Thí nghiệm, hiện tượng và vai trò một số chất trong hóa học

Ngoài việc sử dụng thiết bị day học đúng quy định thì cách tiến hành thí nghiệm, cải tiến một số thí nghiệm, biết được vai trò của các chất trong một thí nghiệm giữ một vai trò hết sức q

Trang 1

Đề tài:

THÍ NGHIỆM, HIỆN TƯỢNG VÀ VAI TRÒ MỘT SỐ CHẤT TRONG HÓA

HỌC A-ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Theo chương trình đổi mới Giáo dục, đổi mới sách giáo khoa thì việc đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường là điều vô cùng thiết yếu Trong chương trình đổi mới giáo dục đó thì việc sử dụng thiết bị dạy học trong các tiết học giữ vai trò hết sức quan trọng để đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học

Bộ môn Hoá học là một trong các bộ môn mà việc sử dụng thiết bị dạy học trong các tiết học, đặc biệt là trong các tiết thực hành cần phải thực hiện thường xuyên theo phân phối chương trình bộ môn

Ngoài việc sử dụng thiết bị day học đúng quy định thì cách tiến hành thí nghiệm, cải tiến một số thí nghiệm, biết được vai trò của các chất trong một thí nghiệm giữ một vai trò hết sức quan trọng Chính vì những lí do trên mà tôi chọn

đề tài '' Thí nghiệm, hiện tượng và vai trò một số chất trong hóa học ''

II ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI

- Nêu được vai trò của các chất trong từng thí nghiệm (khi làm thí nghiệm ngoài các chất phản ứng, có một số thí nghiệm còn thêm chất xúc tác, dùng hóa chất để làm sạch khí, làm khô khí mà khi giáo viên dạy có thể chưa biết được vai trò và ý nghĩa của các chất này)

Ví dụ: Điều chế CH3COOC2H5 trong phòng thí nghiệm, hóa chất gồm CH3COOH,

C2H5OH, NaCl bão hòa, H2SO4 đặc, thế vai trò của NaCl bão hòa và H2SO4 đặc dùng để làm gì?

- Cách lắp dụng cụ thí nghiệm, cách tiến hành thí nghiệm (có một số thí nghiệm được cải tiến hơn trong sách giáo khoa) Do đó, tiết kiệm được hóa chất, thí nghiệm dễ thành công hơn)

- Cách pha hóa chất (đặc, loãng, đúng nồng độ) để tiết kiệm hóa chất và thí nghiệm thành công

- Hệ thống câu hỏi sau tiết thực hành

III KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

Từ năm học 2018-2019 đến năm học 2019-2020

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của SKKN là các thí nghiệm

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trang 2

- Cách tiến hành thí nghiệm trong phòng thực hành một cách chính xác

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Các môn Lí, Hóa, Sinh nói chung và môn Hóa học nói riêng thì thí nghiệm trực quan đóng vai trò rất quan trọng để mang lại hứng thú cho người học song nếu thí nghiệm không thành công thì sẽ có tác dụng ngược lại Do đó, khi làm thí nghiệm thì giáo viên phải tiến hành các bước, thao tác như thế nào để thí nghiệm luôn thành công và đảm bảo an toàn Mặt khác khi làm các thí nghiệm trong sách giáo khoa, giáo viên đã có sự cải tiến một số thí nghiệm hay chưa, đã biết vai trò của các chất hay chưa?

II NỘI DUNG

II.1 Cách tiến hành, cải tiến, vai trò các chất trong một số thí nghiệm lớp 10

1 Thử tính tẩy màu của khí Clo

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vào ống nghiệm khô một ít tinh thể KMnO4, nhỏ tiếp vào ống vài giọt dung dịch HCl đậm đặc

Bước 2: Đậy ống nghiệm bằng nút cao su có đính một băng giấy quỳ ẩm.

