Các biện pháp xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm ở trường THPT huỳnh thúc kháng

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề xây dựng tập thể lớp và môitrường học tập thân thiện trong việc giáo dục và phát triển nhân cách cho ngườihọc, các trường phổ thông trên địa bàn

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

CÁC BIỆN PHÁP XÂY DỰNG VĂN HÓA VÀ

TRUYỀN THỐNG CHO TẬP THỂ LỚP CHỦ NHIỆM

Ở TRƯỜNG THPT HUỲNH THÚC KHÁNG

LĨNH VỰC: CHỦ NHIỆM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT HUỲNH THÚC KHÁNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

CÁC BIỆN PHÁP XÂY DỰNG VĂN HÓA VÀ

TRUYỀN THỐNG CHO TẬP THỂ LỚP CHỦ NHIỆM

Ở TRƯỜNG THPT HUỲNH THÚC KHÁNG

LĨNH VỰC: CHỦ NHIỆM

Tác giả: Nguyễn Thị Vinh

Tổ bộ môn: Tự nhiên Năm thực hiện: 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

I Lý do chọn giải pháp 1

II Đối tượng nghiên cứu 2

III Phương pháp nghiên cứu 2

IV Cấu trúc của đề tài 2

NỘI DUNG 3

I Cơ sở lí luận và thực tiễn 3

1 Cơ sở lí luận 3

1.1 Văn hóa và truyền thống của lớp học 3

1.2 GVCNvà việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp 3

2 Cơ sở thực tiễn 6

2.1 Thực trạng của việc xây dựng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm khảo sát từ phía học sinh 6

2.3 Thực trạng việc đánh giá thi đua và tài liệu hướng dẫn cho GVCN 9

II Giải pháp xây dựng văn hóa và truyền thống của lớp chủ nhiệm 9

1 Xác định giá trị chung làm nền tảng, chuẩn mực văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm 10

1.1 Căn cứ để xác định giá trị chung cho tập thể lớp chủ nhiệm 10

1.2 Cách thức tổ chức cho tập thể lớp chủ nhiệm xác định giá trị chung làm nền tảng, chuẩn mục văn hóa và truyền thống 11

2 Tổ chức các hoạt động giáo dụcđể xây dựng văn hóa và truyền thống cho lớp chủ nhiệm 11

2.1 Xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm qua hoạt động thiết lập nội quy lớp học 11

2.2 Xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm qua hoạt động thiết lập mục tiêu của bản thân trong cả cấp học 13

2.3 Xây dựng văn hóa và truyền thống cho lớp chủ nhiệm qua hoạt động thiết kế không gian lớp học 14

2.4 Xây dựng văn hóa và truyền thống lớp chủ nhiệm qua hoạt động đổi mới dạy học tiết sinh hoạt lớp 15

3 GVCN phối hợp với gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội đểtạo điều kiện cho

HS phát huy, lan tỏa văn hóa và truyền thống của lớp chủ nhiệm 20

3.1 GVCN khuyến khích HS phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa và truyền thống của tập thể lớp mình qua tiết chào cờ đầu tuần vàhoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 20

3.2 GVCN khuyến khích HS tổ chức hoạt động ngoại khóa mang tính nghệ thuật để phát huy và lan tỏa văn hóa và truyền thống của tập thể lớp mình 21

3.3 GVCN khuyến khích HS tổ chức các hoạt động trải nghiệm như hoạt động tình nguyện, nhân đạo, lao động công ích…để phát huy và lan tỏa văn hóa và truyền thống của lớp mình 21

4 Biện pháp tạo động lực và truyền cảm hứng cho mỗi HS trong việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp 22

4.1 Tạo động lực và truyền cảm hứng cho HS bằng chính tấm gương mẫu mực của người GVCN 23

4.2 Tạo động lực và truyền cảm hứng qua những câu chuyện về “lớp học lí tưởng” trong lịch sử truyền thống trường THPT Huỳnh Thúc Kháng và ở những ngôi trường trong và ngoài nước 23

4.3 Tạo động lực và truyền cảm hứng bằng những hình thức khen thưởng của GVCN 24

III Hiệu quả của đề tài 26

1 Phạm vi ứng dụng 26

2 Mức độ vận dụng 26

3.2 Phân tích kết quả khảo sát 28

4 Những kết quả đạt được 29

KẾT LUẬN 31

I Những đóng góp của đề tài 31

1 Tính mới của đề tài 31

2 Tính khoa học 31

3 Tính hiệu quả 31

II Một số kiến nghị, đề xuất 32

1 Với các cấp quản lí giáo dục 32

2 Với giáo viên 32

PHỤ LỤC 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 50

DANH MỤC VIẾT TẮT

GVCN: Giáo viên chủ nhiệm

HS: Học sinh

THPT: Trung học phổ thông

MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

1 Giáo dục Việt Nam nhiều năm qua đã đạt được những thành tựu đáng tự hào

trong quá trình nỗ lực “đổi mới cơ bản và toàn diện” Song, không thể phủ nhậntoàn ngành đang có chung mối lo và trăn trở: một bộ phận không nhỏ thanh thiếuniên Việt Nam trước cơn lốc hội nhập đang có sự xuống cấp, lệch chuẩn đạo đức,

sự khủng hoảng niềm tin bản thân và cộng đồng, thiếu ý thức bảo vệ môi sinh; tìnhtrạng bạo lực, phạm pháp, sa vào các tệ nạn xã hội… Trong những năm qua, cácphong trào “Xây dựng trường học thân thiện, HS tích cực”, đề án “Tăng cườnggiáo dục lí tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên và nhi đồnggiai đoạn 2015 -2020”, “Mô hình Trường học hạnh phúc”, “Mô hình lớp học hạnhphúc”… chính là một trong số những định hướng chỉ đạo của ngành nhằm tăngcường giáo dục đạo đức, nhân cách cho HS Trong các nhà trường, có nhiều tổchức và đối tượng có chức năng và nhiệm vụ này, tuy nhiên, công tác chủ nhiệmcủa giáo viên đóng vai trò chủ đạo, mà hạt nhân cốt lõi của công tác này đó là xâydựng tập thể học sinh phát triển và thân thiện để nhân cách của mỗi người họcngày càng được hoàn thiện tốt đẹp đáp ứng mục tiêu giáo dục phổ thông

2 Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề xây dựng tập thể lớp và môitrường học tập thân thiện trong việc giáo dục và phát triển nhân cách cho ngườihọc, các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh Nghệ An và trường THPT Huỳnh ThúcKháng nói riêng đã chú trọng đổi mới công tác chủ nhiệm của trường mình bằngnhiều hoạt động như: tập huấn bồi dưỡng và nâng cao năng lực, đạo đức nhà giáocho đội ngũ GVCN; trao đổi kinh nghiệm với các trường bạn về hoạt động chủnhiệm; khuyến khích đội ngũ giáo viên chủ nhiệm của nhà trường tích cực tự học,

tự sáng tạo và đổi mới…Tuy nhiên, qua ghi nhận thực tế, nếu hoạt động đổi mớicông tác chuyên môn giảng dạy của mỗi giáo viên diễn ra tích cực và đồng bộ thìhoạt động đổi mới công tác chủ nhiệm của các giáo viên trong nhà trường cònchưa đều tay, vẫn còn một độ vênh, một khoảng cách nhất định trong sự nỗ lực,tâm huyết cũng như khao khát đổi mới của các GVCN Nhiều GVCN chỉ làm việcmột cách máy móc và cầm chừng những công việc được quy định trong công tácchủ nhiệm lớp; số ít GVCN đã nhận thức sâu sắc về “sứ mệnh của người thầy”trong việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho lớp chủ nhiệm để các em đượcphát triển đồng đều về phẩm chất nhân cách trong “ngôi nhà chung” của mình

3 Trước yêu cầu và thực tiễn dạy học đó, tôi trăn trở, tìm tòi, nghiên cứu các biệnpháp xây dựng tập thể lớp chủ nhiệm một cách tối ưu và mới mẻ trong phạm vi hoạtđộng quản lí và giáo dục HS của người GVCN Đề tài nghiên cứu nhằm đáp ứng mụctiêu giáo dục phổ thông, góp phần đổi mới dạy học phù hợp với điều kiện lịch sử, vănhóa, xã hội của đất nước và xu thế giáo dục hiện đại Trên tinh thần đó, tôi đã tiến

hành lựa chọn và áp dụng đề tài: “ Các biện pháp xây dựng văn hóa và truyền thống

cho tập thể lớp chủ nhiệm ở trường THPT Huỳnh Thúc Kháng”.

