Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân” lớp 12 môn GDQP,AN cho học sinh trường THPT huỳnh thúc kháng

Tronggiáo dục phổ thông, các môn văn hóa nói chung, môn Giáo dục quốc phòng - anninh nói riêng có vai trò rất quan trọng hình thành nhân cách, bản lĩnh, năng lực, tưduy của con người Tro

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN

(Bài 2 - Môn Giáo dục quốc phòng - An ninh, lớp 12)

Giáo viên thực hiện : Trần Ngọc Hùng

Tổ chuyên môn : Xã hội

NĂM HỌC: 2020 - 2021

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT 2

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ 3

PHẦN I: MỞ ĐẦU 4

PHẦN II: NỘI DUNG 9

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 9

1.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực bằng tình huống 9

1.2 Dạy học bằng tình huống trong bài “ Một số hiểu về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân” 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ GDQP-AN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BẰNG TÌNH HUỐNG 21

2.1 Thực trạng về nhận thức vị trí, tầm quan trọng công tác GDQP - AN của cán bộ, giáo viên và học sinh 21

2.2 Thực trạng về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực và dạy học theo phương pháp tình huống trong GDQP-AN 23

CHƯƠNG 3 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

3.1 Một số tình huống trong bài “Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân” 26

3.2 Thực hành dạy học theo những tình huống 32

3.3 Đánh giá kết quả dạy học bằng phương pháp tình huống 33

CHƯƠNG 4: KIỂM CHỨNG CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ TRIỂN KHAI 34

4.1 Thực nghiệm sư phạm dạy học “Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân” trong trường THPT Huỳnh Thúc Kháng 34

4.2 Tổng hợp, nhận xét kết quả thực nghiệm theo đối chứng 36

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 38

TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

g

Bảng 2.1 Kết quả nhận thức về GDQP-AN của học sinh 23

Bảng 2.2 Nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích

Bảng 4.1 Kết quả cụ thể dạy học theo phương pháp truyền thống

(thuyết trình) “Xây dựng nền QPTD, ANND”- đối chứng 35Bảng 4.2 Kết quả cụ thể dạy học bằng tình huống “Xây dựng nền

quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân”- lớp thực nghiệm 36

PHẦN I: MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục Quốc phòng-An ninh (GDQP-AN) là một bộ phận của nền giáodục quốc dân, là môn học chính khóa trong chương trình giáo dục, đào tạo trunghọc phổ thông đến đại học và các trường chính trị, hành chính, đoàn thể Tronggiáo dục phổ thông, các môn văn hóa nói chung, môn Giáo dục quốc phòng - anninh nói riêng có vai trò rất quan trọng hình thành nhân cách, bản lĩnh, năng lực, tưduy của con người Trong đó học sinh là một đối tượng đông đảo của GDQP-AN.Môn học GDQP-AN được luật định, thể hiện rõ đường lối giáo dục của Đảng,được thể chế hóa bằng các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước Mục tiêucủa GDQP-AN là giáo dục cho học sinh, sinh viên lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa

xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống dựng nước và giữ nướccủa dân tộc, của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam, trang bị cho học sinh, sinhviên một số hiểu biết về chiến tranh nhân dân Việt Nam, bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa trong tình hình mới; xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhândân, về xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân; về phòng chống chiến lược “Diễnbiến hòa bình”, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch và một số kỹ năng quân sựcần thiết , tạo điều kiện để học sinh, sinh viên tham gia vào các hoạt động về côngtác quốc phòng, quân sự trong nhà trường và địa phương, sẵn sàng thực hiện nghĩa

vụ công dân đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Từ vấn đề trên, nâng cao chấtlượng dạy học môn học GDQP-AN cho học sinh, sinh viên là một yêu cầu kháchquan của môn học nói riêng, sự nghiệp giáo dục và đào tạo nói chung Một trongnhững yếu tố quan trọng tạo nên chất lượng dạy học môn học là đổi mới phươngpháp dạy học

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI chỉ rõ: “Thực hiện đồng bộ cácgiải pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo; Đổi mới chươngtrình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướnghiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lýtưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sángtạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội…”[74].

Mục tiêu của nền giáo dục nước ta hiện nay là hướng đến đối tượng người học, đểcung cấp cho người học những tri thức, kỹ năng, phương pháp và kinh nghiệm họctập có hiệu quả nhất Trong hệ thống giáo dục quốc dân, vấn đề rèn luyện kỹ năngnhận thức cho học sinh, phương pháp học tập mang tính chủ động, có tính tích cựcdần được trú trọng Giáo dục quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân là một nộidung quan trọng của việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân.GDQP-AN cho học sinh, sinh viên thuộc nội dung của nền giáo dục quốc gia, có ýnghĩa quan trọng trong chiến lược đào tạo con người mới XHCN Ngày

03/05/2007, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 12/CT-TW về “tăng cường sự lãnh

