Dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh qua bài động cơ đốt trong dùng cho xe máy công nghệ lớp 11

- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy bài “Động cơ đốt trongdùng cho xe máy” Môn Công nghệ lớp 11 theo định hướng phát triển năng lực, có sử dụng kết hợp linh hoạt một số k

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

Lĩnh vực: Công nghệ - Vật lý

Năm học: 2020-2021

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT THANH CHƯƠNG 1

Lĩnh vực: Công nghệ - Vật lý

Tác giả: Lưu Thị Thùy

Tổ chuyên môn: Lý – Hóa – Sinh – Công nghệ

MỤC LỤC

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

I Lý do chọn đề tài 5

II Mục đích nghiên cứu 5

III Đối tượng, thời gian, phương pháp nghiên cứu 6

IV Phạm vi nghiên cứu 6

V Nhiệm vụ nghiên cứu 6

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7

I Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn 7

II Một số kiến thức về các loại xe máy hiện nay 9

III Vận dụng kiến thức thực tế liên quan đến nội dung Bài 34: Động cơ đốt trong dùng cho xe máy 20

IV Kế hoạch bài dạy theo định hướng phát triển năng lực học sinh 28

MỤC TIÊU DẠY HỌC 28

1 Kiến thức 28

2 Phẩm chất, năng lực 28

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 30

HOẠT ĐỘNG 1 KHỞI ĐỘNG (3 phút) 30

Tổ chức thực hiện 30

HOẠT ĐỘNG 2 XÁC ĐỊNH ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG DÙNG TRÊN XE MÁY (5 phút) 31

Tổ chức thực hiện 31

HOẠT ĐỘNG 3 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI (27 phút) 32

Hoạt động 3.1 Tìm hiểu về đặc điểm và cách bố trí của ĐCĐT dùng cho xe máy (10 phút) 32

a Nội dung cần đạt 32

1 Đặc điểm của động cơ đốt trong dùng cho xe máy 32

2 Bố trí động cơ trên xe máy 32

Đặt ở giữa xe 32

Đặt lệch về đuôi xe 32

Ưu điểm 32

Nhược điểm 32

c Tổ chức thực hiện 32

Hoạt động 3.2 Tìm hiểu về đặc điểm của hệ thống truyền lực trên xe máy (17 phút)

34

a Nội dung cần đạt 34

b Sản phẩm của học sinh 34

c Tổ chức thực hiện 34

Tổ chức thực hiện 36

HOẠT ĐỘNG 5.VẬN DỤNG (05 phút và chuẩn bị ở nhà trong 1 tuần) 38

a Nội dung cần đạt 38

b Tổ chức thực hiện 38

1 Phiếu học tập 39

2 Phiếu đánh giá sản phẩm các nhóm 41

3 Rubric 42

PHẦN III KẾT LUẬN 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 52

MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 47

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập vớicác nước trong khu vực và trên thế giới Xã hội ngày càng đòi hỏi người lao độngphải đa năng Vì vậy nhà trường không chỉ thực hiện chức năng truyền thụ, cungcấp kiến thức mà điều quan trọng hơn là hình thành cho các em học sinh phươngpháp tự học, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống, giải quyết đượccác vấn đề Để giúp các em có những kiến thức vững chắc làm hành trang cho các

em bước vào đời thì giáo viên cần phải có những phương pháp cũng như các giảipháp phù hợp, để sau mỗi giờ học, học sinh không chỉ mở mang về tri thức mà cònhiểu và biết cách tìm ra tri thức đó; biết tri thức đó giúp được gì cho mình trongcuộc sống hàng ngày và để đi xa hơn trong tương lai

Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, năng lực Công nghệ là một trongmười năng lực cốt lõi mà tất cả các học sinh cần phải có Năng lực này được hìnhthành và phát triển chủ yếu bởi môn Công nghệ Cũng trong chương trình mới,Công nghệ là một trong những môn quan trọng nhất thúc đẩy giáo dục Stem ởtrường phổ thông, một xu hướng giáo dục đang rất được quan tâm trên thế giới và

ở Việt Nam hiện nay

Công nghệ cũng là môn mang tính thực tiễn cao Vì vậy không thể nhồi nhét,cung cấp kiến thức có sẵn như phương pháp dạy học cũ; cần phải đổi mới cáchdạy, cách học để học sinh tham gia tích cực vào giờ học; tự tìm kiếm, phát hiện vấn

đề, trao đổi, tranh luận để đi đến những hiểu biết về kiến thức và cách làm Từ đó,học sinh chủ động tham gia kiến tạo nội dung kiến thức, vận dụng kiến thức vàocuộc sống và hình thành được phương pháp tự học, để có thể học tập suốt đời

Với những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài “Dạy học theo định hướng phát

triển năng lực cho học sinh qua bài: Động cơ đốt trong dùng cho xe máy Công nghệ lớp 11” để nghiên cứu.

-II Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu các giải pháp, phương pháp dạy học phát triển năng lực trên cơ sở

lý thuyết và thực tiễn, đặc biệt là áp dụng vào bài học môn Công nghệ để nâng caohiệu quả dạy và học, thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy tạo điều kiện chohọc sinh phát triển các kỹ năng và năng lực cần thiết

- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy bài “Động cơ đốt trongdùng cho xe máy” Môn Công nghệ lớp 11 theo định hướng phát triển năng lực, có

sử dụng kết hợp linh hoạt một số kỹ thuật dạy học tích cực nhằm tạo hứng thú, sựvui vẻ, phấn khích cho học sinh trong giờ học để các em nâng cao khả năng tự học,

tự chiếm lĩnh tri thức Từ đó, đạt được những năng lực cần có để sống tốt hơn, làmviệc hiệu quả hơn, đáp ứng được những yêu của xã hội đang thay đổi hằng ngày

III Đối tượng, thời gian, phương pháp nghiên cứu

1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng dạy học là học sinh khối 11

- Bài dạy được tiến hành trong 1 tiết học

2 Thời gian nghiên cứu Năm học: 2019 - 2020, 2020 - 2021.

3 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thông qua sách, vở, tạp chí, các trangmạng…