II Đối tượng nghiên cứu

Các biện pháp để xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp qua công tác quản lí và giáo dục của GVCN

III Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp khảo sát thực tiễn

- Phương pháp Test

- Phương pháp phân tích tổng hợp

- Phương pháp đối chiếu so sánh

IV Cấu trúc của đề tài

- Phần một: Đặt vấn đề

- Phần hai: Nội dung

- Phần ba: Kết luận

NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận và thực tiễn

1 Cơ sở lí luận

1.1 Văn hóa và truyền thống của lớp học

Văn hóa lớp học được hiểu là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin vàhành vi ứng xử,… đặc trưng của một lớp học, tạo nên sự khác biệt với các lớp họckhác, có một phong cách riêng để mỗi khi nhắc về lớp mình, mọi thành viên đều có thểnhớ được và tự hào về truyền thống, phong cách đặc trưng của lớp mình

Như vậy, văn hóa của một tập thể lớp liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất,tinh thần của lớp học Nó biểu hiện trước hết ở tầm nhìn, sứ mạng, triết lí, mụctiêu, các giá trị, phong cách quản lí lớp, bầu không khí tâm lí trong lớp học,… thểhiện thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử …được xem là tốt đẹp và được mỗi thành viên trong lớp học chấp nhận và trở thànhtruyền thống, được mọi người trong lớp đều trân trọng giữ gìn; trở thành niềm tựhào truyền thống, phong cách đặc trưng mỗi khi nhắc về lớp mình, mọi thành viênđều có thể nhớ được và tự hào (Dẫn theo Tài liệu Bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáoviên cốt cán đổi mới nội dung và phương pháp tư vấn cá nhân và tham vấn nhómlớn cho giáo viên THPT làm công tác chủ nhiệm, trang 46)

1.2 GVCN và việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp

1.2.1 Vai trò, chức năng, nhiệm vụ của GVCN

a) Vai trò của GVCN

- GVCN là thành viên của tập thể sư phạm và hội đồng sư phạm, là ngườithay mặt hiệu trưởng, hội đồng nhà trường và cha mẹ học sinh quản lý và chịutrách nhiệm về chất lượng giáo dục toàn diện HS lớp mình phụ trách, tổ chức thựchiện chủ trương, kế hoạch của nhà trường ở lớp

- Đối với HS và tập thể lớp, GVCN là nhà giáo dục và là người lãnh đạo gầngũi nhất; người lãnh đạo, tổ chức, điều khiển, kiểm tra toàn diện mọi hoạt động vàcác mối quan hệ ứng xử thuộc phạm vi lớp mình phụ trách dựa trên đội ngũ tựquản là cán bộ lớp, cán bộ Đoàn và tính tự giác của mọi HS trong lớp

- GVCN là người cố vấn công tác Đoàn ở lớp chủ nhiệm

- Trong quan hệ với lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường,GVCN là nhân vật trung tâm để hình thành, phát triển nhân cách cho HS là cầu nốigiữa gia đình, nhà trường và xã hội

b) Chức năng của GVCN

Nhìn tổng thể, chức năng của người GVCN lớp là lãnh đạo, tổ chức quản lí,giáo dục tập thể lớp trên cơ sở tổ chức các hoạt động giáo dục, các mối quan hệgiáo dục của HS theo mục tiêu giáo dục nhân cách HS toàn diện trong tập thể pháttriển và môi trường học tập thân thiện

Quan niệm trên đã phản ánh sự thống nhất giữa:

- Chức năng quản lí và chức năng giáo dục.

- Tổ chức các hoạt động giáo dục và các quan hệ của HS theo định hướngphát triển toàn diện nhân cách

- Giáo dục tập thể và giáo dục cá nhân

- Tập thể phát triển với môi trường học tập thân thiện

Như vậy, có thể thấy, công tác của GVCN gồm có hai hoạt động lớn: hoạt độngquản lí tập thể HS và hoạt động giáo dục HS

+ Với tư cách là nhà quản lí, công tác quản lí tập thể HS của GVCN bao gồmnhững công việc sau: Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm; Tổ chức bộ máy tự quản;Triển khai kế hoạch chủ nhiệm; Giám sát, thu thập thông tin về lớp chủ nhiệm;Cập nhật hồ sơ công tác chủ nhiệm và hồ sơ HS; Cố vấn cho Ban chấp hành chiđoàn; Phối hợp với các lực lượng khác

+ Với tư cách là nhà giáo dục, công tác giáo dục HS của GVCN bao gồmnhững hoạt động sau: Phát triển tập thể HS thành môi trường lớp học thân thiện;Triển khai các nội dung giáo dục toàn diện trong lớp chủ nhiệm; Tổ chức các hoạtđộng và giao lưu tập thể; Giáo dục giá trị sống và giáo dục kĩ năng sống cho HS ;Thực hiện giáo dục kỉ luật tích cực; Giải quyết những tình huống bất ngờ; Tư vấn,tham vấn cho HS trong việc ra quyết định giải quyết các vấn đề gặp phải trongcuộc sống

1.2.2 Ý nghĩa của việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm

Từ cơ sở lý thuyết nêu trên, có thể khẳng định rằng,phát triển tập thể HSthành môi trường lớp học thân thiệnvừa là chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệmcủaGVCN trước nhà trường và cha mẹ học sinh, vừa là mục đích và phương tiện đểgiáo dục nhân cách từng HS

Tuy nhiên, đối với người giáo viên chủ nhiệm giỏi và tâm huyết, giàu tinhthần trách nhiệm yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ và mục tiêu pháttriển tập thể HS thành môi trường lớp học thân thiện; mà ở một trạng thái pháttriển cao hơn đó là phải xây dựngtập thể lớp chủ nhiệm thành môi trường lớp họcthân thiệnmang “bản sắc” văn hóa và truyền thống riêng Mỗi người GVCN nếuxây dựng được văn hóa và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm sẽ mang lại hiệuquả giáo dục vô cùng ý nghĩa:

- Nhân cách của mỗi thành viên HS trong lớp ngày càng được hoàn thiện tốtđẹp với sự hòa quyện giữa phẩm chất chung của người học sinh trong mục tiêugiáo dục của nhà trường và mục tiêu giáo dục của lớp chủ nhiệm

- Mỗi thành viên HS lớp chủ nhiệm luôn cảm thấy tự hào vì được học tậptrong một môi trường tập thể lớp vững mạnh và có bản sắc riêng, từ đó biết trântrọng giữ gìn những giá trị truyền thống, phong cách đặc trưng của lớp mình khôngchỉ quãng thời gian 3 năm học tập dưới mái trường THPT mà cả những chặngđường đời sau này Một tập thể lớp có nền tảng truyền thống được xây dựng từ

những ngày còn ngồi ghế nhà trường sẽ là một trong những điểm tựa tinh thần đểmỗi thành viên được phát triển bản thân và cũng như vượt qua được những chông gai thửthách để trưởng thành và đạt được thành công và hạnh phúc trong cuộc sống.

