NỘI DUNG
CƠ SỞ KHOA HỌC
1 1 Tổng quan về HĐTNST trong dạy học
Theo Từ điển Tiếng Việt, "trải" có nghĩa là đã từng trải qua và nhận thức điều gì đó, trong khi "nghiệm" là kinh nghiệm thực tế để xác nhận một điều đúng Sáng tạo là quá trình tạo ra giá trị mới, bao gồm cả vật chất và tinh thần, thông qua việc tìm ra cái mới và các giải pháp độc đáo, không bị ràng buộc bởi những gì đã tồn tại.
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, trải nghiệm là trạng thái cảm xúc mà mỗi người cảm nhận và lưu giữ trong tâm lý, bao gồm tri thức và ý thức Trong tâm lý học, trải nghiệm còn được hiểu là tín hiệu bên trong giúp cá nhân nhận thức ý nghĩa của các sự kiện, từ đó hình thành ý kiến riêng và điều chỉnh hành vi Sáng tạo là hoạt động tạo ra cái mới, có thể diễn ra trong nhiều lĩnh vực như khoa học, nghệ thuật, sản xuất, kinh tế và chính trị.
Theo Wikipedia, trải nghiệm hay kinh nghiệm là khái niệm tổng hợp tri thức và kỹ năng, được hình thành từ việc quan sát hoặc tham gia vào sự vật, sự kiện.
Lịch sử của từ “trải nghiệm” gần nghĩa với từ “thử nghiệm” Thực tiễn cho thấy trải nghiệm đạt được thường thông qua thử nghiệm.
HĐTNST là một nhiệm vụ học tập thực tiễn, được định nghĩa dựa trên các khái niệm nghiên cứu, nhằm kết nối lý thuyết với thực tế.
HS cần sử dụng kinh nghiệm hiện có để trải nghiệm và phân tích, từ đó khái quát hóa thành kiến thức cá nhân Việc này giúp HS áp dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.
HĐTNST là phương pháp học tập sáng tạo và hiệu quả, giúp học sinh khám phá và hình thành kiến thức, cũng như áp dụng những gì đã học vào thực tiễn Các hoạt động này có thể diễn ra trong lớp học, trường học, tại nhà hoặc bất kỳ địa điểm nào phù hợp.
HĐTNST là hình thức dạy học có tổ chức, cho phép học sinh chủ động tham gia từ thiết kế đến thực hiện và đánh giá hoạt động Qua đó, học sinh được trải nghiệm, bày tỏ quan điểm và ý tưởng, đồng thời tự khẳng định bản thân và đánh giá kết quả hoạt động của mình, nhóm và bạn bè, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng cá nhân.
HĐTNST có nội dung phong phú và tích hợp, không chỉ cung cấp kiến thức về sinh học mà còn kết hợp nhiều lĩnh vực khác như vật lý, hóa học, địa lý, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục lao động, giáo dục môi trường và biến đổi khí hậu, giáo dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm, cũng như giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên.
HĐTNST có thể được tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau, bao gồm lớp học, thư viện, phòng đa năng, sân trường, công viên, và các di tích lịch sử, văn hóa Ngoài ra, các hoạt động cũng có thể diễn ra tại các danh lam thắng cảnh, công trình công cộng, nhà nghệ nhân, làng nghề, và cơ sở sản xuất, hoặc những địa điểm liên quan đến chủ đề hoạt động bên ngoài nhà trường.
HĐTNST được tổ chức đa dạng qua các hình thức như thí nghiệm, câu lạc bộ, trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, hội thi, hoạt động giao lưu, tình nguyện, cộng đồng, lao động công ích, sân khấu hóa và các ngày hội.
1.1.3 Nguyên tắc xây dựng mô hình HĐTNST
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) cần đảm bảo mục tiêu dạy học, giúp học sinh không chỉ lĩnh hội tri thức mà còn phát triển năng lực chung và năng lực chuyên môn của từng bộ môn, đồng thời rèn luyện kỹ năng sống Mục tiêu này sẽ là định hướng xuyên suốt trong quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục.
HĐTNST cần đảm bảo tính khoa học bằng cách giúp học sinh nắm vững hệ thống tri thức cơ bản và hiện đại trong các lĩnh vực khoa học thông qua trải nghiệm thực tế Thiết kế HĐTNST nên hướng tới việc phát triển năng lực tư duy khoa học, giúp học sinh tiếp xúc, hình thành và phát triển các phương pháp nghiên cứu khoa học.