Kết quả thu được như hình 1

Hình 1: Tính tẩy màu của khí Cl 2

Hệ thống câu hỏi

Câu 1 Viết phương trình phản ứng xảy ra

Câu 2 Có thể thay KMnO4 bằng chất nào

Trang 3

Câu 3 Cho các phát biểu

1. Sau bước 2, giấy quỳ ẩm mất màu

2. Có thể thay HCl bằng NaCl

3. Có thể thay HCl bằng hỗn hợp NaCl(tt) và dung dịch H2SO4

4. Sau bước 1, trong ống nghiệm có khí màu vàng

5. Trong phản ứng giữa KMnO4 với HCl thì HCl chỉ đóng vai trò chất khử

Số phát biểu đúng

A 2 B 3 C 4 D 5 Hướng dẫn

Câu 1 Phương trình phản ứng

2KMnO4 + 16HCl  → 2KCl + 2MnCl2 + 5Cl2 + 8H2O

Câu 2 Có thể thay KMnO4 bằng MnO2, KClO3, K2Cr2O7, CaOCl2

Câu 3 Phát biểu đúng (1), (3), (4)

2 Điều chế axit clohiđric

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vào ống nghiệm (1) một ít muối ăn rồi rót dung dịch H2SO4 đậm đặc vào đủ để thấm ướt lớp muối ăn đó

Bước 2: Rót khoảng 8 ml nước cất vào ống nghiệm (2) và lắp dụng cụ như hình

dưới

Bước 3: Đun cẩn thận ống nghiệm (1) đến khi thấy sủi bọt mạnh thì tạm dừng Bước 4: Thử tính chất của dung dịch thu được

Trang 4

Hình 2: Thử tính chất của dung dịch thu được

Câu 2 Có thể thay NaCl(tt) bằng chất nào

Câu 3 Nêu các bước để kết thúc thí nghiệm

1 Giấy quỳ chuyển sang màu đỏ

2 Bông tẩm kiểm để hấp thụ HCl, tránh HCl bay ra ngoài

3 Có thể thay H2SO4 đặc bằng H2SO4 loãng

4 Để điều chế HF, HBr, HI ta thay NaCl(r) bằng CaF2(r), NaBr(r) và NaI(r)

5 phương pháp điều chế HCl theo cách trên gọi là phương pháp sunfat

NaCl(tt) + H2SO4(đ) < →2500C HCl(k) + NaHSO4

2NaCl(tt) + H2SO4(đ) ≥ →4000C 2HCl(k) + Na2SO4

Câu 2 Có thể thay NaCl bằng KCl, CaCl2, AlCl3

Câu 3 Tháo ống nghiệm đựng dung dịch HCl ra trước, sau đó đưa đèn cồn ra rối

tắt đèn cồn

Giải thích ở phát biểu 4 chỉ điều chế được HF còn HBr và HI thì không vì có phản ứng sau

2NaBr(r) + 2H2SO4(đ)  → Na2SO4 + Br2 + SO2 + 2H2O

8NaI(r) + 5H2SO4(đ)  → 4Na2SO4 + 4I2 + H2S + 4H2O

3 Phản ứng của Al và I 2

Cách tiến hành:

Trộn một ít bột nhôm với 5-7 hạt iot giã nhỏ Cho hỗn hợp trên vào bát sứ Nhỏ vài giọt nước vào hỗn hợp trên

Trang 5

Hình 3: Phản ứng giữa Al với I 2

Câu hỏi: Cho các phát biểu

1 Có hơi màu tím bay ra ngoài đó là I2 thăng hoa

2 Phản ứng giữa Al với I2 là phản ứng thu nhiệt

3 Nước đóng vai trò chất xúc tác

4 Có thể thay Al bột bằng Al lá hoặt I2 bột bằng I2 dạng hạt thì phản ứng vẫn diễn ra

5 Phản ứng giữa Al với I2 chứng minh I2 có tính oxi hóa

Phát biểu đúng (1), (3), (5)

4 Điều chế khí oxi

Cách tiến hành:

Trộn một ít KClO3 rắn với MnO2 rắn cho vào bình cầu, lắp thí nghiệm điều chế khí

O2 như hình 4

Trang 6

Hình 4: Điều chế và thu O 2

Câu 2 Có thể thay KClO3 bằng KMnO4 Viết phương trình Từ a mol và x gam mỗi chất này thì chất nào thu được nhiều O2 hơn

Câu 3 Nêu các bước để kết thúc thí nghiệm

Câu 4 Cho biết vai trò của bông? Tại sao đáy ống nghiệm đựng KMnO4 lại lắp cao hơn so với miệng ống nghiệm

1. Có thể thu O2 bằng cách đẩy không khí để ngửa bình

2. Tất cả các chất khí có thể thu bằng cách đẩy nước

3. Phản ứng phân hủy KClO3 là phản ứng oxi hóa khử nội phân tử

4. Có thể điều chế oxi trong phòng thí nghiệm bằng cách điện phân H2O

5. Có thể thay KMnO4 bằng KClO3 hoặc KNO3 hoặc CaCO3 hoặc CaSO4

A 2 B 3 C 4 D 5

Hướng dẫn

Câu 1 Phương trình phản ứng xảy ra

Trang 7

2KClO3   →MnO2 ,t 2KCl + 3O2

Câu 2

2KClO3   →  0

2,t

MnO 2KCl + 3O2 (1)

2KMnO4  →t0 K2MnO4 + MnO2 + O2 (2)

a Nếu cùng số mol thì KClO3 thu được nhiều O2 hơn

b Nếu cùng khối lượng

) ( 5 , 125

.

2

3

)

1

(

158 2

) 2 (

n O =

Câu 3 Tháo vòi dẫn ra khỏi chậu nước, sau đó đưa đèn cồn ra rối tắt đèn cồn

Câu 4 - Vai trò của bông hút ẩm trong ống nghiệm

- Đặt ống nghiệm có đáy cao hơn miệng ống nghiệm chút ít để tránh hơi nước ngưng tụ chảy ngược lại đáy ống nghiệm ảnh hưởng đến phản ứng và gây nứt

vỡ ống nghiệm

Câu 5 Phát biểu đúng (1), (3).

5 Điều chế và chứng minh tính khử của hidro sunfua

Cách tiến hành:

Cho một ít FeS vào ống nghiệm, nhỏ 1-2 ml dung dịch HCl đặc vào ống nghiệm Lắp dụng cụ điều chế khí H2S từ FeS và dung dịch HCl như hình dưới Đốt khí hidro sunfua thoát ra từ ống vuốt nhọn

Hiện tượng xảy ra như hình 5

Trang 8

Hình 5: Điều chế H 2 S và đốt H 2 S

Câu hỏi:

Câu 1 Theo kinh nghiệm, khi bị cảm thì có đánh gió (cạo gió) bằng dây bạc, sau

đó dây bạc bị đen Viết phương trình giải thích

1. Có thể thay dung dịch HCl bằng dung dịch: H2SO4(l) hoặc H2SO4(đ) hoặc HNO3

2. Có thể thay FeS bằng CuS

3. Khi đốt H2S trong O2(dư) thì tạo thành SO2

4. Nếu sục H2S vào dung dịch muối Fe3+ thì có kết tủa màu vàng

5. Sục khí H2S vào nước jave có lẫn một ít BaCl2 thì có kết tủa trắng

A 2 B 3 C 4 D 5

Câu 3 Nung nóng m gam hỗn hợp Fe với S một thời gian thu được hỗn hợp X.

