Dạy học chủ đề sự chuyển thể của các chất vật lí 10 trung học phổ thông gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

Mô hình dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh là mô hình dạy học giúp học sinh được trải nghiệm với thực tiễn, được tìm hiểu và tham gia vào sản xuất kinh doanh tại địa phương, tạo ra môi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂN ÔN

XUẤT, KINH DOANH TẠI ĐỊA PHƯƠNG

Tác giả: LÊ THỊ THU Môn: Vật Lí ĐT: 0976256117

Diễn Châu, tháng 12 năm 2020

2 Ý nghĩa của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với hoạt động giáo

dục ở trường phổ thông

2

3.1 Môn Vật lí trong chương trình giáo dục phổ thông mới 3

3.2 Phương pháp và hình thức dạy học môn Vật lí gắn với sản xuất, kinh

doanh tại địa phương

4

3.3 Quy trình tổ chức hoạt động dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh

tại địa phương

5

4.1 Đảm bảo mục tiêu của dạy học và mục tiêu sản xuất kinh doanh 6

4.2.Xác định nội dung và thực hiện các bước chuẩn bị chu đáo 6

4.3 Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, tạo điều kiện cho học

sinh trải nghiệm

khác

9

1 Thực trạng dạy học môn Vật lí gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa

III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “SỰ CHUYỂN

THỂ CỦA CÁC CHẤT” GẮN VỚI SẢN XUẤT, KINH DOANH

TẠI ĐỊA PHƯƠNG

13

1.1 Xác định mối liên hệ giữa nội dung bài học và sản xuất, kinh doanh

tại địa phương

13

1.3.1 Giáo án 1: Sự chuyển thể của các chất – Sản xuất phôi thép tại

Diễn Hồng, Diễn Châu, Nghệ An

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Đất nước ta đang trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn liền với phát triển kinh tế Điều đó đặt ra cho ngành giáo dục những nhiệm vụ và thách thức mới Trước hết, đó là yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao, vừa có phẩm chất vừa có năng lực Trong nghị quyết số 29-NQ/TW “về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nhiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” đã được hội nghị Trung ương 8 khóa XI thông qua có quan điểm chỉ đạo: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Phải đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, coi trọng dạy cách học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền đạt áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá, nghiên cứu khoa học”

Mô hình dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh là mô hình dạy học giúp học sinh được trải nghiệm với thực tiễn, được tìm hiểu và tham gia vào sản xuất kinh doanh tại địa phương, tạo ra môi trường học tập thân thiện; việc triển khai chương trình giáo dục nhà trường gắn với sản xuất, kinh doanh mặc dù mới được triển khai thí điểm, song nhiều địa phương, cơ sở giáo dục đã chủ động, sáng tạo triển khai thực hiện và đã đạt được những kết quả ban đầu khả quan, đã góp phần đổi mới hoạt động dạy học/giáo dục trong nhà trường; giúp học sinh được trải nghiệm thực tiễn cuộc sống và sản xuất, kinh doanh, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn cuộc sống, gắn các nội dung dạy học của các môn học với thực tiễn cuộc sống; tạo được không khí học tập thoải mái, phát huy được tính sáng tạo, tích cực của học sinh, giúp học sinh phát triển toàn diện, nâng cao kiến thức, kĩ năng sống, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, bổ sung về kiến thức thực tế, vốn sống; góp phần thực hiện giáo dục hướng nghiệp

Vật lí là một môn khoa học thực nghiệm, phần lớn kiến thức vật lí trong chương trình phổ thông liên hệ chặt chẽ với thực tế đời sống và sản xuất Do đó dạy học Vật lí không đơn thuần là dạy học lí thuyết mà còn hướng dẫn học sinh biết vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn Chương trình Vật lí coi trọng việc rèn luyện, khả năng nhận thức, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để tìm hiểu, giải quyết vấn đề của thực tiễn, đáp ứng đòi hỏi cuộc sống; vừa bảo đảm phát triển năng lực Vật lí - biểu hiện của năng lực khoa học tự nhiên, vừa đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp của học sinh (Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể ban hành 26/12/2018) Là một giáo viên giảng dạy môn Vật lí ở trường THPT

tôi luôn trăn trở phải đổi mới phương pháp và hình thức dạy học như thế nào để đào tạo học sinh trở thành những con người vừa có phẩm chất tốt, tự chủ, năng động, sáng tạo vừa biết vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết các vấn

đề trong thực tiễn

Với các lí do trên, tôi lựa chọn đề tài: Dạy học chủ đề “ Sự chuyển thể của các chất” Vật lí 10 Trung học phổ thông gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

PHẦN II: NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Khái niệm về hoạt động sản xuất kinh doanh

Trong thời đại ngày nay, hoạt động sản xuất tạo ra của cải vật chất luôn gắn liền với cuộc sống của con người Quá trình sản xuất bao gồm: sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng Công việc sản xuất sẽ thuận lợi khi các sản phẩm tạo ra đáp ứng được yêu cầu của thị trường Để được như vậy thì các chủ thể tiến hành sản xuất phải có khả năng kinh doanh

Khi điều kiện nền sản xuất, kinh doanh chưa phát triển, thông tin cho quản lý chưa nhiều, chưa phức tạp thì hoạt động sản xuất, kinh doanh chỉ là quá trình sản xuất các sản phẩm thiết yếu cho nhu cầu của xã hội, sau đó mới là sự lưu thông,

trao đổi các mặt hàng do các doanh nghiệp sản xuất ra

Từ sự phân công lao động xã hội, sự chuyên môn hoá trong sản xuất đã làm tăng thêm lực lượng sản xuất xã hội, làm nảy sinh nền sản xuất hàng hóa Chuyên môn hoá đã tạo sự cần thiết phải trao đổi sản phẩm giữa người sản xuất và người tiêu dùng Sự trao đổi này bắt đầu với tính chất ngẫu nhiên, hiện vật, dần dần phát triển mở rộng cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hoá Và khi tiền tệ ra đời làm cho quá trình trao đổi sản phẩm mang hình thái mới là lưu thông hàng hoá với các hoạt động mua, bán và đây là những hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp

Như vậy, hoạt động sản xuất, kinh doanh được hiểu như là quá trình tiến hành các công đoạn từ việc khai thác sử dụng các nguồn lực sẵn có trong nền kinh tế để sản xuất ra các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ nhằm cung cấp cho nhu cầu thị trường

và thu được lợi nhuận

2 Ý nghĩa của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với hoạt động giáo dục ở trường phổ thông