- Đối với mỗi người giáo viên, mọi hoạt động giáo dục của bản thân đềuhướng đến mục đích giáo dục trí tuệ và nhân cách cho mỗi học sinh ngày cànghoàn thiện, hôm nay tốt hơn hôm qua Mục đích cao quý đó chỉ có thể đạt được khituân thủ một trong những nguyên tắc căn cốt đó là nguyên tắc giáo dục trong tậpthể bằng tập thể Nhờ đó, hiệu quả giáo dục của người GVCN sẽ đạt được theo cấp

số nhân đồng thời khẳng định được năng lực tài hoa của “một nhà giáo dục vàngười lãnh đạo gần gũi nhất”

- Mỗi tập thể lớp là một thành tố để cấu thành tập thể nhà trường, mỗi tập thể lớpphát triển vững mạnh có văn hóa và truyền thống riêng vừa góp phần tạo nên sức mạnhcủa tập thể nhà trường, vừa làm phong phú thêm nét đẹp văn hóa truyền thống cho nhàtrường, tạo được uy tín cao trong phụ huynh và dư luận xã hội

- Mỗi GVCN trong các nhà trường nếu xây dựng được văn hóa và truyềnthống cho lớp chủ nhiệm chính là sự hưởng ứng tích cực và hiện thực hóa cụ thểchủ trương xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực do Bộ Giáo dục vàĐào tạo phát động, chỉ đạo

1.2.3 Yêu cầu của GVCN đối với việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tậpthể lớp chủ nhiệm

Để xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm, yêu cầu đặt rađối với GVCN như sau:

- GVCN chịu trách nhiệm giáo dục toàn diện cho HS nên cần nhận thức sâusắc tầm quan trọng, nội dung và phương pháp của việc xây dựng văn hóa vàtruyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm, để chủ động triển khai tổ chức đa dạngcác hoạt động, áp dụng nhiều biện pháp giáo dục mang tính đặc thù riêng củalớp mình

- Việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm cầnphải đảm bảo được nguyên tắc thống nhất Có nghĩa là những đặc trưng vănhóa và truyền thống của lớp chủ nhiệm mà GVCN muốn xây dựng cho tập thểlớp mình cần hòa hợp với giá trị cốt lõi mà nhà trường đang hướng tới, gópphần đạt mục tiêu chung trong việc giáo dục HS trong dòng chảy truyền thốngcủa nhà trường

- Việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm cầnphải đảm bảo nguyên tắc tiến trình và thay đổi hành vi Nghĩa là giáo dụckhông phải hình thành ngày một ngày hai mà đòi hỏi phải có một quá trình vàmục đích cao nhất là thay đổi hành vi theo hướng tích cực Điều này đòi hỏi vàthử thách lòng kiên trì, nhẫn nại của GVCN trong sứ mệnh trồng người

-Việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm chỉ cóhiệu quả khi nó tuân thủ cơ chế hình thành các chuẩn mực, giá trị GVCN phảitạo cơ hội cho chủ thể (cá nhân đó) được trải nghiệm, được đánh giá trên cơ sở

đó lựa chọn chuẩn mực, giá trị, không áp đặt các cá nhân phải thừa nhận cácchuẩn mực, giá trị vô điều kiện Yêu cầu này có nghĩa là những nội dung xâydựng văn hóa và truyền thống lớp chủ nhiệm của GVCN không mang tính líthuyết, giáo điều, học tập phải đi liền với trải nghiệm, học tập phải đi liền vớithực tế nếu không mọi cái chỉ dừng lại ở lí thuyết suông

Như vậy, công tác xây dựng văn hóa và truyền thống lớp chủ nhiệm vừa là

sứ mệnh cao cả nhưng cũng là công việc hết sức vất vả gian nan của ngườiGVCN, phụ thuộc phần lớn vào tài hoa, năng lực sư phạm và tình yêu học trò

từ chính trái tim mình của người GVCN

Phiếu khảo sát thực trạng nhận thứcvà nhu cầu của học sinh

Họ và tên học sinh Lớp Trường

Em hãy chọn phương án trả lời cho những yêu cầu dưới đây bằng cách đánh dấu(x) vào ô trống trong bảng

Văn hóa lớp học được hiểu là một tập hợp các chuẩn mực,

các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử… đặc trưng của một

lớp học, tạo nên sự khác biệt với các lớp học khác, có một

phong cách riêng để mỗi khi nhắc về lớp mình, mọi thành

viên đều có thể nhớ được và tự hào về truyền thống, phong

cách đặc trưng của lớp mình

Văn hóa của một tập thể lớp liên quan đến toàn bộ đời sống

vật chất, tinh thần của lớp học Nó biểu hiện trước hết ở tầm

nhìn, sứ mạng, triết lí, mục tiêu, các giá trị, phong cách

quản lí lớp, bầu không khí tâm lí trong lớp học,… thể hiện

thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành

vi ứng xử …

Nội dung Có Không

Em có mong muốn tập thể lớp mình sẽ xây dựng văn hóa và

truyền thống đặc trưng của lớp hay không?

- Kết quả thu được như sau:

Không mong muốn

1 2020 -2021 10A7 26/41

63%

15/4137%

38/4192%

3/410,8%

2 2020 -2021 10D3 17/48

35 %

31/4865%

42/4887,5%

6/48 12,5%

3 2020 -2021 11A8 32/45

71%

13/4529%

33/4573%

12/4527%

4 2020 -2021 11A5 12/42

29%

29/4271%

39/4293%

2/427%

5 2020 -2021 12A1 15/48

31%

27/4856%

46/4896%

2/484%

6 2020 -2021 12A7 13/50

26%

37/5074%

44/5088%

6/5012%

- Kết quả khảo sát trên cho thấy:

+ HS các lớp phần lớn nhận thức chưa đúng về khái niệm và nội dung của vănhóa và truyền thống tập thể lớp học

+ Phần lớn HS các lớp đều mong muốn GVCN lớp mình sẽ có kế hoạch xây dựngvăn hóa và truyền thống lớp chủ nhiệm của mình thể hiện trong các hoạt động đadạng của lớp

Kết quả khảo sát đó là một trong những minh chứng thuyết phục để tôi thựchiện nghiên cứu đề tài Các biện pháp xây dựng văn hóa và truyền thống lớp chủnhiệm ở trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

2.2 Thực trạng của việc xây dựng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm khảo sát từ phía giáo viên

Tôi đã tiến hành tìm hiểu thực trạng của việc xây dựng văn hóa và truyềnthống của tập thể lớp chủ nhiệm khảo sát bằng phiếu điều tra khảo sát GVCN củatrường THPT Huỳnh Thúc Kháng

- Nội dung khảo sát như sau:

Phiếu khảo sát thực trạng nhận thức và nhu cầu giáo dục của giáo viên

Họ và tên giáo viên………

Giảng dạy môn………

Chủ nhiệm lớp………

Trường…

Thầy cô hãy chọn phương án trả lời cho những yêu cầu dưới đây bằng cách đánh dấu (x) vào ô trống trong bảng

Văn hóa lớp học được hiểu là một tập hợp các chuẩn mực,

các giá trị, niềm tin và hành vi ứng xử… đặc trưng của một

lớp học, tạo nên sự khác biệt với các lớp học khác, có một

phong cách riêng để mỗi khi nhắc về lớp mình, mọi thành

viên đều có thể nhớ được và tự hào về truyền thống, phong

cách đặc trưng của lớp mình

Văn hóa của một tập thể lớp liên quan đến toàn bộ đời sống

vật chất, tinh thần của lớp lớp học Nó biểu hiện trước hết ở

tầm nhìn, sứ mạng, triết lí, mục tiêu, các giá trị, phong cách

quản lí lớp, bầu không khí tâm lí trong lớp học,… thể hiện

thành hệ thống các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin và hành

vi ứng xử …

Thầy/cô có mong muốn xây dựng văn hóa và truyền thống

cho lớp chủ nhiệm của mình hay không?