Chia X thành hai phần bằng nhau

- Phần 1: Cho tác dụng với dung dịch HCl dư, sau phản ứng thu được 6,72 lít

hỗn hợp khí Y (ở đktc) Sục toàn bộ Y vào dung dịch Cu(NO3)2 dư, sau phản ứng thu được 19,2 gam kết tủa

Trang 9

- Phần 2: Cho tác dụng với H2SO4 đặc nóng dư, sau phản ứng thu được 21,28 lít

SO2 (ở đktc)

a Tính m

b Tính hiệu suất phản ứng giữa Fe với S

Hướng dẫn

Câu 1 Phản ứng 2H2S + O2 + 4Ag → 2Ag2S (đen) + 2H2O

Câu 2 Phát biểu đúng (3), (4), (5).

Câu 3 Ta có phản ứng:

+ Phần 1:

Fe + S → t o FeS (1)

0,6 0,5 0,4

Fe + 2HCl → FeCl2 + H2↑ (2)

0,1 ← 0,1

FeS + 2HCl → FeCl2 + H2S↑ (3)

0,2 ← 0,2

H2S + Cu(NO3)2→ CuS↓ + 2HNO3 (4)

0,2 ← 0,2

⇒ Số mol Fe có trong 1/2 hỗn hợp ban đầu là: 0,3 mol

+ Phần 2: Gọi x là số mol của S có trong 1/2 hỗn hợp ban đầu Áp dụng định luật bảo toàn electron ta có: 3n Fe + 4n 2n S = SO 2 ⇒ n S = (2.0,95 0,3.3) / 4 0,25(mol) − =

a Khối lượng m là: m = 2.(0,3.56 + 0,25.32) = 49,6 (gam)

b Hiệu suất phản ứng: H% = 0,4.100% 80%

1 Thí nghiệm xác định tính cacbon và hidro

Cách tiến hành:

Bước 1: Trộn đều khoảng 0,2g saccarozơ với 1 - 2g đồng(II) oxit, sau đó cho hỗn

hợp vào bình cầu khô Cho thêm khoảng 1g đồng(II) oxit để phủ kín hỗn hợp Phần trên của bình cầu có nhồi một nhúm bông được rắc một ít đồng(II) sunfat

Bước 2: Lắp dụng cụ thí nghiệm như hình dưới Trong ống nghiệm có chứa dung

dịch Ca(OH)2

Bước 3: Đun nóng bình cầu chứa hỗn hợp phản ứng (lúc đầu đun nhẹ, sau đó đun

tập trung vào phần có hỗn hợp phản ứng)

Trang 10

Hình 6: Định tính cacbon từ saccarozơ

Câu 1 Cho các phát biểu sau

1 Sau bước 3, màu trắng của CuSO4 khan chuyển thành màu xanh của CuSO4.5H2O

2 Dung dịch trong ống nghiệm xuất hiện kết tủa

3 Ở bước 2, lắp bình cầu sao cho miệng ống hướng lên

4 Thí nghiệm trên còn được dùng để xác định định tính nguyên tố oxi trong phân tử saccarozơ

5 Kết thúc thí nghiệm, tắt đèn cồn, để bình cầu nguội hẳn rồi mới đưa ống dẫn khí ra khỏi dung dịch trong ống nghiệm

Số phát biểu đúng là:

A 2 B 3 C 4 D 1 Câu 2 Cho các phát biểu sau

1 Thí nghiệm trên dùng để xác định C, H có trong hợp chất hữu cơ

2 Bông trộn CuSO4 khan có tác dụng chính là ngăn hơi hợp chất hữu cơ thoát ra khỏi ống nghiệm

3 Trong thí nghiệm trên có thể thay dung dịch Ca(OH)2 bằng dung dịch KOH

4 Bột CuO được sử dụng để oxi hoá chất hữu cơ trong thí nghiệm trên

5 Có thể thay saccarozơ bằng glucozơ

A 1 B 2 C 3 D 4

Hướng dẫn

Trang 11

Câu 1 Phát biểu đúng (1), (2).

2 Điều chế và thử tính chất của metan

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vào bình cầu khô có nút và ống dẫn khí khoảng 4-5 g hỗn hợp bột

mịn đã được trộn đều gồm natri axetat khan và vôi tôi xút theo tỉ lệ 1: 2 về khối lượng

Bước 2: Lắp dụng cụ như hình dưới Đun nóng phần đáy ống nghiệm bằng đèn

cồn

Bước 3: Đốt khí thoát ra ở đầu ống dẫn khí.