đạo của Đảng đối với công tác GDQP-AN trong tình hình mới” Ngày

10/07/2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 116/2007 ND-CP về “Giáo dục

quốc phòng - An ninh” Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động Thươngbinh và Xã hội, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an ban hành chương trình GDQP-ANcho học sinh và bồi dưỡng kiến thức QP-AN cho các đối tượng và các văn bảnhướng dẫn tổ chức thực hiện nhiệm vụ GDQP-AN Những năm gần đây, công tácGDQP-AN cho học sinh đã dần đi vào nền nếp ổn định Tuy nhiên, chất lượngGDQP-AN còn rất hạn chế, nhất là ở các trường THPT Có nhiều nguyên nhân dẫnđến chất lượng GDQP-AN còn thấp như đội ngũ giáo viên GDQP-AN còn thiếu,chưa được đào tạo dài hạn, chính quy, chất lượng yếu; cơ sở vật chất, thiết bị dạyhọc GDQP-AN thiếu, không đồng bộ, khai thác, sử dụng kém hiệu quả; hình thức

tổ chức, phương pháp dạy học lạc hậu, chưa phù hợp; nhiều trường chưa được lãnhđạo quan tâm đúng mức, tổ chức “Huấn luyện quân sự” cho xong chương trình…Chính vì vậy nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo là yếu tố hàng đầu cho sự pháttriển nguồn nhân lực đất nước

Nâng cao chất lượng GDQP-AN cho học sinh cần phải có sự chỉ đạo, tổchức thực hiện chặt chẽ, thống nhất từ Trung ương tới các cơ sở bằng các hìnhthức phù hợp với từng đối tượng, một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu cótính quyết định tới chất lượng môn học GDQP-AN là đổi mới phương pháp dạyhọc (PPDH) theo hướng tích cực Đổi mới phương pháp dạy học GDQP-AN theohướng tích cực là đổi mới cách thức giảng dạy phù hợp với quá trình nhận thức củacủa người học, phát huy yếu tố chủ động, tích cực của người học Đổi mới phươngpháp dạy học GDQP-AN không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn PPDH cũ, thay vìPPDH hoàn toàn mới, mà là sự chọn lọc, kế thừa, vận dụng linh hoạt những ưuđiểm, kết quả tích cực vốn có của PPDH truyền thống Muốn thực hiện đượcPPDH theo hướng tích cực giáo viên phải có công tác chuẩn bị nội dung bài giảngcũng như mọi điều kiện bảo đảm cho dạy và học đầy đủ, khoa học, có nhiều vấn

đề, nhiều tình huống được đặt ra

Phương pháp dạy học tích cực bao gồm phương pháp như nêu và giải quyếtvấn đề, phương pháp trực quan, phương pháp giảng dạy bằng tình huống, phươngpháp làm mẫu - Tái tạo; phương pháp tìm tòi, phương pháp nghiên cứu…Trong đóphương pháp dạy học bằng tình huống đòi hỏi giáo viên phải có trình độ chuyênmôn chuyên sâu, có tay nghề vững vàng, có kinh nghiệm trong giáo dục đào tạo.Mục đích của PPDH bằng tình huống giúp cho học sinh tránh được tình trạng họctập thụ động, hạn chế được cách học chỉ vội vàng, đắm chìm vào những dòng chữghi chép Tính tích cực của PPDH bằng tình huống là cả người dạy và người họcluôn phát huy khả năng vốn có của bản thân để giải quyết vấn đề được đặt ra trongbài học Phương pháp dạy học bằng tình huống còn giúp cho người học luôn có sựsuy nghĩ, tư duy độc lập, sáng tạo, có cả chiều rộng và độ sâu khi muốn hiểu biết

và giải quyết vấn đề nào đó Chính vì vậy PPDH bằng tình huống là phương pháp

có nhiều ưu điểm, lợi thế hơn các PPDH khác Phương pháp dạy học bằng tìnhhuống đòi hỏi cả người dạy và người học phải có thái độ hoạt động nghiêm túc, cókhả năng nhận biết được mâu thuẫn và giải quyết được từng vấn đề mà tình huống

đặt ra Hiện nay, PPDH bằng tình huống đang được sử dụng hết sức có hiệu quả vàrất phổ biến ở các trường đào tạo hàng đầu trên thế giới.

Là một giáo viên giảng dạy bộ môn GDQP-AN được đào tạo chính khóa

hệ chính quy tôi nhận thấy sự cần thiết phải đổi mới PPDH để tạo được hứngthú cho người học, đặc biệt khi đối tượng tiếp thu là học sinh THPT Vì vậymục tiêu chung đối với giảng dạy bộ môn GDQP-AN đòi hỏi phải sử dụng tổnghợp nhiều phương pháp nhằm gây hứng thú học tập và giúp học sinh biết cáchlĩnh hội tri thức

Như vậy vấn đề đặt ra là trong quá trình giảng dạy người giáo viên phảichọn phương pháp dạy học tích cực nào, vận dụng và kết hợp các phương pháp đó

ra sao để đạt được mục tiêu của bài học là vấn đề đang đặt ra nhiều thử thách màngười giáo viên cần phải nghiên cứu, đưa ra các giải pháp và giải quyết các giảipháp đó Từ những lý do khách quan và chủ quan đó, để giải quyết phần nào khó

khăn nói trên, nên tôi chọn đề tài nghiên cứu là Phương pháp dạy học bằng tình huống bài: ‘‘Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân”

lớp 12 môn GDQP,AN cho học sinh trường THPT Huỳnh Thúc Kháng Với

hy vọng góp phần nâng cao hứng thú học tập từ đó nâng cao chất lượng học tậpmôn GDQP-AN