- Phương pháp khảo sát: Khảo sát học sinh khối 11 thông qua một số tiết dạyCông nghệ

- Phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê

IV Phạm vi nghiên cứu

Vận dụng thích hợp, logic một số giải pháp, phương pháp dạy học tích cực vàodạy học bài “Động cơ đốt trong dùng cho xe máy” môn Công nghệ lớp 11 THPT

V Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xác định thống nhất các hệ thống năng lực chung cốt lõi và năng lực chuyênmôn đối với môn Công nghệ Từ đó, vận dụng thích hợp, logic một số giải pháp,phương pháp dạy học tích cực và áp dụng vào dạy học bài “Động cơ đốt trongdùng cho xe máy” theo yêu cầu của việc dạy học theo định hướng phát triển nănglực cho học sinh

- Xác định được các năng lực cần hình thành và phát triển của học sinh thôngqua bài “ Động cơ đốt trong dùng cho xe máy” - môn Công nghệ 11 Từ đó, đưa racác giải pháp và các hoạt động dạy học cụ thể để phát triển từng năng lực đó

VI Đóng góp mới của đề tài

Đề tài dạy học theo định hướng phát triển năng lực có sử dụng các kỹ thuậtdạy học tích cực là giải pháp mới giải quyết một số vấn đề sau:

+ Giúp các giáo viên có cái nhìn rõ ràng, cụ thể hơn về đổi mới phương phápdạy học theo định hướng phát triển năng lực, đổi mới kiểm tra đánh giá là nhiệm

vụ đã và đang rất quan trọng của ngành giáo dục, từ đó nâng cao hiệu quả dạy họcgóp phần giảm áp lực, củng cố và nâng cao lòng yêu nghề, nhiệt huyết với nghềnghiệp của mình

+ Đề tài hướng tới giải quyết vấn đề: Tri thức là vô hạn, giáo viên chỉ là ngườidẫn lối chỉ đường, tạo động lực để học sinh tự tìm kiếm tri thức bằng sự say mê vàniềm vui trong học tập đó là yếu tố cốt lõi để dạy và học đạt hiệu quả tốt nhất.+ Đề tài góp phần chuẩn bị tinh thần cho giáo viên và học sinh đón nhậnchương trình phổ thông và sách giáo khoa mới dự kiến sẽ được thực hiện trongthời gian tới.

+ Đề tài lồng ghép các kiến thức thực tiễn vào từng nội dung cụ thể và chohọc sinh tự tìm hiểu, tự nghiên cứu và làm việc theo nhóm Từ đó, học sinh thấyđược mối quan hệ chặt chẽ giữa lí thuyết và thực hành, giữa lí thuyết và thực tiễn

có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Đưa ra các hình ảnh thực tiễn gắn liền với đơn

vị kiến thức để học sinh có thể tư duy trực quan và kiểm nghiệm; tạo tiền đề chohọc sinh phát triển được các năng lực cần thiết để áp dụng vào cuộc sống

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I Cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn

1 Cơ sở lý luận

Mục tiêu của giáo dục phổ thông hiện nay là: “ Phát triển toàn diện cho họcsinh về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển nănglực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam

xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinhtiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổquốc” Với những mục tiêu đó, cần phải đổi mới, chỉnh sửa chương trình giáo dục Trước hết là đổi mới cách dạy, cách học của học sinh Dạy học theo địnhhướng phát triển năng lực, giúp học sinh không chỉ biết học thuộc, ghi nhớ mà cònphải biết làm; phải thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri thức họcđược để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra Nói cách khác, phải gắn vớithực tiễn cuộc sống

Trong chương trình phổ thông mới, năng lực công nghệ là một trong mườinăng lực cốt lõi tất cả học sinh cần phải có Do đó, giáo viên cần phải có nhận thứcđúng đắn và đầy đủ về dạy học phát triển năng lực thông qua môn Công nghệ Từ

đó, thiết kế được kế hoạch bài học định hướng phát triển năng lực phù hợp vớitừng đối tượng học sinh

Chương trình cải cách môn Công nghệ chú trọng đến tính tích cực và chủđộng của học sinh Giáo viên có vai trò quan trọng trong việc nêu vấn đề, giaonhiệm vụ, tổ chức cho học sinh làm việc, trao đổi; cùng tham gia với học sinh vànêu lên nhận xét của mình nếu thấy cần thiết, giúp học sinh chủ động kiến tạo nộidung kiến thức, vận dụng tri thức vào cuộc sống và hình thành được các kĩ năng,phương pháp để có thể tự học suốt đời

2 Cơ sở thực tiễn

Trước đây căn cứ vào sách giáo khoa giáo viên lấy nội dung kiến thức, kĩnăng làm mục tiêu hướng tới, càng cung cấp nhiều nội dung, học sinh biết càngnhiều càng tốt Với cách dạy này, không quan tâm nhiều đến việc vận dụng nhữngkiến thức đã biết và hiểu vào thực hành, liên hệ và ứng dụng vào các tình huốngcủa đời sống Hệ quả là học sinh tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, gần như là

áp đặt, chưa thấy được bản chất cụ thể của vấn đề Học sinh có thể hiểu biết nhiềunhưng làm thì không được bao nhiêu, việc thực hành hay ứng dụng các kiến thức

đó trở nên lúng túng, vụng về

Qua thực tế giảng dạy của bản thân, tôi nhận thấy cần phải thay đổi cách dạy,cũng như cách học của học sinh Mỗi khi dạy một vấn đề gì, một kiến thức nào đó,giáo viên cần phải xác định rõ: dạy cái này để làm gì, giúp được gì cho học sinh;những hiểu biết đó có thể vận dụng vào tình huống nào trong cuộc sống? Học sinhcũng phải tự đặt ra cho mình câu hỏi tương tự và tìm câu trả lời Không nhồi nhét,cung cấp kiến thức có sẵn như cách dạy cũ, dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực yêu cầu học sinh tham gia tích cực vào giờ học, tự tìm kiếm, phát hiệnvấn đề, trao đổi, tranh luận để đi đến những hiểu biết về kiến thức và cách làm Kếthợp giữa công nghệ thông tin, ứng dụng từ việc sử dụng điện thoại thông minh vàkiến thức thực tiễn vào giảng dạy bài “ Động cơ đốt trong dùng cho xe máy – Côngnghệ 11”, giúp cho học sinh tiếp cận bài học một cách đơn giản và rõ ràng hơn.Tạo hứng thú, giúp các em đạt được một số năng lực cần thiết để vận dụng vàocuộc sống hằng ngày

