NỘI DUNG I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÍ Ở CẤP TỔ CHUYÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BỒI DƯỠNG HỌC
Cơ sở lý luận
Quản lý là một hoạt động thiết yếu trong xã hội, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển Có nhiều phương pháp tiếp cận quản lý, và mỗi phương pháp mang đến những định nghĩa riêng biệt.
Quản lý, theo từ điển Bách khoa Việt Nam, là quá trình tác động có tổ chức và định hướng của người quản lý hoặc tổ chức quản lý lên đối tượng quản lý trong các lĩnh vực chính trị, văn hóa, xã hội và kinh tế Quá trình này được thực hiện thông qua hệ thống luật lệ, chính sách, nguyên tắc, phương pháp và biện pháp cụ thể, nhằm tạo ra môi trường và điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của đối tượng.
Theo lý thuyết hệ thống, quản lý được hiểu là hành động có chủ đích của người quản lý nhằm tác động lên toàn bộ hệ thống Điều này bao gồm việc thiết lập các quy tắc ứng xử cho mọi thành viên trong hệ thống, từ đó đảm bảo tính hợp lý của cấu trúc và giúp hệ thống nhanh chóng đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Quản lý là hoạt động có ý thức của chủ thể nhằm điều khiển tác động lên đối tượng để đạt được mục tiêu Bản chất của quản lý là sự tác động có mục đích của người quản lý đến người bị quản lý nhằm thực hiện mục tiêu chung Trong lĩnh vực giáo dục, quản lý thể hiện qua sự tác động của nhà quản lý giáo dục đến giáo viên, học sinh và các lực lượng xã hội khác để đạt được các mục tiêu giáo dục.
Quá trình quản lý bao gồm các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá, có mối quan hệ chặt chẽ và diễn ra theo chu kỳ nhất định Hệ thống thông tin đóng vai trò quan trọng, như mạch máu kết nối các bộ phận, đảm bảo sự thống nhất trong quản lý Chức năng quản lý gắn liền với sự phát triển của phân công hợp tác lao động trong sản xuất xã hội.
Chức năng quản lý là một hình thức lao động nhằm đạt được mục tiêu cụ thể, bao gồm hai loại chính: chức năng chung và chức năng đặc thù.
Chức năng chung là chức năng mà bất cứ một chủ thể quản lý nào, bất cứ lĩnh vực nào, cấp quản lý nào cũng phải thực hiện.
Chức năng đặc thù là những chức năng riêng biệt chỉ tồn tại trong từng hệ thống, đơn vị hoặc tổ chức Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau, chúng tôi nhận thấy rằng chức năng chung của quản lý có thể được tóm gọn và thống nhất qua bốn điểm chính.
Chức năng lập kế hoạch là yếu tố cốt lõi trong quản lý, bao gồm việc xác định các mục tiêu cơ bản và xây dựng chương trình hành động cụ thể để đạt được những mục tiêu đó Kế hoạch cần được thiết lập dựa trên đặc điểm tình hình của tổ chức và các mục tiêu đã được xác định, với sự hướng dẫn và tác động từ nhà quản lý.
Chức năng tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc sắp xếp và bố trí khoa học các nguồn lực như nhân lực, vật lực và tài lực của hệ thống Mục tiêu của chức năng này là tạo ra một hệ thống toàn vẹn, giúp các nguồn lực tương tác hiệu quả để đạt được mục tiêu tối ưu Việc tổ chức hợp lý không chỉ nâng cao hiệu suất làm việc mà còn tạo sức mạnh cho tổ chức trong việc thực hiện thành công các kế hoạch đề ra.
Chức năng chỉ đạo đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh và điều hành hoạt động của hệ thống, đảm bảo thực hiện đúng kế hoạch đã định Chức năng này yêu cầu theo dõi sát sao các hoạt động và trạng thái vận hành, kịp thời phát hiện sai sót để sửa chữa mà không làm thay đổi mục tiêu chiến lược đã đề ra.
Chức năng kiểm tra đánh giá là quá trình thu thập thông tin từ đối tượng quản lý để đánh giá trạng thái hệ thống và mức độ đạt được của các mục tiêu ban đầu Qua việc kiểm tra, có thể kịp thời phát hiện sai sót trong hoạt động, từ đó điều chỉnh và sửa chữa mục tiêu Đồng thời, việc này cũng giúp xác định nguyên nhân thành công và thất bại, cung cấp bài học kinh nghiệm quý giá cho các quá trình quản lý sau.