2 Mục đích

Tôi thực hiện đề tài nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học môn Giáo dục quốc

phòng - An ninh ở trường phổ thông, qua đó mạnh dạn nghiên cứu PPDH bằng

tình huống trong bài học “Một số hiểu biết về nền quốc QPTD, ANND” Từ tìnhhuống được xây dựng, tiến hành cách dạy mới, cách học mới cho học sinh Trên cơ

sở đó, giúp cho giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn, biết xây dựng các tìnhhuống trong bài giảng, biết cách dạy học bằng tình huống trong môn GDQP-AN;giúp cho HS biết cách học tập bằng tình huống, nâng cao chất lượng môn họcGDQP-AN

3 Ý nghĩa

Phương pháp giảng dạy bằng tình huống có ý nghĩa khoa học, giá trị thựctiễn cao, giúp cho cán bộ chỉ đạo đổi mới PPDH; giúp đội ngũ giáo viên, HS thayđổi suy nghĩ, tư duy và biết vận dụng PPDH tích cực vào môn học GDQP-AN đểnâng cao chất lượng môn học

4 Những nội dung nghiên cứu

4.1 Lý luận chung về phương pháp giảng dạy bằng tình huống

4.2 Đánh giá thực trạng về cách dạy học môn GDQP-AN hiện nay của độingũ giáo viên trường THPT Huỳnh Thúc Kháng liên quan tới đổi mới PPDH theohướng tích cực, đặc biệt là cách dạy học bằng tình huống

4.3 Xây dựng một số tình huống trong bài “ Một số hiểu biết về nền quốcphòng toàn dân, an ninh nhân dân” (Bài 2, SGK lớp 12)

4.4 Thực hành giảng dạy bằng phương pháp tình huống.

4.5 Đánh giá kết quả thực nghiệm theo PPDH bằng tình huống

5 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

- Cơ sở lý luận, thực tiễn về phương pháp dạy học bằng tình huống

- Các bước xây dựng tình huống và vận dụng thực hành phương pháp dạyhọc bằng tình huống tại trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

- Học sinh lớp 12 trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận, thực tế

Trên cơ sở lý luận, tiếp cận cách dạy học bằng tình huống trong GDQP-AN

để thấy được kết quả dạy học có tính đổi mới, sáng tạo theo nhận thức, tư duy củagiáo viên và học sinh Trên cơ sở thực tiễn về dạy học bài “Một số hiểu biết nềnquốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân” theo phương pháp truyền thống sẽ thấyđược những hạn chế trong việc truyền thụ và tiếp nhận tri thức GDQP-AN trong

hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

- Điều tra, khảo sát

Tiến hành điều tra, khảo sát một số lớp học trong trường THPT Huỳnh ThúcKháng trong dạy học bài “Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninhnhân dân”

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Đề tài đã khẳng định tính cấp thiết về dạy học theo phương pháp tình huốngtrong GDQP-AN nói chung và trong bài “Một số hiểu biết nền quốc phòng toàndân, an ninh nhân dân” nói riêng; phản ánh đầy đủ, tính sát thực và hiệu quả caocủa các biện pháp dạy học bằng tình huống Kết quả nghiên cứu không những cógiá trị khoa học về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao, đáp ứng đầy đủ mụctiêu, yêu cầu của đề tài

7 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một đề tài sáng kiến kinh nghiệm, bài viết chỉ tậptrung nghiên cứu vấn đề trong phạm vi sau:

- Lý luận chung về phương pháp giảng dạy bằng tình huống

- Đánh giá thực trạng về cách dạy học môn GDQP-AN hiện nay của đội ngũgiáo viên trong trường THPT Huỳnh Thúc Kháng về phương pháp dạy học bằngtình huống

- Xây dựng Phương pháp dạy học bằng một số tình huống trong bài “ Một sốhiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, bài 2 lớp 12”

8 Kết cấu đề tài

Phần I: Mở đầu

Phần II: Nội dung

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu lý luận và thực tiễn

Chương 2 Thực trạng về GDQP-AN và phương pháp dạy học bằng tìnhhuống bài một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân trongtrường THPT Huỳnh Thúc Kháng

Chương 3 Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 Kiểm chứng các giải pháp đã triển khai

Phần III: Kết luận và Khuyến nghị

Tài liệu tham khảo

Phụ lục

PHẦN II: NỘI DUNG CHƯƠNG 1:

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực bằng tình huống

1.1.1 Thuận lợi của việc dạy học môn Giáo dục quốc phòng - an ninh ở trườngTHPT Huỳnh Thúc Kháng

- Trường trung học phổ thông Huỳnh Thúc Kháng là mái trường nổi tiếngbởi truyền thống dạy tốt - học tốt, nơi đây đã là một trong những chiếc nôi đào tạonhiều hiền tài cho đất nước Trường có đội ngũ cán bộ, giáo viên có năng lựcchuyên môn vững vàng, tâm huyết vì mục tiêu phát triển của nhà trường, nhiềuthầy cô giáo là Nhà giáo ưu tú, tài năng sư phạm, giáo viên dạy giỏi, Chiến sỹ thiđua các cấp… Các thầy cô thực sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo, trởthành niềm tự hào của các thế hệ học sinh Trường đã được tặng nhiều Bằng khen,

cờ thi đua của Chính phủ, Bộ giáo dục và đào tạo, UBND tỉnh Trường được Nhànước tặng thưởng Huân chương Lao động, Huân chương Độc lập và đặc biệt làtrường THPT đầu tiên của Nghệ An được tặng danh hiệu Anh hùng Lao động

- Đối với môn Giáo dục quốc phòng - An ninh Nhà trường cùng các cấplãnh đạo luôn quan tâm tạo mọi điều kiện thuận lợi Đội ngũ giáo viên giáo dụcquốc phòng - An ninh đều được đào tạo vững về chuyên môn, nhiệt tình và tâmhuyết với môn học

