đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh thông qua dạy học bài chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ 2 chương trình lịch sử lớp 11

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT NGUYỄN DUY TRINH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC BÀI: CHIẾ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT NGUYỄN DUY TRINH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC BÀI: CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT 1914 - 1918 VÀ CHIẾN

TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI 1939 - 1945

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học - côngnghệ và xu thế toàn cầu hóa đã đặt ra những thời cơ và thách thức to lớn cho đấtnước ta Việt Nam cũng trên đà phát triển và xem giáo dục là công cụ mạnh nhất

để theo kịp với các nước phát triển trên thế giới Trong những năm gần đây, nghịquyết của đại hội Đảng và nhiều văn kiện khác của nhà nước, của bộ Giáo dục -Đào tạo đều nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp Đó là một nhiệm vụ quan trọngcủa tất cả các cấp học và bậc học ở nước ta, nhằm đào tạo những con người tíchcực, tự giác, năng động sáng tạo, có năng lực giải quyết vấn đề, vận dụng kiến thứcvào cuộc sống

Năm học 2020 - 2021 là năm thứ hai mươi thực hiện chủ trương của nghànhgiáo dục Đào tạo là: phải thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy từ phươngpháp dạy học "cũ - thụ động" thầy đọc trò chép sang phương pháp dạy học tích cực

- chủ động, sáng tạo theo hướng" phát huy trí lực của học sinh, lấy học sinh làmtrung tâm" Cũng như các thầy cô giáo khác bản thân tôi là giáo viên dạy bộ mônlịch sử, tôi cũng đã luôn trăn trở, tìm tòi, từng bước thực hiện đổi mới phươngpháp giảng dạy theo yêu cầu của nghành giáo dục Hiện nay Bộ giáo dục và đàotạo đã ban hành chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển phẩmchất và năng lực học sinh

Việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực có ý nghĩa to lớn trong việc thựchiện mục tiêu giáo dục của bộ môn Lịch Sử Đó là "bồi dưỡng học sinh lòng yêuquê hương, đất nước gắn liền với chủ nghĩa xã hội, lòng tự hào dân tộc cónhững phẩm chất cần thiết của người công dân:thái độ tích cực trong việc thựchiện nghĩa vụ, trách nhiệm đối với đất nước - cộng đồng;yêu lao động, sống nhân

ái, có kỉ luật, tôn trọng và làm theo luật pháp, đoàn kết dân tộc và quốc tế Để thựchiện chức năng vai trò đó đòi hỏi phải có phương pháp dạy học phù hợp Các đồngchí lãnh đạo Đảng và nhà nước ta từng căn dặn và nhắc nhở chúng ta về phươnghướng và yêu cầu cơ bản của việc giảng dạy lịch sử “dạy sử cũng như bất cứ cái gìđòi hỏi người thầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắt cái trí nhớphải làm việc, bắt nó ghi chép rồi tả lại” Vì vậy tôi đã tìm hiểu các phương phápdạy học mới, các kĩ thuật dạy học tích cực phù hợp, kết hợp linh hoạt trong các tiếtdạy nhằm phát triển năng lực học sinh

Giải pháp "đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh thông qua dạy học bài chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ 2 chương trình lịch sử lớp 11" được xây dựng với mong muốn góp một

phần nhỏ bé để nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử, phát triển một số phẩmchất và năng lực cho học sinh THPT

2 ĐỐI TƯỢNG PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là phương pháp dạy học theo định hướng phát triển nănglực

- Khách thể nghiên cứu là học sinh lớp 11

2.2 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu

- Phạm vi đề tài

Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ, đề tài tập trung đi sâu vào tìm hiểu một sốphương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh THPTthông qua bài học chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ 2,chương trình lịch sử 11 Đồng thời tiến hành điều tra học sinh của trường để từ đó

đề xuất những biện pháp sư phạm hướng dẫn hoạt động học cho học sinh TrườngTHPT Nguyễn Duy Trinh từ đó phát huy hiệu quả bài học Lịch sử

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 8 năm học 2020 đến tháng 3 năm 2021

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành được nhiệm vụ của đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:Nghiên cứu các tài liệu về lý luận dạy học, tâm lý học, sách giáo khoa lịch sử

11, chuẩn kiến thức kỹ năng lịch sử 11, sách giáo viên và các tài liệu tham khảokhác Đặc biệt nghiên cứu về sự đổi mới phương pháp giảng dạy của nghành liênquan đến đề tài Trên cơ sở đó để phân tích, tổng hợp và rút ra những vấn đề cầnthiết của đề tài

Trong quá trình nghiên cứu, bản thân trực tiếp trao đổi, làm việc với học sinh ,đồng nghiệp, bản thân sử dụng các phương pháp như: điều tra, khảo sát, quan sátsản phẩm, trao đổi để nắm bắt tình hình, năng lực nhận thức thực tế của họcsinh trường tôi trực tiếp giảng dạy

Học hỏi phương pháp hay từ đồng nghiệp, đúc kết kinh nghiệm từ thực tiễngiảng dạy, từ thực tế việc học bộ môn lịch sử của học sinh Từ đó phát huy hiệuquả của việc giảng dạy bộ môn lịch sử trong nhà trường, góp phần hình thành nănglực cần thiết cho học sinh

PHẦN II: NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

3

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN NHẰM ĐỔI MỚI MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THÔNG QUA BÀI DẠY CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT VÀ CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ 2

1.1 Dạy học lịch sử theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.1.1 Năng lực cần đạt của học sinh trong môn lịch sử

Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có

và qúa trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiếnthức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí thựchiện thành công một hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong nhữngđiều kiện cụ thể

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã xác định mục tiêu hình thành và pháttriển cho học sinh các năng lực cốt lõi gồm các năng lực chung và các năng lực đặcthù

Chương trình môn lịch sử góp phần phát triển các năng lực chung sau:

- Năng lực tự chủ và tự học được thể hiện qua năng lực tư duy độc lập, tư duy phêphán, biết nhìn nhận, tiếp cận cùng một sự kiện, quá trình, nhân vật lịch sử từnhiều góc độ khác nhau, tự tổ chức, quản lý các hoạt động học tập Khả năng tựhọc thể hiện khi học sinh biết tự đặt câu hỏi, biết tự tìm nguồn thông tin, biết trả lờicâu hỏi môn lịch sử;học sinh biết tự tìm nguồn thông tin, tri thức bổ sung

- Năng lực giao tiếp và hợp tác:thông qua môn học giúp học sinh phát triển nănglực đối thoại liên văn hóa, tôn trọng sự khác biệt, hướng tới sự hòa giải và hợp táctrên cơ sở nắm được những đặc trưng của lịch sử, văn hóa của dân tộc Việt Nam.Đồng thời có thái độ tích cực trong việc góp phần chung tay giải quyết các vấn đềcủa xã hội và nhân loại như ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ hòa bình và pháttriển bền vững

