những người đàn bà, đàn ông đang mải mê kiếm tìm tình yêu ở một thế giới ảo nào đó

Kiểu không gian nghệ thuật đời thường biến loạn giúp người đọc thấy được sự không tĩnh tại của cuộc đời cũng như tâm trạng của nhà văn Luôn trăn trở để sống có trách nhiệm hơn với đời trong quan niệm nghệ thuật của nhà văn Không gian đời thường biến loạn được thể hiện trong tiểu thuyết của

Y Ban gắn liền với điểm nhìn, trực giác và phản ứng của tác giả về những xáo trộn trong đời sống Chính vì thế mà đọc tiểu thuyết của bà, bạn đọc luôn

nghe thấu và cảm biết được những ý nghĩ giàu giá trị nhân văn, nhân bản

2.1.2 Không gian “đám đông”

Trong tiểu thuyết của Y Ban, hình tượng “đám đông” xuất hiện trở đi trở lại nhiều lần như một ám ảnh nghệ thuật đắc sắc Từ kiểu hình tượng này, nhà văn đã xây dựng thành công kiểu không gian đám đông

Không gian của đám đông là không gian của nhiều cá nhân, không gian của tập thể Nhà văn đã dựng nên kiểu không gian này một cách đặc biệt -

Đám đông đó bao giờ cũng là đàn ông Hình tượng đám đông lặp lại trong hai

chương nối tiếp nhau trong tác phẩm như một sự ám ảnh đời thường, đè nặng lên vai những người phụ nữ, làm họ phải khốn đốn Y Ban đặt ra sự hoài nghi

về sự tồn tại của những đám đông đó: Đám đông ở đây không hề có năng

lượng và sức mạnh, nhưng không hiểu sao vẫn cứ tồn tại như những đám đông vậy? [6, tr.62] Như quan niệm đám đông của tâm lí học: “Đám đông

tâm lí là một tồn tại tạm thời, hợp thành bởi những yếu tố dị loại, chỉ gắn kết với nhau trong một thời đoạn, chúng giống hệt những tế bào cấu thành một cơ thể sống nhờ nối kết với nhau thành một sinh vật mới, biểu lộ những tính cách khác biệt với tính chất mà riêng từng tế bào đã có” [11, tr.48] Trong cái đám đông ấy, những người đàn ông họ nói với nhau đủ thứ chuyện, không chủ đề Cái trung tiện là nguyên nhân để đám đông đó bàn tán, thảo luận và hít thở… trong bầu không khí đó Những đám đông luôn bị vô thức tác động, họ xử sự như người nguyên thuỷ, không có khả năng suy nghĩ, suy luận, mà chỉ cảm nhận bằng hình ảnh, bằng sự liên kết các ý tưởng; họ không kiên định, thất thường, và đi từ trạng thái nhiệt tình cuồng loạn nhất đến ngây dại ngớ ngẩn nhất Qua hình tượng không gian đám đông, nhà văn lột trần được bản chất lây nhiễm Trong đám đông đó nhà văn còn bóc trần bản chất hiếu sự, thói vô công rỗi nghề, ưa chuyện bé xé ra to, đại ngôn một cách vô bổ của cái mà chúng ta quen gọi là “miệng thiên hạ”: một tiếng rắm ai đó lỡ đánh ra có khi trở thành cái cớ để trở thành một hiện tượng xã hội!” [17] Có thể liệt kê ra nhiều câu văn nực cười như thế ở cuốn tiểu thuyết này:

- Xảy ra chuyện gì ah?

- Rắm to

- To à? To như thế nào?

- Rắm à? Ké nào dám đánh rắm to như vậy? Kẻ nào? …

- Không cứ phải ăn thịt đâu, ăn hải sản cũng nhiều pờ rô tít nên rắm hải

sản vừa to vừa thối…

- Có luật nào cấm nó đánh rắm? Vớ vẩn Thế mà cũng tụ tập nhau mà

kháo [6, tr.62;65]

Đến chương này, bạn đọc không tránh khỏi cái cảm giác bực mình bởi những đám đông vô duyên, vô tích sự đến như vậy Và ngay cả trong cách miêu tả của nhà văn, ta cũng thấy bà vô cùng “dị ứng” với những kiểu con người như thế Những tính cách bỉ ổi chịu hiệu ứng lây lan khi cá thể người trở thành nhân tố của đám đông người Nhìn từ lí thuyết của Tâm lí học đám