- Kết quả thu được như sau:

nhiệm

Nội dung khảo sát Hiểu

Có mong muốn

Không mong muốn

1 2020

-2021 43 GVCN

32/43 74%

11/43 26%

41/43 95%

2/43 5%

Từ kết quả khảo sát đó, chúng tôi nhận thấy: Phần lớn GVCN hiểu đúng về khái niệm và nội dung của văn hóa và truyền thống tập thể lớp học, nhưng chưa đầu tư thời gian và tâm huyết vào việc xây dựng vấn đề này Công tác chủ nhiệm

của họ còn nặng ở hoạt động quản lí HS và có tâm lí ỷ lại vào các kế hoạch và hoạtđộng giáo dục chung của nhà trường Hoặc cũng có những giáo viên tâm huyết hơn

họ đã có ý thức xây dựng nét đẹp riêng cho lớp chủ nhiệm, nhưng thực hiện khôngthường xuyên và bài bản

2.3 Thực trạng việc đánh giá thi đua và tài liệu hướng dẫn cho GVCN

a) Thực trạng của việc đánh giá thi đua của HS và tập thể lớp

- Về đánh giá hạnh kiểm của HS: Lâu nay, việc đánh giá hạnh kiểm HS củacác GVCN thường chủ yếu dựa vào chấm điểm theo quy chế thi đua của tập thểlớp đề ra dựa trên nội quy của nhà trường, do ban tự quản của lớp theo dõi CácGVCN vì chưa lập được kế hoạch và nội dung các hoạt động để xây dựng văn hóa

và truyền thống tập thể lớp chủ nhiệm nên việc đánh giá thi đua và hạnh kiểm của

HS chưa mang tính kỷ luật tích cực, chưa truyền động lực và cảm hứng cho họcsinh nỗ lực vươn lên trong học tập và rèn luyện cũng như xây dựng tập thể lớpvững mạnh đoàn kết

- Về việc đánh giá thi đua của tập thể lớp: Hầu như các trường trên địa bàn vàtrường THPT Huỳnh Thúc Kháng nói riêng chưa đưa nội dung xây dựng văn hóa

và truyền thống lớp học vào tiêu chí thi đua của nhà trường, bởi vậy chưa thúc đẩyđược phong trào xây dựng văn hóa và truyền thống lớp học trong các nhà trường.Việc đánh giá thi đua các lớp lâu nay vẫn còn dựa vào các tiêu chí trên các mặthoạt động quản lý và giáo dục của nhà trường theo thang điểm cụ thể, đánh giáđịnh kỳ và đánh giá theo từng đợt phát động phong trào thi đua theo chủ điểm.b) Thực trạng về tài liệu tham khảo

Trong khả năng có thể, tôi đã tìm kiếm và khai thác các nguồn tài nguyêntham khảo trên các nhiều phương tiện kết quả cho thấy hiện nay chưa có bất kỳnguồn tài liệu nào nghiên cứu lý thuyết và hướng dẫn thực hành cho giáo viên vềviệc xây dựng văn hóa và truyền thống của lớp chủ nhiệm Cẩm nang để chúng tôitìm hiểu và nghiên cứu là Tài liệu Bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán đổimới nội dung và phương thức tư vấn cá nhân và tham vấn nhóm lớn cho giáo viênTHPT làm công tác chủ nhiệm năm 2019, cuốn tài liệu này chỉ đề cập đến kháiniệm, biểu hiện và ý nghĩa của việc xây dựng văn hóa và truyền thống lớp chủnhiệm với dung lượng gần 01 trang Đó là lí do giải thích vì sao hầu hết các GVCNcòn xa lạ với khái niệm văn hóa và truyền thống lớp học cũng như cách thức triểnkhai hoạt động này trong công tác chủ nhiệm Vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụnggiải pháp của tôi hi vọng sẽ trở thành nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho GVCNtrong công tác giáo dục vô cùng quan trọng và ý nghĩa này

II Các biện pháp xây dựng văn hóa và truyền thống của lớp chủ nhiệm

Đề tài sẽ nêu một cách cụ thể và tường minh các biện pháp xây dựng văn hóa

và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm Các biện pháp có mối quan hệ chặt chẽthống nhất, được trình bày theo thứ tự thang đo về nhận thức và hành vi và được

xếp từ thấp đến cao cùng hướng đến mục tiêu giáo dục nhân cách cho từng HStrong lớp vừa tạo ra được văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp.

1 Xác định giá trị chung làm nền tảng, chuẩn mực văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm

1.1 Căn cứ để xác định giá trị chung cho tập thể lớp chủ nhiệm

- Giá trị chung của lớp học là tập hợp các giá trị quan trọng, hàng đầu, được tậpthể lớp xem như là quan niệm và nguyên tắc cơ bản, thiết yếu, mang tính lâu dài.Giá trị chung này là nền tảng, chuẩn mực, hướng dẫn toàn bộ hành vi nội bộ của tổchức lớp cũng như mối quan hệ của tập thể lớp đó với thế giới bên ngoài, tạo nênvăn hóa và truyền thống của tập thể lớp khác biệt so với các lớp khác

- Căn cứ để xác định giá trị chung cho lớp chủ nhiệm:

+ Các giá trị sống phổ quát: Năm 1995, chương trình giá trị sống lần đầu tiênđược đưa ra, 186 thành viên trong tổ chức Liên hợp quốc đã chọn ra 12 giá trịcốt lõi nhất mang tính chung toàn cầu Các giá trị này đều đã có trong mỗi conngười bất kể sự khác nhau về quốc tịch, màu da và văn hóa Khi mọi ngườicùng vươn tới những giá trị đó, họ sẽ xích lại gần nhau, chia sẻ, cảm thông vớinhau và cuộc sống của tất cả mọi người trên trái đất đều thống nhất với nhautrong thế giới hòa bình, tôn trọng, hạnh phúc Các tổ chức quốc tế hi vọng đưanhững giá trị sống này vào giáo dục cho thế hệ trẻ trên toàn thế giới có thể sẽxây dựng thế giới thành ngôi nhà chung toàn cầu tự do, hòa bình, hợp tác, hạnhphúc 12 giá trị sống phổ quát đó là: Hòa bình, Tôn trọng, Yêu thương, Khoandung; Trung thực; Khiêm tốn; Hợp tác; Hạnh phúc; Trách nhiệm; Giản dị; Tựdo; Đoàn kết

+ Giá trị truyền thống của nhân cách con người Việt Nam như lòng yêunước, tinh thần đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo, lạc quan yêu đời, nhânnghĩa, lòng yêu thương và quý trọng con người…

+ Các giá trị cốt lõi của nhà trường: chính là triết lí, mục tiêu của nhà trường tronggiáo dục HS mang truyền thống, văn hóa, phong cách đặc trưng của trường mình

Ví dụ: Giá trị cốt lõi của trường Quốc học Vinh - THPT Huỳnh Thúc Kháng

đó là hướng đến mục tiêu giáo dục HS trường Huỳnh:

TRÍ TUỆ - NĂNG ĐỘNG – TÀI HOA – NGHĨA TÌNH

- Yêu cầu đặt ra là giá trị chung được xác định xây dựng cho lớp chủ nhiệmphải có sự thống nhất hài hòa với giá trị phổ quát, giá trị truyền thống của dân tộccần giáo dục cho HS THPT và giá trị cốt lõi, mục tiêu, triết lí giáo dục của nhàtrường Xác định giá trị chung của tập thể lớp chính là xác định mô hình “lớp học

lí tưởng” cho lớp mình

1.2 Cách thức tổ chức cho tập thể lớp chủ nhiệm xác định giá trị chung làm nền tảng, chuẩn mực văn hóa và truyền thống

a) Thời gian thực hiện: Việc xác định giá trị chung – triết lí giáo dục riêng của lớpchủ nhiệm phải được thực hiện ngay từ đầu cấp học, ngay sau khi GVCN nhận lớptheo sự phân công của nhà trường, đón chào một khóa HS mới trong hành trìnhnghề giáo của mình

b) Tiến trình xác định giá trị chung được thực hiện qua các hoạt động

* Hoạt động 1: GVCN giới thiệu về 12 giá trị phổ quát, giá trị văn hóa

truyền thống của dân tộc và giá trị cốt lõi của trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

* Hoạt động 2: Giáo viên tổ chức cho các nhóm HS thảo luận giá trị chung

của tập thể lớp mình bằng những yêu cầu sau:

- Trên cơ sở các giá trị sống phổ quát, giá trị văn hóa truyền thống của dântộc và giá trị cốt lõi của nhà trường, chọn 3-5 giá trị mà nhóm mình mong muốnhướng tới để xây dựng một tập thể vững mạnh, có văn hóa và truyền thống riêng

- Viết và trang trí Cây giá trị của lớp mà nhóm mình mong muốn hướng tới?