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo thể hiện ở việc học sinh biết thực hiện cácthao tác tư duy phân tích, tổng hợp, diễn dịch, quy nạp trong giải quyết vấn đề theonguyên tắc của tư duy phê phán, biết suy luận khoa học, có khả năng phát hiện vàgiải quyết vấn đề mới đặc biệt là những vấn đề về mối quan hệ giữa quá khứ vớihiện đại, giữa Việt Nam với thế giới

Ngoài ra môn lịch sử còn góp phần tăng cường năng lực tin học cho học sinh Chương trình môn lịch sử góp phần hình thành cho học sinh những thành phầnnăng lực đặc thù sau:

- Tìm hiểu lịch sử:học sinh nhận diện được các loại hình tư liệu lịch sử;hiểu đượcnội dung, khai thác và sử dụng được tư liệu lịch sử trong qúa trình học tập Táihiện và trình bày được sự kiện lịch sử trong quá trình học tập từ đơn giản đến phứctạp; xác định được các sự kiện lịch sử trong không gian và thời gian cụ thể

4

- Nhận thức và tư duy lịch sử: Học sinh giải thích được nguồn gốc, sự vận độngcủa các sự kiện lịch sử từ đơn giản đến phức tạp;chỉ ra được qúa trình phát triểncủa lịch sử; so sánh được sự tương đồng và khác biệt của các sự kiện lịch sử, lí giảiđược các mối quan hệ nhân quả trong tiến trình lịch sử Đưa ra được ý kiến nhậnxét, đánh giá của cá nhân về các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử;hiểu được sựtiếp nối và thay đổi của lịch sử; biết suy nghĩ theo những chiều hướng khác nhaukhi xem xét, đánh giá về một sự kiện lịch sử

- Vận dụng kiến thức kĩ năng đã học:Học sinh bước đầu có thể rút ra được bài họclịch sử và vận dụng kiến thức lịch sử để giải những vấn đề thực tiễn của cuộc sống;

tự tìm hiểu những vấn đề lịch sử, có ý thức và năng lực tự học lịch sử suốt đời

1.1.2 Khái niệm về phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học lịch sử

Phương pháp dạy học và giáo dục được hiểu là cách thức, con đường hoạt độngchung giữa người dạy và người học, trong những điều kiện dạy học, giáo dục xácđịnh Có thể phân loại phương pháp dạy học theo ba bình diện gồm quan điểm dạyhọc, phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học

Quan điểm dạy học (PPDH theo nghĩa rộng) là những định hướng tổng thể chocác hành động, thường dựa trên lý thuyết học tập hoặc cơ sở lí luận hoặc dạy họcchuyên nghành Ví dụ: dạy học lấy người học làm trung tâm, dạy học giải quyếtvấn đề, dạy học khám phá, dạy học hợp tác, dạy học có ứng dụng công nghệ thôngtin

Phương pháp dạy học (PPDH theo nghĩa hẹp) là cách thức hoạt động của giáoviên và học sinh, trong điều kiện dạy học xác định, nhằm đạt được mục tiêu dạyhọc Ví dụ:thuyết trình, đàm thoại, trực quan, thực hành, thảo luận, đóng vai

Kĩ thuật dạy học là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh trongcác tình huống nhỏ nhằm thực hiện và điều chỉnh quá trình dạy học Ví dụ: Côngnão, phòng tranh, mảnh ghép, sơ đồ tư duy, khăn trải bàn, KWL, KWLH

Mỗi phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học đều có ưu điểm và hạn chế nhấtđịnh Điều quan trọng là trên cơ sở khả năng học sinh, giáo viên; tính chất của hoạtđộng cụ thể trong kế hoạch dạy học; điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường giáoviên lựa chọn phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học phù hợp để đạt mục tiêu dạyhọc đã đề ra

Dạy học phát triển năng lực thể hiện sự quan tâm tới việc người học làm được

gì chứ không đơn thuần là chỉ biết được gì; quan tâm người dạy sẽ dạy như thế nào

để hình thành năng lực của người học chứ không dừng lại ở việc cung cấp kiếnthức cho người học Xu hướng dạy học hiện nay là xu hướng hiện đại về phươngpháp, kĩ thuật dạy học phát triển năng lực, phẩm chất; bao gồm các chiều hướng cụthể như sau:

5

- Lựa chọn, sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học rèn luyện phương pháphọc, hình thành kĩ năng tự học; bồi dưỡng hứng thú và lòng say mê học tập chohọc sinh như dạy học bằng sơ đồ tư duy, công não

- Lựa chọn, sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, độc lập nhậnthức; phát triển tư duy sáng tạo ở học sinh như dạy học khám phá, dạy học giảiquyết vấn đề, phương pháp trò chơi

- Giáo viên cần khai thác các phương tiện dạy học, đặc biệt là phương tiện hiện đạinhư các ứng dụng, công cụ công nghệ thông tin và truyền thông nhằm đạt hiệuquả tối ưu trong dạy học

- Đặc biệt giáo viên cần lựa chọn được các phương pháp và kĩ thuật dạy học phùhợp với khả năng học sinh, giáo viên; tính chất của hoạt động cụ thể trong kếhoạch dạy học, điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường nhằm đạt mục tiêu pháttriển phẩm chất, năng lực đã đề ra

1.1.3 Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trong dạy học lịch sử

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh làmột vấn đề có tính cấp thiết trong quá trình dạy và học ngày nay Giúp học sinh đượcphát triển các năng lực chung như: năng lực tự và tự học, năng lực giao tiếp và hợptác, năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo Phát triển các năng lực đặc thù như năng lựctìm hiểu lịch sử, năng lực nhận thức và tư duy lịch sử, năng lực vận dụng kiến thức và

Thông qua việc đổi mới phương pháp dạy học giúp các em phát triển năng lực

tư duy độc lập, tư duy phê phán Học sinh biết tự tìm kiếm, phân tích các thông tinlịch sử , biết tự hoàn thành những nhiệm vụ học tập cần thiết

- Về các năng lực đặc thù: đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực góp phần hình thành cho học sinh những năng lực đặc thù như năng lực tìm hiểu lịch sử;nhận thức và tư duy lịch sử;vận dụng kiến thức, kĩ năng cho học sinh

Nhận thức lịch sử của học sinh trong học tập ở trường phổ thông là quá trình đi

từ “biết” đến “hiểu” và cuối cùng là “vận dụng” Bởi khi học lịch sử không phảichúng ta thuộc lòng tất cả những sự kiện, hiện tượng mà quan trọng là các em nhậnthức được gì khi học xong những tri thức đó

6

Thông qua việc đổi mới phương pháp, người dạy đã hình thành và phát triểntoàn diện các em về năng lực nhận thức (tri giác, tưởng tượng, trí nhớ, tư duy );năng lực thực hành (chế tạo, sử dụng các đồ dùng trực quan khi cần thiết); các kĩnăng, kỹ xảo như phân tích, so sánh, đánh giá các sự kiện hiện tượng lịch sử; kỹnăng hình thành kiến thức, kỹ năng xử lý thông tin, kỹ năng sưu tầm sử dụng tàiliệu tham khảo Tất cả các yếu tố đó đều cần thiết cho quá trình học tập của họcsinh