Các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh bao gồm: sức lao động, đối tượng lao động, tư liệu lao động Các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh liên quan đến nội dung kiến thức các môn khoa học đều có thể sử dụng trong quá trình giáo dục/dạy học dưới hình thức tạo môi trường, tạo công cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học/giáo dục

Dưới dạng công cụ, thiết bị dạy học, các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lập sáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh Ý nghĩa, vai trò của các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh có thể được phân tích dưới các góc độ sau:

a) Về vai trò của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với quá trình dạy học

- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh

- Giúp học sinh phát triển kĩ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức

- Kích thích hứng thú nhận thức của học sinh

- Phát triến trí tuệ của học sinh

- Giáo dục nhân cách học sinh

b) Góp phần phát triển một số kĩ năng mềm ở học sinh

Để tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả, học sinh rất cần kĩ năng sống Kĩ năng sống được hiểu là khả năng làm chủ bản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh tạo điều kiện phát triển một số kĩ năng sống như:

3 Dạy học môn Vật lí gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

3.1 Môn Vật lí trong chương trình giáo dục phổ thông mới

3.1.1 Đặc điểm môn học

Chương trình giáo dục phổ thông mới (2018) được ban hành theo thông tư 38

giáo dục Vật lí được thực hiện ở cả ba cấp học với các mức độ khác nhau Ở giai

đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (cấp THPT), Vật lí là môn học thuộc nhóm môn Khoa học tự nhiên, được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh Chương trình môn Vật lí lựa chọn phát triển những vấn đề cốt lõi thiết thực nhất, đồng thời chú trọng đến các vấn đề mang tính ứng dụng cao là

cơ sở của nhiều ngành kĩ thuật, khoa học và công nghệ

Chương trình môn Vật lí coi trọng việc rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để tìm hiểu và giải quyết ở mức độ nhất định một số vấn đề của thực tiễn, đáp ứng đòi hỏi của cuộc sống; vừa đảm bảo phát triển năng lực vật

Thông qua chương trình môn Vật lí, học sinh hình thành và phát triển được thế giới quan khoa học; rèn luyện được sự tự tin, trung thực, khách quan; cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên; yêu thiên nhiên, tự hào về thiên nhiên của quê hương, đất nước; tôn trọng các quy luật của thiên nhiên, bảo vệ thiên nhiên; đồng thời hình thành và phát triển được các năng lực tự chủ và tự học, giải quyết vấn đề và sáng

3.1.2 Mục tiêu chương trình môn vật lí

Chương trình giáo dục phổ thông, môn Vật lí 2018 đã xác định mục tiêu môn Vật lí:

Cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác, giúp học sinh hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung được quy định trong Chương trình tổng thể gồm 5 phẩm chất chủ yếu: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm và 6 năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Ngoài ra, môn Vật lí còn có mục tiêu phát triển năng lực đặc thù, với các biểu hiện sau:

số GV vẫn là truyền thụ tri thức một chiều Số GV thường xuyên kết hợp linh hoạt

và sáng tạo các phương pháp dạy học cũng như sử dụng các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của HS còn chưa nhiều Các tiết dạy vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lí thuyết Việc rèn luyện kĩ năng sống, kĩ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho HS thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được quan tâm Việc ứng dụng công nghệ thông tin - truyền thông và sử dụng các phương tiện dạy học chưa được thực hiện rộng rãi, hợp lý và hiệu quả trong các trường phổ thông

đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, coi trọng dạy cách học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền đạt áp đặt một chiều Chuyển từ học

chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khoá, nghiên cứu khoa học

Mô hình dạy học môn Vật lí gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương tạo điều kiện cho giáo viên áp dụng các hình thức tổ chức và phương pháp giáo dục - dạy học tiên tiến, trong đó yêu cầu HS vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng vào giải quyết các vấn đề của cuộc sống Giáo viên có điều kiện kết hợp sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo cho học sinh

Có thể tổ chức dạy học môn Vật lí gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương theo các hình thức :

- Khai thác, sử dụng tài liệu về sản xuất, kinh doanh để tiến hành bài học ở trường phổ thông

- Tiến hành bài học tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

- Tổ chức tham quan học tập tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

- Sử dụng cơ sở sản xuất, kinh doanh để tổ chức hoạt động giáo dục khác

3.3 Quy trình tổ chức hoạt động dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

Từ kinh nghiệm triển khai chương trình giáo dục nhà trường gắn với sản xuất, kinh doanh tại một số địa phương thời gian qua có thể khái quát quy trình tổ chức thực hiện hoạt động giáo dục/dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương như sau:

Bước 1: Lựa chọn cơ sở sản xuất, kinh doanh tại

địa phương phù hợp với nội dung dạy học

Bước 4: Lập kế hoạch giáo dục/dạy học Bước 3: Khảo sát cơ sở sản xuất,kinh doanh

Bước 5: Thực hiện hoạt động giáo dục/dạy học Bước 2: Lựa chọn nội dung giáo dục/dạy học

4 Những yêu cầu về dạy học nhà trường gắn với sản xuất, kinh doanh

Hoạt động sản xuất kinh doanh có ý nghĩa nhất định đối với quá trình dạy học, giáo dục Tuy nhiên muốn sử dụng chúng có hiệu quả, người giáo viên phải chú ý tuân thủ một số yêu cầu trong chuẩn bị các điều kiện thực hiện dạy học gắn với sản xuất kinh doanh và triển khai hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh Cụ thể là:

4.1 Đảm bảo mục tiêu của dạy học và mục tiêu sản xuất kinh doanh

Xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông, mục tiêu từng cấp học nói chung, các môn học trong nhà trường phổ thông đều có mục tiêu cụ thể cho từng cấp, lớp học Trên cơ sở của những mục tiêu đó, mục tiêu từng bài được xây dựng Vì vậy chuẩn bị lựa chọn cơ sở sản xuất, kinh doanh phục vụ cho việc dạy học một bài học hoặc một nội dung/chuyên đề của môn hoặc nhiều môn học, giáo viên cần xác định mục tiêu bài học/chuyên đề và lựa chọn cơ sở sản xuất, kinh doanh phải hướng vào thực hiện mục tiêu đã được xác định và hỗ trợ, tạo điều kiện cho việc thực hiện mục tiêu được thuận lợi hơn Bên cạnh đó giáo viên cần xây dựng thêm một số yêu cầu về cơ sở sản xuất, kinh doanh đối với học sinh