* Hoạt động 3: Sau khi các tổ thảo luận, trình bày ý kiến, GVCN đi đếnthống nhất hệ giá trị chung (cây giá trị) cho lớp trên cơ sở định hướng của mình và

sự đồng thuận của các tổ, tất cả các thành viên trong lớp

Ví dụ: Lớp A7 niên khóa 2020 - 2023 xác định giá trị chung mà tập thể hướng đếnxây dựng là: NỖ LỰC – TRÁCH NHIỆM – HỢP TÁC – YÊU THƯƠNG

2 Tổ chức các hoạt động giáo dục để xây dựng văn hóa và truyền thống cho lớp chủ nhiệm

2.1 Xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm qua hoạt động thiết lập nội quy lớp học

a) Nội quy của lớp

Nội quy, nề nếp kỉ luật của lớp là những điều rất cần thiết để giáo dục, nuôidưỡng và đảm bảo sự phát triển lành mạnh, an toàn cho HS Nội quy, quy tắc ứng

xử trong lớp học là rất quan trọng và cần thiết

Nội quy, nề nếp phản ánh giá trị chung, văn hóa, truyền thống của tập thểlớp, là cơ sở để HS hiểu xem những hành vi nào là phù hợp, những hành vi nào làkhông phù hợp và đâu là giới hạn không được vượt qua

GVCN có vai trò định hướng xác định giá trị chung cho tập thể lớp và khắcsâu giá trị chung ấy trong nội quy lớp học Tuy nhiên, GVCN không phải là ngườiđưa ra nội quy mà tổ chức cho HS trực tiếp tham gia xây dựng nội quy trên nềntảng giá trị chung vừa xác định và nội quy nhà trường

b) Cách thức xây dựng nội quy lớp học trên nền tảng giá trị chung

b1) Thời gian thực hiện: Thực hiện ngay từ đầu cấp học, ngay sau khiGVCN và tập thể HS đã xác định được giá trị chung của tập thể lớp

b2) Tiến trình thực hiện:

- Bước 1: GVCN giới thiệu cho HS về giá trị chung của lớp (Cây giá trị) và Nộiquy của nhà trường

- Bước 2: GVCN chia HS thành nhóm nhỏ, thảo luận và trả lời các câu hỏi:

+ Nêu 05 hành vi cụ thể để thể hiện cho mỗi giá trị chung của lớp

+ Từ các hành vi đó, lập thành bảng nội quy liệt kê những điều HS nên làm vàkhông nên làm? (ứng xử, giao tiếp, kỉ luật, học tập)

+ Viết và trang trí Cây giá trị - Bảng nội quy

Từng cá nhân nêu ý kiến, sau đó thống nhất và đưa ra các ý kiến của nhóm

- Bước 3: Yêu cầu từng nhóm chia sẻ ý kiến của nhóm mình cho cả lớp biết.Sau khi tất cả các nhóm đã trình bày xong, GVCN và cả lớp cùng xem xét, tìm ranhững ý kiến chung cho tất cả HS để thống nhất nội quy lớp học

- Bước 4: Quy định hình thức khen thưởng và xử phạt: HS và GVCN cùngnhau thỏa thuận về hình thức khen thưởng và xử phạt cho các hành vi đáng khen

và đáng chê Cả lớp tiếp tục thảo luận các câu hỏi sau:

+ Ai sẽ giám sát việc thực hiện nội quy?

+ Nên làm gì để khuyến khích cả lớp thực hiện nội quy?

+ Nếu vi phạm nội quy sẽ xử lí như thế nào? Nếu thực hiện tốt nội quy thì sẽ khenthưởng như thế nào?

+ Khuyến khích HS đưa ra các hình thức khen thưởng/xử phạt

- Bước 5: GVCN hoàn thiện nội quy và phổ biến cho HS, trang trí trong lớphọc để ai cũng có thể đọc được và giao cho cán bộ lớp theo dõi việc thực hiện nộiquy theo sự phân công

Những nội dung đã thống nhất trong buổi thảo luận xây dựng nội quy sẽ được giáoviên hoàn thiện Việc hoàn thiện một bảng nội quy nhằm hướng đến giá trị chung –nền tảng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp cũng nên được mềm hóa bằngcách gia tăng tính cảm xúc và thẩm mĩ, khác với những bản nội quy cứng nhắc vàkhô khan như lâu nay

Ví dụ: Trên cơ sở các nhóm xây dựng, tập thể lớp A7 niên khóa 2020 – 2023xây dựng được nội quy lớp học trên nền tảng giá trị chung của văn hóa và truyềnthống của lớp là:

NỖ LỰC - TRÁCH NHIỆM - HỢP TÁC - YÊU THƯƠNG

2.2 Xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệm qua hoạt động thiết lập mục tiêu của bản thân trong cả cấp học

a) Mục tiêu bản thân

Mục tiêu bản thân là những trạng thái, cột mốc mà bản thân muốn đạt đượctrong một khoảng thời gian xác định Thông thường có 2 loại mục tiêu: Mục tiêungắn hạn và mục tiêu dài hạn Mục tiêu ngắn hạn là mục tiêu mà con người muốnsớm đạt được Còn mục tiêu dài hạn là những mục tiêu mà con người phải ước tínhphải mất một khoảng thời gian kha khá mới đạt được Mục tiêu ngắn hạn thường làmục tiêu ngày, tuần, tháng Mục tiêu dài hạn thường là mục tiêu năm và chục nămtrở lên

Nếu bản thân muốn đạt được thành công cần phải đặt ra mục tiêu Nếu không

có mục tiêu, bản thân sẽ thiếu tập trung và định hướng Thiết lập mục tiêu khôngchỉ giúp con người điều khiển định hướng của cuộc sống mà còn là chuẩn mực đểxác định xem bản thân có đang thực sự thành công hay không Thiết lập mục tiêugiúp chúng ta nhận thức đúng đắn về bản thân và thực tại của chúng ta như thếnào Mình đang có gì, mình muốn có gì và mình phải làm gì để những điều mìnhmuốn thành hiện thực

Tiêu chí của Mục tiêu thông minh (SMART) là: cụ thể, dễ hiểu, đo lườngđược, vừa sức, đạt được, thích hợp, có thời hạn

b) Cách thức tổ chức HS thiết lập mục tiêu cá nhân trên nền tảng giá trị chungcủa tập thể lớp

b1) Thời gian thực hiện: Thực hiện ngay từ đầu cấp học, ngay sau khi GVCN

và tập thể HS đã xác định được giá trị chung của tập thể lớp

b2) Tiến trình thực hiện:

- Bước 1: GVCN giới thiệu tầm quan trọng của xác lập mục tiêu, cách xáclập mục tiêu thông minh (smart), giá trị chung là nền tảng văn hóa và truyền thốngcủa tập thể lớp

- Bước 2: GVCN yêu cầu HS tự xác lập mục tiêu của mình với các thao tác sau:

Vẽ bàn tay của mình (hoặc ngôi sao) lên giấy

Suy nghĩ và viết ra 3 mục tiêu về học tập – kĩ năng sống – giá trị sống củamình trong 3 năm học theo tiêu chí SMART

Kí tên để xác lập cam kết

Những giải pháp/hành động cụ thể cho từng mục tiêu đó là gì?

Tạo nhóm 3 người và chia sẻ

- Bước 3: GVCN tập hợp các bản mục tiêu để cho trang trí trong lớp học

Như vậy, khi mỗi HS trong lớp học đều biết cách xác định mục tiêu để hoànthiện bản thân trên các phương diện học tập tri thức – rèn luyện kĩ năng – hoànthiện nhân cách theo định hướng nền tảng giá trị chung của lớp, nghĩa là công tácchủ nhiệm của giáo viên đã có thành công bước đầu trên hành trình vun trồng, hivọng về mùa quả ngọt.