- Điều kiện sân bãi, phòng học, dụng cụ trang thiết bị cần thiết cho môn họcGiáo dục quốc phòng - An ninh tương đối đầy đủ

- Nề nếp, kỷ cương của nhà trường chặt chẽ qua từng cấp, từng khâu nên đaphần các em chăm ngoan và có ý thức học tập tốt

1.1.2 Khó khăn của việc dạy học môn Giáo dục quốc phòng - An ninh ở trường THPT

- Đội ngũ giáo viên giáo dục Quốc phòng - An ninh ghép môn và phải giảngdạy hai môn thể dục và quốc phòng nên thời gian nghiên cứu dành cho bộ môn cònhạn chế

- Đối với học sinh: Do khách quan các em được sinh ra và lớn lên trong thờibình, do yêu cầu về lượng kiến thức của các môn học, giờ học cộng thêm áp lực từphía không ít phụ huynh đã tác động ít nhiều đến suy nghĩ, ý thức học tập và việcxác định nhiệm vụ học tập của học sinh đối với môn Giáo dục quốc phòng - anninh chưa cao

- Tức thời tình trạng học sinh chưa trang bị đầy đủ sách giáo khoa về môngiáo dục quốc phòng - An ninh cũng làm cho việc giảng dạy theo phương phápmới còn bị hạn chế nhất định.

- Dụng cụ, trang thiết bị cho môn học tương đối đầy đủ từ nguồn được Sởgiáo dục - Đào tạo cấp và một số tự trang bị nhưng vẫn còn thiếu: Tranh ảnh giảngdạy còn hạn chế ở một số nội dung

- Bản thân còn gặp nhiều khó khăn trong việc tìm tài liệu phục vụ cho đề tài

1.1.3 Phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học

Khi đề cập đến phương pháp dạy và học, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu,chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ giáo viên trong các nhà trường trao đổi vấn đềnày, thậm chí một số nhà khoa học, nhà giáo đã nghiên cứu sâu một vấn đề nào đótrong phương pháp dạy học Các nhà trường từ bậc phổ thông đến đại học, caođẳng còn được biên soạn các giáo trình về phương pháp dạy học bộ môn Nhữngnăm gần đây, nhiều hội thảo khoa học cũng đã được tổ chức với quy mô lớn ở tầmquốc gia, trong các trường đại học Nhiều bài viết về đổi mới phương pháp dạy họctheo hướng tích cực cũng đã được trình bày khá công phu Tuy nhiên, các ý kiếntrong hội thảo cũng như trong các bài viết của tác giả còn có nhiều vấn đề khácnhau Có ý kiến, bài viết cho rằng đã đổi mới thì phải đổi mới hoàn toàn, phải thayđổi cái mới thì mới có hiệu quả trong phương pháp dạy học; hoặc không nên thayđổi hoàn toàn phương pháp dạy học cũ bằng phương pháp dạy học mới, chỉ nênthay đổi một phần hoặc một nửa mới không bị hẫng hụt Khi nghiên cứu vềphương pháp dạy học trên thế giới, các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều cách dạyhọc, nhiều phương pháp dạy học Nhưng cách dạy học nào, phương pháp dạy họcnào thì mục đích cuối cùng cũng là đem lại chất lượng, sản phẩm đào tạo, chấtlượng, hiệu quả dạy và học cho giáo viên và học sinh, sinh Một phương pháp dạyhọc mới, tích cực phải là phương pháp mà trong đó, các chủ thể phải có nhữnghoạt động mới, hoạt động tích cực, hoạt động hăng say, chuyên cần, sáng tạo đểtạo ra giá trị sản phẩm cao hơn Không thể nói ở phương pháp dạy học mới thì hoạtđộng của trò phải hơn thầy hoặc thầy phải hơn trò Phải khẳng định và thống nhất,nhất quán trong phương pháp dạy học mới, dạy học tích cực là không thể không cónhững hoạt động của người dạy và người học Điều đó có nghĩa, cả người dạy vàngười học đều tham gia vào một quá trình nhận thức, quá trình vận động của sựvật, hiện tượng Trong phương pháp dạy học không thể nói, không thể khẳng định

ai là trung tâm, chủ thể nào là trung tâm; ai ở ngoại biên, chủ thể nào ở ngoại biênhoặc ai là nội hàm, chủ thể nào là nội hàm; ai ở ngoại diên, chủ thể nào ở ngoạidiên Phương pháp dạy học mới, phương pháp dạy học tích cực, trước hết phải làhoạt động của hai chủ thể thầy và trò Sau đó, tùy theo tính chất, đặc điểm, yêu cầu

ở từng vấn đề mà đòi hỏi hoạt động của các chủ thể Đôi khi, những mâu thuẫn vàvấn đề đặt ra cần giải quyết đòi hỏi rất cao cường độ, khả năng hoạt động củangười thầy Cũng có khi hoạt động của người học phải nhiều hơn mới bảo đảm yêucầu vấn đề đặt ra

Ngày nay, từ một phương pháp dạy học cũ, phương pháp dạy học truyềnthống, phương pháp dạy học một chiều, độc thoại đã tồn tại hàng nghìn năm nay,người ta bắt đầu đổi mới sang cách dạy học mới Chủ đạo của phương pháp dạyhọc truyền thống là dạy học theo cách thuyết trình, phương pháp thuyết trình.Trong phương pháp thuyết trình (phương pháp dùng lời) người ta chia ra thành cácnhóm dùng lời như phương pháp kể chuyện, phương pháp giảng giải, phương pháptrần thuật, phương pháp diễn giảng, phương pháp đàm thoại…Trong đổi mớiphương pháp dạy học đã có nhiều khuynh hướng hết sức khác nhau hoặc là đổimới ngay, đổi mới toàn bộ, hoặc đổi mới một phần Khi chuyển sang phương phápdạy học mới, tích cực có những quan điểm cho rằng hoạt động của các chủ thể phảihơn, kém nhau.

