Phương pháp dạy học dự án tác phẩm vợ nhặt của kim lân

Trong quá trìnhđổi mới giáo dục, dạy học tích cực hướng đến tổ chức các hoạt động học tập củahọc sinh; chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường học tập cá thể, phốihợp với học

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN TÁC PHẨM VỢ NHẶT CỦA KIM LÂN

BỘ MÔN: NGỮ VĂN

SỞ GIÁO DỤC - ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG 4

TỔ: VĂN-NGOẠI NGỮ

NĂM HỌC : 2020 – 2021

PHẦN MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài.

Trong những năm gần đây, ngành giáo dục đã tiến hành công cuộc đổi mớimột cách mạnh mẽ trên nhiều phương diện: đổi mới chương trình, sách giáo khoa,đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá…Công cuộc đổi mới đónhằm hướng đến một mục đích duy nhất là thay đổi người học từ thụ động tiếp thukiến thức lí thuyết sang vận dụng kiến thức học để giải quyết những tình huống đặt

ra trong thực tiễn, học đi đôi với hành, học để làm chủ cuộc sống Vì vậy dạy họcphải làm sao hình thành ở các em tính tự giác, chủ động, sáng tạo, hướng dẫn các

em giải quyết một tình huống trong thực tiễn Công cuộc đổi mới này nhằm hướngđến đào tạo con người toàn diện: Đức - trí - thể - mỹ

Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã phân tích

và nhận định sâu sắc thực trạng phương pháp dạy học ở nước ta Nghị quyết hội

nghị đã nêu rõ: “Tập trung nâng cao chất lượng dạy và học, tạo ra năng lực tự

học, tự sáng tạo của học sinh, đảm bảo mọi điều kiện và thời gian tự học cho học sinh, phát triển mạnh mẽ vai trò tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân” Luật Giáo dục được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

Việt Nam thông qua năm 2005 quy định rõ: “Phương pháp giáo dục phát huy tính

tích cực, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.

Tuy vậy, hiện nay có nhiều lí do dẫn đến dạy học theo hướng đổi mới chưamang lại kết quả cao như mong muốn Giáo viên đổi mới phương pháp dạy họccòn chậm, chưa đồng bộ, chưa thường xuyên; lối truyền thụ một chiều vẫn làphương pháp chủ đạo; dạy học còn thiên nặng về kiến thức…Nên chưa phát huyđược khả năng sáng tạo của người học cũng như kĩ năng xử lí các tình huống thựctiễn chưa cao Do đó, chúng ta cần thực hiện thành công việc chuyển từ phươngpháp dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩnăng, hình thành và phát huy năng lực, phẩm chất của người học Trong quá trìnhđổi mới giáo dục, dạy học tích cực hướng đến tổ chức các hoạt động học tập củahọc sinh; chú trọng rèn luyện phương pháp tự học; tăng cường học tập cá thể, phốihợp với học tập hợp tác; kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò Hiệnnay có nhiều phương pháp dạy học tích cực và dạy học dự án là một trong nhữngphương pháp dạy học tích cực ấy

Chương trình ngữ văn 12 có nhiều tác phẩm đặc sắc, trong đó Vợ nhặt là tác

phẩm tiêu biểu tác giả Kim Lân – cây bút truyện ngắn tài năng của văn học ViệtNam hiện đại Tác phẩm ra đời bởi nỗi ám ảnh của Kim Lân về nạn đói lịch sử ẤtDậu (1945) và tác phẩm cũng đã tạo nên nỗi ám ảnh, làm dẫy lên nhiều nỗi niềmcảm xúc trong lòng độc giả

Mỗi lần đọc Vợ nhặt tôi lại cảm thấy tâm đắc với câu nói của Ban-zăc “Nhà

văn chân chính là thư ký trung thành của thời đại” Đúng thế, viết Vợ nhặt, Kim

Lân đã ghi lại khá chân thực không khí ngột ngạt của nạn đói lịch sử năm 1945 mà

nhân dân ta phải trải qua trong nỗi kinh hoàng, rùng rợn Nhưng đâu phải ghi lạimột cách dửng dưng, Kim Lân đã viết về bối cảnh đó với bao nỗi ưu tư, trăn trở.

Viết Vợ nhặt, ông đã thể hiện thật tự nhiên tình cảm của mình với người dân đất

Việt trước cảnh lầm than, cơ cực Bằng tình yêu và niềm tin của mình, Kim Lânmuốn khẳng định: Dẫu phải đối diện với nạn đói, với khổ đau, người dân khôngnhững càng thương yêu nhau mà còn cùng nhau cất cao bài ca hy vọng tràn đầy

niềm lạc quan, yêu sống: “Nơi ngưỡng cửa khốn khổ đó, họ sẽ chứng tỏ số phận

và tính cách của mình, đồng thời ở nơi đó họ sẽ bắt đầu một niềm tin mới, một niềm hạnh phúc mới, dù là rất mong manh” (Kim Lân, Tác giả nói về tác phẩm).

Qua quá trình khảo sát, dạy học, dự giờ tôi nhận thấy việc dạy học tác phẩm

“Vợ nhặt” còn tồn tại nhiều vấn đề như bài học thiên về chú trọng truyền thụ tri

thức khoa học mà ít gắn với thực tiễn; các phương pháp, kĩ thuật dạy học được sửdụng trong giờ học mới chỉ dừng lại một vài hoạt động phát huy tính tích cực củangười học như sử dụng sơ đồ tư duy, thảo luận nhóm, khăn trải bàn, vấn đáp…Phương pháp dạy học chiếm ưu thế vẫn là thuyết trình trong đó giáo viên là trungtâm của quá trình dạy học như vậy sẽ hạn chế việc phát triển toàn diện, chưa pháthuy được tính tích cực, sáng tạo, năng lực của học sinh… Điều đó đã làm tôi trăntrở rất nhiều trong việc tìm ra một phương pháp dạy học tối ưu để bài học thất sựhấp dẫn và phát huy đuợc năng lực học sinh Và bằng thực tế dạy học của mình tôi

đã thử nghiệm và nhận thấy dạy học “Vợ nhặt” bằng dự án mang lại hiệu qủa cao:

Học sinh rất hào hứng chuẩn bị và thể hiện các nhiệm vụ học tập đã được phâncông; các em được phát huy sở trường năng khiếu của mình, được rèn luyện các kĩnăng, thỏa sức sáng tạọ…Bằng phương pháp này các em còn được rèn luyện tính

tự lực, tính bền bỉ, kiên nhẫn, tinh thần trách nhiệm, hợp tác…Đó là lí do tôi chọn

đề tài “Phương pháp dạy học dự án tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân”