Ví dụ: Một học sinh lớp A7 niên khóa 2020 – 2023 thiết lập mục tiêu của bảnthân trên nền tảng giá trị chung của tập thể lớp như sau:

- Tham gia lao động công ích

- Xây dựng môi trường Xanh – Sạch – Đẹp

* HỢP TÁC

- Chấp hành nội quy trường lớp

- Xây dựng đôi bạn cùng tiến…

* YÊU THƯƠNG

- Vui vẻ, kiểm soát cảm xúc

- Quan tâm giúp đỡ bạn khi khó khan

- Yêu thương, kính trọng thầy cô

2.3 Xây dựng văn hóa và truyền thống cho lớp chủ nhiệm qua hoạt động thiết

mong chờ và những rung cảm Một trong những cách để lớp học trở nên hạnh phúc,mang màu sắc văn hóa và truyền thống của tập thể lớp đó là GVCN cần có kĩ năng

tổ chức cho HS trang trí lớp học trên cơ sở, nền tảng giá trị chung của lớp mình.b) Cách thức tổ chức cho HS thiết kế không gian lớp học trên nền tảng giá trịchung của tập thể lớp

b1) Thực hiện ngay từ đầu cấp học, ngay sau khi GVCN và tập thể HS đã xácđịnh được giá trị chung của tập thể lớp

b2) Cách thức thực hiện:

- Bước 1: GVCN tổ chức cho các nhóm HS thảo luận về ý tưởng trang trí lớp học trênnền tảng giá trị chung

Cách trang trí Cây giá trị và Bảng nội quy

Cách trang trí Góc thi đua

Cách trang trí Bảng mục tiêu cá nhân

Cách trang trí Bảng tin hoạt động nổi bật trong tuần

Cách trang trí Góc Học đường xanh (tủ sách và cây xanh trong lớp học)

- Bước 2: Các nhóm chia sẻ ý tưởng và GVCN chốt thống nhất một ý tưởng chung

- Bước 3: Triển khai trang trí lớp học dưới sự điều hành của GVCN và Ban tổ chức

sự kiện của lớp

Ví dụ: Tập thể lớp A7 niên khóa 2020 – 2023 thiết kế không gian lớp trên nềntảng giá trị văn hóa và truyền thống của lớp là:

+ Trang trí cây giá trị và nội quy lớp

+ Các hoạt động diễn ra trong tuần: Điều đã làm được, điểm cần khắc phục

+ Danh sách học sinh xuất sắc tuần qua

+ Trang trí cây xanh, tủ sách học đường

+ Các phương tiện hỗ trợ cho hoạt động giáo dục khác: Ti vi, loa, máy chiếu

có wifi để học sinh khai thác thông tin, học liệu

Như vậy, đổi mới không gian lớp học để hiện thực hóa giá trị chung thể hiệnvăn hóa và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm là chuyện không quá khó.Không gian lớp học sẽ không còn đơn điệu với bốn bức tường trắng mà được “thay

áo mới”, bài trí tao nhã, hài hòa phù hợp với nền tảng giá trị văn hóa truyền thốngcủa tập thể lớp

2.4 Xây dựng văn hóa và truyền thống lớp chủ nhiệm qua hoạt động đổi mới dạy học tiết sinh hoạt lớp

a) Đưa nội dung xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp chủ nhiệmvào giáo dục trong tiết sinh hoạt lớp

Theo quy định, công tác chủ nhiệm của giáo viên được tính 4 tiết/ tuần,trong đó có 01 tiết chính khóa, đó là giờ sinh hoạt lớp ngày cuối tuần Như vậy,sinh hoạt lớp là một giờ học bắt buộc Nếu như các tiết học của các bộ môn vănhóa đều có chương trình, sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo… thì giờ sinhhoạt lớp lại không có chương trình, tài liệu hướng dẫn cụ thể nào, hoàn toàn phụthuộc vào năng lực sư phạm và tâm huyết, tình yêu với nghề, yêu thương HS củangười GVCN.

Bởi vậy, tôi đã cố gắng dạy giờ sinh hoạt không theo thực trạng khá phổ biếnnhư lâu nay Đó là GVCN chỉ tiến hành tiết học này một cách đơn giản, thậm chí

sơ sài với các nội dung và tuần tự các bước khá máy móc: Ban cán sự lớp tổng kết,đánh giá hoạt động trong tuần; GVCN nhận xét đánh giá; GVCN thông báo kếhoạch tuần tới; Ý kiến của HS (nếu có)

Nhận thức được ý nghĩa, tầm quan trọng của tiết sinh hoạt lớp trong việc xâydựng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm và giáo dục nhân cách chohọc sinh, tôi xây dựng nội dung và kế hoạch sinh hoạt lớp một cách đa dạng cáchoạt động giáo dục theo các chủ đề, chủ điểm Sự đổi mới và sáng tạo này củaGVCN đã khiến cho những giờ sinh hoạt lớp trở nên hứng thú, hấp dẫn, thiết thựcquan trọng góp phần xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp

- Những nội dung giáo dục được tôi đưa vào thực hiện trong tiết sinh hoạt lớptrong cả cấp học như sau:

+ Các giá trị chung làm nền tảng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp.+ Giáo dục Kĩ năng sống

+ Văn hóa đọc sách

+ Tư vấn hướng nghiệp

+ Phòng chống xâm hại, giáo dục giới tính

+ Giáo dục luật an toàn giao thông

+ Sinh hoạt theo chủ đề các ngày lễ (ngày 20/10, ngày 20/11, ngày 22/12,ngày 09/1, ngày 8/3, ngày 30/4, ngày 19/5…)

- Những nội dung trên được triển khai một cách hiệu quả dưới những hoạtđộng trải nghiệm đa dạng như: Trò chơi, nhảy múa tập thể; Giới thiệu sách mới;Thảo luận theo chủ đề; Biểu diễn nghệ thuật; Thuyết trình, hùng biện; Xem video,bài hát, sự kiện xã hội, bài diễn thuyết chứa thông điệp, bài học cuộc sống có giátrị…

Như vậy, giá trị chung làm nền chuẩn mực, nền tảng văn hóa và truyền thốngcủa tập thể lớp sẽ được tổ chức giáo dục thành một nội dung dạy học trong tiết sinhhoạt lớp, ngoài ra còn được lồng ghép tích hợp thực hành văn hóa và truyền thốngtrong khi triển khai dạy học các nội dung giáo dục khác của tiết sinh hoạt

b) Cách thức tổ chức dạy học tiết sinh hoạt lớp để xây dựng văn hóa và truyềnthống cho tập thể lớp chủ nhiệm

b1) Xây dựng kế hoạch giáo dục văn hóa và truyền thống trong tiết sinh hoạt lớp

Kế hoạch xây dựng văn hóa và truyền thống lớp chủ nhiệm qua tiết sinh hoạtlớp cần đảm bảo những tiêu chí sau:

- Căn cứ để lập kế hoạch: Kế hoạch giáo dục của nhà trường trong năm, kếhoạch giáo dục của GVCN trong 3 năm

- Các giá trị chung làm nền tảng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp

- Thời gian, thời lượng: tuần học, năm học

- Thành phần tham gia: GVCN, HS lớp chủ nhiệm, các thành phần khác (nếu có)

Ví dụ: Chúng tôi đã tiến hành lên kế hoạch xây dựng văn hóa và truyền thống chotập thể lớp cho học sinh lớp A7 niên khóa 2020 – 2023 qua tiết sinh hoạt lớp ở cả 3năm như sau:

Lớp 10: Bài học về các giá trị chung của lớp A7: Nỗ lực – Trách nhiệm – Hợptác – Yêu thương trên nền tảng các chủ đề hoạt động của nhà trường, đồng thờitích hợp, lồng ghép thực hành những giá trị chung này của lớp trong các nội dunggiáo dục khác của những tiết sinh hoạt lớp còn lại

Lớp 11: Tích hợp, lồng ghép thực hành giá trị chung của tập thể lớp A7 trongcác nội dung giáo dục khác của tiết sinh hoạt lớp

Lớp 12: Tích hợp, lồng ghép thực hành giá trị chung của tập thể lớp A7 trongcác nội dung giáo dục khác của tiết sinh hoạt lớp

b2) Tiến trình tổ chức hoạt động tiết sinh hoạt lớp để xây dựng văn hóa và truyềnthống cho tập thể lớp chủ nhiệm

* Xác định mục tiêu, phương pháp tổ chức hoạt động

- Xác định mục tiêu bài học:

+ Giúp HS cảm nhận được nội dung sau:khái niệm, những biểu hiện của giátrị, ý nghĩa của những giá trị chung làm nền tảng văn hóa và truyền thống của lớphọc, đặc biệt là cách để học tập và sốngtheo giá trị chung làm nền tảng đó

+ Từ đó giúp HS sinh rèn luyện và phát triển những phẩm chất, kĩ năng gì?

