Giáo dục học sinh hiểu biết về các dạng năng lượng và sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm và hiệu quả thông qua giảng dạy một sổ kiến thức vật lý THPT

Triển khai Nghị định số 102/2003/NĐ-CP,ngày 14/4/2006, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 79/2006/QĐ-TTgphê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệ

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay, việc khai thác, sử dụng hợp lí các nguồn năng lượng đang trở thành mộtvấn đề cấp bách mang tính toàn cầu Sở dĩ như vậy là do nhân loại đang đứng trướchàng loạt nguy cơ mà nguyên nhân của nó chính là vấn đề khai thác, sử dụng nănglượng: những nguồn năng lượng truyền thống (năng lượng hoá thạch) đang ngày mộtcạn kiệt, nạn ô nhaiễm môi trường và sự nóng lên của khí hậu trái đất do chất thảitrong quá trình sử dụng năng lượng Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề nănglượng đối với sự phát triển bền vững, các quốc gia đã xây dựng cho mình một chươngtrình phát triển năng lượng mà trọng tâm là hướng đến nguồn năng lượng sạch và sửdụng năng lượng một cách tiết kiệm, hiệu quả

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã được nhà nước ta quan tâm từsớm Ngày 03/9/2003, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 102/2003/NĐ-CP về sửdụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Triển khai Nghị định số 102/2003/NĐ-CP,ngày 14/4/2006, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 79/2006/QĐ-TTgphê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.Một trong các nội dung quan trọng của Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụngnăng lượng tiết kiệm, hiệu quả là đưa các nội dung về giáo dục sử dụng năng lượngtiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó một hoạt động trọngtâm là xây dựng nội dung, giáo trình, phương pháp giảng dạy lồng ghép các kiến thức

về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học, phù hợp với từng cấphọc từ tiểu học đến phổ thông trung học

Thực hiện chủ trương của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định việctích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học ở cáccấp học là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và cần thiết

Tiết kiệm năng lượng không chỉ tiết kiệm được tiền mà còn giảm được nhu cầu sửdụng các dạng nhiên liệu hóa thạch như dầu lửa, than đá, khí ga tự nhiên Giảm việc

sử dụng các nhiên liệu này cũng có nghĩa giảm được lượng khí CO2 - nguyên nhânchính gây ra hiện tượng nóng lên của trái đất và các dạng ô nhiễm khác - thải ra ngoàimôi trường

Giáo dục học sinh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong phạm vi trườngTHPT là một quá trình tạo dựng cho học sinh những nhận thức và mối quan tâm đốivới các nguồn năng lượng như về các loại năng lượng, ý nghĩa to lớn của nó, tìnhtrạng khai thác sử dụng nguồn năng lượng hiện nay và những nguy cơ làm cạn kiệtcác nguồn năng lượng sao cho các em có đủ kiến thức, thái độ, động cơ và kĩ năng để

có thể hoạt động một cách độc lập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả trong hiện tại và tương lai Với những trăn trở như vậy tôi

đã chọn đề tài “ Giáo dục học sinh hiểu biết về các dạng năng lượng và sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm và hiệu quả thông qua giảng dạy một sổ kiến thức vật lý THPT”.

II ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Những kiến thức vật lý THPT liên quan đến giáo dục học sinh hiểu biết về cácdạng năng lượng và sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm mà hiệu quả

- Học sinh ở các khối lớp của Trường THPT nghi lộc 2

III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thực thi đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu (phân tích, tổng hợp tài liệu Internet, tập san, sáchbáo có liên quan đến đề tài)

- Phương pháp quan sát sư phạm

- Phương pháp thực hành, thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Làm cho học sinh hiểu được năng lượng là gì, cách sử dụng năng lượng hiệuquả và tiết kiệm

- Tác hại của việc sử dụng năng lượng đến ô nhiễm môi trường trong đời sốngcủa con người, đặc biệt ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của mỗi học sinh vàgia đình để từ đó mà nâng cao ý thức sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm

để bảo vệ an toàn của bản thân và những người xung quanh

- Hình thành và phát triển ở học sinh tính tích cực, sáng tạo, sáng kiến củabản thân, biết giải quyết các vấn đề sử dụng năng lượng trong hoạt động bảo vệmôi trường một cách độc lập