II Phạm vi và phương pháp nghiên cứu

1 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài là dạy học tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân

- Đối tượng nghiên cứu là: Phương pháp dạy học bằng dự án tác phẩm Vợ nhặt của

Kim Lân

- Đối tượng hướng tới của đề tài là giáo viên và học sinh trong quá trình dạy vàhọc

2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận, tài liệu

- Phương pháp điều tra, thống kê, phân loại

- Phương pháp thực nghiệm khoa học

- Phương pháp phân tích tình hình thực tế

- Phương pháp đánh giá, tổng kết kinh nghiệm

III Cấu trúc của đề tài

Gồm 3 phần:

- Phần đặt vấn đề

- Phần nội dung

- Phần kết luận

IV Thời gian thực hiện và áp dụng

1 Thời gian thực hiện và áp dụng

- Bản thân tôi và một số đồng nghiệp trong trường đã áp dụng dạy học theo dự án

tác phẩm Vợ nhặt cho một số lớp 12 trong 2 năm học 2019 - 2020 và 2020 - 2021

1.2 Đặc điểm của phương pháp dạy học dự án

- Người học là trung tâm của dạy học dự án

Khác với phương pháp dạy học truyền thống giáo viên đóng vai trò chủ độngtrong mọi hoạt động, còn dạy học theo dự án mang lại sự đổi mới trong vai trò củagiáo viên và học sinh Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, tư vấn cho cáchoạt động của học sinh thay vì “cầm tay chỉ việc” cho học sinh của mình Giáoviên nhìn ra sự liên quan của bài học tới các vấn đề trong cuộc sống, hình thành ýtưởng về một dự án để học sinh đóng vai trò là người thực hiện Giáo viên khôngcòn giữ vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học mà trở thành người tham vấn,hướng dẫn, người giúp đỡ học sinh, tạo môi trường thuận lợi nhất cho các em trêncon đường thực hiện dự án

Dạy học theo dự án chú ý đến nhu cầu, hứng thú của người học: Người họctrực tiếp tham gia lựa chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng hứngthú Học sinh đóng vai trò trung tâm tham gia tích cực, tự lực vào các giai đoạn củaquá trình dạy học Chính học sinh là người lựa chọn các nguồn dữ liệu, thu thập dữliệu từ những nguồn khác nhau đó, rồi tổng hợp, phân tích và tích lũy kiến thức từquá trình làm việc của chính các em Học sinh hoàn thành việc học với các sảnphẩm cụ thể (dự án) và có thể trình bày, bảo vệ sản phẩm đó Học sinh cũng làngười trình bày kiến thức mới mà các em đã tích lũy thông qua dự án Cuối cùng,bản thân học sinh là người đánh giá và được đánh giá dựa trên những gì đã thuthập được, dựa trên tính khúc chiết, tính hợp lý trong cách thức trình bày của các

em theo những tiêu chí đã xây dựng trước đó

- Dạy học thông qua hoạt động thực tiễn của một dự án

Trong quá trình thực hiện dự án người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹnăng thông qua các hoạt động thực tiễn Các hoạt động học tập góp phần gắn liền

nhà trường với thực tiễn đời sống xã hội, với địa phương, với môi trường và có thểmang lại tác động tích cực đối với xã hội.

- Hoạt động học tập phong phú và đa dạng

Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức nhiều lĩnh vực môn học khác nhau, dự

án có tính liên môn, liên ngành Giáo viên có thể giao nhiều nhiệm vụ, nhiều hoạtđộng khác nhau Trong dạy học dự án việc kiểm tra đánh giá cũng đa dạng hơn:kiểm tra thường xuyên cả quá trình thông qua hoạt động và sản phẩm Phương tiệnhọc tập cũng đa dạng hơn đặc biệt là sự ứng dụng công nghệ thông tin

- Kết hợp làm việc nhóm và làm việc cá nhân

Các dự án thường được thực hiện theo nhóm trong đó có sự phân công vàcộng tác làm việc giữa các thành viên Điều này giúp tiết kiệm thời gian, hiệu quảcông việc cao hơn, phát huy được năng khiếu, sở trường của các thành viên

1.3 Ưu- nhược điểm của phương pháp dạy học dự án

án được xuất phát từ nhu cầu thực tế Các em được tiếp cận bài học gắn với thực tếcuộc sống, có điều kiện để thể hiện tư tưởng, tình cảm, năng lực…

Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học đem đến khao khát tìmhiểu cái đẹp Các dự án hấp dẫn không chỉ thay lời muốn nói cho những tiết họcđơn điệu, khô khan mà còn chắp cánh cho những năng lực văn chương chưa có cơhội tỏa sáng Không còn những bài học thuộc lòng theo kiểu từ chương mà thayvào đó là một không gian thực sự văn học để tâm hồn các em được khơi gợi và đốtcháy

Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, khả năng sáng tạo Trong nhiều hoạtđộng dự án, người học chuyển từ thụ động ghi nhớ, lặp lại sang chủ động khámphá, tích hợp và trình bày, chuyển từ nghe và đáp ứng sang truyền đạt và dám chịutrách nhiệm, chuyển từ phụ thuộc vào giáo viên sang chủ động tổ chức Thông quadạy học dự án, học sinh được rèn luyện để trở thành một người làm việc độc lập,

có tư duy phản biện, có kĩ năng nghiên cứu khoa học và kĩ năng tự học suốt đời.Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc Học sinh trong lớp có điều kiện để chia

sẻ, trao đổi, tranh luận gắn kết cùng tập thể và chịu trách nhiệm cùng tập thể.Đồng thời, dạy học theo dự án còn giúp học sinh phát triển năng lực cộng tác: Làmviệc với bạn của mình, xây dựng đội nhóm và kĩ năng làm việc nhóm, biết kết nối

để học tập, tìm tòi, khám phá, sáng tạo

Nâng cao năng lực sử dụng công nghệ thông tin Trong quá trình thực hiện dự

án, người học buộc phải sử dụng máy tính, internet để truy cập thu thập xử lí thôngtin cũng như làm công cụ hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm và trình bày Quá trình ấythúc đẩy các em học hỏi, tìm tòi các cách thức thực hiện, từng bước nâng cao nănglực công nghệ thông tin cho mình

Phương pháp dạy học theo dự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chínhphù hợp