- Xác định phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục giá trị: các phươngpháp thường sử dụng như thuyết trình, vấn đáp, động não, trò chơi, hoạt độngnhóm, dạy học trực quan, đóng vai…

Ví dụ minh họa: Khi dạy bài học giá trị Trách nhiệm, chúng tôi xác định mục tiêu

và phương pháp giáo dục như sau:

- Mục tiêu: Giúp HS:

+ Khái niệm giá trị trách nhiệm

+ Biểu hiện của một con người có tinh thần trách nhiệm.

+ Ý nghĩa của giá trị trách nhiệm

+ Cách thể hiện giá trị trách nhiệm

+ Hình thành phẩm chất trách nhiệm và các kĩ năng giao tiếp, kĩ năngquản lí cảm xúc…

- Phương pháp giáo dục: đóng vai, vấn đáp, thuyết trình, động não, tròchơi, hoạt động nhóm…

* Thiết kế và triển khai các hoạt động tiết sinh hoạt lớp để giáo dục giá trịchung làm nền tảng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp chủ nhiệm

(*) Hoạt động 1: Tạo bầu không khí giá trị

Bầu không khí chiếm 50% thành công của giờ học giá trị Những cách để tạo bầukhông khí giá trị đó là:

- Cho cả lớp cùng nghe một bài hát Các bài hát thường tạo ra một bầu khôngkhí đặc biệt mà ở đó mọi người có thể trải nghiệm về giá trị Bởi vậy khi dạy mỗigiá trị, giáo viên có thể chọn một bài hát có chủ đề phù hợp với việc giáo dục giátrị đó, những bài hát mà giáo viên cảm thấy HS có thể hiểu, phù hợp với lứa tuổicác em

Ví dụ: Khi dạy về giá trị Trách nhiệm, giáo viên có thể bắt đầu bằng việccho HS nghe bài hát Một đời người, một rừng cây của nhạc sĩ Trần Long Ẩn(hoặc bài hát Tự nguyện của nhạc sĩ Nguyễn Văn Ký, bài Khát vọng của nhạc sĩPhạm Minh Tuấn)

(*) Hoạt động 2: Nhận diện giá trị qua các bài tập

- Bài tập 1: Tiếp nhận thông tin Cho HS theo dõi nguồn tư liệu (sách vở,chuyện kể, các nguồn thông tin) phù hợp để HS cảm thấy thích thú, từ đó các emhiểu được tầm quan trọng của giá trị và hành động đúng đắn của bản thân

Ví dụ: Khi dạy bài Giá trị Trách nhiệm, giáo viên có thể cho HS xem video vềcâu chuyện hành trình một học sinh 10 năm cõng bạn đi học

- Bài tập 2: Tưởng tượng, suy ngẫm Bài tập tưởng tượng này giáo viên có thểlựa chọn cho phù hợp với hoàn cảnh lớp học của mình

Ví dụ: Khi dạy bài Giá trị Trách nhiệm, giáo viên có thể yêu cầu HS như sau:Bây giờ, cô muốn các em hãy nghĩ về việc làm của người bạn Ngô Minh Hiếudành cho người bạn tật nguyền Nguyễn Tất Minh… Hãy hình dung ra tất cả sựgiúp đỡ của người đó dành cho bạn

Tiếp theo, hãy nghĩ về một người đáng yêu về tốt bụng đã từng giúp đỡ em…

Và tiếp theo, hãy tưởng tượng rằng tất cả mọi người trên thế giới này đềusống có trách nhiệm, thế giới này sẽ như thế nào…? Trong thế giới ấy, tính cáchcủa mọi người sẽ như thế nào…? Em có muốn được sống trong thế giới ấy…?Giáo viên cho HS chia sẻ những điều các em tưởng tượng và cảm nhận đượctrước cả lớp hoặc trong các nhóm nhỏ.

(*) Hoạt động 3: Thảo luận - chia sẻ, đi sâu vào khám phá trải nghiệm và hiểubiết, đồng cảm về giá trị

Việc tạo một không gian thảo luận cởi mở, tôn trọng lẫn nhau là điều rấtquan trọng và cần thiết Một không gian như vậy giúp việc chia sẻ trở nên dễdàng và thoải mái hơn Việc bày tỏ những cảm giác, cảm nhận sau mỗi câu hỏi

có thể làm sáng tỏ quan điểm cá nhân và tìm được sự đồng cảm hơn

Giáo viên có thể tổ chức hoạt động thảo luận bằng phương pháp đóng vaiphỏng vấn Giáo viên đóng vai là chuyên gia tư vấn tâm lí và HS đại diện cácnhóm là khách mời để cùng nhau trao đổi

Ví dụ minh họa: Khi dạy Giá trị Trách nhiệm, giáo viên có thể tổ chức thảoluận các nội dung chính: Trách nhiệm là gì; những biểu hiện của con người cótrách nhiệm với bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng, toàn cầu Đặc biệt, tậptrung vào câu hỏi “Thế nào là một học sinh có trách nhiệm?”

Để cuộc thảo luận đạt được mục đích đòi hỏi giáo viên phải có hiểu biếtsâu sắc về giá trị, có kĩ năng dẫn dắt khơi gợi vấn đề tốt để các em có thể chia

sẻ những cảm xúc, suy nghĩ của mình một cách chân thật và tự nhiên nhất.(*) Hoạt động 4: Liên hệ - hoạt động tập thể kết thúc bài học

Hoạt động này thường đặt ra yêu cầu sau bài học, cần liên hệ những việclàm, hoạt động nào để bản thân thể hiện, thực hành giá trị Nghĩa là hướng chủthể người học suy ngẫm về hành vi, cách thức thể hiện giá trị

Kết thúc bài học bằng một hoạt động tập thể như hát, nhảy, trò chơi… đểlại dư âm về bài học giá trị nhằm khơi nguồn cảm hứng, tạo động lực để thựchành và lan tỏa giá trị

Ví dụ minh họa:

- Khi dạy bài giá trị Trách nhiệm, giáo viên cho HS liên hệ Làm gì để trởthành một học sinh sống có trách nhiệm và những cách mà bạn thể hiện tráchnhiệm của mình

- Kết thúc cả lớp hát một bài hát với giai điệu ngọt ngào, sâu lắng về chủ

đề trách nhiệm

Lưu ý: Suốt cả tiết học về giá trị, cố gắng giữ bầu không khí lớp học thật

êm đềm, ngay cả khi các nhóm thảo luận; có nhạc nhẹ làm nền…

Tóm lại, trên đây là các hoạt động được thiết kế tổ chức dạy học về giá trịchung làm nền tảng của văn hóa và truyền thống tập thể lớp trong tiết sinh hoạtlớp Tùy nội dung của từng giá trị và điều kiện dạy học của lớp mình màGVCN có thể vận dụng phù hợp, linh hoạt, sáng tạo đa dạng các hoạt động.

3 GVCN phối hợp với gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội để tạo điều kiện cho HS phát huy, lan tỏa văn hóa và truyền thống của lớp chủ nhiệm

Biện pháp này được hiểu một cách cụ thể như sau: Giáo viên không đóng vaitrò là người tổ chức các hoạt động thực tế cho HS, mà có trách nhiệm phối hợp vớigia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội để tạo môi trường, điều kiện cho các em

tự tổ chức các hoạt động tập thể, ngoại khóa, tình nguyện, thiện nguyện… nhằmphát huy và lan tỏa giá trị văn hóa và truyền thống của tập thể lớp mình Đây làbiện pháp ở thang đo cao nhất trong hệ thống các biện pháp nghiên cứu của đề tài,bởi vì biện pháp này không dừng lại ở việc HS được hiểu về giá trị văn hóa truyềnthống của tập thể lớp mình, xây dựng văn hóa truyền thống đó trong tập thể lớp màcòn biết phát huy, lan tỏa văn hóa và truyền thống tốt đẹp của lớp mình vào cuộcsống để có những đóng góp cụ thể cho gia đình, nhà trường và xã hội

Dưới đây là một số hình thức GVCN khuyến khích học sinh phát huy và lantỏa văn hóa và truyền thống của tập thể lớp mình

