Giáo dục hướng nghiệp cho học sinhlớp 12 qua tổ chức hoạt động trải nghiệm các làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện yên thành

3.Mục đích, nhiệm vụ của đề tài: - Nghiên cứu cách thức tổ chức giáo dục hướng nghiệp và các nội dung củaloại hình hoạt động trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống ở địa phương.. Phạ

Chương I Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn 6

1.2 Ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm sáng taojtrong việc học tập

Chương II Cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm tại di tích,

danh thắng trên quê hương Yên Thành, Nghệ An

14

1. Mối liên hệ giữa các di tích, danh thắng với chương trình địa lí

lớp 12

14

thắng trên quê hương Yên Thành

2.1 Cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm 232.2 Các nội dung của hoạt động trải nghiệm 26

Phần I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Lí do chọn đề tài

“Chọn nghề gì?” luôn là vấn đề trăn trở đối với học sinh THPT, nhất là các

em học sinh 12 khi bước vào ngưỡng cửa cuộc đời Vì vậy, giáo dục hướng nghiệp

có vai trò rất lớn giúp học sinh nhận thức đúng đắn về nghề nghiệp, chọn đượcnghề phù hợp với nguyện vọng, sở trường của bản thân, đồng thời đáp ứng đượcnhu cầu của xã hội, góp phần vào việc phân luồng và sử dụng hợp lý nguồn laođộng trong thời kì đổi mới

Việt Nam là một quốc gia có tiềm năng lớn “rừng vàng biển bạc”, có vị tríđịa lí và điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nhiều ngành kinh tế Thế mạnh

là ngành nông nghiệp, tiểu thủ công và công nghiệp then chốt Trong tất cả cácmôn học đều cần phải tích hợp giáo dục hướng nghiệp một cách thích hợp để khaithác tiềm năng và phát huy thế mạnh, giúp học sinh lựa chọn nghề nghiệp đúngđắn, sẵn sàng chọn các nghề truyền thống và các ngành nghề đang phát triển đểxây dựng quê hương đất nước ngày càng giàu đẹp

Hướng nghiệp trong dạy học thông qua tổ chức các hoạt động trải nghiệmcho học sinh trong các trường THPT vẫn chưa được quan tâm đúng mức Trongkhi đó trên thực tế, học sinh Yên Thành nói chung và học sinh các trườngTHPTnóiriêng chủ yếu là con em nông dân, cuộc sống của các em gắn bó nhiều với hoạtđộng sản xuất nông nghiệp và một số nghề thủ công truyền thống Các xã miền núicủa Yên Thành trong tương laikhông xa, mô hình du lịch sinh thái sẽ phát triển, dovậy bảo tồn và phát huy nghề truyền thống để kết hợp du lịch sinh thái và du lịchlàng nghề là một hướng đi rất có triển vọng Vì vậy trong hoạt động giáo dục củanhà trường, chương trình hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng, giúp cho học sinhđịnh hướng nghề nghiệp cho phù hợp với bản thân và xu thế nhu cầu việc làm của

là trọng trách của ngành giáo dục nhưng lại phụ thuộc lớn vào trách nhiệm vàphương pháp giáo dục của người Thầy

Học tập trải nghiệm là một quá trình xã hội bao gồm hoạt động dạy và hoạtđộng học Hai hoạt động này được liên hệ bằng vốn hiểu biết và kinh nghiệm cụthể của người học, trên cơ sở đó, giáo viên hệ thống hóa những kiến thức, kĩ

Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Giáo dục hướng nghiệp cho học sinhlớp 12 qua tổ chức hoạt động trải nghiệm các làng nghề truyền thống trên địa bàn huyện Yên Thành”.

2 Tính mới và đóng góp của đề tài:

- Sáng kiến đã tích hợp những nét cơ bản về nghề truyền thống giúp học sinhcónhững hiểu biết về giá trị, thực trạng và giải pháp để phát triển nghề truyềnthống ở địa phương nói riêng và Việt Nam nói chung Từ đó góp phần gìn giữ vàphát huy nghề truyền thống Đồng thời có thêm lựa chọn để định hướng nghềnghiệp cho tương lai

- Các làng nghề truyền thống mà các em trải nghiệm là những địa chỉ chưađược khai thác hoặc chỉ mới khai thác ở mức độ cầm chừng Và với những địa chỉnày, nguồn tư liệu trong sách giáo khoa chưahề có và nguồn tài liệu tham khảocũng không có nhiều

- Nội dung dạy học trên lớp và nội dung tiến hành trải nghiệm được diễn ratrong cùng một khoảng thời gian Từ đó, đảm bảo tính liền mạch giữa kiến thức địa

lí trong sách giáo khoa với kiến thức địa lí địa phương và tính liên hệ thực tiễn

- Sáng kiến chưa được công bố ở bất cứ cuộc thi hay tạp chí nào

3.Mục đích, nhiệm vụ của đề tài:

- Nghiên cứu cách thức tổ chức giáo dục hướng nghiệp và các nội dung củaloại hình hoạt động trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống ở địa phương Từ đókhơi dậy hứng thú học tập của học sinh và định hướng lựa chọn nghề nghiệp phùhợp với năng lực của bản thân và cơ hội của nghề

- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển nănglực

Giúp HS tăng thêm hiểu biết về các làng nghề truyền thống; giá trị kinh tế

-xã hội, giá trị phi vật thể của nghề truyền thống

4 Phạm vi nghiên cứu:

- Đề tài được tiến hành nghiên cứu tại trường sở tại là trường THPT (trunghọc phổ thông) Yên Thành 3

- Đối tượng áp dụng: Giáo dục hướng nghiệp qua hoạt động trải nghiệm thực

tế cho học sinh lớp 12 tại một số làng nghề truyền thống trên quê hương YênThành–trên địa bàn các xã thuộc địa phận trường đóng và có học sinh đang theohọc tại trường

5 Thời gian nghiên cứu:

Sáng kiến được nghiên cứu và thực hiện trong năm học 2019 – 2020 và

2020 – 2021

6 Phương pháp nghiên cứu:

- Thu thập thông tin, tìm hiểu thực tế.

- Khảo sát, thống kê, phân loại: Khảo sát các tài liệu hướng dẫn cách thức tổchức của hai loại hình hoạt động trải nghiệm đó là thực địa và tham quan nóichung và trong bộ môn địa lí nói riêng

- Xử lí thông tin, rút ra kết luận, đề ra phương hướng, giải pháp nâng caohiệu quả giáo dục hướng nghiệp cũng như gìn giữ và phát huy giá trị các làng nghềtruyền thống

- Thực nghiệm sư phạm: Tổ chức hoạt động dạy học gắn với trải nghiệmthực tế tại số làng nghề truyền thống trên quê hương Yên Thành cho học sinh khối12

PHẦN II NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục hướng nghiệp cho học sinh qua tổ chức hoạt động trải nghiệm các làng nghề truyền thống

trên địa bàn huyện Yên Thành 1.1Cơ sở lí luận

1.1.1 Khái niệm về giáo dục hướng nghiệp

Hướng nghiệp là các hoạt động nhằm hỗ trợ mọi cá nhân chọn lựa và phát

triển chuyên môn nghề nghiệp phù hợp nhất với khả năng của bản thân, đồng thờiđáp ứng nhu cầu nhân lực cho tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp (thị trường lao động)