Quá trình quản lý bao gồm các chức năng quan trọng tạo nên nội dung lao động của đội ngũ cán bộ quản lý, từ đó phân công lao động và hình thành cấu trúc quản lý Người quản lý cần thực hiện các chức năng một cách logic, bắt đầu từ việc xác định mục tiêu và nhiệm vụ cho đến kiểm tra kết quả và tổng kết Mỗi quá trình quản lý diễn ra trong một thời gian cụ thể của chu trình quản lý, trong đó các chức năng có thể tương tác và diễn ra đồng thời, mặc dù chúng độc lập với nhau.
1.2 Quản lý hoạt động dạy học
Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức của nhà quản lý nhằm đạt mục tiêu giáo dục, trong đó sự phối hợp giữa nhà quản lý, giáo viên, học sinh và các lực lượng xã hội là rất quan trọng Quản lý hoạt động dạy - học bao gồm các tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giảng dạy, với sự hỗ trợ từ cộng đồng, nhằm phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường Đây là nhiệm vụ trọng tâm của Hiệu trưởng và Ban giám hiệu.
Chất lượng giáo dục của nhà trường phụ thuộc vào hoạt động dạy và học, do đó, quản lý hoạt động này là trung tâm trong giáo dục Ban giám hiệu, đứng đầu là Hiệu trưởng, cần xây dựng kế hoạch năm học để chỉ đạo các Tổ chuyên môn thực hiện chương trình dạy-học đúng tiến độ và đảm bảo chất lượng, đồng thời duy trì sự toàn diện giữa các bộ môn Kế hoạch này cần kết hợp kiến thức cơ bản và hiện đại, đáp ứng mục tiêu giáo dục trong giai đoạn đổi mới Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi cũng là nhiệm vụ quan trọng trong quản lý trường THPT hiện nay.
1.3 Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi
Nhân tài không tự nhiên mà có, mà cần trải qua quá trình rèn luyện trong môi trường thuận lợi và sự quan tâm của xã hội Việc lựa chọn phương pháp dạy học cần phù hợp với từng đối tượng, đồng thời phải chú trọng phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, có năng khiếu Những học sinh thể hiện năng lực và phẩm chất tốt là nguồn nhân tài quý giá Nghị quyết 29/NQ-TW nhấn mạnh việc phát triển trí tuệ, thể chất, bồi dưỡng năng khiếu và định hướng nghề nghiệp cho học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, và khuyến khích khả năng sáng tạo, tự học, học tập suốt đời.
Cơ sở thực tiễn
Trong những năm qua, giáo dục đào tạo đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những yếu kém về quy mô, mục tiêu và chất lượng Nhiều trường học chưa kịp thời đổi mới, thiếu các mô hình điển hình đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước Bên cạnh đó, những vấn đề trong kiểm tra, đánh giá và thi cử vẫn chưa được khắc phục, dẫn đến sự cứng nhắc và không phù hợp với yêu cầu thực tiễn của xã hội.
Trường THPT Đô Lương 4 đã có sự phát triển mạnh mẽ trong nhiệm kỳ 2015-2020 và đầu nhiệm kỳ 2020-2025, đặc biệt trong công tác dạy và học cũng như bồi dưỡng học sinh giỏi Tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn trong quản lý, đặc biệt là ở cấp Tổ chuyên môn, ảnh hưởng đến chất lượng giáo viên và phương pháp bồi dưỡng Do đó, Tổ trưởng chuyên môn cần tìm kiếm các giải pháp quản lý khoa học và hiệu quả để nâng cao công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, đáp ứng kỳ vọng của phụ huynh và học sinh.
THỰC TRẠNG CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ CẤP TỔ CHUYÊN MÔN
1 Khái quát về đặc điểm tình hình của Tổ chuyên môn tại Trường THPT Đô Lương 4
1.1 Những thụân lợi cơ bản
Trải qua gần 15 năm xây dựng và phát triển, phát huy truyền thống “Dạy tốt
Trường THPT Đô Lương 4 ngày càng khẳng định chất lượng giáo dục toàn diện, với vai trò nòng cốt của các Tổ chuyên môn được Ban giám hiệu xác định Công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, học sinh giỏi và hỗ trợ học sinh thi vào các trường Đại học - Cao đẳng là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường Những cải thiện liên tục trong chất lượng giáo dục và đội tuyển học sinh giỏi đã mang lại sự hứng khởi và niềm vui cho cả giáo viên và học sinh trong những năm gần đây.
