Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học chủ đề “cảm ứng điện từ” vât lý 11

Giả thuyêt khoa học Nếu tổ chức dạy học phần “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 theo hướng hoạtđộng trải nghiệm là cho học sinh tìm hiểu, giải thích các hiện tượng hay gặp trongcuộc sống hàng n

1.3 Một số hình thức hoạt động tải nghiệm sáng tạo 101.4 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm 12

II Tổ chức dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm phần “Cảm ứng

2.1 Phân tích phần “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 theo hướng hoạt động

2.1.1 Mục tiêu phần “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 152.1.2 Cấu trúc nội dung phần “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 172.2 Thực trạng về dạy học phần “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 17

2.2.3 Nguyên nhân của thực trạng nói trên và một số giải pháp 182.3 Đặc điểm phần “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 192.4 Quan hệ giữa mục tiêu, chương trình, nội dung phần “ Cảm ứng

điện từ” vật lí 11 với mục tiêu, nội dung hoạt động trải nghiệm 192.5 Xây dựng nội dung học tập phần “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 theo

2.6 Đề xuất tiến trình tổ chức cuộc thi trong dạy học theo hướng hoạt

động trải nghiệm phần “ Cảm ứng điện từ” Vật lí 11 21

3.2 Đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm 27

3.4 Phân tích diễn biến và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 28

A MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, hiện nay ngành giáo dục đang triển khai đổi mới sâurộng cả về nội dung chương trình và phương pháp dạy học Chương trình giáo dụcphổ thông 2018 được thiết kế chú trọng vào bản chất, ý nghĩa vật lí của các đốitượng, đề cao tính thực tiễn; tránh khuynh hướng thiên về toán học; tạo điều kiện

để giáo viên giúp học sinh phát triển tư duy khoa học dưới góc độ vật lí, khơi gợi

sự ham thích ở học sinh, tăng cường khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn

Bên cạnh đó các phương pháp giáo dục của môn Vật lí góp phần phát huytính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học Tùy theo yêu cầu cần đạt, có thể

sử dụng một hoặc phối hợp nhiều phương pháp dạy học trong một chủ đề Cácphương pháp dạy học truyền thống (thuyết trình, đàm thoại, ) được sử dụng theohướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh Tăng cường sử dụng cácphương pháp, hình thức tổ chức dạy học tiên tiến đề cao vai trò chủ thể học tập củahọc sinh (thảo luận, tranh luận, đóng vai, dự án, theo trạm, theo góc ) Các hìnhthức tổ chức dạy học được thực hiện đa dạng và linh hoạt; kết hợp các hình thứchọc cá nhân, học nhóm, học ở lớp, học theo dự án học tập, tự học, Đẩy mạnh ứngdụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học vật lí

Qua quá trình nghiên cứu và giảng dạy chương trình Vật lí 11, tôi thấy kiếnthức phần “Cảm ứng điện từ” có rất nhiều ứng dụng trong đời sống và kĩ thuật.Giáo viên có thể tổ chức cho các nhóm học sinh nghiên cứu cấu tạo, công dụng,nguyên tắc hoạt động, tự thiết kế và làm thí ngiệm ở nhà tạo cơ hội rèn luyện kĩnăng, thao tác thí nghiệm, biết ứng dụng kiến thức vào trong đời sống và kĩ thuật,điều này làm cho việc hiểu kiến thức của học sinh trở nên sâu sắc và bền vững

Chính vì những lí do trên, với mong muốn góp phần vào việc đổi mới nângcao chất lượng và hiệu quả dạy học môn Vật lí ở trường THPT, tôi chọn đề tài

nghiên cứu: Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học chủ đề “cảm ứng điện từ”-Vât lý 11

3 Giả thuyêt khoa học

Nếu tổ chức dạy học phần “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 theo hướng hoạtđộng trải nghiệm là cho học sinh tìm hiểu, giải thích các hiện tượng hay gặp trongcuộc sống hàng ngày, thiết kế, chế tạo các ứng dụng trong khoa học kỹ thuật,trong đời sống thì sẽ tạo được sự hứng thú cho học sinh trong học tập, giúp phát

triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu của đề tài

- tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học phần “Cảm ứng điệntừ” vật lý 11

- Một số thí nghiệm ứng dụng kiến thức phần “Cảm ứng điện từ” phục vụcho dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Cơ sở lý thuyết về dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm và hìnhthức dạy học dự án nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễncho học sinh