ở cấp độ địa phương và quốc gia

Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của giáo dục toàn diện giúp mỗi

học sinh có sự hiểu biết về tính chất của ngành nghề mà mình hướng tới, biết phântích thị trường hoạt động và tháo gỡ vướng mắc hoặc rèn luyện bản thân, từ đó mỗihọc sinh tự xác định được đâu là nghề nghiệp phù hợp hoặc không phù hợp vớimình

Trong hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường THPT, hoạt động tư vấnnghề có liên quan tới hiệu trưởng, ban hướng nghiệp, giáo viên chủ nhiệm, giáoviên bộ môn, thư viện, y tế, Trong đó, hiệu trưởng là người phụ trách chung vềcác hoạt động hướng nghiệp trong nhà trường, hoạt động tư vấn học đường Hiệutrưởng có trách nhiệm thông qua và ký các quyết định về kế hoạch tiến hành cáchoạt động tư vấn trong và ngoài trường Ban hướng nghiệp chịu trách nhiệm thuthập xử lý những thông tin do các bộ phận cung cấp, đưa ra những nhận định, đánhgiá sơ bộ về xu hướng nghề của học sinh

1.1.2 Các hình thức giáo dục hướng nghiệp

Trong các mục tiêu chung của giáo dục toàn diện hiện nay, giáo dục hướngnghiệp là một bộ phận quan trọng Giáo dục hướng thường thực hiện thông qua 4hình thức: qua các môn học, các hoạt động ngoại khóa, qua lao động sản xuất, quagiới thiệu ngành nghề

(1) Hướng nghiệp qua các môn học

Hầu hết các môn học đều có thể và cần phải giáo dục hướng nghiệp một cáchthích hợp, qua các kiến thức khoa học mà cung cấp cho HS những tri thức về tiềmnăng đất nước, khả năng và thành tựu của nhân dân trong lao động, sự phát triểncác ngành nghề nông nghiệp, tiểu thủ công, công nghiệp then chốt; giáo dục ý thứcchọn ngành, chọn nghề đúng đắn

Đặc biệt qua các môn học ở trường THPT như Công nghệ, vật lí, nghề tinhọc, nghề làm vườn… Cần giới thiệu cho học sinh các nghề cơ bản có liên quantrực tiếp tới môn học và tổ chức cho học sinh thực hành kỹ thuật, sản xuất trongnhững ngành nghề: trồng trọt, chăn nuôi, chế biến, điện, lập trình…

Để tiến hành hướng nghiệp qua các môn học, giáo viên phải áp dụng cácphương pháp dạy học tích cực, tăng cường thực hành môn học, kết hợp giảng dạyvới lao động sản xuất, tổ chức tham quan các cơ sở sản xuất ở địa phương…

Về phía nhà trường: tăng cường đào tạo và bồi dưỡng nâng cao chất lượngcủa giáo viên giảng dạy kỹ thuật Công nghệ; kết hợp với các cơ sở sản xuất tạođiều kiện cho nhà trường có thể tổ chức thực hành kỹ thuật, có công nhân lànhnghề và cán bộ kỹ thuật giúp đỡ nhà trường trong giảng dạy kỹ thuật

(2) Hướng nghiệp qua các hoạt độngngoại khoá,trải nghiệm

- Thành lập các tổ ngoại khoá, đặc biệt là các tổ ngoại khoá về kỹ thuật,nhằm phát triển hứng thú học tập và hứng thú nghề nghiệp cho HS Đối với những

HS có xu hướng và năng khiếu về các ngành nghề thuộc lĩnh vực nghiên cứu khoahọc, văn hoá, nghệ thuật, hoạt động xã hội, cũng cần phát hiện và tổ chức các tổngoại khóa bộ môn để bồi dưỡng kịp thời và hiệu quả nhằm phát huy năng lực củacác em

- Tổ chức xây dựng góc hoặc phòng hướng nghiệp

- Kết hợp với đoàn Trường, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên cùng tổ chuyênmôn tổ chức những buổi tọa đàm hướng dẫn HS lựa chọn nghề, vận động nam nữthanh niên đi vào những nghề Nhà nước, các địa phương đang cần nhiều nhân lực

- Kết hợp với hội phụ huynh HS, Ban giám hiệu nhà trường, đoàn thanh niên

tổ chức các buổi học tập trải nghiệm tham quan dã ngoại thông qua đó định hướng,chỉ dẫn cho HS chọn nghề một cách phù hợp

(3) Hướng nghiệp qua việc giới thiệu các ngành nghề

- Theo kế hoach đề ra từ đầu năm học thực hiện đầy đủ, có hiệu quả 9 buổihướng nghiệp cho HS trên mỗi lớp Mổi buổi giới thiệu một chủ đề theo kế hoạch

8 Tháng 4 Tìm hiểu một số nghề thuộc lĩnh vực xây dựng.

9 Tháng 5 Nghề tương lai của tôi

Bảng: Các chủ đề hướng nghiệp ở học sinh THPT

- Khi giới thiệu nghề nghiệp, cần tập trung vào một số điểm cơ bản như vịtrí, vai trò, triển vọng, những hoạt động cơ bản của nghề; những phẩm chất nănglực lao động cần có, những môn học phổ thông cần thiết đối với nghề

- Nhà trường và tổ hướng nghiệp tự sưu tầm, sử dụng tài liệu, sách báo, tranhảnh, phim, vô tuyến truyền hình, dựa vào các cơ sở sản xuất, phụ huynh HS, cán

bộ kỹ thuật của địa phương để giới thiệu nghề cho HS

(4) Hướng nghiệp qua hoạt động lao động sản xuất

Thông qua lao động sản xuất, giáo dục quan điểm, thái độ, ý thức lao độngcho HS; trên cơ sở đó giáo dục ý thức đúng đắn đối với nghề nghiệp, tạo điều kiệncho HS tiếp xúc với nghề và lao động trong các dạng nghề nghiệp khác nhau, pháttriển hứng thú, năng lực của học sinh đối với một vài dạng lao động nhất định,hướng dẫn HS lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế và phùhợp với năng lực của bản thân

Các trường cần tích cực tổ chức hướng dẫn HS lao động sản xuất, chấm dứtnhững hình thức lao động tuỳ tiện, gắn nội dung lao động với phương hướng sảnxuất và các nghề đang cần phát triển Các trường vừa học vừa làm càng phải cầnnâng cao chất lượng và có tác dụng thực sự hướng nghiệp

Ở vùng nông thôn cần chú trọng ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngưnghiệp, tiểu thủ công như các nghề trồng trọt, chăn nuôi: trồng cây lương thực, câylấy gỗ, cây thuốc nam, xây dựng vườn cây, ao cá Bác Hồ, chăn nuôi gia cầm, giasúc ; nghề phổ biến như mộc, nề, rèn, cơ khí ; nghề truyền thống, xuất khẩu đan,thêu Ở thành phố và vùng công nghiệp là ngành công nghiệp, tiểu công nghiệp,thủ công nghiệp, dịch vụ

Các trường phải chủđộng lên kế hoạch kết hợp với các cơ sở sản xuất củađịa phương như hợp tác xã nông lâm trường, nhà máy, xí nghiệp, cơ sởđào tạonghề, trang trại, trạm thí nghiệm nhằm tạo điều kiện cho HS có thể tham gia laođộng sản xuất ngành nghề gắn bó với địa phương Ngoài ra, các địa phương cầntrang bị kỹ thuật tối thiểu để cung cấp cho hoạt động giáo dục hướng nghiệp họcsinh trường THPT trên địa bàn