Để đảm bảo tính sư phạm, hoạt động trải nghiệm sáng tạo (HĐTNST) cần phù hợp với khả năng và tâm sinh lý của học sinh HĐTNST cũng phải mang đặc trưng của môn học, đồng thời gần gũi và đáp ứng nhu cầu, sở thích cũng như cách suy nghĩ của học sinh.
Để đảm bảo tính thực tiễn, HĐTNST cần liên kết chặt chẽ với cuộc sống và có khả năng ứng dụng cao Học sinh sẽ tiếp thu kiến thức thông qua thực tiễn và từ chính trải nghiệm thực tế của mình.
Để đảm bảo tính đa dạng và phong phú trong giáo dục, cần thiết phải tạo ra nhiều loại hoạt động phù hợp với từng môi trường tổ chức, giúp học sinh (HS) có cơ hội trải nghiệm và rút ra kiến thức Tùy thuộc vào hoàn cảnh, đối tượng và đặc trưng nội dung, giáo viên (GV) nên khuyến khích các hình thức giáo dục trải nghiệm khác nhau GV đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế, tổ chức và hướng dẫn HS tham gia các hoạt động này, từ đó phát triển khả năng sáng tạo và áp dụng kiến thức vào các tình huống mới.
1.1.4 Tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường THPT
NỘI DUNG NGHIÊN CỨU THỰC HIỆN
Bước 1: Tìm hiểu học sinh, phụ huynh:
- Tìm hiểu tâm tư nguyện vọng, sở thích, hứng thú của học sinh, cho học sinh đăng kí tự nguyện.
- Thông báo tới phụ huynh HS để phối hợp và tạo điều kiện cho buổi trải nghiệm diễn ra an toàn và hiệu quả.
Bước 2: Xác định mục tiêu, lựa chọn chủ đề và nội dung DHTN
HĐTNST khám phá cội nguồn lịch sử và văn hóa truyền thống nhằm làm sáng tỏ hoạt động cách mạng của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ năm 1911 đến nay Qua việc tìm hiểu, chúng ta nhận thấy tầm quan trọng của di sản văn hóa trong việc định hình tư tưởng và hành động cách mạng của ông Những giá trị lịch sử và văn hóa này không chỉ góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ sau.
1930 và hướng nghiệp cho học sinh THPT”
1 Mục tiêu của chủ đề
Sau khi tham gia hoạt động trải nghiệm học sinh sẽ:
Khám phá các di tích lịch sử tại Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, giúp hiểu rõ hơn về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Nguyễn Ái Quốc Những thông tin kiến thức này không chỉ làm sáng tỏ bối cảnh lịch sử mà còn tôn vinh những đóng góp to lớn của ông cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc Việc tìm hiểu các địa điểm này sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc về di sản văn hóa và lịch sử của vùng đất Nghệ An.
- Biết được những đóng góp lớn của Người đối với dân tộc Việt Nam và cả nhân loại
Học cách thuyết minh giới thiệu các di tích không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và lịch sử mà còn tạo hứng thú cho những người làm việc trong ngành du lịch, báo chí, lịch sử, sư phạm và quản lý di tích Việc này đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển và bảo tồn di sản văn hóa, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của các di tích lịch sử.
- Có những cảm nhận sâu sắc về các di tích.
- Rèn luyện kĩ năng trình bày, thuyết trình, kỹ năng giao tiếp,
- Rèn luyện kĩ năng nói Tiếng Anh cho HS.
- Hình thành kĩ năng nghiên cứu khoa học: thu thập thông tin, phân tích, đánh giá
- Rèn kĩ năng tư duy, kĩ năng hoạt động nhóm, hợp tác trong nhóm
Chúng ta cần thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với những đóng góp vĩ đại của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, đồng thời tự hào về những di sản tư tưởng, văn hóa và lịch sử quý báu mà Người đã để lại cho dân tộc.