2

V PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Một số biện pháp giáo dục học sinh nâng cao ý thức sử dụng năng lượng tiếtkiệm hiệu quả để hạn chế ô nhiễm môi trường cho các em học sinh ở trườngTHPT nghi lộc 2 từ một số kiến thức vật lý Đề tài này có thể áp dụng với họcsinh tất cả các trường THPTtrên toàn quốc

VI DỰ BÁO XU HƯỚNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

- Góp phần nâng cao nhận thức của học sinh và người dân trong vẫn đề vềnăng lượng trong đời sống, từ đó nâng cao ý thức sử dụng năng lượng hiệuquả và tiết kiệm từ đó giảm thiếu ô nhiễm môi trường nhằm bảo vệ môitrường

- Đề xuất một số giải pháp để sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệmtrong gia đình và cộng đồng dân cư, một sổ điểm khác

- Có thể áp dụng để giảng dạy tại nhiều trường khác để mở rộng phạm vi

áp dụng của đề tài

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ

1 Về cơ sở lí luận

Nhà trường đào tạo, giáo dục, hình thành nhân cách thế hệ trẻ để họ trở thànhnhững công dân xây dựng và bảo vệ tổ quốc Giáo dục ở nhà trường được thực hiệnthông qua hoạt động dạy học Các hoạt động dạy học dựa trên các chương trình giáodục được xây dựng khoa học và chặt chẽ, bao gồm các thành tố: mục tiêu, nội dung,phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đánh giá kết quả giáo dục Trong đó nộidung dạy học phải phản ánh được những vấn đề đang được cả loài người quan tâm,trong đó có vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Giáo dục nhà trường thông qua các hoạt động phong phú đa dạng và hỗ trợ lẫnnhau như: vui chơi, lao động, hoạt động xã hội thông qua sinh hoạt tập thể, tự tudưỡng Vì vậy, giáo dục phổ thông hoàn toàn có khả năng, điều kiện thực hiện cácyêu cầu về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, thực hiện việc giáo dục sử dụngnăng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Nhà trường đóng vai trò quan trong đối với giáo dục cho học sinh hiểu biết về cácdạng năng lượng và cách sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vì ngoài đối tượnghọc sinh và thông qua học sinh có thể tác động một cách rộng rãi lên các thành viênkhác trong xã hội, trước hết là các thành viên trong gia đình học sinh Vì vậy, thựchiện giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong nhà trường là một trongcác biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững nhất

I.1ĐỊNH NGHĨA VỀ NĂNG LƯỢNG

a Khái niệm

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt nam thì: " Năng lượng là một dạng tài nguyên vật chất xuất phát từ hai nguồn chủ yếu: Năng lượng mặt trời và năng lượng lòng đất"

o Năng lượng mặt trời tồn tại ở các dạng chính: bức xạ mặt trời, năng lượng

sinh học (sinh khối động thực vật), năng lượng chuyển động của khí quyển vàthuỷ quyển (gió, sóng, các dòng hải lưu, thuỷ triều, dòng chảy sông ), nănglượng hoá thạch (than, dầu, khí đốt, đá dầu)

4

o Năng lượng lòng đất : nhiệt lòng đất biểu hiện ở các các nguồn địa nhiệt, núilửa và năng lượng phóng xạ tập trung ở các nguyên tố như U, Th, Po,

b.Các dạng năng lượng:

Năng lượng có ở khắp nơi, biến đổi từ dạng này sang dạng khác khi chịu tácđộng Cuộc sống của chúng ta phụ thuộc vào rất nhiều dạng biến đổi nănglượng

Có nhiều dạng năng lượng như: động năng, nhiệt năng, thế năng, cơ năng…nhưng tất cả chúng chỉ thuộc 2 loại chính: năng lượng dự trữ (thế năng) và nănglượng hoạt động (động năng)

Thế năng bao gồm năng lượng hóa học, năng lượng trọng trường, cơ năng, điện

năng và năng lượng hạt nhân

Động năng bao gồm quang năng, điện năng, âm năng, nhiệt năng, và năng lượng

chuyển động

- Điện năng: là dòng của các điện tử chạy trong mạch Sự chuyển động củamột điện tử tạo ra một dòng điện tạo ra điện