đông, chúng ta thấy xuất hiện rất rõ trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc một

nguyên nhân mà cũng là hệ lụy dẫn đến sự xuất hiện những tính cách đặc thù của đám đông là “sự lây nhiễm” [11, tr.52] Đó là những đám đông vô tích sự

Ở cuối chương, Y Ban còn đưa ra một câu nghi vấn khá đắt: Kì lạ, đám đông

này rất ít đàn bà Những người đàn bà còn đang mải việc [6, tr.65] Nghi vấn

nhưng rồi lại có câu trả lời ngay cho vấn đề Trong không gian đó không có

đàn bà, cái quan niệm dân gian mà người ta hay thuận miệng nói “Ba người

đàn bà cộng thêm ba con vịt thành ra cái chợ” thì nay chắc đã “chuyển vế” mất rồi

Hay Kim trong Lại đám đông phải khốn đốn vì những đám đông của người chồng Một bối cảnh khác, bãi bia của đám đàn ông, "không phải là

đám đông vô tích sự nhất trên đời… nhưng với những người phụ nữ thì đó là đám đông vô tích sự nhất trên đời [6, tr.68] Nhậu nhẹt, tụ tập cũng có thể tạo

nên những đám đông; những đám đông đó đang tồn tại khá phổ biến trong

cuộc đời này Và những thân phận đàn bà trong tác phẩm đã không biết bao

nhiêu lần phải quằn quại vì những đám đông như thế Tác giả cố tình để cho người chồng say rượu ở bãi bia có những hành động ve vãn người đàn ông ngồi cùng bàn nhậu, một động tác khá bẩn thỉu (dù chỉ là trong tưởng tượng của Kim) Có thể là rất khó để hiểu được dụng ý sâu xa của Y Ban trong những chi tiết này Song ta vẫn cảm nhận được rằng, chẳng có người đàn bà nào lại có được cái cảm giác dễ chịu trước những bãi bia và cái hậu của những bãi bia đó

Qua không gian này, Y Ban đã nêu lên cái thực trạng đang diễn ra hằng ngày ra trong cuộc sống hiện tại Không gian đám đông còn là một thứ không

gian lấy số lượng để bóp nghẹt đời người, lấy mạnh thắng yếu, lấy đông để ức

hiếp cá nhân đơn lẻ Linh trong Kiêu căng tụ phụ vô pháp vô thiên cũng vì

sức đè của tập thể, của cái không gian đám đông chưa gọi thành tên đó mà phải chịu oan ức Sống trong không gian đó Linh không thể nào thắng được thủ trưởng: “Những người cầm đầu hiện nay càng có khuynh hướng thay thế quyền lực công thì quyền lực công càng bị chất vấn và suy yếu đi Sự bạo ngược của những ông chủ mới này làm đám đông ngoan ngoãn vâng lời họ hơn cả khi họ đã từng vâng lời chính quyền’’ [11, tr.177] Vậy nên, thời hiện đại được định tính bằng sự lên ngôi của những đám đông được người cầm đầu dẫn dắt Trong cái không gian bức bí của phòng họp với một “đám đông” đang lập bè kéo cánh với nhau để loại trừ một phần tử; khi phần tử đó không chịu hoặc không thể dung hòa trong cái luật mà đám đông đặt ra Trong đám

đông đó có những đồng chí với nhau nhưng họ lại tẳng tay chỉ vào mặt đồng

chí của mình và nói ra những tội của đồng chí mình vì sợ thủ trưởng (hoặc lấy lòng thủ trưởng) [6, tr.92] Hai chữ “đồng chí” thiêng liêng của thời xưa e

rằng thời nay cũng đã khác Trong một không gian như vậy, con người khó

mà có thể được “bình yên”

Hình tượng đám đông trong tác phẩm là môi trường sống gắn liền với những tệ nạn đang xảy ra hằng ngày Đám đông bỏ bê công việc, đám đông nhậu nhẹt la cà, đám đông hách dịch, cửa quyền Những đám đông đó đang góp phần làm mờ nếp văn hóa và làm khốn đốn những thân phận đàn bà Y Ban đã dùng kiểu không gian này để lật tẩy cái mặt trái của xã hội Đưa ra một vấn đề mà ít có nhà văn nào chạm tới, con mắt của nhà văn đã nhận chân

ra vấn đề; nó chạm vào trái tim nhạy cảm của tác giả và thôi thúc cây bút phải phơi bày nó lên những trang văn Liên tục lựa chọn không gian như vậy là một dụng ý nghệ thuật đặc sắc của Y Ban Đây là kiểu không gian độc đáo, mới lạ góp phần tạo nên một thế giới nghệ thuật rất riêng của nhà văn