4.2 Xác định nội dung và thực hiện các bước chuẩn bị chu đáo

Dù tiến hành dạy học tại cơ sở sản xuất, kinh doanh hay dạy học trong lớp học có sử dụng tư liệu, hình ảnh của cơ sở sản xuất, kinh doanh, giáo viên cần chuẩn bị kĩ nội dung và các điều kiện thực hiện Ở đây chúng ta có thể coi việc chuẩn bị nội dung chuyên môn đã được tiến hành chu đáo theo quy định của chuẩn kiến thức, kĩ năng bộ môn và theo gợi ý về phương pháp dạy học môn học, giáo viên tập trung vào việc xác định nội dung và các bước chuẩn bị liên quan đến khai thác sản xuất, kinh doanh như một phương tiện dạy học

- Về nội dung liên quan đến sản xuất, kinh doanh, giáo viên cần cân nhắc những yêu cầu đã được xác định Những yêu cầu này càng được nêu chi tiết, trình bày đơn giản càng giúp học sinh nhận biết rõ nhiệm vụ cần thực hiện

- Hoạt động làm việc với/tại cơ sở sản xuất, kinh doanh cần tiến hành theo những bước đi cụ thể Sau khi xác định được địa điểm, loại hình cơ sở sản xuất, kinh doanh được lựa chọn phục vụ cho dạy học, mục tiêu và các yêu cầu về nội dung dạy học với/tại cơ sở sản xuất, kinh doanh, giáo viên cần lập kế hoạch chitiết các công việc cụ thể, từ chuẩn bị tiến hành dạy học, tiến trình dạy học với/tại cơ sở sản xuất, kinh và tổng kết, đánh giá hoạt động dạy học với/tại cơ

sở sản xuất, kinh doanh

4.3 Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm

Phải luôn đề cao vai trò hoạt động chủ động, tích cực của học sinh Giáo viên luôn tạo điều kiện tối đa để học sinh được tham gia vào các hoạt động với cơ sở sản xuất, kinh doanh, từ các hoạt động trong khâu chuẩn bị như lập kế hoạch, phân

công người thực hiện việc cụ thể tới hoạt động với/tại cơ sở sản xuất, kinh doanh như quan sát, làm việc trực tiếp với các sự vật, hiện tượng chứa đựng trong cơ sở sản xuất, kinh doanh để các em tìm tòi, khám phá, liên hệ kiến thức đã có để giải thích các sự vật, hiện tượng đó Giáo viên giao nhiệm vụ rõ ràng, hướng dẫn cụ thể chi tiết để học sinh biết cách làm việc với/tại cơ sở sản xuất, kinh doanh Được tự chủ trong công việc, tự hoàn thành báo cáo tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh, có sản phẩm do cá nhân hoặc nhóm tạo ra các em sẽ phấn khởi càng cố gắng hoàn thành nhiệm vụ

Bên cạnh việc dạy học các môn học với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhà trường phổ thông cần tổ chức nhiều loại hình hoạt động tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh ngay trong khuôn viên nhà trường: tổ chức sinh hoạt chuyên đề tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh, tổ chức triễn lãm về sản xuất, kinh doanh ở địa phương, và tổ chức tham quan những địa điểm có cơ sở sản xuất, kinh doanh ngay tại địa phương trường đóng hoặc các cơ sở sản xuất, kinh doanh lớn trong nước, quốc tế khi có điều kiện

5 Các hình thức dạy học, tổ chức hoạt động giáo dục gắn với sản xuất, kinh doanh

5.1 Khai thác, sử dụng tài liệu về sản xuất, kinh doanh để tiến hành bài học ở trường phổ thông

a) Mô tả hình thức

Theo phương án này, việc dạy học môn Vật lí với định hướng gắn với hoạt động giáo dục kinh doanh tại địa phương được thực hiện hoàn toàn trên lớp học Ở đây chủ yếu khai thác và sử dụng tài liệu về sản xuất, kinh doanh trong quá trình

thực hiện nội dung dạy học trên lớp

b) Tiến trình

- Tìm hiểu cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung day học, lập kế hoạch dạy học Ở đây, mục đích chính là sưu tầm, thu thập các tư liệu, số liệu, sự phát triển của ngành nghề sản xuất kinh doanh của địa phương tại các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ

- Tổ chức dạy học trên lớp, chú ý đến hoạt động học để học sinh được tiếp thu, vận dụng và thảo luận những vấn đề liên quan đến sản xuất và kinh doanh của địa phương

- Giao nhiệm vụ cho học sinh tự tìm hiểu một số vấn đề của cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương và mở rộng cho ngành nghề khác

- Họp tổ sinh hoạt chuyên môn, rút kinh nghiệm bài học

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

Phương án này tuy có tính khả thi là thực hiện dễ dàng trên lớp do việc kết hợp dạy lồng ghép các nội dung liên quan đến ngành nghề sản xuất, kinh doanh

Hạn chế là khó đạt hiệu quả cao, đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng

và trong quá trình thực hiện phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn nội dung

dạy học với hoạt động sản xuất, kinh doanh

d) Một số lưu ý

Giáo viên cần xác định mức độ liên hệ, sử dụng tư liệu trong bài học để lựa chọn thích hợp Vì thời gian trên lớp có hạn nên GV và HS phải chủ động chuẩn bị trước các tư liệu về sản xuất kinh doanh của cơ sở địa phương

5.2 Tiến hành bài học tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

a) Mô tả hình thức

Theo phương án này, toàn bộ nội dung dạy học được thực hiện tại cơ sở sản xuất kinh doanh Do vậy, giáo viên cần chọn những bài, nội dung phù hợp mà có thể thực hiện được tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

b) Tiến trình

- Tìm hiểu cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung giáo dục/dạy học và liên hệ để khảo sát cơ sở sản xuất/kinh doanh, từ đó lập kế hoạch giáo dục/dạy học

- Thực hiện hoạt động giáo dục/dạy học tại cơ sở giáo dục theo kế hoạch

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

Phương án dạy học này gắn với các nội dung liên quan đến ngành nghề sản

xuất, kinh doanh có tác dụng cao nhất nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho giáo dục hướng nghiệp phân luồng sau khi các em rời ghế nhà trường