Thông qua việc đổi mới phương pháp không chỉ giúp các em nắm vững kiếnthức lịch sử, từ đó giáo dục cho học sinh những tư tưởng, tình cảm tốt đẹp, mà cònhình thành ở các em những phẩm chất, thái độ như tính tự giác, tích cực, độc lập,kiên nhẫn, tự tin và chuyên cần trong lao động học tập "Tính tích cực nhận thức làtrạng thái của học sinh đặc trưng ở khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ, và nghị lựccao trong quá trình nắm vững kiến thức”

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỔI MỚI MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THÔNG QUA BÀI DẠY CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT VÀ CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ 2

2.1 Thuận lợi và khó khăn

2.1.1 Thuận lợi:

- Bản thân tôi được sự quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện của lãnh đạo, giáo viên nhà

trường tôi đang giảng dạy Đặc biệt năm học này nhà trường đã lắp đặt hệ thốngmáy chiếu, hệ thống phòng học thông minh tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện đổimới phương pháp dạy học toàn diện, đồng bộ, nâng cao chất lượng dạy và học

- Đội ngũ Giáo viên môn lịch sử có 4 người, đều đã có kinh nghiệm, đoàn kết giúp

đỡ lẫn nhau, tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy

- Bản thân là một giáo viên nhiệt huyết, gần gũi với học sinh, có tâm huyết vớinghề, luôn có tinh thần cầu thị ham học hỏi, thường xuyên ứng dụng công nghệthông tin vào qúa trình dạy học

- Học sinh đa số có ý thức trong hoạt động học như nhiều học sinh đã chủ động tìmtòi, khám phá kiến thức lịch sử, ở trên lớp chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ,tích cực thảo luận trả lời các câu hỏi mà giáo viên đưa ra; về nhà các em đã chuẩn

bộ môn chỉ vì nhu cầu trước mắt chứ không xuất phát từ đam mê Do đó một số em

7

học sinh chưa có ý thức học tập, thậm chí còn xem thường môn học Vì vậy rất khókhăn cho giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Điều kiện cơ sở vật chất mặc dù đã được đầu tư nhưng vẫn còn thiếu cho việcdạy học bộ môn lịch sử đặc biệt là đồ dùng trực quan, phòng học bộ môn Việcphát triển năng lực, học sinh chưa được quan tâm đúng mực, toàn diện

3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH THÔNG QUA BÀI DẠY CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT VÀ CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ 2

3.1 Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học

Việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn bộquá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nângcao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, nhóm đôi và dạy học cáthể là những hình thức xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗi một hình thức

có những chức năng riêng Tình trạng độc tôn của dạy học toàn lớp và sự lạmdụng phương pháp thuyết trình cần được khắc phục, đặc biệt thông qua làm việcnhóm Trong thực tiễn dạy học ở trường phổ thông hiện nay, nhiều giáo viên đã cảitiến bài lên lớp theo hướng kết hợp thuyết trình của giáo viên với hình thức làmviệc nhóm, góp phần tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh Tuy nhiênhình thức làm việc nhóm rất đa dạng, không chỉ giới hạn ở việc giải quyết cácnhiệm vụ học tập nhỏ xen kẽ trong bài thuyết trình, mà còn có những hình thứclàm việc nhóm giải quyết những nhiệm vụ phức hợp, có thể chiếm một hoặc nhiềutiết học, sử dụng những phương pháp chuyên biệt như phương pháp đóng vai, sửdụng tranh biếm họa, dạy học trực quan Mặt khác, việc bổ sung dạy học toànlớp bằng làm việc nhóm xen kẽ trong một tiết học mới chỉ cho thấy rõ việc tích cựchoá “bên ngoài” của học sinh Muốn đảm bảo việc tích cực hoá “bên trong” cầnchú ý đến mặt bên trong của phương pháp dạy học, vận dụng dạy học giải quyếtvấn đề và các phương pháp dạy học tích cực khác

Bản thân tôi ý thức được sự hứng thú trong học tập có tác dụng to lớn như thếnào trong việc tiếp thu kiến thức của học sinh

GV phải thay đổi phương pháp dạy học từ lấy thầy làm trung tâm sang lấy tròlàm trung tâm, GV chỉ là người hướng dẫn, dẫn dắt HS lĩnh hội tri thức mới

Sử dụng phương tiện hiện đại kết hợp phương tiện truyền thống để lôi cuốn,hấp dẫn học sinh, khiến các em vui mà học chứ không học miễn cưỡng

Phải rèn luyện ngôn ngữ lịch sử cho học sinh, hướng dẫn học sinh phát biểusuy nghĩ, lí luận của mình thành lời một cách chính xác, đúng thuật ngữ lịch sử

Gv phải rèn cho HS có tư duy độc lập, có kỹ năng thảo luận nhóm một cáchchủ động, hiệu quả

3.2 Sử dụng kĩ thuật KWL/KWLH

8

Kĩ thuật KWL/KWLH (Know- Want- Learn) là cách tổ chức hoạt động học tậptrong đó bắt đầu bằng việc học sinh sử dụng bảng KWL để viết tất cả những điều

đã biết và muốn biết liên quan đến vấn đề học tập Trong và sau quá trình học tập,học sinh sẽ tự trả lời về những câu hỏi muốn biết và ghi nhận lại những điều đã họcvào bảng

Ví dụ 1:

Tôi đã vận dụng kĩ thuật KWL ở hoạt động khởi động trước khi vào bài mới Tôigiao nhiệm vụ cho học sinh, sử dụng kĩ thuật KWL/KWLH để giới thiệu nội dung

về chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)

Tổ chức thực hiện như sau:

- Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ học tập:Giáo viên sử dụng kỹ thuật K - W - L- Hyêu cầu học sinh hoạt động cá nhân, chuẩn bị bài, điền sẵn câu trả lời số 1 và 2 (K,W) ở nhà

K: Những bức ảnh gợi cho các em điều gì khi nhắc đến chiến tranh thế giới thứ

nhất?Nêu hiểu biết của em về cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất?

Học sinh nêu những cụm từ/ý tưởng liên quan đến chiến tranh thế giới thứ nhất W: Em có mong muốn tìm hiểu thêm vấn đề gì khi học về cuộc chiến tranh thếgiới thứ nhất?

Giáo viên chọn một vài ý tưởng thú vị liên quan đến bài học và gợi ý học sinh

về nhà suy nghĩ trước:các em mong muốn tìm hiểu thêm vấn đề gì khi học về cuộcchiến tranh thế giới thứ nhất?

- Trong tiết dạy, giáo viên thu bảng KWLH, tìm hiểu nhanh những kiến thức HS

đã biết và muốn biết về bài học Đây là phần đầu tiên trong bài học về chiến tranhthế giới thứ nhất, dành 5 phút cho hoạt động này

- Giáo viên sử dụng kĩ thuật K W L H trên lớp, tổ chức hoạt động cá nhân, bướcđầu tạo biểu tượng cho học sinh về chiến tranh thế giới thứ nhất, những hậu quảthảm khốc chiến tranh gây ra

L: Em có suy nghĩ gì sau khi học xong bài chiến tranh thế giới thứ nhất? Từ đó emhãy làm rõ tính chất cuộc chiến tranh này?