Chúng ta đều biết, phương pháp dạy học thuyết trình là phương pháp truyềnthống (phương pháp cổ điển) nhưng nó lại là phương pháp cơ bản được sử dụng vàtồn tại hàng nghìn năm nay Phương pháp thuyết trình có ý nghĩa lớn lao trong hoạtđộng nhận thức của học sinh, sinh viên trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.Dạy học theo phương pháp thuyết trình là phương pháp tốn ít thời gian, chỉ cầnthời gian nhất định ta có thể truyền đạt một khối lượng kiến thức khổng lồ Sửdụng phương pháp thuyết trình giúp cho người học hiểu được khái niệm tri thức,làm cơ sở cho quá trình nhận thức Hạn chế của phương pháp dạy học theo phươngpháp thuyết trình là người học luôn ở thế bị động, luôn bị điều khiển theo phươngthức hoạt động của người dạy Cần chú ý khi sử dụng phương pháp trong quá trìnhdạy học sao cho có hiệu quả đối với người học Dạy học không có nghĩa là bắtngười học phải có được kiến thức vững vàng ngay khi học ở trên lớp, mà là thấyđược vấn đề cốt lõi, biết được cách tiếp cận dần với tri thức Cố Thủ tướng Phạm

Văn Đồng viết “Dạy học không phải là cố nhồi nhét cho học trò một mớ kiến thức,

tuy rằng kiến thức là cần thiết, điều chủ yếu là giáo dục cho học sinh phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận, phương pháp diễn tả, rồi phương pháp nghiên cứu, phương pháp học tập” [114].

Như vậy, cần phải có cách nhìn nhận đúng đắn giữa cách dạy học cũ vớicách dạy học mới Không nên khư khư giữ nếp cũ, đã quá cũ mà không có cải tiến,thay đổi, đổi mới Cần mạnh dạn, nghiêm túc tìm ra cái tiến bộ hơn, cái mới hơn,cái đem lại chất lượng hiệu quả hơn, nhất là cách dạy, cách học trong giáo dục vàđào tạo Nhưng đổi mới cách dạy học là đổi mới cái gì, đổi mới như thế nào là vấn

đề cần phải suy nghĩ, tư duy nghiêm túc, không đơn giản, chủ quan, phiến diện.Trong từng cấp học, bậc học, từng trình độ, khả năng của học sinh, để những cóthử nghiệm chính xác, khoa học rồi mới vận dụng đại trà, phổ biến Tránh tìnhtrạng đưa ra một vài quan điểm, một vài số liệu về phương pháp dạy học mà đãkhẳng định cách dạy học ấy là duy nhất đúng, mọi người phải theo, các nhà trườngphải theo Chúng ta biết, đã có rất nhiều vấn đề được đưa ra nhằm nâng cao chấtlượng giáo dục đào tạo cho phù hợp với xu thế mới như cải cách hệ thống giáodục, thay đổi hệ thống sách giáo khoa, thay đổi chữ viết, thay đổi cách dạy, cáchhọc…, thậm chí có những vẫn đề đã được “thực nghiệm” hơn chục năm, tốn kém

không ít tiền của, công sức nhưng chưa được thực tế xã hội chấp nhận Phươngpháp dạy học là một điều khó, đổi mới phương pháp dạy học càng khó hơn, nhưngkhông có nghĩa, khó mà không thay đổi để có cái mới hơn, đem lại chất lượng đíchthực hơn Nhưng đồng thời, không vội vàng, áp đặt bất cứ một cách dạy học nàokhi chưa được nghiên cứu đầy đủ, kỹ lưỡng và phải được kiểm nghiệm, đánh giáqua thực tiễn có căn cứ khoa học, có giá trị lý luận và thực tiễn cao thì mới đượcthực hiện.

1.1.4 Phương pháp dạy học bằng tình huống

Phương pháp dạy học bằng tình huống là việc đưa ra các tình huống (có thậthoặc hư cấu) chứa đựng nội dung bài giảng để người học có bối cảnh trải nghiệm,

có điều kiện đưa ra các ý kiến cá nhân, qua đó phát huy tính tích cực của người họctrong việc tự phân tích tìm đường đi đến chân lý Phương pháp tình huống thuyếtphục người học bằng chính kinh nghiệm và những suy luận cá nhân rút ra sau khitham gia vào tình huống Do đó, những tri thức, kỹ năng, tình cảm, thái độ mà họcviên thu nhận được trở thành của chính họ, do họ tự nhận thức, không bị áp đặt bởigiáo viên