3.1 GVCN khuyến khích HS phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa và truyền thống của tập thể lớp mình qua tiết chào cờ đầu tuần và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- GVCN đề nghị với Ban giám hiệu nhà trường và Đoàn trường cho phép HSlớp mình được tham gia tuyên truyền nêu gương về giá trị văn hóa và truyền thốngcủa tập thể lớp

- GVCN là người cố vấn và đảm bảo chất lượng, tính giáo dục của hoạt độngtập thể này cho HS lớp mình trong các công việc như sau: Xác định mục tiêu hoạtđộng; Xây dựng nội dung kịch bản chương trình; Công tác tập luyện và các côngtác chuẩn bị cần thiết khác

- Tiến trình tổ chức hoạt động phát huy và lan tỏa văn hóa truyền thống của tậpthể lớp trong tiết chào cờ như sau:

+ Hoạt động 1: HS chia sẻ câu chuyện vềviệc xây dựng văn hóa và truyềnthống của lớp mình

+ Hoạt động 2: HS tổ chức các hoạt động tìm hiểu về giá trị văn hóa và truyềnthống của tập thể lớp cho học sinh toàn trường (qua hình thức hỏi đáp, trò chơi,biểu diễn nghệ thuật chứa thông điệp về giá trị)

+ Hoạt động 3: Phát động Tuần lễ Sống với giá trị chung của tập thể lớptrong

HS toàn trường

+ Hoạt động 4: Tổng kết và trao giải (trong tiết chào cờ tuần sau)

Ví dụ minh họa: HS lớp chủ nhiệm đã lan tỏa giá trị Trách nhiệm trong giờchào cờ đầu tuần như sau:

+ Hoạt động 1: Video phóng sự chia sẻ câu chuyện về “sống trách nhiệm” của lớp.+ Hoạt động 2: Biểu diễn tiết mục văn nghệ hát múa Tự nguyện của nhạc sĩNguyễn Văn Kýmang thông điệp trách nhiệm; Hỏi – đáp về chủ đề trách nhiệm;Thuyết trình về trách nhiệm của một người học sinh THPT

+ Hoạt động 3: Phát động tuần lễ thực hành Sống trách nhiệm(thực hành vềmột người học sinh sống trách nhiệm) Bài viết suy ngẫm và thực hành được gửi

về cho Ban sự kiện của lớp chủ nhiệm, được chấm điểm và trao giải trong tiết chào

cờ tuần sau

- Hoạt động này của lớp được đăng tải lên panpage của nhà trường

3.2 GVCN khuyến khích HS tổ chức hoạt động ngoại khóa mang tính nghệ thuật để phát huy và lan tỏa văn hóa và truyền thống của tập thể lớp mình

Sau khi xây dựng được giá trị văn hóa và truyền thống của tập thể lớp, giáoviên có thể khuyến khích các em phát huy lan tỏa bằng việc tổ chức các hoạt độngngoại khóa mang tính nghệ thuật hướng đến giá trị như: Ngày hội triển lãm tranhcủa HS nhà trường; Sân khấu tương tác; Sự kiện nghệ thuật chào đón HS khóa mớicủa nhà trường; Lễ tri ân và trưởng thành; Hội chợ triển lãm đồ handmade gắn biểutượng giá trị…

Vai trò của GVCN trong việc khuyến khích HS tổ chức những hoạt động ngoạikhóa hướng đến giá trị chung như sau:

- Giáo viên có thể nêu ý tưởng hoặc góp ý cho các ý tưởng do các em đề xuất

về việc tổ chức hoạt động ngoại khóa

- Giáo viên cố khuyến khích HS liên kết với các câu lạc bộ trong nhà trường,các tổ chức ngoài nhà trường (trong đó GVCN đảm nhận vai trò tạo hành langpháp lí) để HS xây dựng chương trình

- Ngoài ra, GVCN tham gia cố vấn hướng dẫn, góp ý cho HS về chương trìnhnhư: kịch bản nội dung chương trình; nguồn kinh phí thực hiện chương trình;truyền thông chương trình; đạo diễn, chịu trách nhiệm chương trình; ban hậu cầncủa chương trình; duyệt kế hoạch với Ban Giám hiệu nhà trường…

3.3 GVCN khuyến khích HS tổ chức các hoạt động trải nghiệm như hoạt động tình nguyện, nhân đạo, lao động công ích… để phát huy và lan tỏa văn hóa và truyền thống của lớp mình

Không dừng lại ở việc tổ chức cho HS trải nhiệm, ở một mức độ giáo dụccao hơn, chúng tôi đã khuyến khích HS chủ động tổ chức những hoạt động chiếndịch, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động lao động công ích…Đây là những hoạt động có ý nghĩa lan tỏa giá trị rộng rãi bởi nó được tổ chứckhông chỉ tác động bằng nhận thức mà bằng cả trái tim, tình cảm, đồng cảm, thấu

hiểu của HS trước những những con người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vàtrước những vấn đề xã hội cần sự chung tay của cả cộng đồng.

- GVCN phối hợp với các tổ chức trong và ngoài nhà trường như Sở Lao độngthương binh xã hội, Sở tài nguyên môi trường, Trung tâm bảo trợ xã hội; Làng trẻSOS; Các bệnh viện; Trung tâm giáo dục dạy nghề người khuyết tật; Trung tâmđiều dưỡng người có công với cách mạng; Nghĩa trang liệt sĩ thành phố; các trườnghọc miền núi Nghệ An… để tạo điều kiện cho HS lớp chủ nhiệm được đóng góptình cảm, công sức vì sự phát triển tốt đẹp của cộng đồng

- Hướng dẫn các em xây dựng chương trình kế hoạch hoạt động: Đặt tên chohoạt động; Xác định mục tiêu hoạt động; Xác định nội dung và hình thức hoạtđộng; Chuẩn bị hoạt động; Lập kế hoạch; Thiết kế chi tiết hoạt động trên bản giấy;Kiểm tra, điều chỉnh và hoàn thiện chưng trình hoạt động…

Nhiều năm qua, HS lớp chủ nhiệm của tôi đã phối hợp tổ chức những hoạtđộng thường niên để lan tỏa văn hóa và truyền thống tập thể lớp như sau:

+ Hoạt động chiến dịch: Giờ trái đất; Tiết kiệm năng lượng;An toàn giao thông; + Hoạt động tình nguyện: Tiếp sức mùa thi; Mùa hè xanh; Ngày chủ nhật xanh;Chăm sóc Quảng trường Hồ Chí Minh; Chương trình “Thắp nến tri ân” ở nghĩatrang liệt sĩ; dự án “Trường học xanh”…

+ Hoạt động nhân đạo: Tổ chức chương trình Xuân yêu thương cho các emlàng trẻ SOS, bệnh nhân bệnh viên ung bướu Tỉnh Nghệ An; Chương trình Nhịpđập yêu thươngtrẻ em ở Trung tâm giáo dục và dạy nghề trẻ em khuyết tật; Tri ânngười có công với cách mạng ở Trung tâm điều dưỡng; Tặng quà cho các emnghèo miền núi “Mùa đông ấm”…

4 Biện pháp tạo động lực và truyền cảm hứng cho mỗi HS trong việc xây dựng văn hóa và truyền thống cho tập thể lớp

Có nhà hiền triết đã từng nói: “Người thầy trung bình chỉ biết nói – Ngườithầy giỏi biết giải thích – Người thầy xuất chúng biết minh họa – Người thầy vĩ đạibiết truyền cảm hứng” Quả đúng như vậy, bất kể một giải pháp giáo dục nào củangười thầy nếu thành công khi và chỉ khi người thầy đó truyền cảm hứng và độnglực cho học sinh hướng đến mục tiêu giáo dục mà mình mong muốn

Theo đó, GVCN muốn xây dựng văn hóa và truyền thống của tập thể lớp thìkhông thể thiếu biện pháp truyền cảm hứng và động lực cho mỗi thành viên tronglớp, để bất kỳ HS nào cũng xem việc xây dựng tập thể lớp vững mạnh, có văn hóa

và truyền thống riêng, đó không phải là sự bắt buộc của GVCN mà trở thành nhucầu, mong muốn, khát khao của các em khi đến trường Dưới đây là những cáchthức tôi đã tạo động lực và truyền cảm hứng cho HS lớp chủ nhiệm của mình