Hạn chế là đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng và trong quá trình thực hiện phải thường xuyên chú ý tới nhiệm vụ gắn nội dung dạy học với hoạt động sản xuất, kinh doanh GV phải tổ chức thật khoa học tất cả các khâu: từ việc đưa đón học sinh đi lại, giao nhiệm vụ, theo dõi hoạt động của học sinh để có kết quả học tập mong muốn sau bài học

d) Một số lưu ý

Với phương án này, khâu chuẩn bị rất quan trọng Một mặt giáo viên phải làm việc trước với cơ sở để chuẩn bị báo cáo viên, phương tiện dạy học; một mặt, giáo viên phải hướng dẫn học sinh chuẩn bị đọc trước bài ở nhà và những việc cần làm khi thăm quan học tập tại cơ sở Ngoài ra, sau buổi học tại cơ sở, giáo viên cần

kiểm tra, điều chỉnh, bổ sung nội dung dạy học nếu thấy cần thiết

5.3 Tổ chức tham quan học tập tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

a) Mô tả hình thức

Với phương án này, trên lớp giáo viên vẫn giảng dạy bình thường, việc gắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh chỉ chủ yếu thể hiện ở khâu dặn dò trước khi tổ

chức thăm quan học tập tại cơ sở sản xuất, kinh doanh Khi hướng dẫn học sinh thăm quan, học tập tại cơ sở, ngoài các nội dung thăm quan thông thường, giáo viên phải hướng học sinh liên hệ các hoạt động ở cơ sở với những nội dung đã học Qua đó vừa giúp học sinh hiểu rõ hơn nội dung học tập vừa thấy được ý nghĩa của việc học tập môn học

b) Tiến trình

- Tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh tại địa phương liên quan đến chủ đề/ bài học để lựa chọn nội dung giáo dục/dạy học và liên hệ để khảo sát cơ sở sản xuất/kinh doanh, từ đó lập kế hoạch giáo dục/dạy học

- Thực hiện hoạt động giáo dục/dạy học tại cơ sở giáo dục theo kế hoạch

c) Ưu điểm và hạn chế và biện pháp giải quyết

Phương án dạy học này gắn với các nội dung liên hệ thực tiễn đến ngành

nghề sản xuất, kinh doanh có tác dụng cao nhất nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, thông qua hoạt động có tác dụng hỗ trợ cho giáo dục hướng nghiệp phân luồng sau khi các em rời ghế nhà trường Tiết kiệm được thời gian, cơ sở vật chất hơn so với phương án dạy tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

Hạn chế là đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng và trong quá trình thực hiện hướng dẫn học sinh tham quan GV phải tổ chức thật khoa học tất cả các khâu: từ việc đưa đón học sinh đi lại, giao nhiệm vụ, theo dõi hoạt động của học sinh để có kết quả học tập mong muốn sau bài học

d) Một số lưu ý

Để đảm bảo tính khả thi và không ảnh hưởng nhiều tới kế hoạch giáo dục của nhà trường, giáo viên nên sắp xếp giờ thăm quan, học tập vào các tiết thực hành (Bởi với điều kiện về cơ sở vật chất, phương tiện dạy học hiện nay thì việc thực

hiện dạy học các bài thực hành gặp rất nhiều khó khăn)

5.4 Sử dụng cơ sở sản xuất, kinh doanh để tổ chức hoạt động giáo dục khác

- Khai thác và sử dụng tư liệu về sản xuất, kinh doanh để tổ chức triển lãm, xây dựng các chuyên đề học tập

- Tổ chức nghiên cứu khoa học, kĩ thuật của học sinh trung học

- Giáo dục hướng nghiệp về ngành nghề sản xuất, kinh doanh ở địa phương…

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

Để có cơ sở thực tiễn của đề tài, tôi đã tiến hành quan sát sư phạm, trao đổi ý kiến với các GV bộ môn Vật lí ở một số trường THPT trong huyện, dùng phiếu thăm dò ý kiến GV và tiến hành xử lí số liệu thu được Kết quả cụ thể như sau:

Bảng 1 Kết quả điều tra

(%)

1

Các thầy cô đã chủ yếu sử dụng

phương pháp dạy học nào khi dạy học

Các thầy (cô) đã tổ chức dạy học các

chủ đề gắn với sản xuất, kinh doanh tại

địa phương bao giờ chưa?

3

Để chuẩn bị cho bài mới, ngoài yêu

cầu học sinh về nhà làm các bài tập

trong sách giáo khoa và sách bài tập,

việc chú ý vào việc giao nhiệm vụ cho

các em về nhà tìm hiểu cuộc sống,

môi trường xung quanh về các vấn đề

có liên quan đến kiến thức trong bài

giảng kế tiếp để học sinh có tâm thế

vào bài mới một cách hứng thú hơn

được các thầy(cô) thực hiện

4

Các thầy cô trong quá trình hình

thành kiến thức mới, việc đưa ra các

câu hỏi, các bài tập gắn với sản xuất,

các tình huống có vấn đề gắn liền với

Trong giờ dạy của các thầy cô, việc

dành thời gian để cho các em đưa ra

những thắc mắc, những câu hỏi liên

quan đến các hiện tượng, các hoạt

6

Các thầy cô giao nhiệm vụ cho HS đề

xuất biện pháp giải quyết các vấn đề

nảy sinh trong thực tiễn sản xuất ở

địa phương, tổ chức nghiên cứu và

Theo thầy (cô) việc dạy học gắn với

sản xuất, kinh doanh tại địa phương có

những thuận lợi và khó khăn cơ bản

nào?

Thuận lợi: Các thành tố

của hoạt động sản xuất, kinh doanh tại địa phương có thể sử dụng trong quá trình dạy học dưới hình thức tạo môi trường, tạo công cụ hoặc

là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung giáo dục Được trải nghiệm trong môi trường thực giúp quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn

Khó khăn: Mất nhiều thời

gian để chuẩn bị giáo án;

nhiều hiện tượng thực tiễn liên quan nhưng chưa nắm rõ bản chất;

muốn đạt hiệu quả cao đòi hỏi GV và HS phải

có kiến thức liên môn vững vàng

Qua kết quả điều tra, chúng tôi bước đầu có nhận định như sau:

1 Thực trạng dạy học môn Vật lí gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

Thực hiện nguyên lý “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội”, trước đây ( giữa và sau thế kỉ XX) đã có một số mô hình trường vừa học vừa làm; tuy nhiên việc tổ chức dạy học gắn với

sản xuất, kinh doanh chưa được nhìn nhận trên góc độ lý luận dạy học nên không đem lại hiệu quả giáo dục cao

Việc triển khai chương trình giáo dục nhà trường gắn với sản xuất, kinh doanh mới được triển khai ở một số địa phương trong những năm gần đây Ở Nghệ

An một số giáo viên đã chủ động, sáng tạo triển khai thực hiện và đã đạt được những kết quả ban đầu Song việc vận dụng này chưa được triển khai rộng rãi ở các trường học và vẫn còn một số hạn chế Qua việc tìm hiểu, nghiên cứu thực tế giảng dạy của một số giáo viên THPT khi vận dụng dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh vào một số chủ đề của môn Vật lí tôi có một số nhận xét như sau:

Một số giáo viên mới chỉ giao nhiệm vụ cho học sinh tìm hiểu về sản xuất, kinh doanh của địa phương, chưa tổ chức được cho tất cả học sinh đi tham quan và

tổ chức dạy học tại cơ sở sản xuất, kinh doanh để thực hiện phương châm “Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”

Hơn nữa, có rất ít giáo viên tổ chức cho học sinh đề xuất biện pháp giải quyết các vấn đề nảy sinh ở địa phương, tổ chức nghiên cứu và thực hiện các giải pháp đó

Thông thường, các giáo viên mới chỉ thực hiện được một số bước trong quy trình tổ chức thực hiện hoạt động dạy học gắn liền với sản xuất kinh doanh tại địa phương do chưa nắm vững quy trình này

Nếu GV tổ chức cho HS đi tham quan tìm hiểu các cơ sở sản xuất liên quan đến nội dung bài học thì cũng sẽ gặp một số khó khăn như : đòi hỏi GV phải chuẩn

bị rất kĩ lưỡng nên mất nhiều thời gian; GV phải liên hệ trước và làm việc trực tiếp với các cơ sở sản xuất mà học sinh sẽ tham quan; Và thực tế, GV sẽ gặp một số khó khăn khi đề xuất cho học sinh tham quan các cơ sở này Khâu tổ chức cũng phải thật khoa học từ việc đưa đón học sinh đi lại, giao nhiệm vụ, theo dõi hướng dẫn các hoạt động của học sinh để có được kết quả mong muốn sau bài học Những khó khăn đó đã tạo tâm lí ngại tổ chức hoạt động dạy học theo hình thức này

2 Thực trạng dạy học chương “Chất rắn và chất lỏng Sự chuyển thể”

Chủ đề “Sự chuyển thể của các chất” là một nội dung quan trọng của chương

“Chất rắn và chất lỏng Sự chuyển thể” Đây là chương có nhiều nội dung liên quan đến ứng dụng trong thực tế đời sống nhưng trong các giờ học việc rèn luyện kĩ năng

vận dụng kiến thức vào thực tế còn hạn chế Qua kết quả điều tra cho thấy trong quá

trình giảng dạy hầu hết các thầy cô chưa thực sự quan tâm đến việc rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức Vật lí vào thực tiễn cho học sinh mà thường chỉ tập trung vào các kiến thức và kĩ năng cần nắm trong bài để phục vụ cho các bài kiểm tra, cho thi cử Cụ thể là:

- Các GV đa số chỉ yêu cầu học sinh về nhà làm các bài tập trong SGK, sách bài tập Và để chuẩn bị cho bài học mới, đa số GV yêu cầu HS đọc trước bài mới

mà các GV chưa chú ý vào việc giao nhiệm vụ cho HS về nhà tìm hiểu trong cuộc

sống, môi trường xung quanh về các vấn đề có liên quan đến kiến thức trong bài giảng kế tiếp để tạo cho HS tâm thế tốt vào bài học mới một cách hứng thú hơn

- Về sử dụng các phương pháp dạy học, một số GV dạy học chủ yếu theo

phương pháp thuyết trình, các GV sử dụng các phương pháp dạy học tích cực hóa hoạt động học tập của HS còn chưa thường xuyên, đặc biệt là phương pháp dạy học có sử dụng các câu hỏi, bài tập, tình huống vận dụng kiến thức vào thực tiễn Điều đó đã làm hạn chế chất lượng và giảm hứng thú học tập bộ môn Vật lí của học sinh

- Trong quá trình hình thành kiến thức mới, các GV chưa thường xuyên đưa

ra các câu hỏi, các tình huống có vấn đề gắn liền với thực tiễn để học sinh liên tưởng và áp dụng, chưa chú ý ra các câu hỏi gắn với thực tiễn sản xuất tại địa phương

- Trong các giờ học nói chung, việc liên hệ giữa lí luận và thực tiễn cuộc sống của học sinh còn hạn chế

- Trong quá trình giảng dạy, một số GV chưa yêu cầu HS tự tìm các tình huống thực tiễn liên quan đến nội dung bài học

Chính vì vậy mà đa số học sinh dù rất thích vận dụng kiến thức Vật lí vào thực tiễn nhưng vẫn chưa hình thành được thói quen liên hệ giữa những kiến thức

lý thuyết học được với thực tế xung quanh các em

Từ cơ sở lí luận và thực tiễn đã trình bày ở trên, tôi vận dụng, xây dựng và tổ

chức dạy học chủ đề: “Sự chuyển thể của các chất” Vật lí 10 Trung học phổ thông gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “SỰ CHUYỂN THỂ CỦA CÁC CHẤT” GẮN VỚI SẢN XUẤT, KINH DOANH TẠI ĐỊA PHƯƠNG

1 Thiết kế tiến trình dạy học

1.1 Xác định mối liên hệ giữa nội dung bài học và sản xuất, kinh doanh tại địa phương

Sự chuyển thể của các chất là một trong những nội dung quan trọng của chương “Chất rắn và chất lỏng Sự chuyển thể” thuộc phần Nhiệt học trong SGK Vật lí 10 THPT Phần nội dung này thể hiện đảm bảo tính liên thông giữa các cấp học theo hướng nâng cao kiểu xoáy ốc Cụ thể, ở cấp THCS chỉ xét mặt định tính của các hiện tượng, quá trình, còn ở cấp THPT xét thêm mặt định lượng của sự chuyển thể như việc xác định nhiệt độ nóng chảy và nhiệt hóa hơi Bên cạnh một

số khái niệm học sinh đã được làm quen ở lớp 6 như sự nóng chảy, sự bay hơi thì còn có thêm nhiều khái niệm mới

Ngoài việc trang bị kiến thức phần nội dung này còn đề cập tới các ứng dụng của kiến thức trong thực tiễn Các phần kiến thức này giúp học sinh hiểu được nguyên tắc hoạt động cơ bản của một số ngành sản xuất như: việc đúc các chi tiết máy, luyện kim nhờ hiện tượng nóng chảy và đông đặc, sản xuất muối nhờ hiện

tượng bay hơi Điều này góp phần giáo dục kĩ thuật tổng hợp, chuẩn bị cơ sở tâm

lí và năng lực hoạt động thực tiễn cho học sinh, chủ động tham gia vào quá trình lao động sản xuất, góp phần đảm bảo cho việc học Vật lí gắn liền với đời sống, với khoa học kĩ thuật và công nghệ hiện đại