Hiện nay, phương pháp dạy học bằng tình huống không còn xa lạ với cácnước trên Thế giới và ở Việt Nam, nhưng với tính ưu việt, phương pháp dạy họctình huống luôn tồn tại trong các hệ thống giáo dục quốc tế, đặc biệt một số trườngđại học hàng đầu như: HaBớt, Ofot… và các nhà trường thuộc hệ thống giáo dụcLiên hiệp quốc (Unesco) rất chú trọng phổ biến giảng dạy phương pháp này đểnâng cao và phát huy năng lực của người học tại mỗi quốc gia Ở Việt Nam, việc

áp dụng phương pháp dạy học tình huống trong hệ thống GDQD đã và đang đượcquan tâm rất nhiều Phương pháp dạy học bằng tình huống không những đem lạichất lượng, hiệu quả giảng dạy rất cao cho người thầy mà còn đem lại chất lượnghọc tập rất tốt cho người học Phương pháp dạy học bằng tình huống còn phát huyđược óc tư duy, khả năng tư duy, óc phê phán, óc sáng tạo của người dạy và ngườihọc Đặc biệt, phương pháp dạy học bằng tình huống có tác dụng khuyến khíchhọc sinh phát triển cách tự học, tự nghiên cứu, có khả năng độc lập giải quyết vấn

đề mà thực tiễn đặt ra Giảng dạy theo phương pháp tình huống đòi hỏi người thầygiáo phải giỏi cả lý thuyết và thực hành, phải công phu sưu tầm những tình huống

có thật và cụ thể có liên quan đến môn giảng, phải tâm huyết dành toàn bộ tâm trí

và thời gian cho công tác giáo dục và đào tạo, cho giảng dạy

Khi nói đến tình huống, chúng ta thường thấy tình huống được diễn ra cũng

có thể trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp; cũng có thể xẩy ra trong thời gian khádài với quy mô rộng lớn, tùy theo tính chất, đặc điểm, diễn biến và vận động của

sự vật Nói đến tình huống là nói đến sự việc xảy ra, mà xung quanh sự việc đó cónhiều mối quan hệ ràng buộc lẫn nhau, nhưng lại hết sức mâu thuẫn với nhau cầnđược giải quyết Trong hoạt động, nhất là hoạt động quốc phòng, an ninh thường

có tình huống xảy ra, thậm chí có nhiều tình huống xẩy ra ngay cùng một lúc rấtphức tạp Xử lý như thế nào, xử lý ngay mới giải quyết được tình thế, mới đem lại

hiệu quả là cả vấn đề không dễ đối với một cá nhân hay một tập thể Thôngthường, một tình huống đơn giản thì vai trò cá nhân được thể hiện ngay, nhưngtình huống phức tạp thì đòi hỏi trí tuệ cả một tập thể mới giải quyết được, và lúc ấyvai trò cá nhân là người định hướng, hướng dẫn cách giải quyết vấn đề Tìnhhuống xảy ra thường khác nhau lúc nhanh, lúc chậm; tính chất của tình huống cólúc đơn giản, lúc phức tạp Dù tình huống đơn giản hay phức tạp cũng cần có sựsuy nghĩ, tư duy nghiêm túc, bài bản, khoa học mới giải quyết được Giải quyếttình huống phải được dựa trên nhiều yếu tố, nhiều bằng chứng khoa học Giảiquyết tình huống trong quốc phòng, an ninh phải căn cứ vào nguyên tắc, tư tưởngchỉ đạo, mục đích, yêu cầu đạt được; căn cứ vào những yếu tố tác động, quan hệtrực tiếp với tình huống như tình hình địa hình, tình hình địch, đơn vị xung quanh,

vũ khí trang bị kỹ thuật, dân chúng…

Như vậy, “Tình huống là sự việc có mâu thuẫn, có tính vấn đề cần giảiquyết”

Tình huống “đơn giản” là tình huống có “mâu thuẫn” có “một vấn đề” cầngiải quyết

Tình huống “phức tạp” là tình huống có “mâu thuẫn” có “nhiều vấn đề” cầngiải quyết

Trong hoạt động quốc phòng, an ninh, tình huống trở thành phổ biến vì quốcphòng, an ninh là hoạt động rất đặc thù Trong GDQP-AN, tình huống cũngthường xảy ra trong quá trình dạy học, ta gọi là tình huống sư phạm Nhưng ngaytrong nội dung GDQP-AN cũng đã chứa đựng nhiều tình huống cần giải quyết nhưtrong dạy học kỹ thuật, khoa mục chung, công tác quốc phòng an ninh, đường lốiquân sự, đặc biệt là trong chiến thuật

1.1.5 Quy trình xây dựng, xử lý và soạn bài giảng tình huống về giáo dục quốc phòng - An ninh

a) Xây dựng được tình huống thực tế

Muốn có phương pháp dạy học bằng tình huống thì phải xây dựng được tìnhhuống thực tế, phù hợp cho từng trình độ, khả năng dạy học Một điều kiện mangtính tiên quyết để đạt được hiệu quả của phương pháp tình huống là phải có tínhthực tế Trong GDQP-AN có thể có rất nhiều tình huống để phân tích nhưng để cóđược phương án tối ưu nhất không phải dễ Xây dựng được tình huống sẽ cầnnhiều thời gian, đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng nhất định trong chuyên mônquốc phòng, an ninh, trong hoạt động thực tiễn GDQP-AN, nhất là kinh qua cáccuộc chiến tranh