* Phạm vi nghiên cứu đề tài:

Hoạt động dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm một số kiến thứcphần “Cảm ứng điện từ” Vật lí 11

5 Nhiêm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục theo hướng hoạt động trải nghiệm

và cơ sở lý luận của các phương pháp, quan điểm dạy học hiện đại, trong đó đặcbiệt quan tâm đến cơ sở lý luận của dạy học dự án

- Nghiên cứu mục tiêu dạy học về kiến thức, kỹ năng, thái độ, phát triểnnăng lực mà học sinh cần đạt được khi học các kiến thức phần “Cảm ứng điện từ”.Qua đó, xác định những thí nghiệm, ứng dụng kỹ thuật có thể chế tạo trong dạyhọc theo hướng hoạt động trải nghiệm phần này

- Tìm hiểu thực tế dạy học các kiến thức phần “Cảm ứng điện từ”

- Vận dụng lí luận của dạy học dự án để thiết kế tiến trình dạy học một sốkiến thức phần “Cảm ứng điện từ” theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn

đề cho học sinh

-Xây dựng công cụ đánh giá phát triển năng lực giải quyết vấn đề của họcsinh trong dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi của nội dung

và quy trình dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm đã xây dựng và bước đầuđánh giá hiệu quả của dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm về việc pháttriển năng lực giải quyết vấn đề và chất lượng nắm vững kiến thức của học sinh

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nhiệm vụ trên chúng tôi sử dụng phối hợp các phương

pháp nghiên cứu sau: - Phương pháp nghiên cứu lí luận:

+ Nghiên cứu văn kiện của Đảng, chỉ thị của Bộ giáo dục và Đào tạo

+ Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học Vật lí và giáo dục học,

chương trình, nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập Vật lí.

+ Nghiên cứu cơ sở lí luận của dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệmtrong dạy học Vật lí ở trường phổ thông

+ Nghiên cứu cơ sở lí luận về việc thiết kế, chế tạo và sử dụng các dụng cụthí nghiệm đơn giản

- Phương pháp điều tra, quan sát thực tiễn:

+ Nghiên cứu thực tiễn dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm ở cáctrường trung học phổ thông

+ Tiến hành khảo sát bằng phương pháp điều tra, phương pháp phỏng vấn

và đàm thoại với HS và GV; tham quan phòng thí nghiệm Vật lí, tham khảo kếhoạch sử dụng các thiết bị Vật lí ở các trường trung học phổ thông

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của của quytrình tổ chức dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm đã thiết kế đối với việcphát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh bao gồm nội dung, hình thức tổchức dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm về phần “Cảm ứng điện từ”

I Cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm

để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

II Tổ chức dạy học theo hướng hoạt động trải nghiệm một số nội dung

phần “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11

III Thực nghiệm sư phạm

B NỘI DUNG:

I Cở sở lí luận, cơ sở thực tiễn của đề tài

1 Cơ sở lí luận của đề tài

1.1 Khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiếnhành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường Hoạt động trải nghiệmsáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học cácmôn văn hóa trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạyhọc Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hànhđộng của học sinh, hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ khai thác kinh nghiệm củamỗi cá nhân, tạo cơ hội cho các em vận dụng một cách tích cực những kiến thức

đã học vào thực tế và đưa ra được những sáng kiến của mình, từ đó phát huy vànuôi dưỡng tính sáng tạo của mỗi cá nhân của học sinh

+ Trong tên gọi "trải nghiệm sáng tạo" thì: “trải nghiệm” là phương thức giáodục và “sáng tạo” là mục tiêu giáo dục

+ Trong chương trình sách giáo khoa hiện hành, hoạt động trải nghiệm sáng tạokhông gọi là môn học mà là hoạt động giáo dục Các hoạt động giáo dục là hoạtđộng nhằm phát triển những phẩm chất nhân cách, kỹ năng sống hay là năng lựctâm lý xã hội giúp con người có thể thích nghi, thích ứng với xã hội, làm chủ bảnthân, biết sống tích cực và hạnh phúc Đây là những mặt vô cùng quan trọng đểtạo nên cuộc sống có ý nghĩa của mỗi cá nhân