- Trân trọng công việc của những người làm việc ở khu du tích và có định hướng nghề nghiệp cho bản thân
- - Năng động, sáng tạo và chủ động giải quyết các tình huống trong thực tiễn
2 Xác định nội dung trải nghiệm
Nội dung 1: Trải nghiệm tham quan thực tế tại khu di tích quê Nội chủ tịch
Hồ Chí Minh ở Nam Đàn Nghệ An
Nội dung 2: Trải nghiệm tham quan thực tế tại khu di tích quê Ngọai chủ tịch
Hồ Chí Minh ở Nam Đàn Nghệ An
Nội dung 3: Trải nghiệm tham quan thực tế tại khu mộ bà Hoàng Thị Loan thân sinh chủ tịch Hồ Chí Minh ở Nam Đàn Nghệ An
Nội dung 4: Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong lớp học: thảo luận, báo cáo sản phẩm, đánh giá, tổng kết hoạt động trải nghiệm.
- Thành phần tham gia: GVCN, GV bộ môn, HS và hội phụ huynh
- Thời gian: 1 buổi ngoại khoá, 1 buổi báo cáo kết quả hoạt động trải nghiệm.
- Phương tiện: Giấy bút để ghi chép, viết thu hoạch, máy ảnh, máy quay phim, phương tiện đi lại hợp đồng xe khách.
Giáo viên cần chuẩn bị kỹ lưỡng bằng cách xây dựng kế hoạch chi tiết, liên hệ trước với ban quản lý khu di tích, phân chia tổ nhóm và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng học sinh trong nhóm Bước tiếp theo là thiết kế các hoạt động trải nghiệm hấp dẫn.
Sau khi tìm hiểu HS, xác định nội dung, mục tiêu, phương tiện DH trải nghiệm,
GV tiến hành thiết kế kế hoạch DH trải nghiệm cho HS gồm các nội dung sau:
- Giáo viên phụ trách làm tờ trình gửi Ban giám hiệu xin ý kiến.
GV cần lập kế hoạch trình ban giám hiệu, trong đó kế hoạch phải bao gồm đầy đủ nội dung về chủ đề, thời gian và địa điểm tổ chức, cùng với hình thức hoạt động cụ thể.
Thời gian Địa điểm Nội dung hoạt động
- Kiểm tra sĩ số, đồ
HS tập trung đầy đủ, nghiêm túc và
- Giới thiệu hành trình và nội dung tham quan.
- Hội phụ huynh nắm được các nội dung của buổi trải nghiệm.
Tham quan khu di tích quê Nội
HS tham quan khu di tích, tìm hiểu về quê hương của Bác và những năm tháng Bác sinh sống tại đây Đoàn cũng đã đến khu nhà tưởng niệm để thắp hương tưởng nhớ Bác.
HS nghe, ghi chép tìm hiểu, có những cảm nhận riêng.
9h Tham quan khu di tích quê
- HS tham quan khu di tích, nghe giới thiệu thuyết minh về quê ngọai của Bác và những năm tháng Bác sống nơi đây.
GV phụ trách chính và hội phụ huynh
HS nghe, ghi chép tìm hiểu, có những cảm nhận riêng.
10h Tham quan khu di tích mộ bà
- HS tham quan khu di tích, nghe giới thiệu thuyết minh thân mẫu Bác Hồ và ngôi mộ của bà
HS nghe, ghi chép tìm hiểu, có những cảm nhận riêng.
HS tập trung đầy đủ, nghiêm túc lên xe trở về kết thúc hành trình trải nghiệm.
Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại phòng hội đồng
- Kiểm tra sĩ số, đồ dùng HS
- HS thảo luận, báo cáo sản phẩm, đánh giá, tổng kết hoạt động trải
HS làm việc, nghiêm túc.
Rèn luyện kĩ năng, phát triển năng lực và phẩm chất,người học chủ động, sáng tạo và sau) nhà trường. nghiệm có kiến thức thực tế.
Bước 4: Tổ chức hoạt động trải nghiệm.
GV triển khai cho HS tìm hiểu các kiến thức liên quan đến chủ đề trong nội dung hành trình trải nghiệm.
* Hoạt động 1: Trải nghiệm tham quan thực tế tại khu di tích quê Nội chủ tịch Hồ
Chí Minh ở Nam Đàn Nghệ An là một khu di tích quan trọng, giúp học sinh hiểu biết về quê hương của Nguyễn Tất Thành và thời niên thiếu của Người Tìm hiểu về hoàn cảnh khi Bác ra đi tìm đường cứu nước không chỉ giúp học sinh nhận thức sâu sắc về lịch sử, mà còn tôn vinh những đóng góp to lớn của Người đối với dân tộc Việt Nam Qua đó, giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ trở nên ý nghĩa hơn.