Tổ “Văn - Ngoại ngữ” hiện có 13 giáo viên đạt chuẩn về trình độ và chuyên ngành, bao gồm 1 thạc sỹ và 3 giáo viên giỏi cấp tỉnh Đội ngũ giáo viên trẻ, năng động và sáng tạo, luôn nỗ lực vươn lên, tâm huyết với nghề và tự khẳng định mình Nội bộ đoàn kết, thống nhất, cam kết thực hiện nghiêm túc các chỉ đạo của Ban Giám hiệu và kế hoạch hàng năm để hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị và chuyên môn.
Học sinh của trường cơ bản là những em chăm chỉ, chuyên cần, có tinh thần cầu tiến và sáng tạo Phụ huynh, mặc dù gặp khó khăn về kinh tế, luôn quan tâm và tạo điều kiện tốt nhất cho con em trong việc học tập và rèn luyện Họ thường xuyên theo dõi tình hình học tập và liên hệ với giáo viên để đảm bảo sự phát triển cả về học vấn lẫn đạo đức Niềm tin của phụ huynh vào đội ngũ giáo viên và cán bộ nhà trường ngày càng tăng, thể hiện sự trân trọng và quý mến đối với công tác giáo dục Dư luận xã hội cũng rất tích cực, ủng hộ và yên tâm khi gửi gắm con em mình vào trường.
Đội ngũ giáo viên đang phải đối mặt với nhiều khó khăn khi vừa bồi dưỡng học sinh giỏi, vừa đảm bảo chất lượng giảng dạy cho đại trà và chuẩn bị cho các kỳ thi Đại học, Cao đẳng Áp lực công việc lớn và các nhiệm vụ kiêm nhiệm khác khiến họ thường xuyên rơi vào trạng thái quá tải và mệt mỏi.
Một số giáo viên trẻ, với kinh nghiệm nghề nghiệp hạn chế và đang trong độ tuổi sinh đẻ, gặp khó khăn trong việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, yêu cầu sự cống hiến lớn về thời gian và trí tuệ.
Một số giáo viên không muốn tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi vì lo ngại thiếu tài liệu, áp lực phải có học sinh giỏi, và sự đầu tư thời gian, công sức quá lớn Họ cũng có suy nghĩ tiêu cực rằng việc này không mang lại lợi ích cá nhân, dẫn đến thiếu quyết tâm trong tổ chức và thực hiện nhiệm vụ Một số giáo viên sai lầm khi nghĩ rằng chỉ cần tập trung vào sáng kiến kinh nghiệm sẽ giúp họ đạt danh hiệu cao hơn, trong khi bồi dưỡng học sinh giỏi không mang lại hiệu quả thiết thực Vấn đề này đã ăn sâu vào nhận thức của nhiều giáo viên, khiến họ làm việc một cách miễn cưỡng, dẫn đến kết quả kém.
Chất lượng tuyển sinh vào trường ở mức trung bình, với nguồn học sinh từ trường THCS Lý Nhật Quang rất hạn chế Nhiều em có hoàn cảnh gia đình khó khăn, bố mẹ làm ăn xa, sống cùng ông bà, và thiếu thốn tài liệu học tập Điều này dẫn đến việc các em ít có cơ hội va chạm, cọ xát, ảnh hưởng đến chất lượng mũi nhọn của nhà trường.
Học sinh hiện nay phải đối mặt với áp lực lớn khi vừa phải học nhiều môn học khác nhau, vừa tham gia bồi dưỡng để trở thành học sinh giỏi Những em học sinh giỏi ở bộ môn xã hội thường gặp khó khăn với các môn tự nhiên, điều này khiến các em ngại tham gia đội tuyển Áp lực thi tốt nghiệp và thi Đại học cũng là một nguyên nhân khiến các em lo lắng Tâm lý chung của các em là cố gắng thi đậu vào một trường Đại học danh tiếng mà gia đình đã lựa chọn, thay vì đầu tư vào việc ôn luyện một môn chuyên sâu.
Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tại trường còn thiếu và không đồng bộ, dẫn đến việc không đáp ứng được yêu cầu giảng dạy và học tập, đặc biệt là ở các phòng học bộ môn, thực hành và thí nghiệm Việc thiếu phòng học khiến cho các lớp học phải sử dụng chung với phòng họp tổ chuyên môn, trong khi các phòng chức năng nhà cấp 4 đã xuống cấp, gây khó khăn trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi.
Hiện nay, thư viện trường học thường thiếu tài liệu dạy chuyên và bồi dưỡng học sinh giỏi, khiến giáo viên phải tự tìm kiếm và trang bị cho mình Việc cập nhật tài liệu mới diễn ra chậm, gây khó khăn cho giáo viên trong quá trình bồi dưỡng học sinh.
Kinh phí đầu tư cho việc bồi dưỡng học sinh giỏi hiện nay còn nhiều bất cập, chưa phản ánh đúng công sức của giáo viên Hơn nữa, sự hỗ trợ tài chính cho việc mua sắm tài liệu và dụng cụ học tập cho học sinh vẫn còn hạn chế.
Năm học 2016-2017, tôi đảm nhận vị trí Tổ trưởng chuyên môn và nhận thấy kết quả học sinh giỏi của trường chỉ đạt thứ 39/64 toàn tỉnh, với tỷ lệ đậu dưới 50% và số giải cao rất hạn chế Môn Ngữ văn có sự tiến bộ với 2 giải khuyến khích, trong khi năm trước không có học sinh nào đạt giải Quan niệm rằng “năng lực học sinh vùng khó chỉ có thế” đã cản trở sự phát triển, cùng với việc đội ngũ quản lý thiếu các giải pháp đột phá và quyết liệt Do đó, tôi cần tìm ra các giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi, từ đó cải thiện chất lượng dạy học đại trà, khẳng định vị trí của giáo viên và hoàn thành nhiệm vụ giáo dục toàn diện, phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
2 Một số vấn đề đặt ra trong công tác quản lý Tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THPT Đô Lương 4
Bài viết này phân tích thực trạng quản lý quá trình dạy học và công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại trường THPT Đô Lương 4, đặc biệt là ở các vùng khó khăn, xa trung tâm Tôi đề xuất một số giải pháp quản lý đột phá nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi trong giai đoạn hiện nay.
Để nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi trong trường học, giáo viên cần nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc này Tổ trưởng chuyên môn đóng vai trò then chốt trong việc tìm kiếm các giải pháp đổi mới, từ đó khơi dậy động lực và tạo cảm hứng cho giáo viên, học sinh và phụ huynh.
Phát huy sức mạnh tập thể của tổ chuyên môn là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Cần tham mưu chặt chẽ với Ban giám hiệu và phối hợp hiệu quả với các tổ chức đoàn thể trong nhà trường Sự quyết liệt và định hướng theo hiệu quả công việc sẽ là thước đo cho thành công trong nhiệm vụ này.
MỘT SỐ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ TỔ CHUYÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC SINH GIỎI GÓP PHẦN NÂNG CAO VỊ THẾ TRƯỜNG THPT ĐÔ LƯƠNG
Dưới sự quản lý hiệu quả của Ban giám hiệu, Tổ Ngữ văn đã xây dựng một môi trường giáo dục đoàn kết và tự giác, khơi dậy lòng tự trọng của từng cá nhân trong việc tham gia các hoạt động của nhà trường Công tác chuyên môn, đặc biệt là bồi dưỡng học sinh giỏi, đã có những bước tiến tích cực Quan trọng hơn, chúng tôi đã truyền đạt được nhiệt huyết và quyết tâm cao của giáo viên trong công tác bồi dưỡng, dành nhiều thời gian cho nhiệm vụ này.
Trước năm học 2015-2016, tỷ lệ học sinh giỏi của trường luôn ở mức thấp, chỉ xếp từ 39 đến 41 trong tỉnh, với số lượng học sinh đạt giải chỉ khoảng 8 đến 10 em Môn Ngữ văn thậm chí có năm không có học sinh nào đạt giải, cho thấy sự thiếu ổn định trong kết quả Tuy nhiên, từ năm học 2016-2017, với vai trò Tổ trưởng chuyên môn và sự chỉ đạo của Ban Giám hiệu, tôi đã áp dụng các giải pháp mới, giúp đội tuyển đạt 100% với 2 giải khuyến khích, nâng cao vị thế nhà trường lên thứ 26 toàn tỉnh.