1.2 Vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo

- Tổ chức cho học sinh học tập qua tổ chức hoạt động trải nghiệm là một conđường cách thức đổi mới giáo dục trong nhà trường đã được nhiều tổ chức nghiêncứu và các nhà khoa học trên thế giới chỉ ra vai trò to lớn đối với giáo dục.và dạyhọc

- UNESCO cho rằng, hoạt động học tập dựa trên sự trải nghiệm của học sinh

sẽ tạo ra môi trường học tập suốt đời cho học sinh

- J.Dewey và A Ballewx, thì khẳng định: chính hoạt động trải nghiệm là chấtkeo gắn kết nhà trường và cuộc sống

- Nhà giáo dục M Lindeman muốn nhấn mạnh vai trò của hoạt động trảinghiệm là hình thức đặt học sinh vào giải quyết các vấn đề các tình huống thực tiễnngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

- Các nhà khoa học khác lại làm nổi bật vai trò phát triển năng lực sáng tạocủa học sinh dựa vào môi trường học tập, bởi chính cuộc sống sẽ kích thích sựsáng tạo của học sinh

- Sự phát triển năng lực của học sinh cũng được chỉ rõ trong hoạt động trảinghiệm Học sinh sẽ được phát huy năng lực thích nghi, năng lực sáng tạo dựa trên

sự huy động kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân cho phù hợp với bốicảnh tình huống thực tiễn Như vậy:

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo làm tăng tính hấp dẫn trong học tập Hình

thức dạy học trải nghiệm là hình thức giáo dục học sinh theo hình thức dạy họcngoài thực tế, trên các vật thật có vị trí, vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa hoạtđộng giảng dạy và học tập trên lớp với giáo dục học sinh ngoài lớp

- Phát huy được tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh Khai

thác tiềm năng của học sinh bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình Học tập trảinghiệm chú trọng vào việc giúp học sinh khai thác những tiềm năng sẵn có,định hình những thói quen, tính cách tốt ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

để tạo nền móng vững chắc cho sự phát triển tiếp theo Khuyến khích tối đa sựsáng tạo của học sinh

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên ngành Nội dung học tập trải nghiệm rất phong phú và đa dạng mang tính

tổng hợp kiến thức kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáodục như: giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm

mĩ và thể chất,…Chính nhờ đặc trưng này mà học tập trải nghiệm trở nên gầngũi, thiết thực với cuộc sống, giúp các em vận dụng vào trong cuộc sống mộtcách dễ dàng và thuận lợi hơn

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp gắn kết giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường Hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo có sức hút

mạnh mẽ, có sự tham gia, phối hợp liên kết với lực lượng giáo dục trong và ngoàinhà trường như: cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, những tổ chức….Tùythuộc nội dung, tính chất của từng hoạt động mà sự tham gia của các lực lượng

có thể là trực tiếp hay gián tiếp

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắn kết giữa người dạy và người học Dạy

học bằng trải nghiệm đòi hỏi người dạy phải tuân theo phong cách người hỗ trợ,hướng dẫn để giúp người học thu được kiến thức từ những kinh nghiệm thực tế,đồng thời phải phù hợp với phong cách của người học nhằm phát huy tốt nhất khảnăng và sự sáng tạo ở người học

- Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là mô hình học tập tiên tiến nhằm giúp học sinh hoàn thiện bản thân mình Tạo ra sự tự tin cho học sinh trong học tập, hình

thành năng lực học tập cho học sinh: lập kế hoạch, tổ chức làm việc nhóm, thuthập và xử lí thông tin, lập báo cáo, thuyết trình, đánh giá và tự đánh giá Quacác giờ học đó, học sinh sẽ cảm thấy yêu thích môn học và hiểu kiến thức mộtcách sâu sắc hơn Ngoài ra, học tập trải nghiệm là điều kiện học hỏi lẫn nhau, giúphọc sinh phát huy tính tích cực tự học, sáng tạo, tính tự giác, giúp các em pháthuy tốt các kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác

1.3 Một số hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có nội dung rất đa dạng và mang tính tíchhợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục

và được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau Mỗi một hình thức trên đềutiềm tàng trong nó những khả năng giáo dục nhất định Sau đây là một số hìnhthức trải nghiệm sáng tạo cụ thể:

a) Hoạt động câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những

nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu, dưới định hướng củanhững nhà giáo dục, nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữacác học sinh với nhau và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớnkhác Hoạt động này tạo cơ hội cho học sinh được chia sẻ những kiến thức,hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát triển các

kĩ năng của học sinh

b) Hội thi/cuộc thi là một trong những hình thức tổ chức hoạt động hấp

dẫn, lôi cuốn học sinh và đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục, rènluyện và định hướng giá trị cho tuổi trẻ Việc tổ chức hội thi/ cuộc thi cho họcsinh là một yêu cầu quan trọng, cần thiết của nhà trường, của giáo viên trongquá trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo Mục đích tổ chức hộithi/cuộc thi nhằm lôi cuốn học sinh tham gia một cách chủ động, tích cực vàocác hoạt động giáo dục của nhà trường; thu hút tài năng và sự sáng tạo của họcsinh, phát triển khả năng hoạt động tích cực và tương tác của học sinh, gópphần bồi dưỡng cho các em động cơ học tập tích cực, kích thích hứng thú trongquá trình nhận thức

c) Trò chơi là một loại hình hoạt động giải trí, thư giãn, những trò chơi

trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo phù hợp nhiều khi có tác dụng rất tíchcực Trò chơi là hình thức tổ chức các hoạt động vui chơi với nội dung kiếnthức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có tác dụng chơi mà học, học mà chơi

d) Hoạt động tham quan, dã ngoại là hình thức tổ chức học tập thực tế

hấp dẫn đối với học sinh giúp các em có được những kinh nghiệm từ thực tế, từcác mô hình, cách làm hay và hiệu quả trong một lĩnh vực nào đó, từ đó có thể

áp dụng vào cuộc sống của chính các em; tăng cường cơ hội cho học sinh giaolưu, chia sẻ và thể hiện tốt khả năng vốn có của mình, là môi trường tốt để các

em tự khẳng định mình, thể hiện tính tự quản, tính sáng tạo và biết đánh giá sự

cố gắng, sự trưởng thành của bản thân

d) Diễn đàn là một hình thức tổ chức hoạt động được sử dụng để thúc đẩy

sự tham gia của học sinh thông qua việc các em trực tiếp, chủ động bày tỏ ýkiến của mình với đông đảo bạn bè, nhà trường, thầy cô giáo, cha mẹ và nhữngngười lớn khác, giúp các em nâng cao khả năng tự tin và xây dựng các kĩ năngcần thiết như kĩ năng trình bày vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe, kĩnăng thể hiện sự tự tin, kĩ năng phát hiện vấn đề

e) Hoạt động giao lưu là hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều

kiện cần thiết để cho học sinh được tiếp xúc và trao đổi thông tin với nhữngnhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp các em

có được những nhận thức, tình cảm, thái độ phù hợp, có được những lờikhuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách

g) Sinh hoạt tập thể là hình thức truyền tải những bài học về đạo đức, luân

lí, giá trị đến với học sinh một cách nhẹ nhàng, hấp dẫn và giúp các em đượcvui chơi, thư giãn Sinh hoạt tập thể được tổ chức dưới những hình thức hoạtđộng như: ca hát, nhảy múa, vui chơi, dân vũ, diễn kịch, múa hát sân trường,khiêu vũ

h) Sân khấu tương tác (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ

thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó vở kịch chỉ có phần mởđầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia.Phần trình diễn chính là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thựchiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả.Mục đích của hoạt động này nhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để học sinhđưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử lí tình huống thực tế gặp phải trong bất

kì nội dung nào của cuộc sống, tạo cơ hội cho học sinh rèn luyện nhiều kĩ năngtrong cuộc sống

1.4 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm

a) Phương pháp làm việc nhóm

Một trong những yếu tố thành công của một chương trình, dự án hoặc một tiếthọc chính là sự khơi nguồn, dẫn lối từ những sáng kiến, ý tưởng sáng tạo vềphương pháp, cách thức tổ chức của người giáo viên trong chương trình đó Làmviệc theo nhóm là phương pháp tổ chức dạy học - giáo dục, trong đó giáo viên sắpxếp học sinh thành những nhóm theo hướng tạo ra sự tương tác trực tiếp giữa cácthành viên, từ đó học sinh trong nhóm trao đổi, giúp đỡ và cùng nhau phối hợp làmviệc để hoàn thành nhiệm vụ chung của nhóm, khi tiến hành làm việc theo nhómtrong hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cần tiến hành theo các bước sau:

Bước 1 : Chuẩn bị cho hoạt động

- Giáo viên hướng dẫn học sinh trao đổi, đề xuất vấn đề, xác định mục tiêu,nhiệm vụ, cách thực hiện và lập kế hoạch; tự lựa chọn nhóm theo từng nội dung;phân công nhóm trưởng và các vai trò khác cho từng thành viên;

- Điều chỉnh hoạt động của nhóm khi thấy cần thiết

Bước 3 : Đánh giá hoạt động

- Lôi cuốn học sinh nhận xét, đánh giá về kết quả hoạt động của nhóm,mức độ tham gia của từng thành viên;

- Đưa ra kết luận gồm kết quả hoạt động và mức độ thể hiện các kĩ năng

- Sau buổi báo cáo kết quả, các nhóm khác cùng tham gia đánh giá

b) Phương pháp giải quyết vấn đề

Giải quyết vấn đề là một phương pháp giáo dục nhằm phát triển năng lực tưduy, sáng tạo, giải quyết vấn đề của học sinh Các em được đặt trong tình huống cóvấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đề giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kĩ năng vàphương pháp Phương pháp trên được tiến hành theo các bước cụ thể như sau:

B ư ớc 1 : Nhận biết vấn đề

B ư ớc 2 : Tìm phương án giải quyết

B ư ớc 3 : Quyết định phương án giải quyết

c) Phương pháp tích hợp liên môn

Hình thức dạy học tích cực, mang lại nhiều kết quả, phát huy tính chủ độngsáng tạo hiệu quả đối với người học, phù hợp lứa tuổi và có tính thực tiễn nên sinhđộng, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh.Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thứctổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức mộtcách máy móc

d) Phương pháp dạy học dự án

Dạy học dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện mộtnhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, có tạo ra cácsản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lựccao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việcthực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làmviệc nhóm là hình thức cơ bản của DHDA

Có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Các dự án học tập góp phần gắn việc học tập trongnhà trường với thực tiễn đời sống, xã hội Trong những trường hợp lý tưởng, việcthực hiện các dự án có thể mang lại những tác động xã hội tích cực

Định hướng hứng thú người học: HS được tham gia chọn đề tài, nội dung họctập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra, hứng thú của người học cầnđược tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện dự án

Tính phức hợp: Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặcmôn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp

Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa

nghiên cứu lý thuyết và vận dung lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành.Thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹnăng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học.

Tính tự lực cao của người học : Trong DHDA, người học cần tham gia tíchcực và tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi vàkhuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học GV chủ yếu đóng vai trò

tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ Tuy nhiên mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm,khả năng của HS và mức độ khó khăn của nhiệm vụ

Cộng tác làm việc: Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong

đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trongnhóm DHDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng cộng tác làm việc giữacác thành viên tham gia, giữa HS và GV cũng như với các lực lượng xã hội kháctham gia trong dự án Đặc điểm này còn được gọi là học tập mang tính xã hội

Định hướng sản phẩm: Trong quá trình thực hiện dự án, các sản phẩm đượctạo ra Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết, mà trong

đa số trường hợp các dự án học tập tạo ra những sản phẩm vật chất của hoạt độngthực tiễn, thực hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu

Dựa trên cấu trúc chung của một dự án trong lĩnh vực sản xuất, kinh tế nhiềutác giả phân chia cấu trúc của dạy học theo dự án qua 4 giai đoạn sau: Quyết định, lập

kế hoạch, thực hiện, kết thúc dự án Dựa trên cấu trúc của tiến trình phương pháp,người ta có thể chia cấu trúc của DHDA làm nhiều giai đoạn nhỏ hơn Sau đây trìnhbày một cách phân chia các giai đoạn của dạy hoc theo dự án theo 5 giai đoạn

+ Chọn đề tài và xác định mục đích của dự án : GV và HS cùng nhau đề xuất,xác định đề tài và mục đích của dự án Cần tạo ra một tình huống xuất phát, chứađựng một vấn đề, hoặc đặt một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó chú ý đến việc liên

hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội và đời sống Cần chú ý đến hứng thú của người họccũng như ý nghĩa xã hội của đề tài GV có thể giới thiệu một số hướng đề tài để họcviên lựa chọn và cụ thể hoá Trong trường hợp thích hợp, sáng kiến về việc xác định