Qua nghiên cứu bốn hình thức hướng nghiệp trên, tôi nhận thấy mỗi hìnhthức đều có những ưu điểm riêng, nhưng khi giáo dục hướng nghiệp cho học sinhTHPT nên kết hợp 4 hình thức một cách hợp lí thì mới có hiệu quả cao Tuy nhiêntùy từng điều kiện để chọn hình thức nào là chính cho phù hợp Trong khuôn khổ

đề tài nghiên cứu của mình, tôi áp dụng hai hình thức hướng nghiệp chính là qua

Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Trải có nghĩa là “đã từng qua,từng biết,từng chịu đựng”, còn nghiệm cónghĩalà“kinh qua thực tế nhận thấy điều đó đúng” Như

vậy, trải nghiệm có nghĩa là quá trình chủ thể được trực tiếp thamgia hoạt động vàrút ra những kinh nghiệm cho bản thân

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam “trải nghiệm” được diễn dải theo hai nghĩa Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất “là bất kì một trạng thái có màu sắcxúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…) trong đời sống tâm lí của từng người” Theo nghĩa hẹptrải nghiệm

“ là những tín hiệu bên trong, nhờ đó các sự kiện đang diễn ra đốivới cá nhân được ý thức chuyển thành ý kiến cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân”.

* Sáng tạo

Khái niệm sáng tạo được sử dụng đồng nghĩa với nhiều thuật ngữ khác như:

sự sáng tạo, tư duy hay óc sáng tạo…Các thuật ngữ này đều có liên quan đến một

thuật ngữ gốc Latin “Crear” và mang một nghĩa chung là “sự sản xuất,tạo ra, sinh

ra một cái gì đó mà trước đây chưa hề có, chưa tồn tại”.

Ngoài ra, sáng tạo cũng được hiểu “là tạo ra những giá trị mới về vậtchất hoặc tinh thần Tìm ra cái mới, cách giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có Có thể sáng tạo trong bất kì lĩnh vực nào: khoa học, nghệ thuật, sản xuất – kĩ thuật, kinh tế, chính trị …”

Như vậy, dù quan niệm như thế nào thì sáng tạo chính là việc tạo ra cái mới.Sáng tạo là tiềm năng có ở mọi người bình thường và được huy động trong từnghoàn cảnh sống cụ thể Mỗi người khi tạo ra cái mới cho cá nhân, thì sáng tạo đóđược xem xét trên bình diện cá nhân, còn tạo ra cái mới liên quan đến cả một nềnvăn hóa thì sáng tạo đó được xét trên bình diện xã hội

* Hoạt động giáo dục, hoạt động dạy học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

Theo nghĩa rộng hoạt động giáo dục là “những hoạt động có chủ đích, cókế hoạch hoặc có sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để chuyển tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục” Hoạt động giáo dục này bao gồm: hoạt độngdạy học và hoạt

động giáo dục theo nghĩa hẹp

Hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp được hiểu là những hoạt động có chủđích, có kế hoạch, do nhà giáo dục định hướng, thiết kế, tổ chức trong và ngoài giờ học, trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục theo nghĩa hẹp, hình thành ý thức, phẩm chất, giá trị sống, hay các năng lực tâm lý xã hội

Hoạt động dạy học là quá trình người dạy tổ chức và hướng dẫn hoạtđộng học của người học nhằm giúp người học lĩnh hội tri thức khoa học, kinh nghiệm của xã hội loài người để phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách người học.

Như vậy, hoạt động dạy học chủ yếu nhằm phát triển mặt trí tuệ, hoạt độnggiáo dục theo nghĩa hẹp chủ yếu nhằm phát triển mặt phẩm chất đạo đức, đời sốngtình cảm Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, hoạt động giáo dục(nghĩa hẹp) thực hiện các mục tiêu giáo dục thông qua một loạt các hoạt động nhưhoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, hoạt động tập thể…

Theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động giáo dục(theo nghĩa rộng) bao gồm hoạt động dạy học và các mục tiêu của hoạt động giáodục (nghĩa hẹp) nói trên sẽ được thực hiện chỉ trong một hoạt động có tên gọi làhoạt động trải nghiệm sáng tạo Như vậy, hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ thựchiện tất cả các mục tiêu và nhiệm vụ của các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,hoạt động tập thể, và thêm vào đó là những mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục củagiai đoạn mới Vậy khái niệm hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong nhà

trường phổ thông có thể được hiểu là “các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học sinh, hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ khai thác kinh nghiệm của mỗi cá nhân, tạo cơ hội cho các em vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế và đưa ra được những sáng kiến của mình, từ đó phát huy và nuôi dưỡng tính sáng tạo của mỗi cá nhân của học sinh”.

Từ khái niệm này cho thấy, so với các hoạt động ngoài giờ lên lớp đangđược tiến hành hiện nay trong trường phổ thông thì hoạt động trải nghiệm sáng tạo

sẽ phong phú hơn cả về nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động Đặc biệtmỗi hoạt động phải phù hợp với mục tiêu phát triển những phẩm chất, năng lựcnhất định của học sinh

Hiệp hội “Giáo dục trải nghiệm” quốc tế định nghĩa về học qua trải nghiệm

“là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạykhuyến khích người học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội”

Hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo còn được hiểu là “hoạt độnggiáo dục, trong đó, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và

tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân

Học sinh được trực tiếp, chủ động tham gia các hoạt động Phạm vi các chủ

đề hay nội dung hoạt động và kết quả đầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất vàtiềm năng sáng tạo; và hoạt động là phương thức cơ bản của sự hình thành và pháttriển nhân cách con người

Tuy vậy, không phải giáo viên nào cũng hướng dẫn học sinh tham gia hoạtđộng trải nghiệm thành công Chúng ta cần phải nắm vững đặc trưng (nét khácbiệt) của một hoạt động trải nghiệm sáng tạo so với những hoạt động dạy học khác

Đó là việc đặt học sinh trong môi trường học tập đa dạng, học đi đôi với hành, học

từ chính hành động của bản thân, học trong nhà trường gắn liền với giải quyết cácvấn đề thực tiễn đời sống cộng đồng Trong hoạt động học tập này, các em vừa làngười tham gia,vừa là người kiến thiết, tổ chức hoạt động cho chính mình bằngchính sự trải nghiệm của bản thân Nói cách khác, khi đặt trong môi trường trảinghiệm và sáng tạo, mỗi học sinh sẽ có điều kiện phát huy tính tích cực, tự chủ củamình Bởi con người thường bộc lộ tính sáng tạo trong hành vi của mình thông quacác hoạt động Điều này phù hợp với chủ trương đổi mới chương trình giáo dục vàsách giáo khoa theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh hiệnnay

Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm là học sinh được học tập trong môitrường thực tiễn, trực tiếp tham gia các hoạt động để khám phá, chiếm lĩnh kiếnthức Vì vậy, hoạt động trải nghiệm trong dạy học địa lí được tiến hành ngoàikhông gian của lớp học có ưu thế và tạo niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh

1.1.4 Ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong học tập địa lí

*Về kiến thức:

+ Cung cấp sự kiện, tạo biểu tượng địa lí một cách chân thực, cụ thể vì các họcsịnh được trực tiếp trải nghiệm Gắn kiến thức địa lí trong sách vở với thực tiễnlàm cho kiến thức địa lí gần gũi, dễ nhớ, dễ hiểu

+ Hình thành khái niệm, hiểu được bản chất và những mối liên hệ bên trongcủa các hiện tượng địa lí tự nhiên và kinh tế xã hội

+ Giúp học sinh khắc sâu, nhớ lâu kiến thức địa lí, hình thành các mối liên

hệ giữa điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Học sinh có điều kiện nghiên cứu khoa học, làm việc với tài liệu, rèn luyệnmột số các kĩ năng, phát triển năng lực cho học sinh: năng lực tự học, năng lựcgiao tiếp ứng xử, năng lực hợp tác, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông.