Trong đề tài này, tôi mạnh dạn đưa những kiến thức thực tiễn, các phươngpháp đổi mới cách dạy và cách học tạo hứng thú, nâng cao hiệu quả học tập mônCông nghệ Qua đó, học sinh đạt được một số năng lực cần thiết, dựa trên các căn

cứ sau:

2.1 Căn cứ vào chương trình tài liệu

Đối với phân phối chương trình của môn Công nghệ 11 bài 34 được dạy trong

1 tiết theo sách giáo khoa mới nhìn chung là phù hợp giữa thời lượng phân phối vàyêu cầu kiến thức cần đạt được Khi trình bày nguyên lý hoạt động ở trong phầnnày kiến thức đều là trừu tượng, vì không nhìn thấy được quá trình hoạt động củacác hệ thống, do vậy khiến học sinh khó tiếp thu bài

2.2 Căn cứ vào phương tiện dạy học của nhà trường

Hiện nay với trường THPT có máy chiếu, có các phòng chuyên dùng cho việc

chủ động và hiệu quả Ứng dụng được những kiến thức đã học vào giải quyết cácvấn đề thường gặp hằng ngày.

2.3 Căn cứ vào tình hình học sinh trong trường phổ thông

Theo thông tư mới của Bộ giáo dục, việc sử dụng điện thoại trong giờ họcnhằm phục vụ việc học tập của học sinh là được phép Mặt khác, đa số học sinhhiện nay đều có điện thoại thông minh kết nối mạng Vì vậy, giáo viên có thể địnhhướng, yêu cầu học sinh tự tìm kiếm, phát hiện vấn đề, trao đổi tranh luận để điđến những hiểu biết về nội dung bài học và cách làm Qua đó, học sinh phát triểnđược những năng lực cần thiết trong quá trình tìm kiếm tri thức

II Một số kiến thức về các loại xe máy hiện nay

1 Các hệ thống làm mát của động cơ xe máy

Quá trình đốt nhiên liệu lấy năng lượng cho quá trình vận hành của xemáy khiến động cơ của xe máy bị nóng Nếu tình trạng này kéo dài vừa làm giảmhiệu suất hoạt động của động cơ, vừa có thể gây phá hủy động cơ Chính vì thế, đểđộng cơ mát hơn, người ta đã chế tạo các hệ thống làm mát cho động cơ xe máy.Tuy nhiên, không phải xe máy nào cũng sử dụng chung một loại hệ thống làm mát.Những loại hệ thống làm mát trên xe máy phổ biến hiện nay:

1.1 Hệ thống làm mát bằng gió

Hình 1 Động cơ sử dụng hệ thống làm mát bằng gió Làm mát bằng gió là hệ thống làm mát động cơ cổ điển nhất được áp dụng

trên xe máy Khi đó, các bộ phận của động cơ sẽ được bố trí tại nơi thoáng, có thể hứng được nhiều luồng gió Bên cạnh đó, các bộ phận động cơ cũng được chế tạo với nhiều cánh tản nhiệt để tăng diện tích truyền nhiệt lên tối đa

– Nhược điểm: Có thể nhận thấy rõ ràng là khi xe vận hành trên điều kiện

đường đông đúc, tắc đường, hoặc dưới trời nắng nóng…thì khả năng tản nhiệt củađộng cơ là rất thấp Điều này sẽ ảnh hưởng đến công suất cũng như khả năng vậnhành của xe máy và người điều khiển xe

– Ưu điểm: Chi phí chế tạo hệ thống tản nhiệt bằng gió khá rẻ, nên giá thành

của xe tương đối thấp

Tuy nhiên, do những ảnh hưởng từ nhược điểm trên, các nhà sản xuất đã nghiêncứu và sử dụng các chất liệu mới – những kim lọai có hệ số truyền nhiệt lớn nhưnhôm hay hợp kim nhôm, khối lượng không khí lưu thông qua diện tích làm mátphải lớn Hệ thống làm mát bằng gió tự nhiên chủ yếu được sử dụng trên nhữngdòng xe số cơ khí như: wave, dream, Future, Jupiter Ngoài hệ thống làm mátbằng gió, hiện nay còn có hệ thống làm mát bằng gió cưỡng bức, đướcử dụng trêncác xe như: Future Neo, Super Dream… Cũng tương tự như làm mát bằng gió, tuynhiên luồng khí làm mát sẽ được 1 quạt thổi qua động cơ Nhược điểm của làmmát bằng gió cưỡng bức là hiệu suất tản nhiệt thấp do diện tích được làm mát của

1.2 Hệ thống làm mát bằng nhớt

Hình 2 Động cơ sử dụng hệ thống làm mát bằng nhớt

Quá trình hoạt động của động cơ cần có sự có mặt của dầu nhớt để bôi trơncác bộ phận, làm giảm các ma sát, đồng thời bảo vệ động cơ tốt hơn Chính vì thế,các nhà sản xuất nghĩ ra ý tưởng làm mát động cơ từ chính lượng nhớt này

Két nhớt chính là nơi làm mát nhớt trước khi bôi trơn và làm mát động cơ rồitrở về cacte nhớt Két nhớt sẽ được làm mát bằng gió tự nhiên hoặc làm mát bằng

Hệ thống làm mát bằng nhớt chỉ thích hợp cho các lọai xe có dáng dấp hịênđại, cụ thể là các loại xe dòng Naked bike hay Sport bike cỡ nhỏ.