9

H: Suy nghĩ của em về chiến tranh? Sau chiến tranh nguyện vọng tha thiết nhất củanhân loại là gì?

Giáo viên tổ chức thảo luận những vấn đề có liên quan đến nội dung hoạt động

mà học sinh đã nêu trong suốt tiến trình học học sinh phải nêu được nhận xét cánhân về nguyên nhân bùng nổ, hậu quả, tính chất chiến tranh thế giới thứ nhất Giáo viên dùng kĩ thuật KWLH để giao bài tập về nhà cho học sinh: Trình bàysuy nghĩ của em về chiến tranh Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ hòabình thế giới Giáo viên yêu cầu học sinh hoàn thành 2 ô K, W trước ở nhà Hai ô

L, H sẽ hoàn thành trong quá trình học tập bài học

Nguyên nhânbùng nổ chiếntranh thế giới thứnhất là gì?Em cósuy nghĩ gì saukhi học xong bàichiến tranh thếgiới thứ nhất?Từ

đó hãy làm rõ tínhchất cuộc chiếntranh này

Trình bày suynghĩ của em về

“chiến tranh”.Trách nhiệm củathế hệ trẻ trongviệc giữ gìn hòabình thế giới đượcbiểu hiện như thếnào?

Thông qua việc vận dụng kĩ thuật KWLH trong ví dụ nêu trên sẽ hình thànhđược năng lực nhận thức và tư duy lịch sử như học sinh phân tích được nguyênnhân bùng nổ cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất Học sinh thấy được tính chất tànbạo, phi nghĩa của cuộc chiến tranh Học sinh phát triển tốt năng lực tự chủ, tự học.Học sinh biết đặt các câu hỏi liên quan đến chiến tranh thế giới thứ nhất Học sinhbiết tự tìm nguồn thông tin, tri thức bổ sung, biết tổ chức thông tin thu thập được

về cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất

Ví dụ 2:

Tôi đã vận dụng kĩ thuật KWL ở hoạt động khởi động trước khi vào bài mới Tôigiao nhiệm vụ cho học sinh, sử dụng kĩ thuật KWL/KWLH để giới thiệu nội dung

về chiến tranh thế giới thứ hai(1939- 1945)

Tổ chức thực hiện như sau:

- Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ học tập: Giáo viên sử dụng kỹ thuật K- W- L- Hyêu cầu học sinh hoạt động cá nhân, chuẩn bị bài, điền sẵn câu trả lời số 1 và 2 (K,W) ở nhà

K: Nêu hiểu biết của em về cuộc chiến tranh thế giới thứ hai?

Học sinh nêu những cụm từ/ý tưởng liên quan đến chiến tranh thế giới thứ hai W: Em có mong muốn tìm hiểu thêm vấn đề gì khi học về cuộc chiến tranh thếgiới thứ hai?

10

Giáo viên chọn một vài ý tưởng thú vị liên quan đến bài học và gợi ý học sinh vềnhà suy nghĩ trước: các em mong muốn tìm hiểu thêm vấn đề gì khi học về cuộcchiến tranh thế giới thứ hai?

- Trong tiết dạy, giáo viên thu bảng KWLH, tìm hiểu nhanh những kiến thức HS

đã biết và muốn biết về bài học Đây là phần đầu tiên trong bài học về chiến tranhthế giới thứ hai, dành 5 phút cho hoạt động này

- Giáo viên sử dụng kĩ thuật K W L H trên lớp, tổ chức hoạt động cá nhân, bướcđầu tạo biểu tượng cho học sinh về chiến tranh thế giới thứ hai, những hậu quảthảm khốc chiến tranh gây ra

L: Em có suy nghĩ gì sau khi học xong bài chiến tranh thế giới thứ hai? Từ đó emhãy làm rõ tính chất cuộc chiến tranh này ở giai đoạn thứ nhất và giai đoạn thứ hai.H: Suy nghĩ của em về chiến tranh? Vì sao hòa bình trở thành yêu cầu cấp thiết củanhân loại tiến bộ? Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn hòa bình thế giới.Những thắng lợi của quân đồng minh trước chủ nghĩa phát xít có tác động như thếnào đối với cách mạng Việt Nam?

Giáo viên tổ chức thảo luận những vấn đề có liên quan đến nội dung hoạt động

mà học sinh đã nêu trong suốt tiến trình học Học sinh phải nêu được nhận xét cánhân về nguyên nhân bùng nổ, hậu quả, tính chất chiến tranh thế giới thứ hai ởtừng giai đoạn

Giáo viên dùng kĩ thuật KWLH để giao bài tập về nhà cho học sinh: Suy nghĩcủa em về chiến tranh? Vì sao hòa bình trở thành yêu cầu cấp thiết của nhân loạitiến bộ? Những tháng lợi của quân đồng minh trước chủ nghĩa phát xít có tác độngnhư thế nào đối với cách mạng Việt Nam? Giáo viên yêu cầu học sinh hoàn thành

2 ô K, W trước ở nhà Hai ô L, H sẽ hoàn thành trong quá trình học tập bài học

đề gì khi học vềchiến tranh thếgiới thứ hai

Nguyên nhân bùng

nổ chiến tranh thếgiới thứ hai là gì?

Em có suy nghĩ gìsau khi học xongbài chiến tranh thếgiới thứ hai?Từ đóhãy làm rõ tínhchất cuộc chiếntranh này ở từnggiai đoạn

Trình bày suy nghĩcủa em về “chiếntranh” Vì sao hòabình trở thành yêucầu cấp thiết củanhân loại tiến bộ?Những tháng lợicủa quân đồngminh trước chủnghĩa phát xít cótác động như thếnào đối với cáchmạng Việt Nam?Thông qua việc vận dụng kĩ thuật KWLH trong ví dụ nêu trên sẽ hình thànhđược năng lực nhận thức và tư duy lịch sử như học sinh phân tích được nguyênnhân bùng nổ cuộc chiến tranh thế giới thứ hai Học sinh thấy được tính chất tànbạo, phi nghĩa của cuộc chiến tranh Đồng thời học sinh thấy được vai trò to lớn

11

của Liên Xô, Anh, Mĩ trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít Học sinh phát triểntốt năng lực tự chủ, tự học Học sinh biết đặt các câu hỏi liên quan đến chiến tranhthế giới thứ hai Học sinh biết tự tìm nguồn thông tin, tri thức bổ sung, biết tổ chứcthông tin thu thập được về cuộc chiến tranh thế giới thứ hai

3 3 Phương pháp dạy học hợp tác:

Sử dụng dạy học hợp tác trong dạy học Lịch sử không chỉ giúp phát triển nănglực giao tiếp, hợp tác, tự học, tự chủ cho HS mà còn tạo cơ hội để hình thành vàphát triển năng lực lịch sử cho HS