* Về thái độ

+Hình thành cho học sinh lòng tự tin, ý chí quyết tâm đạt kết quả cao tronghọc tập, lòng trung thực, tinh thần tập thể, ý thức giúp đỡ nhau trong học tập, khắcphục chủ quan, tự mãn, ỷ lại tạo ra tâm thế động lực tích cực cho người học, chohọc sinh quen với việc làm có tính hệ thống

+ Góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh Đó là lòngyêu quê hương, đất nước và con người, ý thức trách nhiệm trong xây dựng kinh tế

và bảo vệ tổ quốc

+Hình thành những phẩm chất: sống yêu thương (thể hiện ở sự sẵn sàng tham giacác hoạt động giữ gìn, bảo vệ đất nước, phát huy truyền thống gia đình Việt Nam,các giá trị di sản văn hoá của quê hương, đất nước; tôn trọng các nền văn hoá trênthế giới, yêu thương con người, biết khoan dung và thể hiện yêu thiên nhiên, cuộcsống), sống tự chủ, sống có trách nhiệm…

Theo báo cáo của Liên minh hợp tác xã tỉnh Nghệ An, hiện nay toàn tỉnh có

146 làng nghề, trong đó có 127 làng phát triển ổn định, thu hút gần 10.000 hộ giađình và hơn 20.000 lao động tham gia Thu nhập bình quân đạt 30,6 triệuđồng/người/năm; tổng trị giá sản xuất của các làng nghề đạt 160 tỷ đồng

Đa số các làng nghề đều phát triển khá hiệu quả Các làng nghề có đầu ra ổnđịnh, sản phẩm đáp ứng được nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng và xuất khẩunhư: Sản xuất gạch, ngói, nghề mộc dân dụng và mỹ nghệ, chế biến nông sản thựcphẩm, hoa cây cảnh, sản xuất hương…

Các sản phẩm nghề truyền thống ở Nghệ An đa dạng và có những đặc trưngriêng, mang đậm nét tinh hoa văn hóa của người dân xứ Nghệ Nơi đây cũng cónhiều sản phẩm nổi tiếng gắn với tên của làng nghề như: Tương Nam Đàn, gốm

Đô Lương, hương Quỳ Châu, nước mắm Diễn Châu

Số lượng làng nghề lớn nhưng nhìn chung, quy mô làng nghề trên địa bàntỉnh Nghệ An vẫn còn nhỏ, phân tán, vốn đầu tư còn thấp, công nghệ còn lạc hậu,chưa quan tâm đến đầu tư xây dựng thương hiệu, thị trường tiêu thụ bền vững,chưa coi trọng thị trường ngoại tỉnh, thị trường xuất khẩu, giá trị sản xuất còn thấp.Theo thống kê, năm 2016, tỷ lệ làng nghề yếu kém và ngừng hoạt động trên địabàn tỉnh Nghệ An còn khá cao, chiếm 14%

Nguyên nhân của thực trạng này chủ yếu là các địa phương chưa thực sự đặtphát triển làng nghề trong chiến lược phát triển kinh tế và các hộ dân làng nghềchưa nhận được lợi ích kinh tế cao để cóđộng lực gắn bó, duy trì, phát triển làngnghề

Vì vậy để phát triển làng nghề thực sự đem lại hiệu quả, các địa phương, cơquan chức năng của tỉnh cần hoàn thiện quy hoạch chi tiết phát triển làng nghề, gắnvới vùng nguyên liệu, thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước thông qua doanhnghiệp và hợp tác xã Bên cạnh đó, làng nghề cần chú trọng sử dụng nguồn laođộng tại chỗ có tay nghề, phát triển du lịch làng nghề với du lịch sinh thái

Đến với Yên Thành, vựa lúa của Nghệ An có các làng nghề bún bánh VĩnhHòa (Hợp Thành), làng nghề mây tre đan Tây Yên (Long Thành), làng nghề tămhương Yên Bang (Phúc Thành), làng nghề nồi đất (Viên Thành), làng nghề đanchiếu cói Long Thành

Số làng nghề hiện nay đang phát triển nhiều nhưng cũng có một số ít làngnghề đang bị mai một, như nghề làm trống da ở Mỹ Thành, hay nghề làm nồi đất ởViên Thành chỉ còn một vài hộ dân tham gia

Vì vậy các cấp lãnh đạo nơi có các làng nghề cần chú trọng đầu tư và cónhững chính sách phù hợp để phát huy giá trị của nghề truyền thống

*Một số hình ảnh và thực trạng phát triển về nghề truyền thống ở Yên Thành:

( 1) Làng nghề sản xuất hương trầm Phúc Thành

Nghề sản xuất tăm hương được du nhập vào xóm Yên Bang vào năm 2006,ban đầu chỉ một hộ sản xuất nhỏ lẻ, nhưng nhận thấy đây là nghề dễ làm, có thunhập, nguyên liệu gọn nhẹ, chủ yếu sản xuất thủ công, tận dụng được sức lao động

dư thừa, đã thu hút nhiều hộ tham gia làm nghề, năm 2008 làng Yên bang đượctỉnh công nhận làng có nghề Đến nay, làng Yên Bang đã có trên 60% số hộ làmnghề chẻ tăm hương, thu nhập bình quân của mỗi lao động đạt từ 16-22 triệuđồng /năm; tổng giá trị sản xuất nghề tiểu thủ công nghiệp năm 2012 đạt trên 3,3 tỷđồng

( 2) Nghề gói bánh chưng ở Hợp Thành – Yên Thành

Làng bún bánh Vĩnh Hòa (xóm 9, xã Hợp Thành, Yên Thành, Nghệ An)được công nhận là làng nghề từ năm 2008 Mặc dù được công nhận là làng nghềnhưng người dân ở đây vẫn bám ruộng, bám vườn làm ăn Người dân trong lànghầu hết đều làm thêm bún, bánh mướt (bánh tráng), bánh chưng, bánh khô, đậuphụ… Trên thực tế, đây là nguồn thu nhập chính của hơn 200 hộ dân làng nghềVĩnh Hòa

(3)Làng nghề Sản xuất hàng mây tre đan ở Long Thành – Yên Thành

Tây Yên là một xóm thuần nông trước đây thu nhập của người từ 200.000 300.000/người/ tháng, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 23%, đời sống nhân dân nhìn chungcòn gặp nhiều khó khăn

-Năm 2004, được sự quan tâm của chính quyền địa phương và sự giúp đỡ trựctiếp của công ty TNHH Đức Phong, Thành phố Vinh, nghề mây tre đan xuất khẩu