Tại địa phương huyện Diễn Châu ngoài các làng nghề truyền thống như: Làng muối Diễn Kim, làng nước mắm Vạn Phần, làng nuôi tằm Tiền Tiến, làng chài Diễn Hải ở đây còn có khu công nghiệp Tháp - Hồng thuộc địa phận xã Diễn Tháp và Diễn Hồng với các ngành nghề chủ yếu là: thu mua và tái chế phế liệu (nấu phôi thép, tái chế nhựa), may mặc Các làng nghề truyền thống và các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trên địa bàn đã góp phần phát triển kinh tế - xã hội của huyện, tạo thêm nhiều việc làm và thu nhập cho người lao động.Và chính các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh đó đều có thể sử dụng trong quá trình giáo dục/dạy học dưới hình thức tạo môi trường, tạo công cụ hoặc là nguồn cung cấp chất liệu để xây dựng nội dung dạy học/giáo dục Dưới dạng công cụ, thiết bị dạy học, các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh giúp cho quá trình học tập của học sinh trở nên hấp dẫn hơn, học sinh hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duy độc lập sáng tạo, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh

1.2 Những công việc chuẩn bị cho phương án tổ chức dạy học

a Đối với giáo viên:

Bước 1 Khảo sát cơ sở

* Cơ sở sản xuất Hồng Sơn là một trong những cơ sở sản xuất phôi thép thuộc

xã Diễn Hồng, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An

Thông tin thêm về cơ sở sản xuất, kinh doanh:

- Tên cơ sở: Công ty TNHH TM&DV Hồng Sơn

- Địa chỉ: Xã Diễn Hồng - Diễn Châu - Nghệ An

- Chủ cơ sở: Nguyễn Văn Sơn – Điện thoại: 0912766126

- Lĩnh vực sản xuất, kinh doanh: thu mua phế liệu và sản xuất phôi thép

- Nhân lực: 20 công nhân

* Cơ sở sản xuất muối của hộ gia đình chị Nguyễn Thị Hoàng Hà thuộc xã

Diễn Kim, huyện Diễn Châu, Nghệ An

- Chủ cơ sở : Nguyễn Thị Hoàng Hà – Điện thoại : 0981945258

- Lĩnh vực sản xuất, kinh doanh: sản xuất muối

Bước 2: Lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức thực hiện

* Nội dung:

Bài 38: Sự chuyển thể của các chất

* Phương pháp và hình thức tổ chức:

- Kết hợp tự học , trải nghiệm tại cơ sở sản xuất và dạy học tại lớp

Bước 3: Lập kế hoạch dạy học

Nội dung kế hoạch bao gồm: soạn kế hoạch bài học; chuẩn bị cơ sở vật chất, phương tiện dạy học; liên hệ cơ sở để tổ chức dạy học

b Đối với học sinh:

- Tìm hiểu về sự chuyển thể của các chất qua sách giáo khoa và tài liệu hướng dẫn tự học; tìm hiểu ứng dụng của sự chuyển thể của các chất thông qua Internet, thực tiễn sản xuất, kinh doanh tại địa phương

- Chuẩn bị vở, bút ghi chép, điện thoại hoặc máy quay …

- Biết được ý nghĩa của nhiệt nóng chảy riêng

- Biết được một số ứng dụng của hiện tượng nóng chảy và đông đặc trong việc đúc và luyện kim

❖ Kĩ năng

bài tập đơn giản có liên quan

- Giải thích được một số hiện tượng trong thực tế sản xuất có liên quan đến sự nóng chảy và đông đặc

❖ Thái độ

- Có thái độ học tập nghiêm túc, tuân thủ các quy định của cơ sở, người hướng dẫn

- Có tác phong cẩn thận, có tinh thần trách nhiệm, khách quan, trung thực

- Có ý thức vận dụng những hiểu biết Vật lí của mình vào thực tiễn cuộc sống lao động và sản xuất

- Có hứng thú, yêu thích học tập bộ môn Vật lí

- Có ý thức bảo vệ môi trường

2 Các năng lực được hình thành và phát triển

- Năng lực tự chủ và tự học

- Năng lực hiểu biết kiến thức về sự nóng chảy, đông đặc

- Năng lực tìm tòi khám phá về quy trình sản xuất phôi thép

- Năng lực giải quyết vấn đề nghiên cứu của bài học trong sách giáo khoa và

3 Cơ sở sản xuất, kinh doanh liên quan

- Công ty TNHH TM&DV Hồng Sơn

B Chuẩn bị

1 Giáo viên

- Sách giáo khoa Vật lí 10; Một số loại sách tham khảo các môn liên quan tới kiến thức bài dạy học:

- Các video, hình ảnh, clip về các cơ sở sản xuất phôi thép

- Tài liệu trên mạng Internet, báo, tivi…

- Máy tính: tạo bài giảng, bài trình bày của học sinh

- Kết nối Internet để sử dụng máy tính và liên lạc qua thư điện tử

2 Học sinh

- Vở ghi, SGK, Internet, tư liệu GV cung cấp

- Báo cáo kết quả tìm hiểu theo phiếu học tập

- Tìm hiểu về hiện tượng nóng chảy qua SGK và ứng dụng của hiện tượng nóng chảy trong thực tiễn thông qua Internet và trong sản xuất, kinh doanh tại địa phương

C Tổ chức hoạt động dạy học

1 Hướng dẫn chung

Chủ đề được thực hiện theo 3 giai đoạn

Giai đoạn 1: Trải nghiệm thực tiễn, xây dựng báo cáo: tìm hiểu cơ sở sản

xuất phôi thép, quy trình sản xuất phôi thép ở cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc xã Diễn Hồng để thu thập những kiến thức như chọn nguyên liệu, phương pháp sản xuất phôi thép, nhiệt độ phù hợp, thời gian, gia phụ,… Sau đó sắp xếp các kiến thức và hoàn thành các phiếu học tập theo yêu cầu của giáo viên, hoàn thành báo cáo

Giai đoạn 2: Học tập tại lớp, báo cáo kết quả thu thập từ trải nghiệm trước

lớp, từ đó đặt các câu hỏi tìm hiểu các vấn đề lí thuyết về nhiệt động nóng chảy của các kim loại khác nhau Thực hiện các nghiên cứu lí thuyết và thực nghiệm trong sách giáo khoa về sự nóng chảy, đông đặc

Giai đoạn 3: Thực hiện ở lớp và ở nhà, tìm tòi, báo cáo, thảo luận, chia sẻ,

trình bày kết quả ứng với các nhiệm vụ tìm tòi mở rộng sau bài học

Dự kiến việc tổ chức các hoạt động theo thời gian như bảng dưới:

Bảng 2 Dự kiến thời gian tổ chức các hoạt động dạy học bài “Sự chuyển

thể của các chất” ( tiết 1,2) Quá

-Tìm hiểu thêm các thông tin từ các nguồn khác (sách báo, Internet), sắp xếp các kiến thức về sự nóng chảy, đông đặc và quá trình sản xuất phôi thép

- Tự đặt ra các câu hỏi về sự nóng chảy, đông đặc

nhiệm vụ của phiếu hướng dẫn thu hoạch hoạt động trải nghiệm trải

nghiệm

90 phút

liệu hướng dẫn tự học: phiếu học tập

số 1

-Tìm hiểu các kiến thức lí thuyết về

sự nóng chảy, đông đặc và quá trình sản xuất phôi thép

Giáo viên nhận xét, kết luận

- Hệ thống hóa kiến thức bài học

- Giải nhanh một số bài tập

- Giải thích hiện tượng

về nhân lực, khả năng sản xuất, kinh doanh, quản lí, vận hành…

10 phút

2 Chi tiết các hoạt động học

Hoạt động 1: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tiễn tại công ty TNHH TM&DV Hồng Sơn – Diễn Hồng, Diễn Châu, Nghệ An

a Mục tiêu -Trải nghiệm, thu thập thông tin, tìm hiểu về sản xuất phôi thép tại

công ty TNHH TM&DV Hồng Sơn thuộc xã Diễn Hồng, Diễn Châu, Nghệ An

-Sắp xếp các thông tin và đặt các câu hỏi nghiên cứu về sản xuất

phôi thép dựa trên hiện tượng nóng chảy và đông đặc

b.Nội dung - Tổ chức trải nghiệm thực tế tại các cơ sở sản xuất thu thập các

thông tin thực tiễn Sau đó HS tự tìm hiểu từ các nguồn khác về quy trình sản xuất, các nguyên tắc lựa chọn nguyên liệu, phương pháp xử lý gia công vật liệu,…

- Xây dựng báo cáo dựa trên các nhiệm vụ trong phiếu hướng dẫn thu hoạch hoạt động trải nghiệm trải nghiệm

- Đề xuất và lựa chọn các câu hỏi có liên quan

+ Đảm bảo vệ sinh khi tham quan cơ sở sản xuất

-Nêu yêu cầu, mục đích của buổi tham quan: Thu thập thông tin từ thực tế cơ sở sản xuất, kết hợp với các nguồn thông tin khác để làm bài báo cáo bằng các clip, hoặc bài trình chiếu powerpoint dựa trên phiếu hướng dẫn thu hoạch hoạt động trải nghiệm

- Tổ chức cho HS tìm hiểu hoạt động sản xuất, kinh doanh tại công

ty TNHH TM&DV Hồng Sơn tại Diễn Hồng

- Dưới sự giới thiệu và hướng dẫn của chủ cơ sở sản xuất, HS thu thập thông tin, hình ảnh liên quan

- GV quản lí HS đảm bảo mọi HS đều nghiêm túc

- Kết thúc hoạt động, GV tập trung HS nhận xét về buổi tham quan

và yêu cầu HS về nhà tiếp tục hoàn thiện nhiệm vụ của các nhóm

các nhóm

Hoạt động 2: Báo cáo kết quả trải nghiệm tại lớp -thời gian 35 phút

a Mục tiêu - Trình bày báo cáo, chia sẻ thảo luận về các điều thu được từ trải

nghiệm tại cơ sở sản xuất, kinh doanh phôi thép: công ty TNHH TM&DV Hồng Sơn thuộc xã Diễn Hồng, Diễn Châu, Nghệ An

b Nội dung - Trình bày các báo cáo, trao đổi kết quả trải nghiệm

- Trình bày, thảo luận để thống nhất các câu hỏi nghiên cứu: tìm

hiểu về quá trình sản xuất phôi thép

c Kĩ thuật

tổ chức hoạt

động

- Đại diện HS của các nhóm báo cáo trước lớp về các kết quả trải

nghiệm Các nhóm còn lại lắng nghe, trao đổi, bổ sung

thảo luận

+Trình bày, thảo luận để thống nhất các câu hỏi nghiên cứu: về quy trình sản xuất, các nguyên tắc lựa chọn nguyên liệu, phương pháp xử lý gia công vật liệu và hoạt động của các lò nung

+Trình bày thị trường tiêu thụ các sản phẩm của cơ sở sản xuất

thực nghiệm

trên địa bàn đang gây ảnh hưởng không tốt tới môi trường xung quanh Em có đề xuất gì để đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường?

d Dự kiến

sản phẩm

Các câu hỏi mong đợi:

+ Cơ sở khoa học của việc sản xuất phôi thép ? + Quy trình sản xuất phôi thép?

+ Nguyên tắc lựa chọn nguyên liệu?

+ Phương pháp xử lý gia công vật liệu và hoạt động của các lò

- HS tham gia đánh giá lẫn nhau về vai trò, sự đóng góp của từng thành viên trong nhóm

Hoạt động 3: Tìm hiểu các kiến thức trong sách giáo khoa về sự nóng chảy của các chất - thời gian 30 phút

1 Khởi động ( 5 phút)

a Mục tiêu - Giúp HS huy động vốn kiến thức và kĩ năng đã có để chuẩn bị

tiếp nhận kiến thức và kĩ năng mới, còn nhằm tạo ra hứng thú và

và một tâm thế tích cực để HS bước vào bài học mới

b Tổ chức

hoạt động

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV cho HS quan sát video về sự nóng chảy và đông đặc trong quá trình sản xuất phôi thép tại cơ sở sản xuất

- GV đặt câu hỏi : + Các chất tồn tại ở những thể(dạng) nào?