Khi sử dụng dạy học hợp tác, GV cần lưu ý: nên giao những nhiệm vụ phứctạp, đủ độ khó Khi giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh cần đầy đủ, rõ ràng; đánhgiá nhận xét cần cụ thể thể hiện sự đóng góp của từng cá nhân cũng như sự hợp táctrong nhóm

Trong môn Lịch sử, dạy học hợp tác có thể thực hiện ở một số hình thức nhưsau: thảo luận nhóm, seminar, tranh luận, đóng vai Trong đó, thảo luận nhómđược xem là hình thức cơ bản và đơn giản nhất trong dạy học hợp tác Để hoạtđộng nhóm diễn ra hiệu quả thì GV cần lưu ý: (1) Chia nhóm vừa đủ nhỏ (4- 5thành viên/ nhóm) để có thể hoàn thành nhiệm vụ trong thời gian ngắn và đảm bảomọi thành viên đều có thể đóng góp ý kiến; (2) Thời gian thảo luận đủ dài để cácthành viên được trình bày ý kiến; (3) Nội dung thảo luận nên chọn lọc để đảm bảocần đến sự trao đổi, hợp tác của nhiều người; (4) Không gian thảo luận cần đảmbảo cho các thành viên có thể nhìn và nghe thấy nhau; (5) Nhiệm vụ của mỗi thànhviên cần rõ ràng để tránh ỷ lại vào thành viên khác Ở mức độ cộng tác, HS đượcgiao sẵn chủ đề nội dung thảo luận; ở mức độ hợp tác, HS tự đề xuất vấn đề thảoluận và tiến hành thảo luận

Ví dụ 1:

- Đối với bài chiến tranh thế giới thứ nhất ở hoạt động 1 quan hệ quốc tế trướcchiến tranh Nguyên nhân của chiến tranh Tôi đã sử dụng hình thức hoạt độngnhóm, kết hợp phương pháp trực quan để phát triển phẩm chất, năng lực cho họcsinh

Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh đọc thông tin mục I, sách giáokhoa, trang 31, 32 để tìm hiểu về nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh thế giới thứnhất

Hoạt động nhóm:Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, thời gian 3 phút Các nhómthảo luận trên cơ sở hoàn thành phiếu học tập: ghi tên nhóm, nhóm trưởng, tênthành viên và thảo luận những nội dung mà giáo viên yêu cầu

Nhiệm vụ các nhóm: Từ biểu đồ chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ

XX và biểu đồ tỉ lệ xâm chiếm thuộc địa hãy thảo luận về những nội dung liênquan đến thế giới cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

1 Đặc điểm nổi bật của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

2 Xác định những mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX?

3 Ảnh hưởng của những mâu thuẫn đó đến quan hệ quốc tế cuối thế kỉ XIX đầuthế kỉ XX?

Bước 2: Các nhóm thảo luận thời gian 3 phút, trả lời câu hỏi vào phiếu học tập,chuẩn bị báo cáo kết qủa trước lớp, xác định nội dung, cách trình bày kết quả Bước 3: Giáo viên yêu cầu đại diện một nhóm trình bày sản phẩm, học sinh tronglớp lắng nghe và bổ sung

13

Chú thích

Tỉ lệ xâm chiếm thuộc địa của

các nước đế quốc ở châu Phi

Giáo viên trao đổi với học sinh làm rõ những nội dung chính, từ đó tạo ra sảnphẩm chuẩn

Giáo viên: Nêu lợi thế và hạn chế của khối các nước đế quốc già và khối các nước

đế quốc trẻ?

Gợi ý đáp án của giáo viên:

- Đế quốc già có hệ thống thuộc địa rộng lớn, nhưng hạn chế về cơ sở vật chất

- Đế quốc trẻ:đang vươn lên mạnh mẽ về kinh tế nhưng lại có quá ít thuộc địa Giáo viên: Sự phân chia thuộc địa không đều dẫn đến hậu quả gì?

>> Mâu thuẫn giữa các nước về vấn đề thuộc địa

Giáo viên: Các cuộc chiến tranh giành thuộc địa cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XXchứng tỏ điều gì?

>> Mâu thuẫn giữa các nước về thuộc địa không thể điều hòa được chỉ có thể giảiquyết bằng chiến tranh

Giáo viên: Trung tâm của mối quan hệ quốc tế ở châu Âu?

>> Mối mâu thuẫn giữa Đức với Anh

Bước 4 Giáo viên nhận xét, chốt lại kiến thức cơ bản

- Cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX sự phát triển không đều của chủ nghĩa tư bản

đã làm thay đổi tương quan lực lượng giữa các nước đế quốc: đế quốc già và đếquốc trẻ

- Giữa các nước đế quốc xuất hiện nhiều mâu thuẫn, trong đó mâu thuẫn về thuộcđịa gay gắt

- Tại châu Âu xuất hiện 2 khối quân sự: Liên minh - Hiệp ước

>> Hai khối quân sự ráo riết chạy đua vũ trang, chuẩn bị cho chiến tranh

- Tâm điểm của châu Âu là mâu thuẫn giữa Đức với Anh

- Ngày 28/6/1914, Thái tử Áo - Hung bị ám sát Đức chớp lấy cơ hội đó gây chiếntranh

Học sinh rút ra nguyên nhân sâu xa và nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bùng nổchiến tranh thế giới thứ 1 Giáo viên sử dụng sơ đồ để củng cố kiến thức cho họcsinh trước khi chuyển sang tìm hiểu diễn biến của cuộc chiến tranh

14

ĐẾ QUỐC

“GIÀ”

ANH, PHÁP

ĐẾ QUỐC

“TRẺ”

ĐỨC,MĨ

- Thị trường

Ví dụ 2:Tìm hiểu về diễn biến chiến tranh thế giới thứ nhất giáo viên sử dụngphương pháp hoạt động nhóm:giáo viên giao nhiệm vụ học tập cần cụ thể, rõ ràng

Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu sách giáo khoa, căn cứ vào bảng mẫu, lựachọn mảnh ghép phù hợp để hoàn thành diễn biến cuộc chiến tranh ở giai đoạn 1(các mảnh ghép có nội dung về diễn biến chiến tranh ở giai đoạn 1 của cuộc chiếntranh.)

Bảng mẫu: Giai đoạn thứ nhất (1914- 1916)

1914

1915

1916

Bảng chuẩn hóa kiến thức của giáo viên:

1914 - 3/8 Đức tràn sang Bỉ, đánh vào - Chiếm Bỉ, Pa - ri lâm nguy

15

Ź căn cứ vào bảng mẫu

Ź nghiên cứu thông tin sgk

Ź chọn mảnh ghép phù hợp dán vào bảng.

Thời gian: 5 phút Thành viên: 3 bàn/nhóm.