đã được đưa về, tạo việc làm ổn định cho bà con trong làng Đến nay, toàn xóm có

81 lao động làm nghề, đưa mức thu nhập của xóm lên gần 700 triệu đồng/ năm.Thu nhập bình quân mỗi lao động chính từ 700.000 đến 900.000 đồng, lao độngphụ từ 450.000 – 500.000 đồng/ người/ tháng, có gia đình thu nhập từ nghề chiếmtới 50% tổng thu nhập của gia đình, góp phần hạ tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 14%

(4) Nghề làm trống da ở Mỹ Thành – Yên Thành

Trước đây, trống daYên Thành là một trong những thương hiệu nổi tiếngkhắp trong Nam ngoài Bắc Tuy nhiên, hiện nay nghề này đã dần mai một, chỉ cònrất ít người gắn bó với nghề

Làm trống không chỉ đơn thuần là một nghề truyền thống, mà nó còn mangđặc trưng của nét văn hoá làng, xã Trước đây ở địa phương có rất nhiều hộ làmnghề, nhưng nay chỉ đếm trên đầu ngón tay, mà chủ yếu là người già Chính quyềnđịa phương rất trăn trở và đã xây dựng đề án, kế hoạch khôi phục làng nghề trong

đó có nghề trống da để làm sao gìn giữ được nét văn hóa quê hương; khuyến khích

và tạo mọi điều kiện để các hộ duy trì và mở rộng quy mô làm nghề để cung cấptrống cho hơn 49 dòng họ, các lễ hội

Thực tế, việc giữ gìn, phát huy nghề truyền thống làm trống da đang gặp rấtnhiều thách thức Nhưng với tâm niệm của người Việt “sống - chết đều phải có

tiếng trống, vui tiếng trống, buồn tiếng trống” và sự hỗ trợ của các cấp chínhquyền, nghề làm trống da ở Yên Thành sẽ có cơ hội được hồi sinh.

(5) Nghề chế biến đồ gỗ cao cấp ở Đô Thành – Yên Thành

Nghề mộc ở Đô Thành ra đời hàng trăm năm, tồn tại, phát triển mạnh đếnhôm nay Nhờ nắm bắt được cơ chế thị trường, những năm gần đây nhiều xưởngmộc đã đầu tư phát triển quy mô lớn và sản xuất xuất các mặt hàng đồ gỗ cao cấpgiá trị kinh tế cao và đem lại thu nhập lớn cho người làm mộc

1.2.2.Thực trạng chung về dạy học gắn với trải nghiệm ở môn Địa lí

Bộ môn địa lí ở trường THPT có vai trò quan trọng trong việc cung cấp chohọc sinh những kiến thức cơ bản, khách quan, có hệ thống về tự nhiên, kinh tế, xãhội của thế giới và Việt Nam, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, hiểu biết về cáchiện tượng tự nhiên và vấn đề kinh tế xã hội, từ đó hình thành ý thức, tư duy pháttriển

Tuy nhiên, thực trạng học địa lí ở trường phổ thông hiện nay vẫn còn nhiềubất cập Kiến thức địa lí vẫn mang tính chất sách vở nặng nề nên học sinh khôngmấy hứng thú với môn học này Hầu hết học sinh đều cảm thấy học địa lí khó nhớ

và mau quên Và đặc biệt, đa số học sinh không hiểu được bản chất của các hiệntượng tự nhiên, kinh tế - xã hội và cũng không coi trọng mảng kiến thức này với lí

do đây là “môn phụ”

Những năm gần đây, bộ môn địa lí ở trường phổ thông cả nước nói chung vàtrên địa bàn tỉnh Nghệ An nói riêng đã có nhiều thay đổi tích cực về nội dung,phương pháp dạy học Nhiều phương pháp dạy học mới được giáo viên tiến hànhtrong quá trình giảng dạy như: dạy học dự án, thảo luận nhóm, dạy học nêu vấnđề…đã mang lại kết quả tốt, giúp học sinh có thể lĩnh hội kiến thức một cách tốthơn

Phương pháp dạy học trải nghiệm thực tế trong dạy học địa lí ở các trườngphổ thông đã và đang được khá nhiều trường THPT trên cả nước cũng như trên địabàn tỉnh Nghệ An (chủ yếu là những trường ở trung tâm) triển khai và cho thấyhiệu quả thực sự nhìn từ tất cả các góc độ, đặc biệt là từ tinh thần và thái độ họctập của học sinh đối với môn địa lí

Tuy nhiên, để tiến hành hoạt động trải nghiệm thực tế, điều này sẽ liên quanđến nhiều vấn đề, như về mặt thời gian, điều kiện, kinh phí… Đây cũng chính là lí

do dẫn đến việc tiến hành hoạt động trải nghiệm mặc dầu đã được nhiều trườngphổ thông tiến hành, nhưng số lần thực hiện trong năm học và đối tượng học sinhđược tham gia ở các khối lớp còn còn rất hạn chế Thậm chí nhiều trường nôngthôn, miền núi, khi điều kiện còn nhiều khó khăn thì việc tiến hành hoạt động trảinghiệm, nhất là trải nghiệm tại các làng nghề, các di tích lịch sử, các địa danh ởtrung tâm thành phố là một vấn đề rất khó thực hiện

Tiến hành hoạt động trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống ngay chínhtrên quê hương, gắn liền với không gian sinh sống, học tập của học sinh,bồi dưỡngcho các em tình yêu quê hương lòng tự hào với những giá trị văn hóa truyền thống

do cha ông để lại, từ đó các em sẽ có một cái nhìn rộng mở cho sự phát triển kinh

tế của địa phương và nhìn nhận chuẩn xác hơn về nghề nghiệp trong tương lai củamình Tuy vậy, vấn đề này chưa được chú ý để khai thác nhiều hoặc chỉ mới khaithác cầm chừng Đây cũng chính là lí do khiến tôi trăn trở và thực hiện đề tài này

1.2.3 Thực trạng giáo dục hướng nghiệp thông qua hoạt động trải nghiệm về các làng nghề truyền thống ở các trường THPT trên địa bàn Huyện Yên Thành

* Thuận lợi

Trong quá trình thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiên, họcsinh tích cực”, hầu hết các trường THPT đã luôn có nhiều hoạt động, như việc tổchức nhiều hoạt động đền ơn, đáp nghĩa được đông đảo giáo viên và học sinh nhiệttình hưởng ứng Gần như ở các trường THPT, đều có các làng nghề truyền thốngnên việc đi lại khảo sát thực tế, sưu tầm tư liệu và tổ chức cho học sinh đến chămsóc cũng như tiến hành hoạt động trải nghiệm rất thuận lợi

Khi triển khai hoạt động trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống thuậnlợi nhất đối với nhà trường là sự ủng hộ nhiệt tình của Đảng ủy và chính quyền,nhân dân các xóm, các xã trên huyện nhà Đây là một yếu tố hết sức quan trọngquyết định đến chất lượng của hoạt động trải nghiệm

Trong quá trình giảng dạy tại trường, bản thân giáo viên đã được tổ chuyênmôn tổ chức học tập bài bản, khoa học, có chất lượng các nội dung tập huấnchuyên đề đổi mới phương pháp của Sở GD&ĐT Nghệ An Các thành viên trong

tổ góp ý, đánh giá giờ dạy thẳng thắn, chân thành, cầu tiến Đồng nghiệp luôn cónhững trao đổi bổ ích về chuyên môn trực tiếp hoặc trên e-mail, zalo, trên trangFacebook riêng của tổ Ban chuyên môn của nhà trường cũng đã tổ chức thaogiảng, hội thảo đổi mới phương pháp dạy học

Từ năm học 2014 – 2015 đến nay, hoạt động dạy học trải nghiệm sáng tạo

được sở Giáo dục đào tạo Nghệ An chú trọng triển khai Ở các trường THPT, hoạtđộng này được thực hiện rộng rãi ở tất cả các tổ chuyên môn với nhiều hình thứcnhư tổ chức học sinh tham quan, dã ngoại, thành lập các câu lạc bộ như: Câu lạc

bộ Tiếng Anh, câu lạc bộ lịch sử, câu lạc bộ nghệ thuật,tổ chức các buổi ngoại

sáng tạo Đó là những tài liệu quý báu để chúng tôi học hỏi, tham khảo.