Tóm lại: Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học quan trọng để thểhiện quan điểm dạy học hướng vào người học, quan điểm dạy học tích hợp Dạyhọc theo dự án góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, thamgia tích cực vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lựcgiải quyết các vấn đề phức hợp… Tuy nhiên dạy học theo dự án yêu cầu cả giáoviên và học sinh đều phải chủ động, sáng tạo, phát hiện, tìm tòi những vấn đề hay,những biện pháp phù hợp, tích cực tương tác để trao đổi, phản biện từ đó tìm rachân lý và cũng là cách hữu hiệu để phát triển năng lực tư duy, tạo sự hấp dẫn vàthú vị và quan trọng là lấy lại vị trí của môn văn học trong trái tim học sinh

mà ít giáo viên làm được Vì nó đòi hỏi Giáo viên phải thực sự tâm huyết, đầu tư,chịu khó, làm việc khoa học, có kế hoạch còn học sinh phải tự giác, say mê tìm tòinghiên cứu, có kĩ thuật vi tính, quay phim, cả có quỹ thời gian dành cho sảnphẩm… Vì vậy giáo viên thường chú trọng dạy kiến thức cơ bản chứ chưa chútrọng hướng đến hình thành phát triển các kĩ năng và năng lực của các em Rõ ràngđây là một hạn chế Việc dạy học như trên sẽ không phát huy được trí tưởng tưởng,khả năng sáng tạo, tìm tòi của người học

Trong các phương pháp dạy học hiện đại thì dạy học theo dự án là phươngpháp dạy học thể hiện tính ưu việt, đặc biệt với những bài học, môn học được sắpxếp theo chủ đề và có tính thực tế cao Trên thế giới, phương pháp dạy học theo dự

án được phổ biến rộng rãi ở các trường phổ thông Thế nhưng ở Việt Nam phươngpháp dạy học này lại chưa phổ biến, hầu như nó mới chỉ được thực hiện ở cáctrường đại học còn cấp THPT mới chỉ nhỏ lẻ ở một số môn học, một vài bài học.Riêng môn Ngữ văn việc áp dụng dạy học theo sự án lại càng ít hơn do tính riêng

lẻ của từng bài học Thậm chí một số giáo viên Ngữ văn và học sinh vẫn còn thấy

xa lạ khi nhắc đến phương pháp dạy học này Bởi vậy tôi muốn thông qua đề tàinày để trao đổi một kinh nghiệm trong dạy – học sao cho có hiệu quả và trên hết làphát triển được năng lực người học, cải thiện tình trạng học chay, học vẹt, học líthuyết suông mà ngành giáo dục chúng ta đang ra sức đổi mới

2.2 Thực trạng dạy- học truyện ngắn Vợ nhặt trong nhà trường hiện nay 2.2.1 Thuận lợi và khó khăn trong dạy học truyện ngắn Vợ nhặt

- Thuận lợi

Là một cây bút truyện ngắn xuất sắc Kim Lân đã tạo dựng được một vị trívững chắc trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam Một số tác phẩm của Kim Lân

như Làng, Vợ nhặt được đánh giá cao và xếp loại như “thần bút” Ngay ở cấp học

dưới, các em học sinh đều đã biết đến Kim Lân và rất yêu quý truyện ngắn “Làng”

Do đó khi truyện ngắn Vợ nhặt được đưa vào chương trình Ngữ văn 12 thì khoảng

cách giữa nhà văn, tác phẩm, người đọc là không quá lớn

Bên cạnh đó khoảng cách không gian, môi trường sống và hình tượng nhânnhật được tái hiện trong tác phẩm là rất gần gũi với đời sống sinh hoạt con ngườiviệt Nam, đặc biệt là với học sinh vùng nông thôn

Hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin môn ngữ văn đãđược trang bị những phương tiên dạy học sinh động hiện đại từ âm thanh đến hìnhảnh góp phần đổi mới phương pháp dạy học và tạo sự hấp dẫn

2.2.2 Thực trạng dạy của Giáo viên

Qua khảo sát thực tế các giờ dạy của đồng nghiệp bài Vợ nhặt của Kim Lân

tôi nhận thấy các tiết học chủ yếu diễn ra theo trình tự sau:

Hoạt động 1: Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm

Hoạt động 2: Đọc hiểu tác phẩm

Tóm tắt tác phẩm

Tìm hiểu ý nghĩa nhan đề và phân tích tình huống truyện

Phân tích các nhân vật: Tràng, người vợ nhặt và bà cụ Tứ

Hoạt động 3: Tổng kết nội dung, nghệ thuật

Trong từng hoạt động giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp vấn đáp,thuyết giảng và có áp dụng một số kĩ thuật dạy học hiện đại nhưng không nhiều

Ưu điểm: Giáo viên đảm bảo chuẩn kiến thức và thời gian Học sinh đượctheo dõi, học tập theo trình tự truyền thống Cơ bản mọi hoạt động dạy học diễn ratrong khuôn viên lớp học, học sinh được “an toàn” không vấp phải “thách thức”nào của cuộc sống

Nhược điểm: Học sinh không được vận dụng các kĩ năng vào quá trình họcnhư: Kĩ năng xử lí tình huống, kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin, kĩ năng hợptác, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng quản lí bản thân…Học sinh không có cơ hội thể hiện

sở trường hay bộc lộ sở đoạn của mình, các em không tự tạo ra sản phẩm của chínhmình Như vậy vô tình chúng ta đang tạo ra lối học chay, học vẹt, vô tình chúng tahạn chế các em sáng tạo, chưa khơi dậy được đam mê, hứng thú của các em

Để có kết luận xác đáng hơn, tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu về phía giáoviên Cụ thể, tôi đã phát phiếu điều tra cho 12 giáo viên dạy Ngữ văn THPT trênđịa bàn huyện để khảo sát mức độ sử dụng các phương pháp dạy học của giáo viên

khi dạy tác phẩm Vợ nhặt Kết quả thu được như sau:

Bảng khảo sát mức độ sử dụng các phương pháp dạy học của giáo viên

Dạy học dự án 1 3 8

Theo kết quả số liệu thống kê từ bảng khảo sát trên, tôi thấy đa số khi dạy tác

phẩm Vợ nhặt, các giáo viên đang sử dụng phương pháp dạy học truyền thống (chủ

yếu là phương pháp thuyết trình, đàm thoại) Một số giáo viên có sử dụng cácphương pháp dạy học tích cực như đóng vai, thảo luận nhóm nhưng chưa nhiều,chiếm tỉ lệ thấp đặc biệt là phương pháp dạy học theo dự án có đến 8/12 giáo viênchưa từng sử dụng

Khi được hỏi nguyên nhân của thực trạng này phần lớn giáo viên đều chia sẻnhững khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực Khó khăn lớnnhất là phân bố thời gian, rồi về cơ sở vật chất; ngoài ra hầu hết các giáo viên đều

sợ sự hạn chế ở khả năng nhận thức, tư duy, sáng tạo, tinh thần hợp tác của họcsinh, đa số học sinh có thói quen lắng nghe thụ động, ghi chép; một số giáo viên lại

có tâm lí ngại đổi mới Hầu hết các phương pháp dạy học tích cực được sử dụngtrong các tiết thực tập, thao giảng, thi giáo viên giỏi Còn các tiết học bình thườngtrên lớp giáo viên vẫn áp dụng các phương pháp dạy học truyền thống