- Nhiệt năng: là việc sử dụng nhiệt như là nguồn năng lượng

- Năng lượng hóa học: là năng lượng được tạo ra từ các phản ứng hóa học,trong đó liên kết hóa học của một chất bị phá vỡ và được tái sắp xếp tạo thànhphân tử mới, quá trình đó có thể cung cấp năng lượng

- Năng lượng bức xạ: là năng lượng đến từ một nguồn sáng, như mặt trời.Năng lượng phát ra từ mặt trời ở dạng các photon Những phần tử nhỏ bé này vôhình với mắt người, di chuyển tương tự như sóng

Năng lượng hạt nhân: là năng lượng được tạo ra khi những phần của nguyên tử củamột số vật liệu nhất định được tách ra trong môi trường có kiểm soát Quá trình này

tạo ra nhiệt (nhiệt năng) dùng vào các mục đích khác nhau, bao gồm cả phát điện.

( Nguồn: http://www.aplusphysics.com)

* Năng lượng thường được phân chia thành hai loại như sau

Năng lượng tái tạo (hay năng lượng tái sinh): là năng lượng từ những nguồn liên tục,

là vô hạn Năng lượng vô hạn là năng lượng tồn tại nhiều đến mức không thể trởthành cạn kiệt vì sự sử dụng của con người Nguồn năng lượng này bao gồm: nănglượng bức xạ mặt trời, năng lượng sinh học (năng lượng sinh khối), gió, sóng, cácdòng hải lưu, thuỷ triều,…

Những nguồn năng lượng mới, tái sinh và ít gây tác động tiêu cực đến môi trường(hay còn được gọi là năng lượng sạch hay năng lượng xanh)

Năng lượng tái tạo (hay năng lượng tái sinh): là năng lượng từ những nguồn

liên tục, là vô hạn Năng lượng vô hạn là năng lượng tồn tại nhiều đến mứckhông thể trở thành cạn kiệt vì sự sử dụng của con người Nguồn năng lượng nàybao gồm: năng lượng bức xạ mặt trời, năng lượng sinh học (năng lượng sinhkhối), gió, sóng, các dòng hải lưu, thuỷ triều,…

Những nguồn năng lượng mới, tái sinh và ít gây tác động tiêu cực đến môi trường (hay còn được gọi là năng lượng sạch hay năng lượng xanh).

Trong đó, việc phát triển năng lượng sinh khối sẽ làm giảm sự thay đổi bất lợi khí hậu, giảm hiện tượng mưa axit, giảm sức ép về bãi chôn lấp,

6

I.2 NĂNG LƯỢNG XANH

1.2.1.Năng lượng xanh là gì?

Năng lượng xanh (hay năng lượng tái tạo) là loại năng lượng mà khi được sản xuất, nó có ít tác động tiêu cực đến môi trường hơn so với năng lượng hóa thạch.

Những loại năng lượng xanh mà ngày nay người ta thường đề cập đến là: nănglượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng sóng và năng lượng địa nhiệt Ngoài

ra còn rất nhiều loại năng

lượng được cho là “xanh”, thậm chí cả năng lượng hạt nhân vì trong trạng tháihoạt động (an toàn), nó sản sinh ra lượng chất thải thấp hơn nhiều lần so với việc

sử dụng than đá hoặc dầu

1.2.2 Công nghệ năng lượng xanh

a Năng lượng mặt trời:

Công nghệ năng lượng mặt trời được mô tả rộng rãi

Ngu?n: http://twnwindpower.co m

như năng lượng mặt trời thụ động hoặc năng lượng

mặt trời hoạt động tùy thuộc vào cách chúng nắm

bắt, chuyển đổi và phân phối năng lượng mặt trời

b Năng lượng gió:

Năng lượng gió là động năng của không khí di

chuyển trong bầu khí quyển Trái Đất Năng lượng

gió là một hình thức gián tiếp của năng lượng mặt

trời Sử dụng năng lượng gió là một trong các cách

lấy năng lượng xa xưa nhất từ môi trường tự nhiên

và đã được biết đến từ thời kỳ Cổ đại

c Năng lượng từ sóng:

Sóng đại dương sinh ra do gió, gió gây ra bởi mặt trời

(chuyển động của các khối khí do chênh lệch nhiệt độ

v.v ) Vì vậy, năng lượng sóng được xem như dạng

gián tiếp của năng lượng Mặt Trời

Giống như các dạng dòng nước chảy khác, năng lượng sóng có khả năng làm quaytuabin phát điện NaUy, Anh, Nhật và một số nước đang nghiên cứu sản xuất điện từsóng đại dương

d Năng lượng thủy triều:

Năng lượng thủy triều hay điện thủy triều là lượng

điện thu được từ năng lượng chứa trong khối

nước chuyển động do thủy triều Hiện nay một số nơi

trên thế giới đã triển khai hệ thống máy phát điện

sử dụng năng lượng thuỷ triều

e Năng lượng địa nhiệt:.

Địa nhiệt năng là loại năng lượng lấy từ nguồn

nhiệt tự nhiên trong lòng quả đất bằng cách khoan

sâu xuống lòng đất Độ biến thiên địa nhiệt trong lỗ

khoan vào khoảng 1oC/36 mét Nguồn nhiệt này

được đưa lên mặt đất dưới dạng hơi nóng hoặc

nước nóng Nguồn nhiệt này có thể

8

sử dụng trực tiếp để sưởi ấm các căn hộ hoặc dùng để sản xuất điện năng.

1.3 NHU CẦU SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TRONG CUỘC SỐNG

1.3.1 Xu hướng sử dụng nguồn tài nguyên năng lượng:

- Đến năm 2030, nhu cầu về các nguồn năng lượng trên thế giới sẽ tăng 35%

so với 2005 Tuy nhiên, nhu cầu tăng lên ở các ngành không giống nhau Kỷnguyên sử dụng các loại nhiên liệu hóa thạch giá rẻ được dự báo sẽ sớm kết thúc

do nguồn tài nguyên này sẽ cạn kiệt trong tương lai không xa

- Xu hướng năng lượng được sử dụng trong tương lai là những nguồn năng

lượng mới, tái sinh và không ô nhiễm

- Việt Nam là nước có tiềm năng lớn và khá đa dạng về các nguồn năng lượng

tái tạo như thủy điện nhỏ, mặt trời, gió, địa nhiệt, năng lượng biển

- Khó khăn lớn nhất cho sự phát triển hiện nay cũng như trong tương lai gần là

giá thành năng lượng tái tạo cao hơn các dạng năng lượng hoá thạch ( từ than)

1.3.2 Hậu quả của việc sử dụng năng lượng không hợp lý

Việc khai thác năng lượng sẽ gây tác động nhiều mặt đến môi trường đất, nước,không khí, thảm thực vật, đời sống cư dân bản địa

- Việc sử dụng năng lượng hóa thạch làm Cạn kiệt tài

nguyên thiên nhiên và gia tăng hiệu hiệu ứng nhà kính là

một trong những nguyên nhân chủ yếu tác động xấu đến môi

trường trên Trái đất ở quy mô lớn

- Các nhà máy điện gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường sinh thái:

- Các nhà máy nhiệt điện: gây ô nhiễm không khí do sự phát thải khí cacbonic

(CO2), khí sunfurơ (SO2), khí nitơ oxit (NO) hoặc nitơ đioxit (NO2),

- Các nhà máy thủy điện: làm thay đổi sự cân bằng hệ sinh thái (làm mất đất

rừng, thay đổi đa dạng sinh học … )

Mỗi cá nhân cần thực hiện tốt những hành động dù rất nhỏ nhưng cụ thể, thiết thực sẽ góp phần tiết kiệm năng lượng ở nơi sinh sống, tới trường học

và rộng ra bản làng, khu phố

- Các nhà máy điện hạt nhân phát sinh nguồn phóng xạ ảnh hưởng đến sức

khỏe con người (khi rò rỉ chất phóng xạ hoặc sự cố cháy nổ nhà máy)

( Nguồn: Nâng cao tiềm lục quốc gia bằng điện hạt nhân, Viện chiến

lược, chính sách Tài nguyên và Môi trường)