Các hoạt động thực tiễn này là cơ sở để chúng tôi rút kinh nghiệm, đưa ranhững giải pháp phù hợp với đề tài của mình

* Khó khăn

Các em tiếp xúc với những đối tượng, hiện tượng địa lí trên sách vở như tiếp xúcvới những câu chữ vô hồn

Mặc dù huyện Yên Thành có nhiều làng nghề truyền thống nhưng việctuyền, quảng bá về các sản phầm của làng nghề chưa thật sự hiệu quả, chưa xâydựng được thương hiệu nổi tiếng trên thị trường, đầu ra chưa ổn định

Thời gian, điều kiện, kinh phí để tổ chức các hoạt động trải nghiệm các làngnghề trong năm học rất khó bố trí Vì thế chúng tôi phải đầu tư thời gian, công sức

để sưu tầm tư liệu, tổ chức tuyên truyền về giá trị của làng nghề trong giáo viên vàhọc sinh, phối hợp với các bộ phận chức năng của nhà trường xây dựng kế hoạch

để tổ chức hoạt động trải nghiệm tại các làng nghề có hiệu quả

Đa số học sinh tại cơ sở THPT trên địa bàn Yên Thành sinh sống trong giađình còn nhiều khó khăn, ngoài giờ học ở trường ít khi các em được tham gianhững hoạt động trải nghiệm khác ở các câu lạc bộ, các trung tâm vui chơi hay đơngiản là những chuyến tham quan dã ngoại Các em có thể tiếp thu nhanh những trithức từ sách vở nhưng những kĩ năng mềm để xử lí tình huống trong cuộc sống vẫncòn thiếu hụt, định hướng nghề nghiệp cho tương lai còn mơ hồ Đó là chưa kể,nhiều học sinh hiện nay tỏ ra chơi bời, lêu lổng, sa vào thế giới ảo, xa rời những

giá trị lịch sử – văn hóa tốt đẹp của quê hương, phó mặc tương lai Thực tế đó,

nhắc nhở chúng tôi cần có những giải pháp để kết nối các em với đời sống xã hội,nhất là cuộc sống xung quanh, xây dựng lối sống lành mạnh, bồi dưỡng tình yêuvới quê hương đất nước

Không chỉ thế, về phần tài liệu tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo chohọc sinh THPT chưa tập hợp thành hệ thống như đối với THCS (trung học cơ sở).Với đặc điểm tâm lí, lứa tuổi, yêu cầu chuẩn về phẩm chất năng lực đầu ra, chúngtôi không thể áp dụng máy móc những gì đã có trong tài liệu THCS Mặc dù hoạtđộng giáo dục hướng nghiệp là một hoạt động không mới trong dạy học trongnhững năm gần đây, nhưng nội dung đề tài chúng tôi đặt ra là khá mới mẻ, đóchính là nội dung và đối tượng trải nghiệm, khai thác cũng như cách thức khai thác

và giải pháp tiếp cận với các làng nghề truyền thống khi nguồn tư liệu trong sáchgiáo khoa, tài liệu tham khảo về lịch sử địa phương không có nhiều, đặc biệt là đốivới làng nghề trên quê hương mà chúng tôi muốn giới thiệu và cho học sinh tiếnhành hoạt động trải nghiệm

Từ những thuận lợi và khó khăn đặt ra trong thực tiễn kết hợp với ánh sángcủa cơ sở lí luận soi đường, tôi đã mạnh dạn đề xuất cách thức GDHN cho họcsinh tại cơ sở giáo dục của mình thông qua hoạt động trải nghiệm các làng nghềtrên chính quê hương Yên Thành

Giáo dục hướng nghiệp có mục đích chung là hình thành khả năng tự chủtrong việc lựa chọn nghề của học sinh trên cơ sở của sự phù hợp giữa năng lực,hứng thú, sở thích cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động trong các lĩnh vực của xãhội Điều này góp phần nâng cao hiệu quả lao động xã hội và làm tốt công tác phânluồng học sinh sau mỗi bậc học.

Riêng đối với bậc trung học phổ thông, giáo dục hướng nghiệp nhằm mụcđích giúp cho học sinh có được ý thức như là chủ thể trong sự lựa chọn nghềnghiệp, có định hướng khi chọn nghề dựa trên cơ sở hiểu biết khoa học về nghềnghiệp, về nhu cầu thị trường lao động cũng như năng lực, sở trường, sức khỏe củabản thân

Cụ thể, mục tiêu đối với học sinh trung học phổ thông sau khi tham gia cáchoạt động giáo dục hướng nghiệp là:

* Về kiến thức: hiểu được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc lựa chọn nghề

nghiệp tương lai; biết cách tìm hiểu bản thân, tìm hiểu nghề nghiệp, thông tin thịtrường lao động và xây dựng kế hoạch nghề nghiệp cho bản thân; biết được một sốthông tin cơ bản về định hướng phát triển kinh tế – xã hội của địa phương, đấtnước và khu vực

* Về kỹ năng: tự đánh giá được sở thích, khả năng, cá tính và giá trị nghề

nghiệp của bản thân và điều kiện gia đình trong việc định hướng nghề nghiệp; tìmkiếm được thông tin nghề, thông tin thị trường tuyển dụng lao động và các cơ sởđào tạo cần thiết; lựa chọn và xây dựng kế hoạch nghề nghiệp cho bản thân

* Về thái độ: chủ động, tích cực tham gia các hoạt động trong và ngoài nhà

trường để tăng thêm nhận thức về bản thân, nhận thức nghề nghiệp; tự tin thựchiện kế hoạch nghề nghiệp của bản thân sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông

2.1.2.Ý nghĩa của giáo dục hướng nghiệp

* Ý nghĩa giáo dục: Nhờ giáo dục hướng nghiệp, nhà trường góp phần thực

giáo dục hướng nghiệp mang đến còn giúp học sinh rèn luyện sự sáng tạo, khéotay, tư duy kỹ thuật, tư duy kinh tế.

*Ý nghĩa kinh tế: Giáo dục hướng nghiệp giúp đẩy mạnh phân luồng học

sinh, phân luồng nhân lực của xã hội, giúp đất nước sử dụng hợp lý tiềm năng laođộng trẻ tuổi Đây chính là ý nghĩa rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế,nâng cao năng suất lao động trong xã hội Mỗi năm, có không ít học sinh sau trunghọc phổ thông không thể học lên bậc cao hơn và tham gia trực tiếp vào thị trườnglao động, nếu lực lượng này được tổ chức, hướng dẫn đi vào thị trường lao độngmột cách khoa học và đáp ứng được yêu cầu của phân công lao động xã hội thìchắc chắn sẽ góp phần nâng cao năng suất lao động xã hội, chất lượng nguồn nhân

lực cũng được nâng cao.