1.3 Làm mát bằng dung dịch

Hình 3 Động cơ sử dụng hệ thống làm mát bằng dung dịch

Hệ thống làm mát bằng dung dịch là hệ thống làm mát hiện đại nhất trên xemáy và các động cơ đốt trong cho tới thời điểm hiện tại Hệ thống làm mát dướiquy trình: nước làm mát được bơm qua vỏ động cơ và đưa ra két nước để tỏa nhiệt

ra môi trường Động cơ được trang bị hệ thống làm mát này tuy có phức tạp và

“khó chịu” hơn khi bảo trì, bảo dưỡng nhưng hoạt động ổn định và tin cậy hơnhẳn, nhiệt độ vận hành luôn đạt mức tốt ưu để cho hiệu suất cao nhất

Tuy nhiên, để đưa hệ thống làm mát bằng dung dịch kích thước cồng kềnhvào một chiếc xe máy luôn tạo cho xe sự cồng kềnh, nên trên các dòng xe máy sốthì hệ thống làm mát bằng này không mấy khi được sử dụng Nhưng đối với cácdòng xe mô tô phân khối lớn hiện đại(Air Blade, Honda Clich….), thì hệ thốnglàm mát này không thể không có mặt, vì động cơ của những chiếc xe này đòi hỏiphải có hiệu quả làm mát tốt như của các dòng hệ thống làm mát bằng dung dịchnày

1.4 Hệ thống làm mát kết hợp gió – nước

Hình 4 Động cơ sử dụng hệ thống làm mát kết hợp gió nước

Ở hệ thống làm mát kết hợp giữa gió và nước, động cơ vẫn có được cấu tạo vớicác cánh tản nhiệt bên ngoài và trang bị dàn áo nước làm mát bên trong Điều nàycho phép các xi lanh nằm phía trước đã được làm mát một phần không nhỏ bằngkhông khí, khi đó, nước chỉ nóng lên rất ít khi đi qua các xi lanh này, và do đó, vẫn

đảm bảo hạ nhiệt tốt cho xi lanh cuối cùng mà nước làm mát đi qua Hệ thống làmmát kết hợp được sử dụng nhiều trên các dòng xe PKL (mô tô phân khối lớn).

2 Hệ thống cung cấp nhiên liệu và không khí trên các dòng xe máy hiện nay

Chức năng chính của hệ thống cung cấp nhiên liệu là cung cấp cho động cơhỗn hợp không khí – xăng với tỷ lệ phù hợp với điều kiện hoạt động của động cơ

và nhiệt độ môi trường Có hai loại hệ thống nhiên liệu được sử dụng phổ biến cho

xe máy hiện nay là: hệ thống nhiên liệu dùng bộ chế hòa khí và hệ thống phunxăng điện tử

2.1 Hệ thống nhiên liệu dùng bộ chế hòa khí

Đa số các xe máy số đang dùng bộ chế hòa khí do hệ thống này khá nhỏ gọn,

rẻ và dễ dàng sửa chữa

Hình 5 Bộ chế hoà khí của động cơ xe máy

2.2 Hệ thống phun xăng điện tử

Hình 6 Cấu tạo của hệ thống phun xăng điện tử

1 ECU – Bộ điều khiển động cơ 7 ISC – Điều khiển tốc độ không tải

2 Cảm biến góc quay trục khuỷu 8 Vòi phun

3 Cảm biến áp suất khí nạp 9 Bu gi

4 Cảm biến độ mở bướm ga 10 Cảm biến nhiệt độ động cơ

5 Cảm biến nhiệt độ khí nạp 11 Cảm biến ô xy

6 Luồng khí nạp vào động cơ 12 Ống xúc tác

Hệ thống phun xăng điện tử cung cấp tỷ lệ hòa trộn tối ưu và chính xác chođộng cơ trong các điều kiện vận hành khác nhau nhờ sử dụng bộ vi xử lý điềukhiển khối lượng xăng phun vào động cơ phù hợp với điều kiện vận hành của động

cơ Các cảm biến sẽ gửi các tín hiệu về điều kiện vận hành của xe về bộ điều khiểnđộng cơ (ECU)

Hệ thống phun xăng điện tử có thể cung cấp tỷ lệ hòa trộn chính xác hơn, tăngcường khả năng đáp ứng của động cơ, cải thiện mức tiêu thụ nhiên liệu và giảmnồng độ khí thải độc hại

3 Hệ thống truyền lực trên xe máy

Hình 8 Sơ đồ hệ thống truyền lực trên xe máy.

Hình 10 Xe máy sử dụng động cơ hai kì

Hình 11 Động cơ xe máy 2 kì thường sử dụng cho dòng xe phân khối lớn

Động cơ 2 kì được sử dụng phổ biến cho các loại xe máy đời cũ (ví dụ: suzukisport, Honda NSR… ) và các loại xe phân khối lớn được bán trên thị trường hiệnnay Xe có động cơ 2 kì khi nổ máy sẽ phát ra tiếng kêu hơi ồn nhưng giòn, khi vậnhành pô xe tạo ra một làn khói trắng Nếu so sánh với động cơ 4 kì thì động cơ 2 kì

có tiếng nổ êm hơn, xe có cấu tạo đơn giản, gọn nhẹ hơn, chưa có cơ cấu cam còhay xúp áp. Tuy nhiên, do cơ chế hoạt động của động cơ 2 kì không đáp ứng tiêuchuẩn khí thải, ô nhiễm môi trường, giá thành lại cao nên ít được sử dụng

b Động cơ 4 kì

Hình 12 Xe tay ga trang bị động cơ 4 kì

Loại động cơ 4 kì được sử dụng phổ biến cho các loại xe máy hiện đại, xe tay

ga hiện nay (như: Lead, Vison…) Các loại xe máy được trang bị động cơ 4 kì khivận hành thì không phát khói trắng Ngoài ra những loại xe này thường được trang

bị thêm hệ thống cam cò, xúp áp Điều này khiến những chiếc xe được trang bịđộng cơ 4 kì có thiết kế cồng kềnh hơn so với xe có động cơ 2 kì Tuy nhiên nhữngloại xe này lại được cải tiến nên khi vận hành tiết kiệm khá nhiều nhiên liệu giúptiết kiệm chi phí cho người dùng, đáp ứng được tiêu chuẩn về khí thải nên được sửdụng rộng rãi hiện nay