1.4 CÁC BIỆN PHÁP TIẾT KIỆM NĂNG LƯỢNG

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta nên:

+ Lựa chọn thiết bị điện: có công suất và kích thước phù hợp với nhu cầu sửdụng, dùng các thiết bị điện tiết kiệm năng lượng,…

+ Máy vi tính: chọn mua máy vi tính có kích cỡ phù hợp, nên dùng

Màn hinh LCD, chỉnh chế độ sáng của màn hình ở mức vừa

phải, nếu không sử dụng trên 30 phút thì nên tắt máy, …

+ Máy điều hoà nhiệt độ: chọn mua máy với công suất phù hợp

diện tích phòng, nên duy trì ở nhiệt độ 25oC trở lên, cần đóng

cửa khi ra vào, không mở quạt hút khi mở máy điều hòa

+ Ti vi: độ sáng và tương phản ở mức độ vừa phải, không tắt ti

vi bằng thiết bị điều khiển từ xa mà nên rút phích cắm ra khỏi ổ

cắm khi không sử dụng máy;…

+ Bàn ủi: nên sử dụng bàn ủi khô; không nên ủi vào giờ cao

điểm; không nên ủi trong phòng có máy điều hòa; chọn nhiệt độ

ủi thích hợp với từng loại vải; tập trung ủi nhiều đồ một lần;…

+ Quạt: chỉ để ở chế độ vừa đủ, thường xuyên lau chùi để tăng

công suất quạt mà không tốn nhiều điện;…

+ Tủ lạnh: chọn mua tủ phù hợp với mục đích sử dụng, không mua

tủ quá lớn; đặt tủ lạnh nơi thóang mát, không đặt sát tường; sau khi

mở tủ phải đóng lại ngay khi đã lấy xong thứ cần thiết; không cho

đồ ăn nóng vào tủ;…

+ Máy giặt: tập trung nhiều quần áo và sử dụng hết công suất máy

mỗi lần giặt, không nên mở máy giặt khi nước yếu, không nên giặt quá tải

+ Tận dụng tối đa ánh sáng và thông gió tự nhiên, tắt bớt

đèn chiếu sáng khi không thực sự cần thiết

+ Ưu tiên đến trường bằng xe đạp hoặc xe công cộng, hạn

chế dùng xe máy

+ Trang bị cho gia đình các thiết bị trong sinh hoạt

hàng ngày sử dụng năng lượng có khả năng tái tạo

như: năng lượng mặt trời, năng lượng gió để thắp sáng,

đun nước, sưởi ấm,…

+ Khuyến khích, kêu gọi những người xung quanh trong việc cải thiện và sử dụng

năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

12

1.5 GIỜ TRÁI ĐẤT.

Giờ trái đất (Earth Hour), do Quỹ Quốc tế Bảo vệ thiên nhiên (WWF) khởixướng, là một sáng kiến toàn cầu nhằm nâng cao ý thức của người dân về biếnđổi khí hậu

Sáng kiến này nhằm kêu gọi các cá nhân và doanh nghiệp trên toàn thế giới tắtđiện một tiếng đồng hồ vào tối thứ 7 cuối cùng của tháng 3 hàng năm

Logo của chương trình được xây dựng từ nền bản đồ địa cầu, cắt bởi số 60 làcon số phút kêu gọi tắt điện Hiện nay logo của Giờ Trái Đất được thêm dấu "+"sau số 60 với ý nghĩa Giờ Trái Đất không chỉ dừng lại ở 60 phút mà còn hơn thếnữa

Mục tiêu của chiến dịch nhằm khẳng định mỗi một hành động, cá nhân khi được nhân lên trên diện rộng có thể giúp thay đổi môi trường sống tốt hơn.