Khi xây dựng tình huống về chiến thuật, giáo viên cần nắm chắc tư tưởngchỉ đạo, yêu cầu đạt được của chiến thuật, nắm chắc tình hình địch, ta, quan hệ vớiđơn vị xung quanh, thực tế, trang bị vũ khí bảo đảm cho trận đánh có hiệu quả Vídụ: Tình huống chiến thuật: Từng người tiến công địch trong ụ súng, lô cốt, chiếnhào, giao thông hào, căn nhà Trong khi đó địch có hệ thống hàng rào dây thép gai,

có xe tăng, xe bọc thép án ngữ Tình huống được xây dựng để mọi người phải thấyđược đâu là mâu thuẫn, đâu là vấn đề khó khăn cần giải quyết, khó khăn khi đánhchiếm mục tiêu Trong ụ súng, lô cốt địch có mấy tên, chúng đang dùng hỏa lực gìbắn trực tiếp vào hướng tiến công Bên trái, bên phải địch trong lô cốt, ụ súng cólực lượng nào chi viện cho chúng không Người chiến sĩ phải làm như thế nào đểvận động tới gần địch, vận động theo hướng nào, lợi dụng địa hình, địa vật ra sao,

có cần người khác chi viện hay không, một loạt vấn đề của tình huống đặt ra cầngiải quyết Muốn giải quyết được tình huống chiến thuật, người dạy và người họcphải căn cứ vào các yêu cầu chiến thuật như: Bí mật, bất ngờ, tinh khôn, mưu mẹo;dũng cảm, linh hoạt, kịp thời; biết phát hiện và lợi dụng nơi sơ hở, hiểm yếu củađịch, tiếp cận đến gần tiêu diệt địch; độc lập chiến đấu, chủ động hiệp đồng, liêntục chiến đấu; phát huy cao độ hiệu quả của vũ khí, trang bị để tiêu diệt địch, tiếtkiệm đạn dược; đánh nhanh, sục sạo kỹ, vừa đánh vừa địch vận

Khi xây dựng tình huống về kỹ thuật giáo viên cần nắm chắc từ hiện tượngđến bản chất của từng nội dung về kỹ thuật Nếu ta xây dựng tình huống “Hiệntượng bắn”, “Sức giật và sự hình thành góc nảy” thì vấn đề (tình huống) đặt ra là tạisao đầu đạn lại vận động được trong nòng súng và trong không gian, mối quan hệgiữa đầu đạn và áp lực khí thuốc ra sao, cần bao nhiêu áp lực khí thuốc để đầu đạntách khỏi vỏ đạn bắt đầu vận động, cần bao nhiêu áp lực khí thuốc (P mắc) để đầuđạn vận động trong nòng súng có độ xoáy lớn khi ra khỏi mặt cắt phía trước củanòng súng có vận tốc lớn nhất (V mắc) Tại sao khi bắn súng có hiện tượng súnggiật về sau, bị vai ta chặn lại, người bắn có cảm giác ê vai hoặc bị đau vai Tại saosúng giật về sau, súng giật gây ra góc nảy như thế nào, có mấy nguyên nhân gây ragóc nảy, góc nảy có ảnh hưởng tới bắn trúng mục tiêu như thế nào, biện pháp hạnchế góc nảy ra sao? Muốn giải quyết được tình huống kỹ thuật, người dạy và họcphải nắm rất chắc nguyên lý bắn súng bộ binh, đồng thời phải có những kinhnghiệm nhất định trong cuộc sống, trong thực tế sử dụng các loại vũ khí

Khi xây dựng tình huống thuộc phần lý luận, đây là vấn đề khó, đòi hỏi giáoviên phải có trình độ lý luận, khả năng khái quát cao, có nhiều thông tin, nhưngthông tin đó phải được cập nhật, mang tính thời sự Giáo viên cần có thời gian,kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, những dẫn chứng minh họa sát thực, tính khoahọc cao Ví dụ “Xây dựng tỉnh (thành phố) thành khu vực phòng thủ vững chắc,bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”, vấn đề tình huống được đặt ra: Thếnào là khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố); tại sao ta lại phải xây dựng khu vựcphòng thủ tỉnh (thành phố); khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) có vị trí tác dụng,

vị trí chiến lược quan trọng như thế nào trong từng giai đoạn lịch sử - trong thờibình và trong thời chiến; nhiệm vụ, nội dung, biện pháp chủ yếu xây dựng khu vựcphòng thủ tỉnh (thành phố)

Tình huống được đặt ra trên đây được giải quyết như thế nào là cả một quátrình học hỏi, tích lũy kinh nghiệm của giáo viên Không thể nói là “Có”, “Không”,

“Rất quan trọng”, nhưng có như thế nào, tại sao không, quan trọng đến mức nào, là

sự thể hiện trình độ lý luận, thực tiễn của giáo viên

b) Xử lý tình huống (giải quyết vấn đề trong tình huống)

Muốn xử lý đúng đắn một tình huống phải qua 4 bước:

- Điều tra, nghiên cứu tình hình trên quan điểm hệ thống, toàn diện để thấyđược bản chất của sự mâu thuẫn trong tình huống

- Phân tích các tình huống, mâu thuẫn trên cơ sở lý luận và thực tiễn

- Tổng hợp, đề ra những chủ trương, biện pháp, phương pháp, cách làm cụthể để xử lý, giải quyết tình huống