Thuyết trình là phương pháp dạy học truyền thống đơn phương và một chiều.giáo viên là chủ thể, trung tâm của hoạt động dạy còn học sinh là khách thể thụđộng Phương pháp thầy đọc – trò chép, thầy giảng – trò nghe trong những giờ họcdiễn ra thường xuyên (8/12 giáo viên lựa chọn) vì phương pháp này dễ thực hiện,không mất nhiều thời gian, công sức chuẩn bị, chỉ cần giáo viên có kiến thức vữngvàng nhưng chính phương pháp này lại khiến học sinh lười học hoặc mất hết cảmhứng khi học dạng bài này Nên dù giáo viên hoạt động gần như liên tục, hết thờigian cố gắng chuyển khối lượng kiến thức đến học sinh nhưng hiệu quả học tập lạikhông cao, dù rất cố gắng nhưng giáo viên cũng không thể lôi kéo sự tập trung củahọc sinh

Hầu hết các giáo viên đều cho rằng phương pháp dạy học hiện đại học sinhhoạt động tích cực hợp tác hơn, hình thành và phát huy được nhiều năng lực củangười học, học sinh ghi nhớ được kiến thức bền vững hơn Nhưng giáo viên ápdụng không thường xuyên vì những phương pháp này đòi hỏi sự phức tạp hơntrong quá trình tổ chức hoạt động

Riêng phương pháp dạy học theo dự án rất ít được giáo viên lựa chọn Mặc

dù khi được hỏi, hầu hết các giáo viên đều biết đến phương pháp dạy học dự áncũng như những ưu điểm vượt trội của phương pháp nhưng vì quá trình thực hiệnđòi hỏi cả giáo viên và học sinh chuẩn bị rất công phu, mất nhiều thời gian, côngsức Giáo viên ít lựa chọn phương pháp này vì tâm lí sợ, ngại, chưa sẵn sàng Thực tế như vậy buộc mỗi người giáo viên dạy văn cần có phương pháp, cáchthức tổ chức phù hợp để không phải tăng thời lượng chương trình mà học sinh vẫn

hào William A.Ward từng nói“Người thầy trung bình chỉ biết nói, người thầy giỏi

biết giải thích, người thầy xuất chúng thích minh họa còn người thầy vĩ đại biết truyền cảm hứng”

2.2.3 Thực trạng học của học sinh

Để có những kết luận xác đáng, tôi đã tiến hành khảo sát, tìm hiểu về phía học

sinh Cụ thể, năm học 2019-2020 sau khi các em học xong bài Vợ nhặt tôi đã phát

phiếu điều tra cho toàn bộ học sinh lớp12 trong trường (288 em) để khảo sát thái

độ của các em khi học bài Vợ nhặt Kết quả thu được như sau:

Bảng 1: Khảo sát về hứng thú học tập khi học bài “Vợ nhặt” trong chương trình

Những em có thái độ chán nản phần lớn là ở các lớp sau, ý thức học chưa cao.Khi được hỏi về nguyên nhân thì các em cho rằng: Tác phẩm dài nên các em lườiđọc, không nắm được cốt truyện và các tình tiết, sự việc; lượng kiến thức cần ghinhớ rất nhiều trong khi thời lượng học ít nên các em gấp phải khó khăn khi tiếpnhận; các giờ học thường buồn tẻ, nhàm chán vì thầy cô hay thuyết giảng nhiều,cho ghi chép nhiều mà các em ít được hoạt động Một số em khác thì cho rằng doảnh hưởng từ các bạn có học lực yếu và ý thức kém nên lười hoạt động, lườinghiên cứu nên ngay cả khi thầy cô sử dụng các phương pháp dạy học mới, cácphương tiện kĩ thuật dạy học hiện đại vẫn không học, không quan tâm, không thamgia

Để tìm hiểu rõ hơn, tôi đã tiến hành khảo sát mức độ yêu thích các phươngpháp dạy học tích cực trong giờ học Ngữ văn Và kết quả thu được như sau:

Bảng 2: Khảo sát mức độ yêu thích các phương pháp dạy học tích cực

Trong thực tế dạy - học tác phẩm Vợ nhặt, hiện tượng học sinh nhầm lẫn

thông tin từ tác giả, tác phẩm này đến tác giả khác, tác phẩm khác; không nhớđược cốt truyện, sự kiện, chi tiết tiêu biểu, không nắm được diễn biến tâm trạngcũng như vẻ đẹp các nhân vật, những đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm và thôngđiệp của nhà văn…Đó là chưa kể khi làm bài thi nghị luận văn học liên quan đếntác phẩm còn có hiện tượng diễn xuôi, thậm chí xuyên tạc tác phẩm… Vấn đề đóbuộc những thầy giáo, cô giáo dạy văn phải suy nghĩ, trăn trở

Dạy học theo dự án các truyện ngắn nói chung và tác phẩm Vợ nhặt nói riêng

là phương pháp mà trong thời gian gần đây, với sự nỗ lực đổi mới phương phápdạy học có một số giáo viên đã thực hiện Tuy nhiên để nâng lên thành một vấn đềmang tính khái quát, hệ thống; để hình thành một phương pháp, một kĩ năng khi

đọc hiểu tác phẩm Vợ nhặt thì chưa có tài liệu chuyên biệt nào đề cập

Từ cơ sở lí luận và thực tiễn như trên, bản thân tôi nhận thấy dạy học theo dự

dạy ở nhà trường Nếu biết cách tổ chức, bỏ qua tâm lí e ngại, khắc phục nhữngthiếu thốn về cơ sở vật chất, chúng ta sẽ có những giờ dạy học Ngữ văn đạt hiệuquả, thắp sáng niềm đam mê ở học sinh, tạo cho các em có dịp phát huy năng lựcsáng tạo của mình, chuẩn bị hành trang bước vào cuộc đời một cách vữngvàng Nhờ đó, việc dạy học Ngữ văn không còn khô cứng, giáo điều, một chiều.