đề tài có thể xuất phát từ phía HS Giai đoạn này được K.Frey mô tả thành hai giaiđoạn là đề xuất sáng kiến và thảo luận sáng kiến

+ Xây dựng kế hoạch thực hiện: trong giai đoạn này HS với sự hướng dẫn của

GV xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xâydựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu,kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

+ Thực hiện dự án : các thành viên thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề racho nhóm và cá nhân Trong giai đoạn này HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạtđộng thực tiễn, thực hành, những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau.Kiến thức lý thuyết, các phương án giải quyết vấn đề được thử nghiệm qua thực tiễn.Trong quá trình đó sản phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

+ Thu thập kết quả và công bố sản phẩm : kết quả thực hiện dự án có thể được

viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, luận văn… Trong nhiều dự án các sản phẩm vậtchất được tạo ra qua hoạt động thực hành Sản phẩm của dự án cũng có thể là nhữnghành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một sinhhoạt nhằm tạo ra các tác động xã hội Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữacác nhóm sinh viên, có thể được giới thiệu trong nhà trường, hay ngoài xã hội.

+ Đánh giá dự án: GV và HS đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng nhưkinh nghiệm đạt được Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự ántiếp theo Kết quả của dự án cũng có thể đuợc đánh giá từ bên ngoài Hai giai đoạncuối này cũng có thể được mô tả chung thành giai đoạn kết thúc dự án

Ưu điểm: Các đặc điểm của hoạt động trải nghiệm dưới hình thức tổ chức cáccuộc thi đã thể hiện những ưu điểm của PPDH này Có thể tóm tắt những ưu điểm cơbản sau đây của dạy học theo dự án:

- Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội;

- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học;

- Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm;

- Phát triển khả năng sáng tạo;

- Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp;

- Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn;

- Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc;

- Phát triển năng lực đánh giá

e) Phương pháp dạy học hướng giáo dục hoạt động trải nghiệm

Hoạt động trải nghiệm là một cách tổ chức chương trình giảng dạy thực tếtrong đó có tích hợp: khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học Đối với học sinhphổ thông, việc theo học các môn học theo hình thức trải nghiệm còn có ảnhhưởng tích cực tới khả năng lựa chọn nghề nghiệp tương lai Khi được học nhiềudạng kiến thức trong một thể tích hợp, học sinh sẽ chủ động thích thú với việc họctập thay vì thái độ e ngại hoặc tránh né một lĩnh vực nào đó, từ đó sẽ khuyếnkhích người học có định hướng tốt hơn khi chọn chuyên ngành cho các bậc họccao hơn và sự chắc chắn cho cả sự nghiệp về sau

II TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM MỘT SỐ NỘI DUNG PHẦN “ CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ” VẬT LÝ 11

2.1 Phân tích phần cảm ứng điện từ Vật Lí 11 theo hướng hoạt động trải nghiệm

2.1.1 Mục tiêu phần cảm ứng điện từ Vật Lí 11

2.1.1.1 Kiến thức

- Viết được công thức và hiểu được ý nghĩa vật lý của từ thông

- Phát biểu được định nghĩa và hiểu được khi nào thì có hiện tượng cảm ứng điện từ

- Phát biểu được định luật Len-xơ theo những cách khác nhau và biết vận dụng để xác định chiều của dòng điện cảm ứng trong các trường hợp khác nhau

- Phát biểu được định nghĩa và nêu được một số tính chất của dòng điện cô

Fu Viết được công thức tính suất điện động cảm ứng

- Phát biểu được định nghĩa từ thông riêng và viết được công thức độ tự cảmcủa ống dây hình trụ

- Phát biểu được định nghĩa hiện tượng tự cảm và giải thích được hiện tượng

tự cảm khi đóng và ngắt mạch điện

- Viết được công thức tính suất điện động tự cảm

- Nêu được bản chất của năng lượng dự trữ trong ống dây

2.1.1.2 Năng lực

a Năng lực chung

- Năng lực tự học và nghiên cứu tài liệu

- Năng lực trình bày và trao đổi thông tin

- Năng lực nêu và giải quyết vấn đề

- Năng lực hoạt động nhóm

b Năng lực đặc thù môn học

- Vận dụng định luật Len xơ xác định chiều dòng điện cảm ứng

- Vận dụng các công thức đã học để tính được từ thông, suất điện động cảmứng trong một số trường hợp đơn giản

2.1.1.3 Phẩm chất

- Có thái độ hứng thú trong học tập

- Có ý thức tìm hiểu và liên hệ các hiện tượng thực tế liên quan

- Có tác phong làm việc của nhà khoa học.