Kết thúc thảo luận

Ź Ź Ź trao đổi phiếu chấm chéo

theo thứ tự nhóm 1-2-3-4-1

- Nga tấn công vào Đông Phổ - Cứu nguy cho Pa - ri

1915 - Đức Áo - Hung dồn toàn lực tấn

Học sinh thảo luận đưa mảnh ghép vào ô phù hợp

Sau khi thảo luận hoàn thành mảnh ghép, các nhóm trao đổi kết quả, chấmchéo, đánh giá lẫn nhau trên cơ sở bảng chuẩn kiến thức Cuối cùng giáo viên nhậnxét, đánh giá kết quả làm việc của các nhóm học sinh

3 4 Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành, "làm thử" một sốcách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúphọc sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể

mà các em vừa thực hiện hoặc vừa quan sát được Việc "diễn" không phải là phầnchính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy Phương pháp này có một số ưu điểm sau:Qua phương pháp này học sinh đượcthực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trướckhi thực hành trong thực tiễn;gây hứng thú và chú ý cho học sinh Mặt khác cũngtạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo, khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi

16

Ví dụ:

Bước 1: giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, giao nhiệm vụ cho học sinh Trên cơ sở

nội dung giáo viên đã hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước ở nhà, kết hợp kiến thức

cơ bản sách giáo khoa lịch sử 11 trang 93- 101 sau đó thảo luận nhóm và mỗinhóm cử một phóng viên chiến trường để đưa tin về diễn biến chiến tranh ở từnggiai đoạn Nhóm 1 trình bày tóm tắt diễn biến chiến tranh giai đoạn tháng 9- 1939đến tháng 6 - 1941 Nhóm 2 tóm tắt diễn biến chiến tranh giai đoạn tháng 6- 1941đến tháng 11 - 1942 Nhóm 3, xây dựng đoạn phim tư liệu về cuộc phản côngquân đồng minh từ tháng 11 - 1942 đến tháng 6 - 1944 Nhóm 4 trình bày quá trìnhphát xít Đức, Nhật bị tiêu diệt

Bước 2: giáo viên yêu cầu các nhóm tập trung làm việc nhóm theo sự phân côngcủa nhóm trưởng dưới sự điều hành chung của giáo viên Mỗi nhóm có thời gianlàm việc 5 phút, sau đó cử một phóng viên đóng vai lên trình bày diễn biến chiếntranh, được sử dụng thêm tư liệu minh họa đã được chuẩn bị trước ở nhà

Bước 3 giáo viên yêu cầu phóng viên lên đưa tin về diễn biến cuộc chiến tranh ởtừng giai đoạn Xong mỗi giai đoạn tổ chức nhận xét, đặt câu hỏi cho nhóm trìnhbày, bổ sung, hoàn thiện nội dung Bước 4 giáo viên nhận xét, tổng hợp, chốt lạikiến thức cơ bản trên cơ sở phần trình bày của học sinh

Học sinh đóng vai phóng viên chiến trường đưa tin về diễn biến chiến tranh 2

Thông qua việc vận dụng phương pháp dạy học hợp tác trong các ví dụ nêutrên, học sinh sẽ hình thành được thành phần năng lực tìm hiểu lịch sử Cụ thể làthông qua các hoạt động học sinh khai thác và sử dụng được tư liệu lịch sử trongquá trình làm việc, tái hiện và trình bày được diễn biến của chiến tranh thế giới thứnhất và chiến tranh thế giới thứ hai Giúp học sinh phát triển năng lực tìm hiểu

17

lịch sử; năng lực nhận thức về bản chất của chiến tranh, đánh giá được vai trò củacác nước đồng minh trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít Tiếp tục bồi dưỡngnăng lực tự học và tự chủ

3 5 Vận dụng phương pháp kết hợp câu hỏi nhận thức với các đoạn tường thuật, miêu tả, kết hợp câu hỏi nhận thức với phương pháp trực quan

Ví dụ 1: Giáo viên chiếu hình ảnh pháo đài Vec - Đoong Phát vấn học sinh, các

em biết gì về pháo đài này? Vì sao nói: Vec - đoong là "mồ chôn người" trongchiến tranh thế giới thứ 1? Học sinh suy nghĩ, trả lời Giáo viên nhận xét và tườngthuật về chiến dịch Vec - đoong Hoạt động này cho sinh nhận thức sâu sắc sựkhốc liệt của chiến tranh

Ví dụ 2: Giáo viên cung cấp cho học sinh một số tư liệu về “bản chỉ thị số 21 ngày

12 - 5 - 1941 của Hitler về việc thi hành Kế hoạch Barbarossa” và đặt câu hỏi:quabản chỉ thị này em có nhận xét gì về con người và hành động của Hitler?

Ví dụ 3: ở hoạt động luyện tập giáo viên kết hợp phương pháp trực quan với việc

sử dụng câu hỏi nhận thức Giáo viên cung cấp sơ đồ và yêu cầu học sinh quan sát,hoàn thiện, giải thích Hình thức giáo viên cho học sinh hoạt động nhóm cặp đôi,phát phiếu học tập Thời gian hoạt động 3 phút

18

Company Logo

Pháo đài Vec-đoong

Véc-đoong là một thành phố xung yếu ở phía Đông Pari, Pháp bố trí công sự phòng thủ ở đây rất kiên cố với 11 sư đoàn với

600 cỗ pháo Về phía Đức chọn Véc-đoong làm điểm quyết chiến chiến lược, thu hút phần lớn quân đội Pháp vào đây để tiêu diệt, buộc Pháp phải cầu hòa Vì vậy Đức huy động vào đây một lực lượng lớn : 50

sư đoàn, 1200 cỗ pháo, 170 máy bay Số thương vong cả 2 phía lên đến 70 vạn người Trong lịch sử trận Véc-đoong được gọi là “mồ chôn người” của CTTGI

Bản Chỉ thị số 21 ngày 12-5-1941 của Hitler

về việc thi hành Kế hoạch Barbarossa

nữ, congái haycontrai.

- Chúng ta phải bắt thế giới đầu hàng…anh là người Đức, và là người Đức phải tiêu diệt mọi sự sốngcảntrở conđườngcủa anh''.