3.2 Li hợp

Trong cấu tạo của xe máy bộ ly hợp có vai trò quan trọng trong vận hành Bộ

ly hợp là một bộ phận trung gian nằm giữa động cơ và hộp số của động cơ Chi tiếtnày có nhiệm vụ cắt hay nối truyền động từ máy sang bánh xe; tách dứt khoát động

cơ ra khỏi hệ thống truyền lực khi xe khởi động hoặc khi cần sang số; nối êm dịutrục khuỷu động cơ với trục hộp số khi xe máy bắt đầu chuyển động Bộ ly hợp xemáy hoạt động theo nguyên tắc lực ly tâm, đồng nghĩa khi tốc độ quay của động cơcàng lớn thì lực ép lên tấm ma sát càng lớn, tổn hao của ma sát trượt ít, giúp xechạy khỏe hơn, bốc hơn

Hộp số xe máy tự động thường được cấu tạo trên dòng xe ga Đây là loại hộp

số để tự điều chỉnh biến tốc dựa trên tốc độ và độ đốt cháy nhiên liệu, nên cònđược gọi là hộp số vô cấp Điều này giúp cho xe máy hoạt động êm ái, mạnh mẽhơn Cấu tạo của hộp số xe máy tự động gồm 3 phần chính là bộ puly sơ cấp, pulythứ cấp và dây curoa dẫn động

Hình 14 Cấu tạo hộp số tự động của xe máy

Trong đó, nguyên lý hoạt động của hộp số tự động là bộ phận puly cơ cấpđược gắn vào trực tiếp với phần trục quay truyền động của động cơ xe máy

Khi động cơ hoạt động thì trục truyền động quay để thực hiện chu trình vậnhành Bộ phận puly sơ cấp được gắn vào trục quay truyền động cũng sẽ quay tròn,

làm dây curoa chuyển động, rồi truyền một lực đẩy cho puly thứ cấp được gắn ởbánh xe sau làm việc.

b Hộp số xe máy chủ động

Hình 15 Cấu tạo hộp số chủ động của xe máy

Cấu tạo hộp số xe gắn máy là loại hộp số chủ động có kết cấu gồm nhiều trụcbánh răng, được thiết kế với các đường kính khác nhau Khi cần lên hay xuống cấpbiến tốc thì người điều khiển xe cần phải sử dụng chân để nhấn số Điều nàythường được thực hiện ở các loại xe máy số(hay còn gọi là xe số cơ khí) hiện naynhư dream, jupiter, sirius, wave alpha…

3.4 Các hệ thống truyền động trên xe máy

Hệ thống truyền động trên xe máy có tác dụng truyền lực từ động cơ đến bánh

xe Trải qua hàng trăm năm phát triển của xe máy, con người đã phát minh ra được

3 hệ thống truyền động: nhông xích, dây cuaroa và trục các đăng Mỗi loại đều có

ưu nhược điểm riêng nên tùy vào mục đích sử dụng mà nhà sản xuất sẽ trang bị hệthống truyền động cho phù hợp

a Truyền động bằng nhông xích

Đây là hệ thống truyền động được sử dụng phổ biến nhất vì đáp ứng được cácnhu cầu sử dụng cơ bản và chi phí bảo dưỡng thấp

Hình 16 Xe máy sử dụng truyền động bằng nhông xích

Nhông xích có ưu điểm là dễ dàng lắp đặt và thay thế hơn 2 loại truyền độngcòn lại Truyền động nhông xích còn giúp bảo toàn năng lượng từ động cơ ra bánh

xe nhiều hơn truyền động dây cuaroa Tuy nhiên nhược điểm của nhông xích làthời gian sử dụng khá ngắn chỉ khoảng 30000 km và yêu cầu người dùng kiểm tratăng xích và bôi trơn sau mỗi 400 km sử dụng Xích không được căng sẽ xảy rahiện tượng trượt và làm mòn răng nhông Nếu không được bảo dưỡng thườngxuyên, nhông xích có thể bị đứt trong khi xe đang di chuyển gây nguy hiểm chongười lái

b Truyền động dây cuaroa

Truyền động dây cuaroa có thiết kế khá tương đồng với hệ thống truyền độngnhông xích, bao gồm 2 bánh đà và dây cuaroa, trên bề mặt bánh đà có các rãnh khítvới các rãnh trên dây cuaroa tương tự như răng trên nhông dĩa

Truyền động dây cuaroa là hệ truyền động có khối lượng nhẹ nhất trong cả 3

hệ truyền động Xe sử dụng truyền động dây cuaroa "sạch sẽ" hơn xe dùng truyềnđộng nhông xích vì không cần xịt chất bôi trơn Nhược điểm của loại truyền độngnày là chi phí lắp đặt khá cao, khó thay đổi tỉ số truyền Việc thay thế hệ thốngtruyền động dây cuaroa trên xe máy khá phức tạp, yêu cầu phải có kỹ thuật nhấtđịnh mới có thể thay thế Ngoài ra truyền động dây cuaroa cho lực kéo yếu hơn 2

hệ thống truyền động còn lại

Hình 17 Xe máy truyền động bằng dây cuaroa

c Truyền động bằng trục các đăng

Đây là loại truyền động tương tự như hệ thống truyền động trên ôtô, nhờ cấutạo khép kín nên truyền động trục các đăng rất bền bỉ và không bị bám bụi bẩn, vìthế các mẫu xe dạng adventure thường được lắp hệ thống này Ngoài chức năngtruyền động, hệ thống trục các đăng còn có nhiệm vụ gia cố gắp sau giúp xe ổnđịnh, đầm chắc hơn khi vào cua