* Ý nghĩa chính trị: Giáo dục hướng nghiệp có vai trò quan trọng khi thực

hiện chiến lược giáo dục, chiến lược con người và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ tổquốc xã hội chủ nghĩa Nếu công tác này được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả sẽgóp phần tích cực vào việc phân luồng học sinh tốt nghiệp các cấp, phân hóa họcsinh có năng lực, phát hiện học sinh có năng khiếu…, từ đó góp phần nâng cao dântrí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài một cách thiết thực, theo đúng định hướngcủa chiến lược xây dựng kinh tế xã hội, chiến lược phát triển nhân lực từng giaiđoạn chính trị cụ thể

* Ý nghĩa xã hội: Nếu làm tốt giáo dục hướng nghiệp, thế hệ trẻ sẽ được

định hướng vào cuộc sống lao động, sinh hoạt hằng ngày của thanh thiếu niên sẽ

ổn định, từ đó xã hội cũng ổn định hơn Nói cách khác, thanh thiếu niên cần đượcgiúp đỡ để tìm được nghề phù hợp với mình và nhu cầu của xã hội, từ đó, hăng saylàm việc và cống hiến, tránh để xảy ra tình trạng “vô công rỗi nghề”, “nhàn cư vibất thiện”, gây bất ổn trong xã hội

2.2 Mối liên hệ giữa giáo dục hướng nghiệp với chương trình địa lí lớp 12 Tên bài Địa

lí lớp 12

Kiến thức có khả năng GDHN

HS Qua việc thấy được bức tranh tổng thể về

sự phát triển kinh tế chung của đất nước trongbối cảnh hội nhập quốc tế Qua đó HS cóthêm nhiều kiến thức về xu hướng nghềnghiệp và hoạch định nghề nghiệp tương laicủa mình

và những tác động

- Từ các kiến thức địa lí, khai thác các kiến thức về nghề

nghiệp cho HS,để các em hiểu được điều kiện phát triển các nghề, từ đó biết và hiểu các ngành kinh tế nào thuận lợi để phát triển, địa phương mình có thuận lợi để phát triển ngành nào.

tích cực, tiêu cựcđến kinh tế - xãhội Ý thức đúngđắn trong việc sửdụng tài nguyênđất nước

- Đồng thời cũng biết được tình cảm, sở thích của mình

đối với tự nhiên, đối với các lĩnh vực kinh tế thuận lợi hay không thuận lợi để phát triển

- HS Hiểu được gốc rễ sự phát triển của từng ngành qua

các điều kiện để phát triển ngành Đây cũng là giai đoạn giúp các em định hướng nghề nghiệp, tìm hiểu bản thân.Lao động và

việc làm

- Đặc điểm nguồn lao

động và cơ cấu lao động ở Việt Nam

- Tình trạng việc làm ở

Việt Nam.

- Thông qua đặc điểm nguồn lao động nước ta, HS biết

được nguồn lao động tương lai cần những kỹ năng gì, cần chuẩn bị những gì để hội nhập với quá trình CNH – HĐH đất nước.

- Từ thực tế vấn đề việc làm, HS tìm hiểu thông tin về các

ngành nghề và ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn ngành nghề của mình để phù hợp với năng lực bản thân

và nhu cầu xã hội.

Vấn đề phát

triển nông

nghiệp

Đặc điểm chínhcủa nền nôngnghệp nước ta và

xu hướng chuyểndịch cơ cấu nôngnghiệp

GDHN cho HS thông qua quá trình các emtìm hiểu về các ngành nghề về nông nghiệpnước ta

GDHN cho HS thông qua quá trình các emtìm hiểu về các ngành nghề thuộc lĩnh vựcthủy sản và lâm nghiệp

- Tình hình phát triển

và phân bố một số ngành công nghiệp trọng điểm.

-GDHN cho HS thông qua quá trình các em tìm hiểu về các

ngành nghề thuộc lĩnh vực công nghiệp.

-HS thấy được trong quá trình CNH – HĐH hiện nay chúng

ta cần đội ngũ lao động có trình độ trong các ngành nghề

ở mức nào, hiểu được xu thế phát triển nghề, làm quen với một số ngành chủ đạo của nền kinh tế, từ đó các em

có các định hướng nghề nghiệp đúng đắn hơn.

- Các tài nguyên du lịch

nước ta, tình hình phát triển và phân bố du lịch.

tìm hiểu về các ngành nghề thương mại và dulịch

Địa lí các

vùng kinh tế

Thế mạnh và hạnchế của điều kiện

tự nhiên, dân cư,

cơ sở vật chất kĩthuật từng vùngkinh tế, chính sáchphát triển từngvùng

- HS từ việc nhận thức về điều kiện phát triển,

xu thế phát triển của vùng mà địa phương các

em trực thuộc, các em thấy được vai trò, giátrị của lao động trong mọi ngành nghề và xácđịnh được tiềm năng phát triển của quêhương, định hướng lao động trong tương lai,nhiệm vụ và vinh dự khi làm nghề mình lựachọn

Tìm hiểu

địa lí tỉnh,

thành phố

Kiến thức tựnhiên, kinh tế- xãhội của địaphương

- Phần này giúp HS có cái nhìn và khả năngđánh giá toàn diện nhu cầulao động của hiệntrạng kinh tế, cũng như nhu cầu lao động củađịa phương

- Đặc biệt một phần yêu cầu của bài là viếtbáo cáo theo chủ đề Như vậy nếu GV biếtcách khai thác theo hướng GDHN có thể giúpcác em gắn với mục tiêu, đường lối kinh tếcủa Đảng và nhà nước, thực tế phát triển kinh

tế – xã hội của địa phương Không chỉ giúpcác em có định hướng nghề nghiệp phù hợpvới năng lực, nguyện vọng mà còn giúp các

em biết điều chỉnh tự giác, nguyện vọng theoyêu cầu của xã hội, nhiệt huyết với công việc

để có năng suất lao động tốt nhất

2.3Cách thức giáo dục hướng nghiệp thông qua việc tổ chức hoạt động trải nghiệm tại các làng nghề truyền thống trên quê hương Yên Thành

2.3.1 Cách thứctổ chức hoạt động trải nghiệm

Được sự thống nhất cao của ban chuyên môn nhà trường, chúng tôi tổ chứchoạt động trải nghiệm cho học sinh bằng hình thức ngoài giờ lên lớp với sự hướngdẫn cụ thể của giáo viên bộ môn trực tiếp phụ trách lớp học

Quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học địa lí ở trường Trunghọc phổ thông để hoạt động trải nghiệm trong dạy học địa lí đạt hiệu quả tốt, giáo

viên cần phải lựa chọn nội dung, cần xác định địa điểm và thời gian tổ chức phùhợp (tốt nhất là những địa điểm gần với trường học), cần có sự chuẩn bị chu đáo vềnội dung, hình thức, cách thức tổ chức tiến hành, chủ động, linh hoạt, vận dụngnhuần nhuyễn các phương pháp dạy học, biện pháp sư phạm phù hợp, đồng thờitheo dõi, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm của học sinh có thể bằng nhiềuhình thức khác nhau Vì vậy, quy trình thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạyhọc địa lí cần thực hiện các bước sau:

- Bước 1: Lập kế hoạch trải nghiệm Công việc này thường thực hiện vào

đầu năm học mới hoặc đầu học kì Căn cứ vào mục tiêu của môn học, nội dung củasách giáo khoa, phân phối chương trình, ưu thế của từng địa phương, nhu cầu,hứng thú của học sinh mà giáo viên xác định chủ đề trải nghiệm cho phù hợp vớiđối tượng và khả năng nhận thức

- Bước 2: Thiết kế kế hoạch hoạt động trải nghiệm (xác định chủ đề, mục

tiêu, địa điểm, thời gian, công tác chuẩn bị, các hoạt động )

- Bước 3: Tổ chức hoạt động trải nghiệm Đây là việc biến ý tưởng trải

nghiệm trên văn bản, giáo án thành hiện thực, nhằm kiểm nghiệm tính hiệu quả vàkhả thi của kế hoạch trải nghiệm do giáo viên đề xuất Để thực hiện thành côngbuổi trải nghiệm cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên trực tiếp phụ trách vớihọc sinh và lực lượng tham gia hỗ trợ Trước khi tiến hành hoạt động trải nghiệm,giáo viên cần nêu rõ nhiệm vụ học tập cho học sinh và hướng dẫn học sinh cáchhoàn thành nhiệm vụ theo “kịch bản” đã chuẩn bị từ trước

- Bước 4: Đánh giá hoạt động trải nghiệm Đây làm cơ sở để rút ra bài học

kinh nghiệm cho những lần tổ chức sau tốt hơn

(1) Vai trò, nhiệm vụ của giáo viên

Trong hoạt động này, vai trò của giáo viên và học sinh được thể hiện rõràng Cụ thể giáo viên là người khởi xướng cũng là người kết thúc hoạt động, cónghĩa giáo viên là người đề xuất nhiệm vụ dựa trên mục tiêu và thực tiễn đối tượnghọc sinh cũng là người sẽ đánh giá về các mặt kiến thức, năng lực, kĩ năng mà

người học đạt được thông qua hoạt động Với chủ đề “ Làng nghề truyền thống trên quê hương Yên Thành”, giáo viên yêu cầu học sinh thực hiện nhiệm vụ:

Thuyết minh, giới thiệu về các làng nghề (trong đó chủ yếu tập trung lí giải vềnguồn gốc tên gọi, đặc điểm, giá trị kinh tế - văn hóa- kinh tế, giải pháp bảo tồnphát triển các làng nghề) Để thực hiện nhiệm vụ đó, giáo viên lập kế hoạch cụ thểnhư sau:

- Trước buổi trải nghiệm một tuần, giáo viên liên hệ với lãnh đạo địaphương, trình bày mục đích dạy học của mình, đề xuất được tạo điều kiện giúp đỡ

những hạt nhân văn nghệ nổi bật Cùng với điều đó, giáo viên yêu cầu thời gianhoàn thành (sau 2 tuần trải nghiệm), công bố địa điểm, thời gian dự kiến báo cáosản phẩm Để thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ, giáo viên cũng đề ra những phươngtiện mà các em cần chuẩn bị Về phần mình, giáo viên chuẩn bị mẫu phiếu thu thậpthông tin và bài tập thu hoạch sau khi kết thúc hoạt động.

* Phiếu thu thập thông tin:

Chủ đề: Làng nghề truyền thống trên quê hương Yên Thành

Học sinh: ……… Lớp:………

Tên làng nghề Những hiểu biết của em về làng nghề truyên

thống

*Bài tập thu hoạch: Trình bày cảm nhận của em sau hoạt động trải

nghiệm tại một số làng nghề truyền thống và định hướng nghề nghiệp của bản thân trong tương lai?

-Hướng dẫn các em thực hiện nhiệm vụ học tập: Theo dõi các em trong quátrình thực hiện hoạt động nhằm điều chỉnh kĩ năng hoạt động nhóm, kĩ năng thuthập và xử lí thông tin, xây dựng đề cương để thực hiện sản phẩm Đặc biệt, trướckhi các em báo cáo sản phẩm trước tập thể, giáo viên xem xét, có thể giúp các emchỉnh sửa để sản phẩm có chất lượng hoàn thiện hơn

- Thực hiện nhiệm vụ đánh giá: Đây là khâu thẩm định sản phẩm của các

em Từ đó, giáo viên đưa ta những nhận xét về các phương diện kiến thức, kĩ năng

và năng lực các em thu nhận được trong quá trình trải nghiệm Giáo viên cần cótiêu chí rõ ràng phù hợp Với chủ đề này, bài thuyết trình cần trình bày rõ ràng,mạch lạc, có sơ đồ tư duy kèm theo, phong thái của người thuyết trình lịch sự, gây

ấn tượng tốt đẹp với người nghe Khi đánh giá cần chú ý đánh giá cả quá trình họcsinh tham gia hoạt động

(2) Vai trò, nhiệm vụ của học sinh

Học sinh là chủ thể của hoạt động học tập Các em phải tự trải nghiệm trongthực tiễn bằng nhiều hình thức khác nhau (khám phá các làng nghề qua các nghệnhân, những bậc cao niên tiền bối, thu thập thông tin từ nhiều kênh (từ đời sống,sách vở, báo chí, mạng internet ) kết hợp với kinh nghiệm của bản thân để giảiquyết nhiệm vụ được giao Mỗi học sinh (nhóm) cần hoàn thành phiếu thu thậpthông tin nhanh chóng kịp thời

Trong quá trình hoạt động, các em rèn luyện nhiều những kĩ năng cơ bản,như kỹ năng quan sát, kỹ năng hợp tác, kỹ năng thuyết trình và giải quyết nhiệm

vụ học tập

Chính các em cũng sẽ là người báo cáo kết quả hoạt động theo nhiệm vụđược giao sau khi quá trình trải nghiệm kết thúc trước tập thể các bạn Đồng thờihoạt động dạy học này coi trọng tính trải nghiệm nên sự đánh giá có ý nghĩa nhấtkhông phải là điểm số của thầy cô mà chính các em học sinh sẽ tự đánh giá đượccác năng lực, kiến thức của bản thân và của bạn mình thu nhận được sau khi kếtthúc hoạt động.

2.3.2 Các nội dung của hoạt động trải nghiệm

(1) Chuẩn bị cho hoạt động tham quan

* Về phía giáo viên:Đây là bước quan trọng và cần thiết để hoạt động tham

quan diễn ra một cách thuận lợi Sau khi thảo luận và thống nhất trong nhóm tổchuyên môn, được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường,hội cha mẹ học sinh.Giáo viên lên kế hoạch từ đầu năm học, lựa chọn địa điểm cụ thể:Để học sinh thamquan trải nghiệm giáo viên cần:

- Xác định mục tiêu của buổi tham quan:

để giải quyết vấn đề đặt ra

- Phổ biến mục đích, yêu cầu của buổi tham quan

Để thu được kết quả cao, trước khi học sinh tiến hành tham quan, giáo viênphổ biến rõ cho học sinh mục đích, yêu cầu của buổi tham quan Những yêu cầuquan trọng của học sinh trong buổi tham quan là:

+ Phải có ý thức giữ trật tự, giữ gìn, bảo vệ các sản phẩm của gia chủ, không

tự ý trải nghiệm sản phẩm khi chưa có sự đồng ý và hướng dẫn của chủ nhà

+ Không được tự ý bỏ đoàn, bỏ nhóm đi nơi khác

+ Mọi việc nảy sinh phải thông qua người điều hành và được người điều hàn