Mà ở đó, người giáo viên đóng vai trò hướng dẫn, khơi gợi cho học sinh những conđường để tiếp cận văn bản, chiếm lĩnh kiến thức; học sinh chủ động vận dụng kĩnăng, phát huy năng lực của mình để thực hiện những ý tưởng mà giáo viên dẫndắt

II Giải pháp áp dụng phương pháp dạy học dự án tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân

1 Quy trình áp dụng phương pháp dạy học dự án trong môn Ngữ Văn

1.1 Yêu cầu của dự án

* Về phía giáo viên:

- Tìm hiểu mục tiêu cần đạt cả kiến thức, kĩ năng, thái độ, năng lực của bài học

- Lập kế hoạch dự án (Chú trọng phần giao nhiệm vụ cho học sinh)

- Đảm nhận vai trò định hướng, cố vấn, đốc thúc và là người “kiểm định chấtlượng sản phẩm” của các nhóm trước khi báo cáo trước lớp

* Về phía học sinh

- Xác định được mục tiêu của dự án, nhận nhiệm vụ, xây dựng kế hoạch triển khai

dự án, tham gia tích cực vào công việc của nhóm nhằm tạo ra sản phẩm theo yêucầu

- Báo cáo sản phẩm, tự đánh giá và đánh giá các sản phẩm của nhau

1.2 Quy trình áp dụng phương pháp dạy học dự án trong môn Ngữ Văn

Quy trình chung gồm 3 giai đoạn cơ bản:

1.2.1 Giai đoạn 1 thực hiện trước giờ học (xác định đề tài, chuẩn bị)

Hoạt động 1: bàn bạc quyết định lựa chọn đề tài

Giáo viên và học sinh cùng nhau đề xuất, xác định đề tài và mục đích của dự

án Cần tạo ra tình huống xuất phát có vấn đề hoặc một nhiệm vụ cần giải quyếttrong đó chú ý đến việc liên hệ đến hoàn cảnh thực tiễn xã hội và đời sống Cầnchú ý hứng thú người học và ý nghĩa xã hội của đề tài Đề tài có thể do giáo viêngợi ý hoặc học sinh đề xuất Sau khi có gợi ý thì cùng đề thảo luận để lựa chọn

Hoạt động 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện

- Xác định mục tiêu cần đạt khi thực hiện dự án

- Xây dựng ý tưởng dự án và kịch bản dự án

- Xác định các nguồn hỗ trợ dạy học

Hoạt động 3: Thiết kế dự án

Trong giai đoạn này học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đềcương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong xây dựng kế hoạch cầnxác định những việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháptiến hành, phân công công việc trong nhóm

- Lập kế hoạch bài dạy và soạn giáo án

- Chuẩn bị các tài liệu có liên quan đến dự án

- Chia nhóm học sinh và phân công nhiệm vụ cho các nhóm

- Cung cấp bộ công cụ đánh giá và tài liệu hỗ trợ

- Chuẩn bị trang thiết bị và cơ sở vật chất để thực hiện tốt dự án

- Hoạt động cá nhân tự nghiên cứu nội dung bài học, thu thập các tài liệu, đónggóp ý tưởng và cách giải quyết các nhiệm vụ

- Hoạt động nhóm: Chia nhóm, bầu nhóm trưởng, thu kí Nhận nhiệm vụ nhóm,họp bàn phân công và lên kế hoạch thực hiện

1.2.2 Giai đoạn thực hiện trong giờ học (Thực hiện dự án, báo cáo sản phẩm

và đánh giá)

Hoạt động 1: Tổ chức thực hiện dự án

- Nêu lại ý tưởng dự án và nhiệm vụ đã bàn giao

- Chỉ dẫn cách thực hiện và hạn định thời gian

- Kiểm tra tiến độ và hỗ trợ kịp thời khi học sinh vướng mắc

- Họp nhóm, tập hợp tài liệu

- Nhóm trưởng thiết lập các vai, giao nhiệm vụ cho từng thành viên và tiến hànhthực hiện dự án

Hoạt động 2: Tổ chức báo cáo

Sản phẩm của dự án có thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, thuyếttrình…Cũng có thể dưới dạng một tiểu phẩm, 1 diễn đàn, 1 game show

- Giáo viên chỉ dẫn cách thức, hạn định thời gian trình bày

- Bốc thăm thứ tự

- Trình bày sản phẩm và thảo luận

Hoạt động 3: Tổ chức đánh giá dự án

- Giáo viên nhắc lại tiêu chí đánh giá

- Giáo viên phát phiếu nhận xét, phiếu đánh giá

- Căn cứ các tiêu chí này các nhóm điền vào các phiếu tự đánh giá và đánh giáchéo

- Giáo viên tập hợp các phiếu, kết hợp các phần để đánh giá cho điểm

- Các nhóm phân chia điều chỉnh điểm hợp lí cho từng thành viên

- Các nhóm điều chỉnh sản phẩm nhóm

- Học sinh tự rút ra và bổ sung kiến thức

Các thành viên thực hiện công việc theo kế hoạch đã đề ra cho nhóm và cánhân Trong giai đoạn này học sinh thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt độngthực tiễn, thực hành Trong quá trình này sản phẩm của dự án và thông tin mớiđược tạo ra

1.2.3 Giai đoạn hoạt động sau giờ học

- Giáo viên và học sinh đánh giá quá trình thực hiện và kết quả cũng như kinhnghiệm đạt được Điều chỉnh sản phẩm Từ đó rút kinh nghiệm cho các dự án tiếptheo

- Giáo viên giao nhiệm vụ mới cho các nhóm

- Học sinh tiếp nhận nhiệm vụ mới

Tuy nhiên việc phân chia các giai đoạn trên chỉ mang tính chất tương đốitrong thực tế có thể xen kẽ hoặc thâm nhập lẫn nhau Với những dự án khác nhau

có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ dự án Và trong tất cảcác giai đoạn của dự án cần kiểm tra, đôn đốc và điều chỉnh cho phù hợp

2 Vận dụng phương pháp dạy học dự án tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân 2.1 Chuẩn bị

2.1.1 Xác định mục tiêu cần đạt của bài học

* Kiến thức

- Thấy được một cách thấm thía nạn đói khủng khiếp do bọn thực dân Pháp và phátxít Nhật gây ra năm 1945

- Niềm khát khao hạnh phúc và niềm tin vào cuộc sống của người dân lao động

- Tổng kết giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

* Kỹ năng

- Làm quen với các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong đọc hiểu văn bản

- Biết cách đọc hiểu truyện ngắn hiện đại theo đặc trưng thể loại

- Vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề đặt ra trong thực tiễn

* Thái độ

- Biết trân trọng con người, luôn có khát vọng chính đáng, biết đấu tranh choquyền sống, quyền hạnh phúc, tự do cho chính mình.