HS phát triển năng lực nhận biết và kỹ năng ứng xử, đồng thời hình thành thái độ tôn trọng, bảo vệ và yêu quý di tích Cách tiến hành cần được thực hiện một cách bài bản để đạt hiệu quả cao nhất.
- Thăm quan hồ sen, giếng Cốc, căn nhà của cụ Nguyễn Sinh Sắc, khu tưởng niệm, ao cá, khu lưu niệm…
- Nghe hướng dẫn viên thuyết minh về di tích.
Trong quá trình tham quan di tích, học sinh có cơ hội tự do khám phá, chụp ảnh và thu thập tư liệu, nhằm chuẩn bị cho bài tập thu hoạch sau buổi trải nghiệm.
Một số hình ảnh tham quan trải nghiệm di tích.
Thắp hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại quê nội giúp học sinh rèn luyện kỹ năng lắng nghe, ghi chép và đặt câu hỏi, đồng thời phát triển khả năng hợp tác nhóm Hoạt động này cũng tạo cơ hội cho các em làm quen, thân thiện và hòa đồng hơn, từ đó tích lũy kinh nghiệm và phát huy tiềm năng sáng tạo cá nhân Học sinh hiểu rõ hơn về công tác quản lý khu di tích và ý nghĩa của nghề hướng dẫn viên, qua đó hình thành tinh thần tôn trọng, bảo vệ và yêu quý di tích.
Hoạt động 2: Trải nghiệm tham quan thực tế tại khu di tích quê Ngọai chủ tịch Hồ
Khu di tích Chí Minh ở Nam Đàn, Nghệ An, là nơi quan trọng giúp học sinh hiểu biết về thời niên thiếu của Bác, đồng thời giáo dục ý thức bảo vệ các di tích lịch sử Việc tham quan di tích không chỉ góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh mà còn hình thành năng lực nhận biết và kỹ năng ứng xử Qua đó, các em sẽ phát triển tinh thần tôn trọng và yêu quý các di tích lịch sử của quê hương.
- Thăm quan nhà của cha mẹ Bác, nhà bà ngoại của Bác, nhà thờ quê ngoại…
- Nghe hướng dẫn viên thuyết minh về di tích.
Trong quá trình tham quan di tích, học sinh có cơ hội tự do khám phá, chụp ảnh và thu thập tư liệu để chuẩn bị cho bài tập thu hoạch sau buổi trải nghiệm.
Hoạt động tham quan di tích giúp học sinh rèn luyện kỹ năng lắng nghe, ghi chép chọn lọc và tiếp nhận thông tin Qua đó, các em phát triển kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình và giải quyết vấn đề Học sinh cũng nâng cao hiểu biết về công tác quản lý khu di tích và ý thức bảo vệ di sản văn hóa.
Hoạt động trải nghiệm tham quan khu mộ bà Hoàng Thị Loan ở Nam Đàn Nghệ An nhằm mục tiêu giúp học sinh hiểu biết về thân mẫu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ đó nhận thức rõ hơn về nguồn cội và truyền thống uống nước nhớ nguồn Hoạt động này không chỉ góp phần giáo dục toàn diện mà còn phát triển năng lực nhận biết, kỹ năng ứng xử, giao tiếp, cũng như khả năng thu thập thông tin và phân tích đánh giá Qua đó, học sinh sẽ hình thành thái độ tôn trọng và yêu quý các di tích lịch sử.
- Thăm viếng mộ bà nội của Bác, mộ em trai Nguyễn Sinh Xin và mộ thân sinh của Người - bà Hoàng Thị Loan.
- Nghe hướng dẫn viên thuyết minh về di tích.
- Trong quá trình trải nghiệm HS được tự tham quan, chụp ảnh, sưu tầm tư liệu chuẩn bị cho bài tập thu hoạch sau buổi trải nghiệm.
KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
Để đánh giá hiệu quả tổ chức HĐTNST trong dạy học Lịch sử, chúng tôi tập trung vào việc tìm hiểu cội nguồn lịch sử văn hóa truyền thống và hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 Đồng thời, chúng tôi cũng kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề tài và đánh giá hiệu quả của các đề xuất trong nghiên cứu.