Giáo viên giao nhiệm vụ: thế bằng kiến thức lịch sử đã học em hãy quan sát, giảithích sơ đồ dưới đây để làm rõ nguyên nhân bùng nổ cuộc chiến tranh giới thứ 2

Giáo viên gọi nhóm ngẫu nhiên trình bày, nhóm khác nhận xét bổ sung Giáoviên nhận xét Qua sơ đồ này học sinh cần nhận thức được nguyên nhân sâu xa dẫnđến chiến tranh thế giới thứ hai

Nhìn vào sơ đồ học sinh giải thích được trước chiến tranh có 3 nhóm nước tồntại đó là các nước đế quốc phát xít gồm Đức - Italia - Nhật Bản, nhóm các nước đếquốc dân chủ gồm Anh, Pháp, Mĩ và nhà nước Liên Xô xã hội chủ nghĩa

Qua sơ đồ thể hiện mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thị trường,thuộc địa Đó là mâu thuẫn giữa các nước đế quốc phát xít Đức, Italia, Nhật Bảnvới các nước đế quốc dân chủ Anh, Pháp, Mĩ

Mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tư bản với chủ nghĩa xã hội, cả Đức - Italia - Nhậtbản và Anh, Pháp, Mĩ đều mong muốn tiêu diệt Liên Xô Xã hội chủ nghĩa

Mặt khác học sinh cũng cần nhận thức đúng đắn những nguyên nhân trực tiếpdẫn đến bùng nổ chiến tranh thế giới thứ hai

Cuộckhủng hoảng kinh tế thế giới 1929 - 1933 đã dẫn đến sự ra đời của chủnghĩa phát xít ở Đức - Italia - Nhật Bản, hình thành phe trục Những năm 30 củathế kỉ XX các nước này ráo riết chạy đua vũ trang, gây chiến tranh xâm lược ởnhiều nơi

Thái độ của các nước lớn: Liên Xô kiên quyết chống chủ nghĩa phát xít Trongkhi đó Anh, Pháp, Mĩ dung dưỡng, thỏa hiệp chủ nghĩa phát xít Những hành độngnày đã tạo điều kiện cho chủ nghĩa phát xít tự do hành động

3 6 Giáo viên tổ chức trò chơi cho học sinh

Ngoài ra trong quá trình dạy học giáo viên có thể tổ chức các hoạt động học tậpdưới hình thức tổ chức trò chơi Để giúp học sinh trình bày, nhận thức được chiến

19

tranh thế giới thứ hai một cách đầy đủ, hứng thú, giáo viên tổ chức trò chơi chohọc sinh ở hoạt động luyện tập

Ví dụ: Sau khi học xong bài chiến tranh thế giới thứ hai giáo viên giao nhiệm

vụ cho học sinh:trên cơ sở kiến thức lịch sử đã học em hãy chọn mảnh ghép phùhợp, chú thích nội dung các sự kiện tiêu biểu của chiến tranh thế giới thứ hai vào

sơ đồ sau:

Thực hiện giáo viên giao nhiệm vụ cho cả lớp nghiên cứu, sau đó chọn hai độichơi, mỗi đội 5 bạn Nhiệm vụ của mỗi đội là gắn các mảnh ghép có nội dungtương ứng với mốc thời gian cho sẵn trên bảng Hết giờ, các bạn ở lớp cử đại diệnnhận xét phần chơi của mỗi đội

Giáo viên chiếu bảng chuẩn hóa kiến thức và nhận xét

Giáo viên kết hợp sử dụng câu hỏi nhận thức để giúp học sinh nhận thức sâusắc hơn về cuộc chiến tranh Ví dụ như:sự kiện mở đầu cuộc chiến tranh thế giớithứ hai? Việc Liên Xô tham chiến có tác động như thế nào đến tính chất cuộc chiếntranh? Chiến thắng Xtalingrat có ý nghĩa quan trọng như thế nào?Phát xít Nhật đầuhàng có tác động như thế nào đến sự thành công của cách mạng tháng 8?

Như vậy thông qua hoạt động này giáo viên góp phần bồi dưỡng năng lực nhậnthức, tư duy lịch sử Nắm bắt sâu sắc về diễn biến chiến tranh ở từng giai đoạn

20

Khắc sâu những sự kiện tiêu biểu Từ đó làm cơ sở để học sinh rút ra bài học chobản thân sau khi học xong bài học

3 7 Giáo viên hướng dẫn nhiệm vụ học tập ở nhà cho học sinh:

Thành công của bài dạy phụ thuộc rất lớn vào việc giáo viên phải tổ chức các

em biết cách chuẩn bị trước bài mới ở nhà

Thứ nhất: Tìm hiểu trước SGK ở nhà

Sách giáo khoa lịch sử là tài liệu cơ bản và bắt buộc phải có trong học tập bộmôn Thông qua SGK giáo viên hướng dẫn học sinh đọc trước nội dung bài mới.Tuy nhiên giáo viên không nên hướng dẫn công việc đó chung chung mà nên thựchiện theo các bước sau:

+ Đọc nội dung bài viết trong SGK để chuẩn bị cho việc tiếp thu kiến thức mới

ở lớp Tất nhiên học sinh sẽ không thể nhận thức được tất cả nội dung bài viếtnhưng việc làm này có ý nghĩa giúp các em nắm được những kiến thức đơn giản,

dễ hiểu nhất, đồng thời lưu ý những sự kiện, hiện tượng, khái niệm…phức tạp để

bổ sung trao đổi trong quá trình nghe giảng trên lớp

+ Đọc trước các câu hỏi, bài tập để suy nghĩ phương án giải quyết

+ Quan sát các tranh ảnh, bản đồ, đồ thị (nếu có) trong SGK

Ví dụ: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa lịch sử lớp 11, bài 17:chiến tranh thế giới thứ 2 yêu cầu học sinh nghiên cứu về nguyên nhân, diễn biếncủa cuộc chiến tranh thế giới thứ 2

Thứ hai, sưu tầm, nghiên cứu tài liệu tham khảo có liên quan đến nội dung bài học nếu có điều kiện

Trong dạy học lịch sử các tài liệu tham khảo có ý nghĩa trong việc khôi phụclại bức tranh qúa khứ Đây là những bằng chứng xác thực, cụ thể, sinh động về lịch

sử mà học sinh cần thu nhận Tài liệu tham khảo giúp học sinh có thêm cơ sở đênắm vững bản chất của sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ quy luật rèn luyệncác em phương pháp nghiên cứu khoa học Đây còn là phương tiện cần thiết đểhọc sinh hiểu rõ hơn nội dung SGK và bài giảng của giáo viên, góp phần nâng caochất lượng dạy học bộ môn

Việc hướng dẫn học sinh sưu tầm và tham khảo các tài liệu khác sẽ làm chocác em hiểu sâu hơn kiến thức trong sách giáo khoa đồng thời học sinh sẽ cảm thấysay mê hơn trong học tập, rèn luyện cho các em phương pháp nghiên cứu khoahọc

Ví dụ 1:

Sưu tầm tranh ảnh về các loại vũ khí, phương tiện chiến tranh mới được sử dụngtrong chiến tranh thế giới thứ 1 Cho học sinh chấm chéo phần chuẩn bị của họcsinh, lựa chọn phần chuẩn bị tốt nhất lên bảng trình bày

21

Học sinh trình bày về các loại vũ khí sử dụng trong chiến tranh TG 1

Sau khi học sinh cả lớp lắng nghe phần trình bày của học sinh, giáo viên nhậnxét và đặt câu hỏi:Việc liên tục đưa vào sử dụng những loại vũ khí, phương tiệnchiến tranh mới nhằm hướng đến mục đích gì?Nó gây ra hậu quả gì đối với nhânloại?