2.1.3 Không gian của “thế giới phẳng”

Trong “Trò chơi hủy diệt cảm xúc”, người đọc có thể nhận ra ngay một

cách thể hiện mới, một trò chơi mới mà nữ nhà văn luôn biết cách giữ cho cái tôi không rơi vào những lối mòn Tinh tế, có đôi chỗ tinh quái, Y Ban đã dẫn người đọc vào một cuộc khám phá nội tâm bằng những phương tiện kĩ thuật đang ngập tràn và ngày càng trở nên thiết yếu trong cuộc sống con người: máy tính và internet Thế giới này bắt đầu được dàn phẳng ra với sự hỗ trợ tuyệt vời của công nghệ Nhưng chính nó cũng đang chịu sự tàn phá, hủy diệt của con người Đặc biệt là cảm xúc - món quà vô giá mà chỉ con người mới được tạo hóa ban tặng, đã và đang bị biến dạng, chi phối, lấn át, có nguy cơ biến mất một cách lạnh lùng Sự xuất hiện của máy tính và internet giúp cho con người làm việc một cách nhanh chóng hơn, hiện đại hơn, tiện dụng hơn Nhưng chính con người đã lạm dụng nó một cách thái quá Internet có thể giúp giao lưu, kết nối bạn bè bốn phương, là kênh giao lưu thông tin kinh tế, văn hóa, giải trí, xã hội tiện ích Không thể phủ nhận được những chức năng

to lớn mà nó đem lại, internet còn có nhiều mặt trái của nó nếu như chúng ta không biết tự làm chủ mình và khai thác một đúng cách Thực tế đã có không

ít những hệ lụy: những trang web đen, những thông tin phản động,… và đặc biệt là đã có không ít bi kịch về tình người được xem là hệ lụy tai ác của thế giới phẳng

Chat đúng là một trò chơi, một trò chơi chỉ có thể có ở cái thời toàn cầu hóa; internet đủ sức tạo ra một thế giới ảo, tồn tại song song, thậm chí xâm lấn vào cái thế giới thực mà mỗi người chúng ta đang sống, đang phải đối mặt từng ngày từng giờ Vào một ngày đẹp trời, một người phụ nữ Việt Nam đã chấp nhận tham gia trò chơi viết những bức thư online cho một người đàn ông

Ấn Độ mà cô không hề quen biết, mục đích là phá hủy cuộc tình online của người đàn ông ấy với một người đàn bà khác, và cái giá của chiến thắng là 100.000 USD Suốt tám tháng trời, họ thư qua thư lại; cái ảo vẫn là cái ảo nhưng đồng thời nó cũng là cái thực, thực đến mức không thể thực hơn Ở một thế giới mà người ta không phải chạm mặt nhau, không phải chịu đựng

sự cọ xát của những quan hệ thực, hai người được bộc lộ những cảm xúc,

những suy nghĩ rất thực của mình về mọi chuyện: công việc, cuộc sống gia

đình, tình yêu, hạnh phúc và đau khổ… qua “Những bức thư online” (dài gần

100 trang, bằng độ dài của chín chương còn lại) Chắc rằng sẽ có rất nhiều bạn đọc bị lôi cuốn bởi lối viết văn của chương này, cũng giống như Kim;

“Bởi một lẽ đơn giản là ở đó giúp họ có thể nói ra những điều mà - do định kiến xã hội, do việc phải đeo những mặt nạ đã được mặc định - họ chỉ dám cất giữ trong những suy nghĩ thầm kín Ví như những rung động “ngoài chồng ngoài vợ”, những khao khát được thăng hoa trong tình yêu mà họ muốn nhưng không thể, không hề thỏa mãn, những ẩn ức về đời sống tình dục…” [18]

Chat - là một hình thức nói chuyện tâm sự trực tuyến để sẻ chia, tâm sự cùng bạn bè Không gian của nó được dàn phẳng, nếu như ban đầu mục đích của những bức thư online của Kim chỉ là nghiên cứu về tính kĩ luật của người