Chính vì ưu điểm bền bỉ và giúp xe ổn định hơn, hệ thống này có cấu tạokhá phức tạp và khối lượng nặng nên chỉ phù hợp với những dòng xe có công suấtmáy lớn Còn một nhược điểm khác là chi phí sửa chữa khá cao

a Cách chạy xe qua đường ngập nước

Đối với xe số: khi đi qua những đoạn ngập, nếu muốn an toàn vượt qua màkhông sợ chết máy thì tốt nhất nên đi ở số thấp (số 1 hoặc 2) và cần phải giữ đều ga.Việc giữ đều ga sẽ khiến cho nước không xâm nhập vào ống bô do hơi đẩy ra ngoài,

vì thế nếu bóp phanh hay giảm ga đột ngột sẽ khiến xe chết máy ngay lập tức

Cho dù vượt qua được vùng nước ngập được cũng nên thay dầu máy cho xe.Nếu lỡ để xe chết máy thì phải đem đi rửa máy ngay, vì nước đã theo đường ống

xả hoặc lỗ cân bằng áp suất lọt vào trong máy

Đối với xe tay ga: Điều khiển xe chậm và đều ga, không lên ga quá cao nhưngcũng không để ga quá thấp, để tránh nước tràn vào ống pô và bộ phận quạt gió.Giữ đều ga Việc giữ đều ga làm cho nước khó có thể thâm nhập vào được ống xả

do hơi đẩy ra ngoài Nếu muốn tăng hay giảm tốc độ hãy điểu chỉnh thắng tay vàthắng chân thay vì tăng giảm ga Nếu gặp nơi nước ngập sâu qua ống pô xe thìkhông nên điều khiển xe qua những nơi đó

b Cách xử lý khi xe ngập nước

Xe máy ngập nước khiến động cơ và hệ thống điện bị ảnh hưởng Mức độ tùyvào tình trạng ngập đến đâu và cách xử lý của chủ xe sau đó Đối với vùng ngậpthấp, xe chết máy do bugi ẩm nước, không phát tia lửa điện làm mồi cho quá trìnhcháy trong buồng đốt Thao tác đơn giản là lau chùi bugi, dốc ngược đầu xe chonước ra khỏi ống xả và khởi động xe trở lại Sau đó tiến hành kiểm tra các bộ phậnkhác để xử lý nếu bị ảnh hưởng

Trường hợp xe ngập sâu và ngâm lâu dưới nước, tuyệt đối không nên ép động

cơ khởi động để tránh trường hợp gãy pittong, hỏng hệ thống điện do chập mạch,hoặc động cơ hư hại do không còn dầu bôi trơn đúng chuẩn Sau đó đưa đến cácđiểm sửa xe để khắc phục

Dầu bôi trơn xe máy hòa tan cùng nước thường có màu cà phê sữa Việc đầutiên là hút hết dầu trong bình chứa, dùng vòi phun áp suất ép hỗn hợp nước - dầu rangoài Thực hiện tương tự với ống pô xe máy

Tiến hành tháo rời động cơ để vệ sinh các bộ phận bằng xăng hoặc dung dịchchuyên dụng Khởi động xe bằng dầu bôi trơn đã qua sử dụng để hòa tan lượng nướccòn tồn đọng trong bình Thực hiện khoảng 2-3 lần để loại bỏ hoàn toàn nước.Những bộ phận bị ngập nặng dưới nước như bugi, lọc gió thường phải thay mới.Đặc biệt xe máy sử dụng công nghệ phun xăng điện tử, súc rửa kim phun cầnđược tiến hành để tránh hỏng hóc về sau do tạp chất tích tụ trước đó và sau khinước xâm nhập vào động cơ Sau đó kiểm tra hệ thống điện như bộ phận đề, đènchiếu sáng để xử lý tiếp

Với những xe tay ga, do cấu tạo đặc biệt, đường ống thông hơi của hộp số tựđộng thấp nên nước rất dễ lọt vào làm cho dầu máy bị axit hóa chuyển từ màu vàngthông thường sang màu trắng đục

Việc cần làm sau khi xe bị ngập nước là thay dầu động cơ, kiểm tra bộ lọckhí, hệ thống điện, đặc biệt với những xe ga sử dụng hệ thống phun xăng điện tử.Ngoài ra cần kiểm tra chế hòa khí và xả hết xăng cũ của bình xăng con, thay bu-ginếu cần thiết Thay lọc gió và bộ truyền động cho xe tay ga Bạc đạn ở hai bánh xecũng cần được kiểm tra, làm khô và tra mỡ.

2 Cách khắc phục xe máy lâu ngày không nổ được

a Hướng dẫn khắc phục xe máy lâu ngày không nổ được

Mỗi khi trời lạnh thì chỉ cần sau một đêm thôi cũng có thể khiến xe máy khókhởi động Nguyên nhân là do khi trời lạnh, nhiệt độ hạ xuống thấp, độ ẩm khôngkhí sẽ tăng làm cho xăng bị bay hơi các phần nhiên liệu dễ cháy, dẫn đến khi khởiđộng nhiên liệu khó đốt cháy hơn và động cơ không khởi động nổ được

Cũng trong thời gian xe không sử dụng, phần xăng còn lại trong bộ chế hòa khí

sẽ bị đóng cặn dẫn đến khó khởi động Nếu gặp trường hợp này thì tránh đề máy liêntục có thể làm ắc quy bị cạn kiệt, thời gian tối đa cho mỗi lần đề là 2 giây mà thôi,nếu không biết bạn có thể làm hỏng ắc quy của mình (thời gian giữa 2 lần đề liêntiếp là 10 giây) Do vậy, tốt nhất nếu không sử dụng xe thì nên khóa xăng lại

Cách khắc phục: tốt nhất là kéo le, sau đó:

Tắt đèn xe và đèn xi nhan (nếu chưa tắt) để tiết kiệm điện cho ắc quy, khôngbật chìa khóa mà tắt nó đi

Kéo le gió sang trái hết cỡ rồi đạp cần khởi động khoảng 5 - 10 cái Nhớ làphải đạp chứ không được đề vì lúc này đang tắt chìa khóa mà Vị trí của le gióthường nằm bên trên tay lái, ở gần tay cầm một chút Đạp để cho xăng tiếp tụcxuống Sau khoảng 5 - 10 cái thì đóng le gió lại (kéo sang phải), bật chìa khóa lênrồi khởi động xe