- Biết cảm thông, thương yêu đối với những con người nghèo khổ; trân trọng phẩmchất tốt đẹp của họ

* Hình thành các năng lực

- Năng lực chung: Năng lực tự học; năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, nănglực hợp tác, năng lực ngôn ngữ

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực trải nghiệm (đóng vai, thuyết trình)

+ Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

+ Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong các văn bản

+ Năng lực hợp tác thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản

hiện đại

2.1.2 Xác định nội dung kiến thức có thể hình thành dự án

- Giới thiệu tác giả tác phẩm

- Tóm tắt tác phẩm, sân khấu hóa tác phẩm

- Tìm hiểu về tình huống truyện

- Phân tích các nhân vật Tràng, thị và bà cụ Tứ

- Các hoạt động: Luyện tập, vận dụng và tìm tòi, mở rộng…

2.1.3.Lập kế hoạch đánh giá

- Phiếu đánh giá về tinh thần thái độ làm việc

- Phiếu đánh giá về các kĩ năng làm việc: Kĩ năng hợp tác nhóm, kĩ năng giao tiếp,

kĩ năng khai thác thông tin, kĩ năng xử lí tư liệu, kĩ năng báo cáo…

- Phiếu đánh giá chất lượng nội dung công việc

2.2 Thực hiện dự án

2.2.1 Giao nhiệm vụ

Giáo viên phân chia học sinh thành 7 nhóm nhỏ, đặt tên nhóm và giao nhiệm

vụ cho các nhóm Yêu cầu thời gian hoàn thành trong 2 tuần

Nhóm 1: Học văn từ tư liệu lịch sử và văn học.

Mục tiêu:

Như chúng ta đã biết, Văn học phản ánh hiện thực đời sống vfa nhà văn làngười thư kí trung thành của thời đại Vì vậy để có thể thực sự thấu hiểu đồng cảm

với nhân vật, hiểu được thông điệp mà tác giả muốn truyền tải người học phải cóvốn hiểu biết về hoàn cảnh sáng tác, bối cảnh lịch sử và thời đại tác phẩm ra đời

Nhiệm vụ:

- Tìm những hình ảnh tư liệu, đoạn phim tài liệu về nạn đói năm 1945?

- Trình bày những thông tin cơ bản về tác giả Kim Lân?

+ Bối cảnh xã hội lịch sử khi tác phẩm ra đời

Nhóm 2: Văn học với hội họa

Nhiệm vụ:

- Sân khấu hóa một đoạn trong tác phẩm

( Có thể lựa chọn giữa hình thức quay video hoặc chuyển thể trực tiếp trên lớp học.Các thành viên trong nhóm phân công viết kịch bản, chuẩn bị đạo cụ diễn)

Nhóm 4: Học văn bằng sơ đồ tư duy

Mục tiêu:

Cung cấp một cái nhìn tổng quan về chủ đề mà không có thông tin thừa Họcsinh cũng được tiếp nhận tin một cách tổng quan và chính xác nhất Dễ nhìn, dễviết; Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh; Phát huy tối

đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não

Học sinh đọc kỹ văn bản, nắm được các tình tiết, hành động, diễn biến tâmtrạng của nhân vật để vẽ sơ đồ tư duy

Nhiệm vụ:

- Vẽ sơ đồ tư duy thể hiện tình huống truyện trong tác phẩm Vợ nhặt

- Vẽ sơ đồ tư duy thể hiện nhân vật Tràng

- Giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc, mới mẻ của tác phẩm

Nhóm 6: Văn học và trải nghiệm

Mục tiêu:

- Giúp học sinh rèn luyện tư duy phân tích từ cụ thể đến khái quát, từ đó nâng caokhả năng phân tích, nhận xét, đánh giá về tác phẩm, nhân vật và mở rộng ra ở cáctác phẩm cùng chủ đề để thấy được những điểm giống và khác nhau của các tácphẩm

- Giúp học sinh thấy mối liên hệ giữa văn học và thực tế cuộc sống để từ đó hiểu

hơn những giá trị mà văn học mang lại cho người đọc

Nhiệm vụ:

- Học sinh tìm tác phẩm có cùng chủ đề, cùng giai đoạn (Vợ chồng A Phủ)

- So sánh hai tác phẩm: Số phận và vẻ đẹp tâm hồn của người lao động trong tácphẩm Vợ chồng A Phủ và Vợ nhặt

- Đặt câu hỏi thể hiện mối quan hệ giữa tác phẩm và đời sống thực tế

Nhóm 7: Văn học với công nghệ thông tin

Mục tiêu:

- Trong thời đại công nghệ, mỗi bạn trẻ dùng hàng giờ liền để truy cập vào các ứngdụng mạng xã hội, đặc biệt là Facebook Thay vì tốn thời gian mà không thể tiếpthu được những kiến thức bổ ích, tại sao không tận dụng Facebook như một công

cụ phục vụ cho quá trình học tập và giảng dạy?

- Giúp học sinh thấy được mặt tích cực khi sử dụng mạng xã hội đúng cách; rènluyện tư duy phân tích từ cụ thể đến khái quát khi các em chọn lọc, đưa bài lêntrang và trả lời các thắc mắc của các bạn Mục đích của trang là nơi giao lưu, họchỏi thêm kinh nghiệm để học tốt môn Văn, là nguồn cung cấp các tư liệu, dẫnchứng cho quá trình học tập và làm việc của mọi người

- Đối tượng sử dụng trang này có thể là học sinh, giáo viên, những người yêu thích

và đam mê môn Văn đang tìm kiếm một địa chỉ tin cậy để học hỏi, trao đổi, vừahọc vừa chơi

- Sau khi thành lập trang, thành viên trong nhóm phân công viết bài đăng, chia sẻrộng rãi đến bạn bè và những người xung quanh để tăng lượt theo dõi, lượt thích

- Kết thúc thời gian dự án, nhóm tiến hành báo cáo hiệu quả mà trang web đem lại:

số lượt theo dõi, số bài đăng, tỉ lệ phản hồi bài viết,…

2.2.2 Thực hiện dự án

* Công việc cuả giáo viên

- Theo dõi, đôn đốc các em trong quá trình thực hiện dự án như hướng dẫn cáchthu thập thông tin, cách lập kế hoạch

- Kịp thời tháo gỡ những khó khăn cho các em trong quá trình làm việc

- Phối hợp tốt với phòng thiết bị, ban cơ sở vật chất nhà trường tạo mọi điều kiệnthuận lợi cho các em về cơ sở vật chất để thực hiện dự án