Hình 7: Điều chế CH 4 và thử tính chất

Câu hỏi Cho các phát biểu sau:

1 Thu khí metan bằng phương pháp đẩy nước do metan không tan trong nước

Trang 12

2 CaO đóng vai trò là chất xúc tác cho phản ứng.

3 Nếu hỗn hợp các chất rắn trong ống nghiệm bị ẩm thì phản ứng xảy ra chậm

4 Mục đích của việc dùng vôi trộn với xút là là để ngăn không cho NaOH làm

thủng ống nghiệm

5 Có thể điều chế CH4 bằng cách thủy phân Al4C3

phát biểu đúng là

Phát biểu đúng (1), (3), (4), (5)

3 Điều chế và thử khí etilen

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vài viên đá bọt vào bình cầu có lắp ống dẫn khí vuốt nhọn

Bước 2: Cho thêm vào bình một ít C2H5OH và H2SO4

Bước 3: Đun nóng bình cầu trên và đốt khí thoát ra ở ống vót nhọn.

Câu 2 Khí C2H4 sinh ra có lẫn SO2, CO2 Viết phương trình giải thích Nêu cách loại bỏ khí SO2, CO2 lẫn trong C2H4

Câu 3 Cho các phát biểu sau

1 Có thể thay dung dịch H2SO4(đ) bằng dung dịch H2SO4(l)

2 Đá bọt có vai trò điều hòa quá trình sôi

3 Khí sinh ra làm mất màu dung dịch KMnO4

4 Để điều chế các anken còn lại ta có thể làm tương tự cách điều chế C2H4

5 Sau bước 2 có khí sinh ra

C2H5OH HSOđ 0C→

4

2 ( ), 170 C2H4 + H2O

Câu 2

- Phương trình phản ứng

C2H5OH + 2H2SO4(đ)  →t0 2CO2 + 2SO2 + 5H2O

- Để loại bỏ CO2 và SO2 ta cho qua dung dịch kiềm

Câu 3 Phát biểu đúng (2), (3)

Trang 13

4 Etanol tác dụng với Na.

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho một mẩu Na bằng hạt đậu xanh vào ống nghiệm khô có chứa sẵn 2 ml

etanol khan Đậy ống nghiệm bằng nút cao su có gắn ống dẫn khí vuốt nhọn

Bước 2: Đốt khí thoát ra ở ống vuốt nhọn.

Hình 8: Đốt khí sinh ra khi cho Na vào C 2 H 5 OH

5 Glixerol tác dụng với đồng(II) hidroxit.

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vào 2 ống nghiệm, mỗi ống nghiệm 1-2 ml dung dịch CuSO4 2%

Bước 2: Nhỏ dung dịch NaOH 10% dư vào 2 ống nghiệm trên, lắc nhẹ

Bước 3: Tiếp tục nhỏ 5-6 giọt glixerol vào ống nghiệm thứ nhất và 5-6 giọt etanol

vào ống nghiệm thứ 2 Lắc nhẹ cả 2 ống nghiệm

Trang 14

Hình 9: Phản ứng tạo Cu(OH) 2 và tạo phức giữa glixrol với Cu(OH) 2

Cho các phát biểu sau:

1 Sau bước 2 có kết tủa màu xanh

2 Sau bước 3 cả hai ống nghiệm đều xuất hiện dung dịch màu xanh lam

3 Cần lấy dư dung dịch NaOH để đảm bảo môi trường cho phản ứng tạo phức

4 Phản ứng giữa glixxrol với Cu(OH)2/OH- là phản ứng oxi hóa khử

Số phát biểu đúng là

Phát biểu đúng (1)