Đối với một số dòng xe tay ga sẽ không có le gió thì chỉ còn cách là đạp cầnkhởi động thay vì đề Dựng chân chống giữa lên rồi hãy đạp khởi động Nếu dựngchân chống nghiêng mà xe khởi động được thì nó sẽ chạy vuột khỏi tay, nhớ lưu ýđiều này Ở xe tay ga vẫn có cần đạp để dùng trong trường hợp không đề được, nếu

đề quá lâu thì sẽ làm hỏng ắc quy

b Biện pháp phòng tránh

Đổ đầy xăng: nếu xe máy phải để lâu ngày không dùng đến thì trước hết, cần

đổ đầy bình xăng để tránh không khí, hơi ẩm làm gỉ sét bình xăng

Khóa xăng: sau khi đi lần cuối cùng, nên khóa xăng lại để tránh xăng tiếp tụcchảy vào bộ chế hòa khí Sau khi khóa xăng có thể để máy đến khi xe tự tắt rồi cất

xe nổ máy đồng thời cũng là xạc bình ăc quy trong quá trình khởi động xe

Bảo quản ắc quy: nếu để quá lâu thì bình ắc quy dễ bị mất điện dẫn đến không

đề được xe, bóp còi xe không kêu Có người cẩn thận sẽ tháo ắc quy ra đem cất.Nếu đề không nổ thì tránh đề nhiều lần hoặc quá lâu vì sẽ làm hỏng ắc quy Ắc quydùng lâu nhất thì cũng khoảng 3 năm là thay một lần

3 Một số lưu ý để sử dụng xe máy đúng cách

a Lưu ý chạy rốtđa với xe mới mua và khi vận hành xe

Khi mới mua xe nên chạy rốt-đa xe khoảng từ 2 đến 4 giờ để cho các chi tiếtđộng cơ được vận hành trơn tru với nhau Từ km đầu tiên đến km 500, phải thaynhớt cho xe một lần và đi với tốc độ không vượt quá 60km/h Từ km 500 đến km

1300 (khoảng 800 km) hãy thay nhớt lần thứ 2 Từ km 1300 trở lên, nên thay nhớtmáy định kỳ sau 1500 - 2000 km

Khi vận hành xe, người lái xe cần nổ máy và cho máy chạy không tải từ 10đến 30 giây để giúp cho dầu nhờn được bôi trơn lên toàn bộ các chi tiết bên trongđộng cơ, sau đó mới cho xe kéo tải

b Sử dụng số trên xe máy hợp lý

Một trong những lưu ý đầu tiên chính là sử dụng số Nếu không dùng số đúngcách sẽ làm cho xe bị hao xăng, máy yếu, nhanh hỏng động cơ Đối với xe số, khivận hành, nên tập thói quen trả số khi đi chậm, đường đông hoặc đến ngã tư Khiđến ngã ba, ngã tư, vòng xoay hoặc khi lên dốc phải trả về số 1, 2 để cho xe đượcvận hành dễ dàng hơn và sẽ không gây rốc máy Thông thường, khi đi xe máy từ 0

đến 20km/h thì nên dùng số 1 hoặc 2, khi xe vào từ 20km/h đến 40km/h thì sửdụng số 2 và số 3 Khi xe đạt tốc độ từ 40 đến 60km/h thì nên sử dụng số 4.

Bơm lốp xe đúng áp suất qui định chính là đang sử dụng xe đúng cách, nếu đểlốp xe mềm hơi thì lốp sẽ nhanh mòn, gây rạn nứt ở hông lốp xe và hỏng săm xe.Nếu căng hơi quá thì lốp xe sẽ nhanh rạn nứt ở bề mặt, khi chạy, xe sẽ bị xóc, mặttiếp xúc của lốp xe với mặt đường kém nên dễ gây trượt bánh khi phanh gấp

c Phanh xe máy đúng cách

Mọi xe máy đều có hai thắng trước và sau, vì vậy khi sử dụng cần phải có tínhđồng đều Nếu phanh trước mà không phanh sau sẽ có nguy cơ bị trượt bánh, nếuchỉ phanh bánh sau thì xe sẽ có nguy cơ bị giật và văng trượt Cách tốt nhất là nênphanh cả hai thắng, tuy nhiên nếu muốn thắng dần dần thì có thể bóp phanh thắngsau rồi mới bóp phanh thắng trước

d Không ép tay ga hoặc kéo máy xe

Khi sử dụng xe máy trên đường, không nên tăng ga một cách đột ngột màphải tăng ga một cách từ từ Nhờ lực chuyển động xe sẽ đi nhanh hơn, nếu ép tay

ga một lúc thì sẽ dẫn đến tình trạng hao xăng và không kiểm soát tốc độ tốt

Ngoài ra, cũng không nên để số cao khi xe lên dốc, lên cầu hay để xe số 4 vàkéo tay ga thật mạnh vì sẽ làm tuổi thọ máy bị giảm

e Thay lọc gió, lọc dầu đúng hạn

Lọc gió có tác dụng ngăn mọi bụi bẩn, tạp chất lọt vào động cơ, nếu chúng bịrách, hỏng sẽ không thể cung cấp chuẩn xác lượng gió cho chế hòa khí, dẫn tới cáchiện tượng như: xe ăn xăng nhiều hơn, khó nổ vào buổi sáng, không thể đạt đượccông suất tối đa Còn nếu để lọc dầu tắc, nhiệm vụ thanh lọc các tạp chất lẫn trongdầu buồng máy sẽ bị ảnh hưởng nếu như không được thay mới đúng lúc Lọc dầukhi tắc sẽ gây ra hiện tượng thiếu dầu cho động cơ Điều này khiến xe vận hành bịnóng hơn và dễ xảy ra hiện tượng bó máy

4 Giới thiệu hệ thống truyền động của động cơ xe tay ga

Hiện nay, do sự tiện dụng của tính năng vận hành, các tiện ích cũng như tínhthời trang của các dòng xe tay ga, nên dòng xe này đang được ưa chuộng và sửdụng ngày càng nhiều trên thị trường Việt Nam, nhất là tại các thành phố lớn.Chúng ta có thể thấy được một số tính năng và tiện ích của loại xe này như sau:

- Có ngăn (hộc) để đồ rộng rãi, an toàn dưới yên xe

- Do bộ truyền tự động thay đổi tỷ số truyền theo tải trọng và tốc độ nên tránhđược tình trạng động cơ bị rốc máy, quá tải như xe số (chạy ép ga khi đang ở sốcao và tốc độ xe thấp gây ra tiếng gõ máy cộc cộc).