2.1.2 Cấu trúc nội dung phần “cảm ứng điện từ” Vật lý 11:

c Các cách làm xuất hiện suất điện động cảm ứng

- Cho khung dây quay trong từ trường

- Khung dây đứng yên, nam châm quay

- Cho dòng điện qua khung dây biến thiên làm xuất hiện dòng điện tự cảmtrong khung dây

2.2 Thực trạng về dạy học phần “Cảm ứng điện từ” ở một số trường THPT

trên địa bàn

2.2.1 Mục đích điều tra

Tìm hiểu tình hình dạy học phần “Cảm ứng điện từ” ở một số trường THPTtrên địa bàn tỉnh, đối chiếu với mục tiêu dạy học các kiến thức này để phát hiện ranhững điểm còn hạn chế cả về phương pháp và phương tiện dạy học, phát hiệnnhững sai lầm và hạn chế của cả GV và HS khi dạy và học phần kiến thức này Từ

đó đưa ra được các giải pháp khắc phục khó khăn khi tổ chức dạy học theo hướnghoạt động trải nghiệm nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đối với HS THPT

2.2.2 Kết quả điều tra

- Đối với giáo viên

Các GV đã quan tâm tới việc phát triển các năng lực chung ở HS Tuy nhiêncác năng lực về giải quyết vấn đề và sáng tạo, hợp tác, năng lực tin học chưa đượcquan tâm nhiều

Các GV đã rất quan tâm tới việc hướng dẫn HS vận dụng kiến thức để giảiquyết các vấn đề thực tiễn, định hướng hứng thú ở người học Tuy nhiên, thôngqua hoạt động dạy học trên lớp việc tổ chức để HS tạo ra các sản phẩm hay địnhhướng sản phẩm trong quá trình hướng dẫn HS vận dụng kiến thức để giải quyếtcác vấn đề thực tiễn chưa được nhiều GV quan tâm hay thực hiện Điều này cũng

có thể hiểu rằng HS chưa có nhiều cơ hội được học tập trải nghiệm Các hoạt động

định hướng hứng thú, vận dụng kiến thức vào thực tiễn mới chỉ dừng ở mức độ líthuyết.

GV Vật lý quan tâm đến việc kết nối kiến thức từ các môn Toán học, Côngnghệ, Hóa học, Sinh học, Tin học trong quá trình dạy học Điều này chứng tỏ các

GV đã quan tâm nhiều đến dạy học tích hợp và lựa chọn cách dạy học theo hướnghoạt động trải nghiệm sang tạo để HS được tư duy tổng hợp, học đi đôi với hành

Cơ sở vật chất nhiều trường khá đầy đủ về thiết bị như máy chiếu, hầu hếtcác GV đã sử dụng máy chiếu và máy tính trong quá trình giảng dạy Tuy nhiêncác thiết bị thí nghiệm đã hư hỏng nhiều, do vậy việc GV thực hiện thí nghiệmhoặc cho HS thực hiện thí nghiệm đồng loạt còn rất nhiều khó khăn

- Đối với học sinh:

Đa số học sinh còn lĩnh hội kiến thức một cách thụ động, kĩ năng đọc phântích và giải quyết tình huống của học sinh rất kém nên khả năng giải quyết vấn đề

của học sinh trong giờ học chưa cao.

Phần lớn HS đều cho rằng phần cảm ứng điện từ là một phần kiến thức

tương đối khó Những khó khăn HS thường gặp phải như: Không hiểu và tóm tắtđược bài toán, quên đổi đơn vị, không nhớ lí thuyết, không phân tích được hiệntượng Vật lí xảy ra, không vận dụng được lí thuyết vào bài tập, khó khăn trong tínhtoán, khó xác định được chiều dòng điện cảm ứng,

Đa số HS quen thói thừa nhận học thuộc định nghĩa, công thức rồi áp dụngvào bài toán cơ bản, không đi sâu tìm hiểu, khám phá kiến thức vận dụng vào thực

tế cuộc sống Hầu hết các em đều trông chở vào sự hướng dẫn của giáo viên Do

đó Khả năng diễn đạt của học sinh rất kém, các em thường lúng túng khi diễn đạt ýtưởng của mình về một vấn đề nào đó