+ Các chất có thể chuyển từ thể này sang thể khác, thông qua

GV: có thể yêu cầu một HS khác nhận xét câu trả lời của bạn

2 Hình thành kiến thức (25phút)

a Mục tiêu

+ Nêu được đặc điểm sự nóng chảy của các chất, sự khác nhau về

sự nóng chảy giữa chất rắn kết tinh và chất rắn vô định hình + Nêu được công thức tính nhiệt nóng chảy

+ Nêu được các ứng dụng của sự nóng chảy trong thực tế

b Nội dung

-Trình bày các báo cáo, trao đổi kết quả trải nghiệm -Trình bày, thảo luận để thống nhất các câu hỏi nghiên cứu:

+ Nêu khái niệm về sự nóng chảy và sự đông đặc

+ Đặc điểm về sự nóng chảy của các chất

+ Nhiệt nóng chảy + Nêu các hiện tượng liên quan đến sự nóng chảy và sự đông đặc trong cuộc sống

c Tổ chức

hoạt động

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

-GV yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số

1

-Yêu cầu HS đọc bảng 38.2 SGK về nhiệt nóng chảy riêng của một số chất kết tinh

- Yêu cầu HS nêu một số ứng dụng về sự nóng chảy và đông đặc trong thực tế và trong sản xuất tại địa phương

- Cho HS quan sát hình ảnh về hiện tượng băng tan

-Yêu cầu HS giải thích hiện tượng băng tan, nêu các nguyên nhân

và hậu quả của nó

- Nếu em là người đại diện cho thế hệ trẻ, em sẽ gửi thông điệp gì đến các bạn và mọi người về việc bảo vệ môi trường sống xung quanh em

Bước 2: Tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ Các nhóm HS tiếp nhận nhiệm vụ, nghiên cứu nội dung kiến thức

ở mục I

Bước 3: Báo cáo

HS đại diện các nhóm báo cáo kết quả sau khi tìm hiểu

HS báo cáo kết luận về sự nóng chảy của chất rắn kết tinh và chất rắn vô định hình; công thức nhiệt nóng chảy và ý nghĩa vật lý của nhiệt nóng chảy riêng

Bước 4: Đánh giá, nhận xét Các nhóm nhận xét, đánh giá lẫn nhau

GV sửa câu trả lời cho HS được gọi báo cáo , đánh giá các nhóm

HS ghi nhận nội dung cần đạt

d Sản phẩm

mong đợi

Các báo cáo, bản ghi chép của nhóm học sinh đầy đủ nội dung, đạt các yêu cầu:

- Nêu được khái niệm sự nóng chảy và đông đặc

- Nêu được đặc điểm sự nóng chảy của các chất

- Nêu được khái niệm và công thức nhiệt nóng chảy

- Nêu các ứng dụng của sự nóng chảy và đông đặc trong thực tế, đời sống sản xuất quanh em

e Đánh giá - GV đánh giá quá trình, đánh giá sản phẩm, và đánh giá kết quả

nghiên cứu của học sinh, kết hợp với việc đánh giá lẫn nhau giữa các nhóm

Tại một cơ sở sản xuất, để thu được phôi thép người ta nấu chảy hỗn hợp sắt, nhôm và mangan Một lần nấu gồm 1 tấn sắt, 2Kg

thiết cung cấp để nấu chảy hoàn toàn hỗn hợp trên

Nhiệt độ

Nhiệt dung riêng

448 J/(Kg.K)

896 J/(Kg.K)

478 J/(Kg.K) Nhiệt nóng

- GV lưu ý các nội dung chính của bài học

- GV giao nhiệm vụ cho HS

- Yêu cầu các nhóm giải quyết bài tập đã giao

- GV yêu cầu các nhóm báo cáo kết quả

- GV nhận xét bài làm của các nhóm và kết luận

- GV nhận xét hoạt động của các nhóm

d Sản phẩm

mong đợi

- HS giải được các bài tập

- Vở ghi hoàn thiện của HS

b Nội dung - Tìm hiểu ngành nghề sản xuất, kinh doanh liên quan đến sản

phẩm phôi thép và các ngành nghề liên quan đến sự nóng chảy và đông đặc

c Tổ chức

hoạt động

- Giao các nhóm HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà, xây dựng sản phẩm

là bài giới thiệu trước lớp; được hỗ trợ giúp đỡ khi cần thiết

- Yêu cầu HS thực hiện nhiệm vụ, hướng dẫn các em hoạt động

ngoài giờ (thực hiện phiếu học tập số 2)

1.3.2 Giáo án 2: Sự chuyển thể của các chất - Nghề làm muối Diễn Kim, Diễn Châu, Nghệ An

A Mục tiêu

1 Kiến thức, kĩ năng, thái độ

❖ Kiến thức

-Phát biểu được định nghĩa của sự bay hơi, sự ngưng tụ và sự sôi

-Biết được đặc điểm của sự bay hơi, sự ngưng tụ và sự sôi

-Phân biệt hơi khô và hơi bão hòa

-Viết được công thức tính nhiệt hóa hơi: Q = L.m

- Năng lực hiểu biết kiến thức về sự bay hơi và ngưng tụ, sự sôi

- Năng lực tìm tòi khám phá về quy trình sản xuất muối

- Năng lực giải quyết vấn đề nghiên cứu của bài học trong sách giáo khoa và

thực tiễn

-Năng lực giao tiếp: Năng lực đặt câu hỏi phỏng vấn, năng lực giao tiếp giữa các học sinh trong nhóm, với giáo viên, với nông dân

- Năng lực hợp tác: Làm việc cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm, làm việc với người sản xuất và giáo viên hướng dẫn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập

- Năng lực sử dụng CNTT và truyền thông (ICT): Sử dụng internet tìm kiếm thông tin liên quan; trình bày báo cáo nghiên cứu bằng công nghệ thông tin; Sử dụng máy quay

3 Cơ sở sản xuất, kinh doanh liên quan

- Cơ sở sản xuất muối của gia đình chị Nguyễn Thị Hoàng Hà ở Diễn Kim, Diễn Châu

B Chuẩn bị

1 Giáo viên

- Video clip, ảnh liên quan đến quy trình làm muối tại địa phương…

- Các phiếu học tập giao nhiệm vụ cho HS

- Kế hoạch dạy học, câu hỏi kiểm tra đánh giá…

- Phiếu đánh giá sản phẩm, báo cáo…

2 Học sinh

- Vở ghi, SGK, Internet, tư liệu GV cung cấp

- Báo cáo kết quả tìm hiểu theo phiếu học tập

C Tổ chức hoạt động học

1 Hướng dẫn chung

Chủ đề được thực hiện theo 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Trải nghiệm thực tiễn, tìm hiểu:

- Học sinh tìm hiểu kiến thức về quy trình làm muối

- Tổ chức cho học sinh tham quan thực tế tại làng muối Diễn Kim-Diễn Châu

Giai đoạn 2: Học tập tại lớp, báo cáo kết quả thu thập từ trải nghiệm trước

lớp, từ đó đặt các câu hỏi tìm hiểu các vấn đề lí thuyết về sự bay hơi và sự sôi

Giai đoạn 3: Thực hiện ở lớp và ở nhà, tìm tòi, báo cáo, thảo luận, chia sẻ,

trình bày kết quả ứng với các nhiệm vụ tìm tòi mở rộng sau bài học