6 Phản ứng tráng gương

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vào ống nghiệm 1 ml dung dịch AgNO3 1 %, sau đó cho thêm dần từng giọt dung dịch NH3, đồng thời lắc đều đến khi thu được dung dịch trong suốt thì dừng lại

Bước 2: Thêm tiếp vài giọt dung dịch anđehit focmic, đun nhẹ trong vài phút ở

60-70oC

Trang 15

Hình 10: Sản phẩm của phản ứng tráng gương

Câu 1 Cho các phát biểu sau:

1 Ở bước 1 ban đầu có kết tủa, sau đó kết tủa tan

2 Sau bước 2, trên thành ống nghiệm có một lớp sáng trắng bám vào đó là Ag

3 Trong thí nghiệm trên thì AgNO3 bị oxi hóa

4 Cho dung dịch HCl vào dung dịch sau bước 2 thì có khí bay ra

A 1 B 2 C 3 D 4 Câu 2 Viết phương trình xảy ra sau bước 1 và bước 2

Hướng dẫn

Câu 2 2AgNO3 + 2NH3 + 2H2O  → Ag2O↓ + 2NH4NO3

Ag2O + 4NH3 + H2O  →2[Ag(NH3)2](OH)

4[Ag(NH3)2](OH) + HCHO  →t0 4Ag↓ + (NH4)2CO3 + 6NH3 + 2H2O

1 Điều chế etyl axetat

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho 1 ml C2H5OH, 1 ml CH3COOH và vài giọt dung dịch H2SO4 đặc vào

Trang 16

ống nghiệm

Bước 2: Lắc đều ống nghiệm, đun cách thủy (trong nồi nước nóng) khoảng 7 - 8

phút ở 65 - 70oC

Bước 3: Làm lạnh, sau đó rót 2 ml dung dịch NaCl bão hòa vào ống nghiệm

1 H2SO4 đặc chó vai trò vừa làm chất xúc tác vừa làm tăng hiệu suất tạo sản phẩm

2 Ở bước 2 có thể tiến hành đun sôi trực tiếp hỗn hợp

3 Sau bước 2, trong ống nghiệm vẫn còn C2H5OH và CH3COOH

4 Hỗn hợp thu được sau bước 3 có mùi thơm của hoa nhài

5 Sau bước 3, chất lỏng trong ống nghiệm tách thành hai lớp

6 Dùng HCl đặc thay cho H2SO4 đặc thì hiệu suất phản ứng cũng như nhau

7 Để kiểm soát nhiệt độ trong quá trình đun nóng có thể dùng nhiệt kế

8 Muối ăn tăng khả năng phân tách este với hỗn hợp phản ứng thành hai lớp

Hướng dẫn

Phát biểu đúng là (1), (3), (5), (7), (8)

2 Phản ứng xà phòng hóa

Cách tiến hành:

Bước 1: Cho vào cốc thủy tinh chịu nhiệt khoảng 5 gam mỡ lợn và 10 ml dung

dịch NaOH 40%

Bước 2: Đun sôi nhẹ hỗn hợp, liên tục khuấy đều bằng đũa thủy tinh khoảng 30

phút và thỉnh thoảng thêm nước cất để giữ cho thể tích hỗn hợp không đổi Để nguội hỗn hợp

Bước 3: Rót thêm vào hỗn hợp 15-20 ml dung dịch NaCl bão hòa nóng, khuấy nhẹ.

Để yên hỗn hợp

1 Sau bước 3 thấy có lớp chất rắn màu trắng nổi lên là glixerol

2 Vai trò của dung dịch NaCl bão hòa ở bước 3 là để tách muối natri của axit béo ra khỏi hỗn hợp

3 Ở bước 2, nếu không thêm nước cất, hỗn hợp bị cạn khô lúc đó phản ứng sẽ không xảy ra nữa

4 Ở bước 1, nếu thay mỡ lợn bằng dầu dừa thì hiện tượng thí nghiệm ở bước 3 vẫn xảy ra tương tự

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	3,33 MB