* Công việc của các nhóm học sinh

- Hình thành ý tưởng

+ Họp nhóm lấy ý tưởng thực hiện dự án của các thành viên trong nhóm

+ Thảo luận về ý tưởng dự án

- Thu thập xử lí thông tin

Sau khi đã xác nội dung dự án, các nhóm sẽ thu thập các thông tin liên quannội dung dự án được giao bằng cách đọc sách giáo khoa, tìm thông tin qua mạnginternet, các tài liệu, sách tham khảo…Tiến hành phân tích tổng hợp, lựa chọn cácthông tin đã thu thập được Trong quá trình tiến hành công việc, giáo viên gợi ýhọc sinh ghi lại nhật kí dự án Giáo viên có thể kiểm tra sổ nhật kí dự án xem đây

là căn cứ để đánh giá tiến độ của dự án cũng như đánh giá sự tích cực của hộc sinh

- Xây dựng sản phẩm của dự án

Sau khi các dữ liệu đã được lựa chọn, các thành viên trong nhóm tập trung bắttay xây dựng hoàn tất sản phẩm theo sự phân công từ đầu

Lưu ý: Các nhóm trưởng thường xuyên phản hồi thông báo cho giáo viên tiến

độ công việc cũng như những khó khăn cần giúp đỡ cho giáo viên

2.3 Thu thập kết quả

* Công việc của giáo viên

- Theo dõi đánh giá học sinh cuối dự án: Tiến độ công việc, mức độ hoàn thành

- Tập hợp các sản phẩm của học sinh

- Kiểm tra chất lượng sản phẩm

*Công việc học sinh

- Hoàn tất sản phẩm

- Gửi lại sản phẩm để giáo viên kiểm định

- Chuẩn bị tiến hành bài báo cáo kết quả

2.4 Tổ chức báo cáo kết quả

* Công việc của giáo viên

- Chuẩn bị phòng máy chiếu, máy tính, cho buổi báo cáo

- Nhắc lại các tiêu chí đánh giá: Đảm bảo yêu cầu nội dung, tính thẩm mĩ, Tính độcđáo, hấp dẫn

- Giáo viên tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả, sản phẩm

- Theo dõi sản phẩm các nhóm trình bày

- Giáo viên tổ chức cho các nhóm nhận xét, tranh luận, phản biện kết quả của nhau

- Nhận xét, đánh giá, cho điểm, rút kinh nghiệm

* Nhiệm vụ của học sinh

- Mỗi nhóm cử đại diện báo cáo kết quả nhóm mình

- Theo dõi sản phẩm các nhóm trình bày

- Các nhóm nhận xét kết quả các nhóm khác và rút kinh nghiệm cho mình

- Các nhóm phản biện kết quả các nhóm khác

- Lắng nghe góp ý, chỉnh sửa hoàn thiện nộp lại cho giáo viên

2.5 Tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm

- Giáo viên chốt lại những nội dung quan trọng liên quan trực tiếp đến bài học

- Giáo viên nhận xét cho điểm các nhóm theo các tiêu chí đã xây dựng, cho điểm

cá nhân theo điểm nhóm và dựa theo biên bản đánh giá cho điểm các thành viêncủa nhóm

III THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

1 Mục đích, yêu cầu của thực nghiệm sư phạm:

1.1 Mục đích:

- Qua thực nghiệm để kiểm chứng tính hiệu quả và khả năng thực thi của việc sử

dụng phương pháp dạy học theo dự án tác phẩm Vợ nhặt của Kim Lân

- Rút ra những bài học kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm

Vợ nhặt của Kim Lân

1.2 Yêu cầu thực nghiệm

- Thực nghiệm cần có sự chuẩn bị, đầu tư chu đáo

- Thực nghiệm được tiến hành theo đúng phân phối chương trình của bộ môn,khối, lớp

- Đảm bảo tính khách quan, trung thực trong nhận xét, đánh giá

2 Đối tượng, thời gian, quy trình thực nghiệm:

- Đối tượng: tôi đã tiến hành dạy thực nghiệm ở trường tôi công tác, đối tượng làhọc sinh khối 12

+ Kiểm tra, tập hợp các sản phẩm dự án của các nhóm

+ Chuẩn bị thiết bị dạy học, tư liệu, học liệu của giáo viên và học sinh

+ Tiến hành dạy thực nghiệm và đối chứng

+ Kiểm tra đánh giá kết quả

3.Thiết kế giáo án thực nghiệm

- Niềm khát khao hạnh phúc và niềm tin vào cuộc sống của người dân lao động

- Tổng kết giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

1.2 Kỹ năng:

- Làm quen với các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong đọc hiểu văn bản

- Biết cách đọc hiểu truyện ngắn hiện đại theo đặc trưng thể loại

- Vận dụng kiến thức đã học để giải quyết vấn đề đặt ra trong thực tiễn

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực trải nghiệm (đóng vai, thuyết trình)

+ Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

+ Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong các văn bản

+ Năng lực hợp tác thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản

+ Năng lực cảm thụ và thưởng thức thẩm mỹ

+ Năng lực tự đọc hiểu các tác phẩm truyện ngắn hiện đại

+ Năng lực vận dụng những kiến thức liên môn đã học để giải quyết những vấn đềthực tiễn: Vấn đề bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc

2 CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

2.1 Giáo viên:

- Tranh, ảnh phục vụ nội dung bài học

- Phiếu học tập, phiếu giao nhiệm vụ, phiếu đánh giá

- Máy tính, máy chiếu kết nối

- Bài soạn Giáo viên định hướng các em hình thành sản phẩm

2.2 Học sinh: Sách giáo khoa, kịch bản, các bản trình chiếu Power Point, sơ đồ tư

duy, video, tranh vẽ, nhạc,… giáo viên giao nhiệm vụ cho 5 nhóm chuẩn bị sản

phẩm trình bày

3 TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

3.1 Ổn định lớp.

3.2 Kiểm tra bài cũ: Không

3.3 Tổ chức dạy và học bài mới

Hoạt động 1: Nhóm học Văn với hội họa

tổ chức khởi động.

- Giáo viên yêu cầu học sinh nhóm học Văn

từ hội họa treo hai bức tranh vẽ trên giấy Roky

lên bảng và đặt câu hỏi với các bạn trong nhóm

khác

- Học sinh treo hai bức tranh vẽ tái hiện lại

những hình ảnh trong tác phẩm “Vợ nhặt”, đặt

câu hỏi lửng dẫn dắt vào bài học

- Học sinh trả lời câuhỏi như yêu cầu của nhóm họcvăn với hội họa

-Bức tranh 1 tái hiện lại đoạn Thị lại đẩy xe thóc giúp Tràng

? Các bạn hãy cho biết hai bức tranh này thể

hiện lại đoạn nào trong tác phẩm Vợ nhặt? Bạn

hãy kể lại đoạn đó.