Ấn Độ thì ngay lập tức nó lệch đường ray và nhanh chóng trở thành những bức thư tình Ở đây ta thấy đã có sự kết hợp giữa không gian của thế giới phẳng và không gian thực Đó là hiện tại với sự tự ý thức của nhân vật trước một cuộc sống đang khô cằn với một không gian ảo - nơi mà nhân vật có thể nếm trải được tình yêu và ý nghĩa cuộc đời Mỗi kiểu không gian có một tác dụng khác nhau làm cho nhân vật được soi chiếu từ nhiều góc độ, làm nổi rõ diễn biến của bi kịch nội tâm nhân vật Sự kết hợp, chồng lấn không gian mạng đã tạo nên một lối viết cuốn hút của phong cách nghệ thuật tiểu thuyết

Y Ban

Ở trong không gian của “thế giới phẳng” nhân vật có thể trải nghiệm được tình yêu của mình Biên độ không gian được mở rộng, nó đã vượt ra ngoài ranh giới của sự kiểm soát của nhân vật Kim đã vượt ra khỏi cái không gian của gia đình, không gian của những đám đông khó chịu, bóp nghẹt cuộc đời mình để đến với một không gian riêng tư, kín đáo Nơi mà tình yêu có thể lên tiếng và được đáp lại Chính cái không gian nghệ thuật ấy đã cho ta thấy cái bản chất rất đỗi đàn bà trong con người Kim Được sống trong không gian

như vậy, Kim mới thực sự là chính mình, có thể đứng vững bằng hai chân mà không cần gượng ép, và cười bằng nụ cười xuất phát từ tiếng nói của con tim

Có thể nói, Kim trong không gian ấy đã có một số phận riêng, với những tâm sự riêng mà chỉ mình Kim và mảnh ghép Ấn mới có thể hiểu được Kim đã lọt vào không gian ấy một cách ngẫu nhiên, nhưng sự tồn tại của Kim trong khoảng không gian đám đông của thế giới phẳng là một cách cố ý Bởi Kim phát hiện ra rằng, ở đó cô có thể hạnh phúc hơn cái đời thực mà cô đang nghẹn ngào nếm trải Nếu như trước đây Kim chưa từng được nghe những lời yêu thương một cách ngọt ngào thì giờ đây nó đến với Kim mỗi ngày Kim cũng đã có những cuộc làm tình trong cái không gian ấy Đã có lúc tưởng chừng như phải bước chân ra khỏi thế giới đó, dừng lại cuộc chơi khi phát hiện ra mảnh ghép trong thế giới kia cũng như những người đàn ông khác trong cuộc đời này Họ sẵn sàng trao yêu thương cho những ai đến gần họ Nhưng cuối cùng Kim cũng bỏ qua những hờn ghen để tiếp tục cuộc yêu, chỉ

vì rằng cô không thể sống thiếu nó nữa rồi Cuộc sống trong không gian của thế giới mạng dàn phẳng ấy đã tạo cho cô động lực để duy trì cuộc hôn nhân trong thực tại

Không gian trong tác phẩm đã giúp nhà văn thể hiện ý đồ sáng tạo và cái nhìn của mình về cuộc sống hiện đại Bên cạnh cái thực là cái hư, bên cái được là cái mất Cũng qua đó nhà văn muốn cảnh báo về nguy cơ bị hủy diệt cảm xúc đang tiềm ẩn trong cái cách mà con người hiện đại đang sử dụng phương tiện công nghệ thông tin

Sử dụng nhiều kiểu không gian khác nhau trong tác phẩm, vừa thực vừa ảo, tác giả đã lắp ghép nhiều mảnh vỡ khác nhau để làm nên sự phức tạp của cuộc sống thực tại Không gian đời thường, không gian đám đông khẳng định sự tồn tại của nhân vật với những bi kịch và nỗi đau, còn trong cái không gian ảo của thế giới phẳng khẳng định sự tồn tại của nhân vật với những ẩn

ức, những niềm hạnh phúc đáng ra trong đời thực những người phụ nữ được nhận Cuộc đời là một mớ hỗn độn của mọi giá trị và tiểu thuyết là một “trò chơi”, trong đó nhà văn diễn tả cuộc chơi với nhiều cung bậc khác nhau Khi người đọc tiếp xúc với không gian tác phẩm cũng đồng nghĩa với lúc mà họ cùng tham gia vào trò chơi để giải mã tác phẩm