Kết quả học tập vượt bậc của học sinh vùng khó đã làm cả những người trong cuộc ngạc nhiên, cho thấy rằng không phải học sinh không có khả năng mà do thiếu giải pháp quản lý phù hợp Các giải pháp quản lý đã được thực hiện mạnh mẽ và hiệu quả, tạo niềm tin rõ rệt trong tư tưởng và hành động của giáo viên, học sinh và phụ huynh Năm học 2017-2018, kết quả học sinh giỏi của nhà trường đã vươn lên thứ 13 toàn tỉnh, với môn Ngữ văn đạt 100% và 2 giải nhì, nhờ sự bồi dưỡng trực tiếp của tôi cho đội tuyển.
Năm 2021, trường tiếp tục đạt thành công trong kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh khối 12 với môn Ngữ văn, đạt tỷ lệ đậu 100%, bao gồm một giải 3 và một giải khuyến khích, xếp thứ 15 toàn tỉnh Đây là kết quả đáng tự hào cho học sinh, giáo viên và đội ngũ quản lý của một trường ở vùng khó khăn, xa trung tâm, còn non trẻ về lịch sử Thành tích này khẳng định chiến lược phát triển và chương trình giáo dục của nhà trường là phù hợp và có tính đột phá Niềm vui nối tiếp niềm vui khi các năm tiếp theo, kết quả học sinh giỏi luôn duy trì trong tốp 20 toàn tỉnh, thể hiện sự nỗ lực của học sinh, đặc biệt là những em có hoàn cảnh khó khăn, ít có cơ hội tiếp cận giáo dục.
Thống kê kết quả học sinh giỏi môn Ngữ văn trong 5 năm trở lại đây:
Năm học Số học sinh đậu môn
Số giải Tỷ lệ, vị thứ nhà trường trong toànTỉnh
2015-2016 0/2; Tỷ lệ: 0% Không Xếp thứ 39/64
2016-2017 2/2; Tỷ lệ 100% 2 giải KK Xếp thứ 26/64, tăng 13 bậc so với năm học 2015-2016
2017-2018 2/2 ; Tỷ lệ: 100% 2 giải Nhì Xếp thứ 13/64, tăng 13 bậc so với năm học 2016-2017
Xếp thứ 18/64, duy trì ổn định tốp 20
Xếp thứ 15/64; có 9/10 môn thi đậu 100%
Kết quả đã khẳng định sự đột phá vững chắc trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, tạo sức lan tỏa tích cực cho chất lượng giáo dục đại trà Đặc biệt, kết quả thi tốt nghiệp THPT hàng năm đạt được nhiều thành tích đáng khích lệ, với nhiều học sinh đậu vào các trường đại học, cao đẳng, và các trường Quân đội, Công an - những ước mơ của học sinh vùng khó khăn, thuần nông Năm 2020, 100% học sinh khối 12 đã đậu tốt nghiệp THPT.
Học sinh Nguyễn Hoàng Anh lớp 12A1 đạt điểm cao nhất khối A với tổng điểm 28,65, trong đó môn hóa đạt tối đa Khối A có 1 học sinh đạt từ 28 điểm, 5 học sinh từ 27 điểm và 8 học sinh từ 26 điểm Đặc biệt, Nguyễn Đình Hồng được tuyển thẳng vào Đại học Bách khoa Hà Nội Khối B có 4 học sinh từ 26 điểm trở lên; khối A1 có 2 học sinh trên 25 điểm; khối C có 7 học sinh trên 25 điểm; khối D có 4 học sinh trên 25 điểm Trong 5 năm qua, môn Ngữ văn luôn xếp hạng từ 4 đến 11/64 trường toàn tỉnh trong kỳ thi THPT Quốc gia, thể hiện thành tích dạy học đáng khích lệ của nhà trường Sự tín nhiệm từ phụ huynh và các cấp chính quyền khẳng định tiêu chí “ngôi trường trong lòng dân” Với bộ môn Ngữ văn, nhà trường yên tâm về chất lượng, tuy nhiên cần nỗ lực hơn nữa để duy trì và phát triển bền vững, đặc biệt là trong việc tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông mới 2018.
Hình ảnh Lễ tuyên dương khen thưởng học sinh giỏi tỉnh năm học 2020 - 2021