Việt Nam tham gia Giờ Trái Đất lần đầu tiên vào năm 2009, với các thành phố:

Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Hội An, Huế và Nha Trang

Năm 2013 là năm thứ 5 Việt Nam tham gia chiến dịch Giờ Trái đất Theo kếtquả từ Trung tâm Điều độ quốc gia cho biết, trong vòng 60 phút tắt đèn, cả nước

đã tiết kiệm được 401MWh điện - tương ứng 576 triệu đồng Trong số 63 địaphương tham gia hưởng ứng sự kiện thì thủ đô Hà Nội đã tiết kiệm được nhiềunhất với 220MWh

2 Về cơ sở thực tiễn.

Số lượng học sinh, giáo viên các cấp, bậc học của Việt nam hiện nay chiếm gần 1/3dân số cả nước, trong đó học sinh, giáo viên các cấp THPT, THCS là gần 10 triệungười Đó là một lực lượng hùng hậu, là đối tượng quan trọng thực hiện sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả Đồng thời đây cũng là lực lượng quan trong thực hiệntuyên truyền, giáo dục, vận động các đối tượng khác trong xã hội thực hiện mục tiêu

sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Việc đổi mới giáo dục Việt nam hiện nay là cơ sở cho việc đưa các nội dung giáodục năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào hệ thống giáo dục quốc dân Vì một trongcác yêu cầu đối với giáo dục là nội dung phương pháp giáo dục phải đáp ứng đượccác yêu cầu của xã hội.

3 Cơ sở pháp lí.

- Nghị định số 102/2003/NĐ-CP của Chính phủ về ''sử dụng năng lượng tiết kiệm vàhiệu quả''

- Pháp lệnh số 02/1998/PL-UBTVQH10 về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí

Quyết định số 79/2006/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về sửdụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

- Luật điện lực năm 2005, qui định về tiết kiệm trong phát điện, truyền tải và phânphối điện

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Năng lượng có vai trò sống còn đối với cuộc sống con người, nó quyết định sự tồntại, phát triển và chất lượng cuộc sống con người Ngày nay, có thể thấy rõ các vấn đềkhủng hoảng năng lượng thường có tác động rất lớn tới kinh tế và xã hội của các nướctrên thế giới Do vậy, nhiều nước đã đưa vấn đề năng lượng thành quốc sách, đặtthành vấn đề “an ninh năng lượng” đối với sự phát triển quốc gia

Việc gia tăng khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyên năng lượng như hiện naytrên thế giới cũng như Việt nam đã dẫn đến nguồn tài nguyên năng lượng không táisinh như than, dầu lửa, khí đốt đang bị cạn kiệt Dân số toàn cầu hiện nay đã hơn 6 tỉngười Muốn duy trì sự phát triển của xã hội cần khai thác được các nguồn tài nguyênlớn trong đó có tài nguyên năng lượng

Việc khai thác và sử dụng các nguồn nguyên liệu hóa thạch có quy mô càng lớn thìcàng ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và làm gia tăng hiệu ứng nhà kính là mộttrong những nguyên nhân chủ yếu tác động đến môi trường trên Trái đất ở qui mô lớn(ô nhiễm nguồn nước, cạn kiệt nguồn nước; tài nguyên bờ biển bị đe doạ do nướcbiển dâng cao; sức khoẻ của con người bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ toàn cầu tăng, bệnhtật truyền nhiễm phát sinh; cháy rừng thường xuyên xảy ra; tiêu thụ năng lượng tăng

do nhu cầu làm lạnh) Ở Việt nam, các biểu hiện và hậu quả của sự biến đổi khí hậuTrái đất đã bộc lộ ngày càng rõ: thời tiết bất thường, bão lũ và khô hạn thường xuyên

14

hơn, chế độ thời tiết gió mùa bị xáo động bất thường Hiện tượng ngập úng vùng đồngbằng châu thổ mở rộng vào mùa mưa lũ, các dòng sông tăng cường xâm thực nganggây sụt lở lớn các vùng dân cư tập trung ở hai bờ trên nhiều khu vực Về mùa khôhiện tượng phổ biến là thuỷ triều tác động ngày càng sâu về phía trung du, hiện tượngnhiễm mặn ngày càng tiến sâu vào lục địa Ở vùng biển, đã thấy rõ hiện tượng úngngập do thuỷ triều.

Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày nay đang là xu hướng chung cho tất

cả các quốc gia trên thế giới, từ các quốc gia phát triển đến các quốc gia đang pháttriển; các nước có nguồn tài nguyên năng lượng dồi dào cũng như các nước khanhiếm nguồn năng lượng Việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cũng là yêucầu cấp thiết của mỗi quốc gia và cũng là một trong các biện pháp quan trọng để gópphần giải quyết các vấn đề toàn cầu hiện nay, trước hết đó là vấn đề môi trường, vấn

đề phát triển bền vững

Trong thực tế ở các nước phát triển để nâng cao khả năng cạnh tranh của các sảnphẩm công nghiệp, bảo vệ môi trường thì vấn đề đặt ra là phải sử dụng nguồn nănglượng một cách tiết kiệm và hiệu quả Để thực hiện thành công việc sử dụng nguồnnăng lượng một cách tiết kiệm và hiệu quả, ngoài các giải pháp kĩ thuật như sử dụngcông nghệ mới nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tìm các nguồn năng lượng mớithay thế, các quốc gia đều quan tâm tới giải pháp tuyên truyền giáo dục để nâng cao ýthức người tiêu dùng về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả

Từ thực trạng trên cùng với đặc thù bộ môn và kết quả của đợt tập huấn ''Tích hợp

sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào trong dạy học'' tôi mạnh dạn tìm tòi vànêu các giải pháp và biện pháp để tổ chức ''Tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm vàhiệu quả'' trong dạy học vật lí cấp THPT

III CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Một số nguyên tắc lựa chọn nội dung giáo dục “sử dụng năng lượng tiết kiệm

- Nội dung lựa chọn phải gắn với chương trình, sách giáo khoa của cấp học, khôngđưa thêm nội dung mới gây quá tải quá trình học tập của học sinh.

- Trên cơ sở các mục tiêu, nội dung cơ bản cần xác định mục tiêu, nội dung cụ thể chotừng lớp học, cấp học và đảm bảo tính kế thừa giữa các lớp học, cấp học

- Các nội dung được lựa chọn phải thiết thực, gần gũi trong đời sống và sản xuất

- Nội dung được lựa chọn phải phù hợp với đặc điểm kinh tế-xã hội và tập quán vănhoá của các vùng miền

- Góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường phổ thông

- Thể hiện được bản chất của mối liên hệ giữa các tri thức khoa học

- Học sinh hiểu được nguồn gốc sinh ra các dạng năng lượng, các máy và hoạt độngtiêu thụ năng lượng, hiệu suất của quá trình và vận dụng để nâng cao hiệu suất sử dụng

và tiết kiệm năng lượng trong đời sống cũng như khoa học kỹ thuật

- HS vận dụng giữa các khái niệm cơ bản mà giáo viên đã giới thiệu tích hợp và trìnhbày trên lớp với thực tiễn cuộc sống hàng ngày

- Học sinh sử dụng các kiến thức để giải quyết các vấn đề mới, không chỉ có

những điều đã được học hoặc trình bày trong SGK mà còn có những điều phù

16

hợp hoàn cảnh cụ thể Đây là những vấn đề giống với các tình huống học sinh gặpphải trong đời sống.

- Phân tích mối quan hệ giữa hoạt động của con người với môi trường, tác động của conngười vào môi trường thông qua việc khai thác tài nguyên năng lượng (than, dầu mỏ, khíđốt ) và phát triển các ngành công nghiệp

- Liên kết các môn học với nhau về sử dụng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệuquả

Có hành vi sử dụng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở trong lớp học, tại nhàtrường, địa phương nơi các em đang sống; có thái độ phê phán việc sử dụng năng lượngmột cách lãng phí; tuyên truyền về sử dụng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quảtrong gia đình và cộng đồng

3 Nội dung và địa chỉ, cách tích hợp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào một số bài dạy vật lí 11 nâng cao.

3.1 Một số kiến thức có thể tích hợp được trong môn vật lí THPT.

Lớp 10NC

Tên bài

Địa chỉ (tích hợp vào nội dung nào của bài)

Nội dung giáo dục sử dụng NLTK&HQ (những kiến thức, kĩ năng có thể tích hợp)

Mức độ tích hợp Ghi chú

Sử dụng NL tiếtkiệm khi sử dụng

xe máy, ôtô tronggiao thông

Liên hệmộtphần

Liên hệtoànphần

Giải thích việc làmcủa vận động viênđua xe

- GT việc xếp độihình của đàn chim

di cư

Bài 20: Lực

ma sát

Phần 4- mụcb: Vai tròcủa ma sátlăn

- việc thay nhữngchuyển độngtrượt bằng nhữngchuyển động lănnhằm làm tănghiệu suất của quátrình chuyển hoácácdạng nănglượng khác thành

cơ năng

Liên hệmộtphần

Đặt câu hỏi thảoluận: Việc thayđổi thì hiệu quảchuyển hoá nănglượng thay đổi thếnào?