- Học sinh các nhóm khác:

+ Tìm hiểu trước về truyện Vợ nhặt

+ Tìm chi tiết có liên quan đến bức tranh để kể

lại đoạn đó

- Giáo viên xem xét, góp ý về sự tương thích

giữa bức tranh học sinh chọn dẫn dắt và truyện

ngắn “Vợ nhặt”

* Giáo viên dẫn vào bài: Chúng ta có thể thấy

giữa văn học và hội họa có một mối quan hệ

tương hỗ lẫn nhau, điều này thể hiện rõ ở chỗ

chúng ta có thể đọc một đoạn văn nào đó và bắt

đầu tưởng tượng, toàn bộ khung cảnh ấy hiện ra

trong suy nghĩ của chúng ta như một bức tranh

rõ ràng và sau đó lưu lại trong trí óc chúng ta

rất khó phai mờ, hai bức tranh mà nhóm hội họa

vừa trình bày đã chứng thực điều đó, mãi sau

này khi nhắc về truyện ngắn “Vợ nhặt”, các em

sẽ vẫn nhớ về những bức tranh mà các bạn lớp

mình đã thực hiện, Thế nhưng có phải chỉ có mối

quan hệ giữa văn học và hội họa thôi không?

Tất nhiên câu trả lời là không, ẩn sau mỗi tác

phẩm văn học là những mối quan hệ phức tạp

với những loại hình nghệ thuật khác và cả với

đời sống thực tế nữa Trong truyện ngắn “Vợ

nhặt” điều này thể hiện như thế nào, chúng ta

-Bức tranh thứ hai tái hiện lại đoạn Tràng sau khi đưa Vợ vào chợ mua cho Thị cái thúng đựng mấy thứ lặt vặt

và ăn một bữa cơm rồi hai người trên đường về nhà

cùng tìm

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về tác

giả, tác phẩm, hoàn cảnh ra đời và bối

cảnh xã hội ra đời của tác phẩm

Nhóm học Văn từ tư liệu văn học và

tư liệu lịch sử thực hiện:

- Giáo viên yêu cầu nhóm này giới

thiệu các tư liệu, hình ảnh về tác giả,

bối cảnh lịch sử và hoàn cảnh ra đời

của tác phẩm

- Học sinh dựa vào tư liệu mà nhóm đã

tìm hiểu, sưu tầm và tổng hợp để giới

thiệu những nét cơ bản về bối cảnh lịch

sử xã hội, về tác giả, hoàn cảnh ra đời

của tác phẩm

- Học sinh làm việc nhóm , trình bày

lại phần nội dung mà nhóm mình đã

chuẩn bị, một bạn sẽ thao tác trên máy

chiếu hình ảnh, dữ liệu, một học sinh

khác sẽ giải thích các hình ảnh, dữ liệu

cho cả lớp

- Giáo viên góp ý, định hướng kiến

thức cần giới thiệu, kiểm tra, nhận xét

- Sau khi học sinh trình chiếu và giới

thiệu, giáo viên chốt ý

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

- Kim Lân (1920-2007) Tên thật: NguyễnVăn Tài, quê Bắc Ninh, xuất thân trong giađình nghèo, chỉ học hết Tiểu học

-1944, ông tham gia hội văn hóa cứu nước,sau đó tích cực hoạt động văn nghệ phục

vụ cách mạng

- Ông là cây bút truyện ngắn đặc sắc, thànhcông trong đề tài nông thôn và đời sốngngười nông dân

- Ông viết chân thật, xúc động về cuộc sống

và người dân quê mà ông hiểu sâu sắc cảnhngộ và tâm lý của họ- những con người gắn

bó với quê hương, cách mạng

2 Tác phẩm

- Tiền thân của truyện là tác phẩm "Xómngụ cư" viết sau CMT8, và thất lạc bảnthảo Đến năm 1954 viết thành "Vợ nhặt"

- Sau này in trong tập "Con chó xấu xí"1962

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS đọc

-hiểu văn bản.

Thao tác 1: Giáo viên hướng dẫn

giọng đọc cho các em: chú ý nhấn

giọng vào các đoạn miêu tả ở những

đoạn văn trần thuật, đặc biệt giọng đọc

cần thể hiện được sự thay đổi của các

nhân vật: giọng Tràng lúc đùa vui táo

tợn, lúc lại trống không ngượng ngùng

với Thị; giọng của Thị có lúc thì chao

II Đọc hiểu văn bản

1 Đọc – tóm tắt

chát, chỏng lỏn với Tràng, có lúc lại

dịu dàng, lễ phép với mẹ chồng; Bà cụ

Tứ giọng ngậm ngùi, thương cảm…

Thao tác 2: Tóm tắt: nhóm học Văn

với hội họa thực hiện

- Giáo viên yêu cầu nhóm này tóm tắt

tác phẩm Vợ nhặt bằng những bức

tranh đã được các em vẽ

- Học sinh tóm tắt tác phẩm bằng tranh

vẽ được chuyển thành file Power poil

Thao tác 3: Giáo viên cho học sinh

nhóm nhập vai sân khấu hóa tác

phẩm thực hiện

- Giáo viên mời nhóm diễn kịch lên thể

hiện một đoạn đã được các em sân

khấu hóa

- Học sinh thể hiện đoạn chuyển thể

của mình hoặc chiếu lại đoạn phim đã

được các em diễn xuất và quay lại

- Giáo viên dẫn dắt đi vào phần tìm

- Giáo viên nhận xét, đánh giá kiến

thức của học sinh và chốt lại nội dung

chính

Thao tác 5: Nhóm sơ đồ tư duy:

Trình bày bằng sơ đồ Tình huống

truyện và nhân vật Tràng

2 Tìm hiểu văn bản 2.1 Ý nghĩa nhan đề “Vợ nhặt”

-Vợ nhặt: vợ kiếm được, nhặt được một

cách tình cờ, ngẫu nhiên

- Thân phận con người bị rẻ rúng như rơm,rác

ðSự cưu mang, đùm bọc và khát vọng,niềm tin hướng tới cuộc sống tươi sáng hơncủa con người trong cảnh khốn cùng

2.2 Tình huống truyện

- Học sinh lên trình bày nội dung dựa

vào sơ đồ tư duy mà mình đã thực

- Giáo viên yêu cầu nhóm đọc – hiểu

thuyết trình lên trình bày trên bảng phụ

kiến thức về nhân vật vợ nhặt và bà

2.3.Diễn biến tâm trạng của các nhân vật a) Nhân vật Tràng:

b)Người vợ nhặt -Thân phận: Là cô gái không tên, không gia

đình, bị cái đói đẩy ra lề đườngÒsố phận nhỏ nhoi, đáng thương

-Ngoại hình: áo quần tả tơ như tổ đĩa, gầy

sọp đi, trên khôn mặt lưỡi cày xám xịt ->