2.2.3 Nguyên nhân của thực trạng nói trên và một số giải pháp

* Nguyên nhân

+ GV bộ môn chưa chú trọng đến hình thức hoạt động trải nghiệm cho HS,

vì đây chưa phải là nội dung bắt buộc và không có nội dung trong các kì thi nêncác GV chưa có sự đầu tư cho hoạt động này mà chủ yếu chỉ tập trung vào cáckiến thức giờ chính khóa

+ Kinh phí dành cho hoạt động trải nghiệm còn ít hoặc không có Để tổchức được một hoạt động trải nghiệm cần nhiều thời gian chuẩn bị, có sự đầu tư cả

về vật chất và trí tuệ

+ GV chưa có kinh nghiệm và kĩ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm

* Một số giải pháp cho thực trạng nói trên

Qua nghiên cứu tình hình hoạt động trải nghiệm, cơ sở vật chất, tình hình

GV và HS của một số trường trên địa bàn tôi đề xuất một số giải pháp sau:

Nhà trường cần có kế hoạch chi tiết cho việc tổ chức hoạt động trải nghiệmngay từ đầu năm học và phân bổ kinh phí cho hoạt động này.

Các buổi trải nghiệm tổ chức theo hướng đơn giản hóa, không nên quá cầu

kì về qui mô, GV cố tận dụng các phương tiện dạy học có sẵn và trong điều kiện

có thể chế tạo các dụng cụ, thiết bị phục vụ cho buổi trải nghiệm

Cần phối hợp các tổ chức trong và ngoài trường như Đoàn thanh niên, Côngđoàn, Hội phu huynh trong tổ chức hoạt động trải nghiệm

Trong chương trình phổ thông nên có một số dự án trải nghiệm bắt buộc vớinội dung thiết thực (Tiết kiệm điện, Quang học, ứng dụng của vật lí )

Cần bồi dưỡng kĩ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho GV phổ thôngtrong các đợt bồi dưỡng thường xuyên, tổ chức chuyên đề phương pháp giảng dạyvật lí vể tổ chức hoạt động trải nghiệm

Trên đây là một số giải pháp cho việc tổ chức hoạt động trải nghiệm Vật lí.Còn nhiều khó khăn cho hoạt động này, song cần có sự nỗ lực của thầy và trò thìviệc tổ chức những buổi trải nghiệm Vật lí bổ ích và lí thú là hoàn toàn có thể làmđược

2.3 Đặc điểm phần “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11

Đối tượng nghiên cứu là sự biến thiên của từ thông sinh ra dòng điện cảmứng và các ứng dụng kỹ thuật của dòng điện cảm ứng trong cuộc sống Vì vậy nómang đầy đủ các đặc điểm đặc trưng của môn Vật lý nói chung đó là: tính đa chứcnăng, đa phương án, tính tiêu chuẩn hoá và tính kinh tế

2.4 Mối quan hệ giữa mục tiêu, chương trình, nội dung phần “Cảm ứng điện

từ” Vật lý 11 với mục tiêu, nội dung hoạt động trải nghiệm

Đối chiếu mục tiêu phần “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 với mục tiêu của hoạtđộng trải nghiệm cho thấy có nhiều điểm tương đồng, cả hai đều hướng tới địnhhướng HS vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế Khi dạy học theo hướnghoạt động trải nghiệm phần “Cảm ứng điện từ” Vật lý 11 cho thấy:

Học sinh được trang bị những kiến thức về cách tạo ra dòng điện, cấu tạo vànguyên tắc hoạt động của máy phát điện, động cơ điện Đây là nội dung thuộc vềKhoa học

HS được vận dụng những hiểu biết về Công nghệ để biết sử dụng hiệu quảcác thiết bị điện dân dụng như quạt điện, bàn là, nồi cơm điện Đây là nội dungthuộc về Công nghệ

HS được trang bị kiến thức và kĩ năng về các quy trình tạo ra dòng điện,quy trình chế tạo các sản phẩm ứng dụng kỹ thuật của dòng điện Đây là nội dungthuộc về Kĩ thuật

HS được trang bị những kĩ năng tưởng tượng và dựng hình không gian đểthiết kế máy phát điện xoay chiều 1 pha