Bài 56: Sự

hoá hơi và sự

ngưng tụ

Mục 3- sựsôi

- sử dụng nănglượng tiết kiệmtrong đun nấu

Liên hệtoànphần

Khi nước đã sôinếu nhiệt lượngcung cấp cho nướctăng thêm nhiệt độcuả nước có tăngthêm không?

Bài 60:

nguyên tắc

hoạt động của

Phần 2- Máylạnh

- Tiết kiệm nănglượng khi sửdụng tủ lạnh,máy

Liên hệtoàn

Tại sao máy lạnhthường phải để nơithoáng mát?

18

Lớp 10 CB

Tên bài

Địa chỉ (tíchhợp vào nộidung nàocủa bài)

Nội dung giáo dục sửdụng NLTK&HQ(những kiến thức, kĩnăng có thể tích hợp)

Mức độtích hợp Ghi chú

- Biết điều hoà, duy trìtốc độ đi xe để hạn chếnhất việc phanh xe cóthể

Liên hệmột phần

Củng cố bài

Bài 13: Lực

ma sát

Phần 1- mục2: độ lớn củalực ma sátphụ thuộcnhững yếu

tố nào?

- Sử dụng xe đạp và cácloại xe đúng cách nhằmtiết kiệm năng lượng

Liên hệmột phần

không nên đểlốp xe quánon?

Lớp 11 NC

Tên bài

Địa chỉ(tích hợpvào nộidung nàocủa bài)

Nội dung giáo dục sửdụng NLTK&HQ(những kiến thức, kĩnăng có thể tích hợp)

Mức độtích hợp Ghi chú

Giảm hao phí điện do toảnhiệt trênđiện trở

Liên hệtoànphần

Có nguyênnhân nào khácsinh ra điện trởtrong mạngđiện gia đìnhkhông? Cáchkhắc phục?

áp suấtthấp

Sử dụng đèn ống,compáct, đèn led trongchiếu sáng

Liên hệmột phần

So sánh sựchiếu của đènống, com pactvới đèn sợi đốt

có cùng côngsuất

Liên hệmột phần

Dựa trên cấutạo và hoạtđộng của động

cơ nhiệt trên xegắn máy, cóthể đưa raphương án kếthợp động cơđiện vào đóđược không?

Bài 40: Dòng

điện phu -cô

Phần 2:

Ứng dụngcủa dòng

Việc sử dụng bếp từ- mộtứng dụng của dòng phu

cô có hiệu suất chuyển

Liên hệmột phần

Gv thông báo

20

điện phucô

hoá năng lượng rất cao vìđáy nồi tự phát nóng

Lớp 11CB

Tên bài

Địa chỉ (tích hợp vào nội dung nào của bài)

Nội dung giáo dục sử

(những kiến thức, kĩ năng có thể tích hợp)

Mức

độ tích hợp

- Không ghép nguồn mớivới nguồn cũ

- biết cách bảo quản pin,

ắc qui, biết cách xử lí khipin hết điện để khônglàm ô nhiễm môi trường

Liên hệmộtphần

Nên hay khôngnên ghép pin cũ

và pin mới vìsao?

- Bảo quản pinntn là đúngcách? xử lí pinhết điện ntn?

Không nên để các thiết bịđiện hđ ở gần giới hạntrên của gh nhiệt độ hđcủa thiết bị

Liên hệmộtphần

Không nên đểcác thiết bị điện

hđ ở gần gh trêncủa gh nhiệt độ

Biết cách điều chỉnh độsáng tối, tương phản củamàn hình TV hay máytính (CRT) hợp lí mà tiếtkiệm điện năng

Liên hệmộtphần

GV thông báocho hs