- Không cần phải thường xuyên điều chỉnh bộ truyền như xe truyền độngbằng xích tải

Sơ lược về cấu tạo và hoạt động của hệ thống truyền động trên xe tay ga:

4.1 Cấu tạo và sơ đồ truyền lực

Hầu hết hộp số vô cấp CVT đều có ba bộ phận cơ bản:

- Đai truyền bằng kim loại hay cao su có độ bền cao

- Một hệ puli sơ cấp gắn với trục quay động cơ

- Một hệ puli thứ cấp dẫn đến bánh xe

Hai puli có thể thay đổi đường kính là bộ phận quan trọng nhất trong hộp sốCVT Mỗi puli được tạo thành từ hai khối hình nón có góc nghiêng 20 độ và đặtđối diện với nhau Một dây đai chạy trong rãnh giữa hai khối hình nón này Dây đaihình chữ V được làm từ cao su vì có ma sát cao, hạn chế trượt

4.2 Nguyên lý hoạt động

Khi động cơ quay ở tốc độ chậm (garanty), vì tốc độ thấp nên lực ly tâm củacụm ma sát nhỏ, chưa thắng được lực của lò xo nên các má ma sát không tiếp xúcđược với vỏ nồi ly hợp, lực chưa truyền tới bánh sau nên xe không chuyển động

Hình 20 Cấu taọ của hệ thống truyền lực trên xe ga

a Động cơ đang ở chế độ cầm chừng (garanty)

Hình 21 Động cơ đang ở chế độ cầm chừng (garanty)

Lúc này tốc độ động cơ còn thấp, lực kéo và chuyển động của động cơ đượctruyền từ trục khuỷu qua puli sơ cấp, dây đai V, puli thứ cấp và tới cụm má ma sát(bố ba càng) Tuy nhiên do lực li tâm của cụm ma sát nhỏ chưa thắng được lựclòxò của các má ma sát nên má ma sát không tiếp xúc với vỏ nồi li hợp Vì vậy,lực kéo và chuyển động không được truyền tới bánh xe sau, xe không chuyểnđộng

b Động cơ đang ở chế độ khởi động và thấp

Hình 22 Động cơ đang ở chế độ khởi động và thấp

Khi tăng tốc độ động cơ lên khoảng 2700 ~ 3000 v/ph, lúc này lực li tâm củacụm ma sát đủ lớn và thắng được lực lò xo kéo nên các má ma sát văng ra và tiếpxúc với nồi li hợp Nhờ lực ma sát giữa các má ma sát và nồi ly hợp, nên lực kéo

c Động cơ đang ở chế độ tốc độ trung bình

Hình 23 Động cơ đang ở chế độ tốc độ trung bình

Tiếp tục tăng tốc độ động cơ lên, do lực li tâm lớn làm các con lăn ở puli sơcấp văng ra xa hơn ép má puli sơ cấp di động tiến về phía puli sơ cấp cố định vàchèn dây đai V ra xa tâm hơn Vì độ dài dây đai không đổi nên phía puli thứ cấp,dây đai sẽ di chuyển vào gần tâm cho đến khi nó cân bằng với lực ép của lò xonén lớn ở puli thứ cấp Như vậy, tỉ số truyền động của bộ truyền sẽ giảm dần vàtốc độ của puli thứ cấp sẽ tăng dần lên làm tăng tốc độ của xe

d Động cơ đang ở chế độ tốc độ cao

Hình 24 Động cơ đang ở chế độ tốc độ cao

Tiếp tục tăng tốc độ động cơ lên cao, dưới tác động của lực li tâm lớn, các conlăn sẽ văng ra xa tâm nhất và ép má puli sơ cấp di động lại gần nhất với má puli sơcấp cố định Đường kính tiếp xúc của dây đai V với puli sơ cấp lúc này là lớn nhất

và ngược lại, phía puli thứ cấp dây đai V có đường kính nhỏ nhất Tỉ số truyềnđộng của bộ truyền sẽ đạt giá trị nhỏ nhất và tốc độ puli thứ cấp sẽ cao nhất Lúcnày xe sẽ có tốc độ cao nhất

e Động cơ đang ở chế độ tải nặng, leo dốc hoặc lên ga đột ngột

Hình 25 Động cơ đang ở chế độ tải nặng

Khi xe tải nặng, leo dốc hoặc tăng tốc đột ngột, tải tác động lên bánh xe saulớn, puli thứ cấp cố định sẽ theo tốc độ (chậm lại) của bánh xe sau Lúc này nếungười lái xe tiếp tục tăng ga thì momen tác động lên má puli thứ cấp di động sẽtăng lên và dưới tác động của lò xo nén, puli thứ cấp di động sẽ trượt theo rãnhdẫn hướng (hình trên) di chuyển lại gần phía má puli thứ cấp cố định chèn dây đai

V ra xa tâm (đồng thời phía puli sơ cấp, dây đai V sẽ vào gần tâm) làm tăng tỷ sốtruyền động giúp xe leo dốc dễ dàng

IV Kế hoạch bài dạy theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Bài 34 ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG DÙNG CHO XE MÁY

(Thời lượng: 1 tiết)

MỤC TIÊU DẠY HỌC

1 Kiến thức

- Trình bày được những đặc điểm của động cơ đốt trong dùng trên xe máy

- Mô tả được và nêu được ưu, nhược điểm của các cách bố trí động cơ trên xemáy

- Nhận biết được đặc điểm của hệ thống truyền lực trên xe máy

- Đọc được sơ đồ nguyên lí hệ thống truyền lực trên xe máy

2 Phẩm chất, năng lực

Định hướng các năng lực được hình thành:

Thông qua việc học tập, bài học sẽ góp phần hình thành cho học sinh các