PHIẾU KHẢO SÁT VỀ HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
THEO HÌNH THỨC TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO
Họ và tên học sinh: ……… Lớp: ………
Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo trong trường phổ thông Ý kiến của HS (%)
Rất cần thiết cần thiết
Theo em việc tổ chức hoạt động dạy học TNST trong học tập môn Lịch sử là như thế nào?
Mức độ hứng thú của em khi tham gia các hoạt động học tập
TNST trong môn Lịch sử?
Hoạt động học tập trải nghiệm trong dạy học Lịch sử đã giúp gì cho em trong học tập bộ môn cũng như hướng nghiệp?
- Cung cấp, bồi dưỡng kiến thức cho HS một cách chân thực, sâu sắc nhất Gắn những kiến thức trong sách vở với thực tiễn.
- Phát triển ngôn ngữ, khả năng giao tiếp, thuyết trình, nghiên cứu tài liệu lịch sử
- Giáo dục tư tưởng, tình cảm cho HS
- Định hướng nghề nghiệp cho
Kết quả khảo sát việc áp dụng thí điểm nội dung chương trình này tại một số lớp ở trong nhà trường.
1 Theo em việc tổ chức hoạt động dạy học TNST trong học tập môn
Lịch sử là như thế nào?
2 Mức độ hứng thú của em khi tham gia các hoạt động học tập
3 Hoạt động học tập trải nghiệm trong dạy học sử
Lich đã giúp gì cho em trong học tập bộ môn cũng như hướng nghiệp?
- Cung cấp, bồi dưỡng kiến thức cho HS một cách chân thực, sâu sắc nhất Gắn những kiến thức trong sách vở với thực tiễn.
- Phát triển ngôn ngữ, khả năng giao tiếp, thuyết trình, nghiên cứu tài liệu lịch sử.
- Giáo dục tư tưởng, tình cảm cho HS 55 75.3 Định hướng nghề nghiệp cho HS 45 61.6
Các hoạt động trải nghiệm trong dạy học Lịch sử là cần thiết, giúp học sinh hứng thú và tiếp thu tri thức một cách chân thực Những hoạt động này không chỉ cung cấp kiến thức sâu sắc mà còn phát triển năng lực giao tiếp và thuyết trình cho học sinh Để xác thực thông tin, chúng tôi đã tiến hành khảo sát việc áp dụng thí điểm chương trình này đối với một số giáo viên trong trường học.
PHIẾU KHẢO SÁT VỀ HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐÔNG DẠY HỌC
THEO HÌNH THỨC TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO
Họ và tên Giáo viên: ……… Bộ môn giảng dạy: ……… Trường THPT ………
TT Hoạt động dạy học theo hình thức trải nghiệm sáng tạo trong trường phổ thông Ý kiến của GV (%) Đồng Ý
1 Kích thích hứng thú học tập, sáng tạo của HS
2 Hình thành, phát triển các năng lực của HS
Giờ học sôi nổi, hào hứng hơn, không bị bó hẹp bởi không gian và thời gian.
Rèn luyện cho HS kĩ năng giao tiếp, trình bày, thuyết trình trước đám đông.
5 HS chủ động tìm tòi, tích lũy kiến thức.
6 Thiết thực trong giáo dục hướng nghiệp cho HS
Sau quá trình khảo sát 30 giáo viên trong nhà trường, kết quả thu được như sau:
TT Ý kiến của GV (%) Đồng Ý
1 Kích thích hứng thú học tập, sáng tạo của
2 Hình thành, phát triển các năng lực của
3 Giờ học sôi nổi, hào hứng hơn, không bị bó hẹp bởi không gian và thời gian 100% 0% 0%
Rèn luyện cho HS kĩ năng giao tiếp, trình bày, thuyết trình trước đám đông 83% 17% 0%
5 HS chủ động tìm tòi, tích lũy kiến thức 86.6% 13.4% 0%
6 Thiết thực trong giáo dục hướng nghiệp cho HS 66.6% 33.4% 0%
Theo ý kiến của các giáo viên sau khi tổ chức, hoạt động dạy học theo hình thức TNST được đánh giá là rất cần thiết và hiệu quả.
Sau những chuyến hành trình trải nghiệm và hoạt động sáng tạo, học sinh trở nên phấn khởi và hào hứng hơn với môn Lịch sử Đặc biệt, học sinh lớp 12 có cơ hội thể hiện năng lực, khám phá năng khiếu và sở thích của bản thân, từ đó định hướng nghề nghiệp phù hợp.