2.2 Thời gian nghệ thuật

Thời gian nghệ thuật là phạm trù đặc trưng của văn học, bởi văn học là nghệ thuật thời gian “Khác với thời gian khách quan được đo bằng đồng hồ

và lịch, thời gian nghệ thuật có thể đảo ngược, quay về quá khứ, có thể vượt tới không gian xa xôi, có thể dồn nén một khoảng thời gian dài trong chốc lát, lại có thể kéo dài cái chốc lát thành vô tận… Thời gian nghệ thuật thể hiện sự

tự cảm thấy của con người trong thế giới ” [8, tr.322] Thời gian nghệ thuật có vai trò to lớn trong việc tái tạo thực tại nghệ thuật, tổ chức nên nội dung và hình thức tác phẩm để khám phá thế giới và con người Nó vừa khách

thể, vừa là chủ thể, vừa là phương tiện phản ánh Đặc điểm của thời gian nghệ

thuật là nó luôn mang tính cảm xúc và ý nghĩa nhân sinh, quan niệm nhân văn, do đó nó mang tính chủ quan Việc khám phá thời gian nghệ thuật trong

Trò chơi hủy diệt cảm xúc của Y Ban, sẽ giúp chúng ta hiểu rõ các giá trị tư

tưởng thẩm mĩ về đời sống mà nhà văn gửi gắm qua tác phẩm

2.2.1 Thời gian của những kí ức bị chấn thương

Những hồi tưởng trong Trò chơi hủy diệt cảm xúc hiện ra theo những

dòng cảm xúc của nhân vật Lần theo những dòng thời gian hoài niệm của Kim là chuỗi niềm vui, nụ cười và nước mắt Nỗi đau hiện tại là những cú sốc liên tiếp từ việc phát hiện ra chồng ngoại tình và mảnh ghép của mình cũng đang đồng thời hẹn hò với chị em song sinh Hình ảnh của Kap trên trang chat của chị gái dội vào tâm trí Kim làm gợi lại trong cô kí ức của một thời xa vắng Trở về với quá khứ, với hoài niệm về những cái đã qua hiện thực được

nhìn nhận lại một cách toàn diện đầy nghiệt ngã Cuộc sống hiện tại đã bị đổ

vỡ Bi kịch ngoại tình cũng đã xảy ra ngay chính trong gia đình của Kim, không phải chỉ là một phía mà là cả hai người Để rồi nhân vật hoài nghi về quá khứ, phải chăng những gì được mất của ngày hôm qua đã đem đến những

hệ quả của hiện tại và cả những hệ lụy trong tương lai

Kí ức của một thời tuổi trẻ tràn về trong Kim, khi có điều kiện, những

kí ức đó lại hiện về một cách rõ ràng, nhanh chóng qua một số từ đặc trưng mang tính hồi tưởng: “cái hồi mới lấy nhau”, “ngày trước”, “còn nhớ” Hiện tại ngày càng chấn động, bế tắc làm cho con người quay về với quá khứ mà suy nghĩ, mà chiêm nghiệm lại cuộc sống Cũng hẹn hò yêu đương nhưng ta thấy cái tình yêu đó đã thiếu đi sự thơ mộng, ngất ngây, lãng mạn ngay từ những ngày đầu Rồi khi tình yêu đó đi đến hôn nhân người đọc cũng nhận ra

sự bất ổn ngay trong những dòng kí ức của Kim Trong cái cách mà vợ chồng xưng hô, cái cách mà họ chăm sóc, yêu thương nhau đã có cái gì đó là lạ, khác người Có một người chồng một người vợ, một sự gắn kết và một tình yêu vợ chồng kì lạ như thế chăng? Hạnh phúc mang nhiều gương mặt và cuộc đời thì phong phú hơn sự hiểu biết vốn có của con người nhiều lắm! Cuộc sống quá khứ như là một dự báo cho những gì đang diễn ra trong hiện tại Cuộc sống đó thực chất đã không còn có tình yêu Kim - một người đàn bà biết chịu đựng đã cố gắng hài lòng với tất cả những gì mình đang có Nhưng

sự ngụy trang của Kim đã bị chính bản thân mình phát giác Để rồi Kim tự nhận ra rằng thứ mà mình và cả chồng đang thiếu là tình yêu Cái mà bấy lâu nay duy trì cuộc hôn nhân của họ chỉ là trách nhiệm

Những gì mà bấy lâu nay Kim dồn nén gặp chấn động của hiện tại nên

đã bị bung ra Vừa là thổ lộ, vừa là tâm sự nhưng cũng đồng thời là lời biện minh cho hành động ngoại tình của mình Trong gia đình một tay Kim làm

chủ, từ việc mua nhà cho đến từng cái kim sợi chỉ đều vào tay cô: Ả làm chủ