KẾT QUẢ THỰC HIỆN Khảo sát hứng thú của HS đối với giờ học lịch sử đầu năm học 2020- 2021

Không thích 12 8

Tôi đã vận dụng khá hiệu qủa một số phương pháp dạy học tích cực ví dụhoạt động nhóm, hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ thông tin chuẩn bị bài ởnhà, đóng vai, kĩ thuật KWLH Qua đó góp phần phát triển năng lực học sinh

Cụ thể như sau:

+ Về năng lực tìm hiểu lịch sử: Việc đổi mới phương pháp đã giúp học sinhchủ động nhận diện được các loại hình tư liệu lịch sử; hiểu được nội dung, khaithác và sử dụng tư liệu về chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thê giới thứhai Học sinh thông qua hoạt động nhóm, phương pháp đóng vai đã tái hiện vàtrình bày được diễn biến hai cuộc chiến tranh

+ Về năng lực nhận thức và tư duy lịch sử:thông qua sử dụng phương pháp tổchức trò chơi, sử dụng sơ đồ, sử dụng tranh ảnh kết hợp câu hỏi phát vấn, kĩ thuậtKWL tôi đã giúp các em chủ động nhận thức về nguyên nhân sâu xa dẫn đến bùng

nổ ciến tranh Các em đều nhận thức được chiến tranh là do mâu thuẫn về quyềnlợi, về thuộc địa của các cường quốc

Mặt khác các em nhận thức được sự ác liệt, tàn khốc và những hậu quả nghiêmtrọng do chiến tranh để lại Vì vậy các em đều lên án chiến tranh thể hiện mongmuốn bảo vệ hòa bình

Hòa bình có được thuộc về trách nhiệm của các dân tộc Chiến tranh hay hòabình là ý thức trách nhiệm của mỗi quốc gia đối với nhân loại, có thể ngăn ngừa đểchiến tranh không xảy ra

+Học sinh đã rất hăng hái, ham học, nhiệt tình tham gia giải quyết các tìnhhuống học tập, thể hiện rõ ràng với chiến tranh, thể hiện tinh thần yêu nước, ý thứctrách nhiệm với các công việc giáo viên giao phó Ở ngay trên ghế nhà trường họcsinh đã có trách nhiệm với việc học của bản thân thì chắc chắn trong cuộc sống bảnthân học sinh đó cũng có trách nhiệm với gia đình, quê hương, đất nước

+Về năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: thông qua vận dụng phươngpháp dạy học tích cực, học sinh những lớp tôi dạy đã biết vận dụng kiến thức đãhọc để giải quyết một số vấn đề thực tiễn, liên hệ trách nhiệm bản thân trong việcchống chiến tranh, bảo vệ hòa bình

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1 Kết luận:

Cần phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và pháttriển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thôngtin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy

Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặcthù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng

23

phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thứcvới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học.Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức

tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp .Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầurèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thúcho người học

Đề tài này có ý nghĩa thiết thực không những cho học sinh và giáo viên bộ môntrong nhà trường mình giảng dạy mà nó còn là một tài liệu chuyên môn bổ ích chođồng nghiệp cùng chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng đại trà, chất lượng họcsinh khá, giỏi trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

Không có phương pháp nào là vạn năng, tùy vào học sinh cụ thể của lớp mìnhgiảng dạy mà lựa chọn, khai thác cho phù hợp

2 Kiến nghị

Đối với bản thân tôi cũng như giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử trongtrường, phải thường xuyên tự học, tự bồi dưỡng, tham khảo nhiều tài liệu để nângcao kiến thức, áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực, các kĩ thuậtdạy học mới nhằm phát huy tính sáng tạo, tự học của học sinh Tổ chuyên môn cần

bố trí cho giáo viên báo cáo chuyên đề, tạo điều kiện thuận lợi để đề tài được ápdụng rộng rãi

Cần sự quan tâm hơn nữa từ gia đình để tạo điều kiện cho các con chú trọnghọc môn lịch sử hơn để giúp học sinh phát triển toàn diện

Trên đây là suy nghĩ của riêng cá nhân tôi, mặc dù tôi đã rất cố gắng nhưngchắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong Ban giám hiệu, các đồngnghiệp góp ý thêm để đề tài được hoàn thiện

Xin chân thành cảm ơn!

TÀI LIỆU THAM KHẢO

5 Dạy học phát triển năng lực học sinh môn Lịch sử trung phổ thông

6 Tài liệu hướng dẫn giáo bồi dưỡng giáo viên cốt cán (Mô đun 2:sử dụng phươngpháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học phổthông môn lịch sử) theo chương trình Etep

PHỤ LỤC

1 Giáo án thực nghiệm:

Chương II: CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914 - 1918)

Bài 6: CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914 - 1918) (2 tiết)

I Mục tiêu

1 Kiến thức

25

Phân tích được nguyên nhân dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất, diễn biến

và hậu quả của cuộc chiến tranh qua các giai đoạn khác nhau

Từ cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất, học sinh rút ra tính chất và tác độngcủa nó đối với sự phát triển của tình hình thế giới, rút ra bài học cho cuộc đấu tranhbảo vệ hòa bình thế giới hiện nay

2 Kỹ năng

Kỹ năng quan sát, khai thác tranh ảnh lịch sử

Kỹ năng quan sát, khai thác, sử dụng lược đồ, bản đồ chiến tranh

Kỹ năng phân tích, đánh giá, rút ra bản chất của các sự kiện lịch sử

3 Thái độ

Giúp học sinh thấy được tính chất phi nghĩa của chiến tranh đế quốc Từ đó,bồi dưỡng ý thức cảnh giác, thái độ căm ghét và quyết tâm ngăn chặn chiến tranh,bảo vệ hòa bình cho Tổ quốc và nhân loại

4 Định hướng phát triển năng lực

Năng lực khai thác kênh hình có liên quan đến nội dung bài học Năng lựchợp tác, tổng hợp, liên hệ, sâu chuỗi các sự kiện lịch sử, phân tích, đánh giá

Phát triển các năng lực đặc thù như năng lực tìm hiểu về chiến tranh thế giớithứ 1, năng lực nhận thức và tư duy lịch sử, năng lực vận dụng các kiến thức lịch

sử vào thực tiễn đời sống

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên:

Thiết bị: Lược đồ, biểu đồ, hình ảnh liên quan đến Chiến tranh thế giới thứnhất, máy tính kết nối máy chiếu

Học liệu: Lịch sử thế giới cận đại, Những mẩu chuyện lịch sử thế giới tập 2,sách giáo khoa Lịch sử lớp 11

2 Chuẩn bị của học sinh

Sưu tầm tài liệu về chiến tranh thế giới thứ nhất

Hoàn thành các nội dung thảo luận, yêu cầu của giáo viên giao ở tiết học

trước để tìm hiểu về Chiến tranh thế giới thứ nhất

II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Chuẩn bị của giáo viên:

Thiết bị: Lược đồ, biểu đồ, hình ảnh liên quan đến Chiến tranh thế giới thứnhất, máy tính kết nối máy chiếu

Học liệu: Lịch sử thế giới cận đại, Những mẩu chuyện lịch sử thế giới tập 2,sách giáo khoa Lịch sử lớp 11

26