- Hành động trả lời câu hỏi làm gì, làm thế nào, ai làm, bao giờ làm, nhữngđiều kiện cần có để làm ra sao

c) Soạn bài giảng theo phương pháp tình huống

- Xác định rõ mục đích, yêu cầu của bài mục

- Giới thiệu lý thuyết hoặc những nguyên tắc cơ bản Giới thiệu tài liệu, sách

mà người học có thể cần đọc, nghiên cứu, tham khảo

- Giới thiệu tình huống - nghiên cứu cá nhân hoặc nghiên cứu thảo luận theonhóm, hoặc thảo luận ở lớp tùy thuộc vào không gian, thời gian, tính chất của tìnhhuống

- Tổng kết thời gian tranh luận của học sinh, sinh viên, củng cố nâng caophần lý thuyết và khả năng thực hành

Kết quả bài giảng theo phương pháp tình huống được đánh giá bởi sức thuhút, hấp dẫn của buổi học, ai cũng động não, phát huy óc phê phán, óc tư duy sángtạo, tích cực tham gia thảo luận để tìm ra phương án xử lý tối ưu

1.1.6 Tổ chức lớp (đơn vị) khi thực hiện phương pháp dạy học bằng tình huống GDQP-AN

Trong phương pháp dạy học bằng tình huống tình huống, giáo viên thựchiện những công việc sau đây:

- Phân chia thành các (nhóm tổ) học sinh trong lớp

- Phân tình huống cho các nhóm học sinh giải quyết

- Hướng dẫn các nhóm thảo luận, phân tích tình huống bằng cách đặt ranhững câu hỏi quan trọng hoặc những vấn đề then chốt của tình huống

1.1.7 Quy trình giải quyết một bài tập tình huống

Giải quyết bài tập tình huống trên lớp tiến hành theo trình tự các bước:Nghiên cứu cá nhân, thảo luận theo nhóm, viết báo cáo phân tích tình huống, thảoluận chung cả lớp

a) Nghiên cứu cá nhân

Trong bước nghiên cứu cá nhân, học sinh phải đọc kỹ toàn bộ bài tập tìnhhuống để nắm bắt tình hình thực tế đang diễn ra, xác định vấn đề trung tâm đangphải đối phó, cần phải giải quyết để có cơ sở đánh giá, phân tích định ra phương

án tối ưu nhất

b)Thảo luận nhóm

Sau khi học sinh hoàn thành bước nghiên cứu cá nhân, giáo viên yêu cầu lớptiến hành thảo luận theo nhóm đã chia Mỗi nhóm sẽ tập trung vào thảo luận cácthông tin và các đề xuất của các thành viên trong nhóm Trong trường hợp bài tập

có nhiều vấn đề cần giải quyết, mỗi nhóm có thể tập trung vào một hoặc vài yêucầu cụ thể Ví dụ: Trong quá trình tuần tra chúng ta gặp tình huống địch đang thámhiểm, trinh sát trận địa quân ta Vậy để giải quyết tình huống này chúng ta cầnphân tích và xác định các tình huống sẽ xảy ra như:

- Khu vực địch địch tập trung, xác định khu vực trọng tâm để quyết chiến

- Xác định vị trí chặn đầu, khóa đuôi,

- Tập trung bao nhiêu binh lực, hỏa lực cho khu vực đánh địch tập trung, chochặn đầu, khóa đuôi, lực lượng đối diện cần bao nhiêu, sử dụng lực lượng nào

Mục đích thảo luận nhóm không nhằm đạt đến một sự thống nhất trongnhóm mà là giúp cho từng cá nhân có thể chắt lọc, điều chỉnh và phát triển ý kiếnriêng của mình Bước thảo luận này cũng là cơ hội để học sinh làm quen và tậpluyện phương pháp làm việc nhóm, một phương pháp thể hiện được nhiều ý kiến,trình bày được nhiều quan điểm cho riêng mình Qua giai đoạn này, giáo viên cóthể trực tiếp hoặc thông qua các nhóm trưởng (tiểu đội trưởng) đánh giá tính chủđộng, tự giác của các thành viên trong nhóm, đặc biệt là khả năng tổ chức làm việctrong mỗi nhóm

c) Viết báo cáo phân tích tình huống

Sau khi thảo luận xong, học sinh sẽ phải viết một báo cáo cá nhân hoặcchung cả nhóm Nội dung của một báo cáo bao gồm phần giới thiệu tình huống,phần phân tích tình huống, các biện pháp đề xuất

Việc viết một báo cáo phân tích tình huống sau khi thực hiện xong các bướcnghiên cứu cá nhân, thảo luận nhóm là yêu cầu bắt buộc đối với từng học sinh,sinh viên hoặc nhóm học sinh Để đáp ứng những yêu cầu đối với một bài biếtphân tích tình huống, giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh, sinh viên cách viết,cách trình bày Thông thường một bài viết phân tích tình huống có ba phần: phầngiới thiệu, phần phân tích và phần đề xuất

- Phần giới thiệu tình huống là phần trình bày vắn tắt những gì đang thựchiện trong GDQP-AN, quá trình phát triển của công tác GDQP-AN, những vấn đề

gì mà GDQP-AN đang gặp phải và cách thức tiếp cận các vấn đề mà người viết sẽphải trình bày trong bài.

- Phần phân tích tình huống là phần trình bày toàn bộ nội dung của tìnhhuống ứng với từng bài học cụ thể trong GDQP-AN Từng tình huống cụ thể sẽđược phân tích kỹ từ tính chất, đặc điểm đến quy mô của diễn biến, mức độ ảnhhưởng và khả năng thực hiện Khi phân tích hiện tượng súng giật mạnh về sau đốivới người sử dụng súng, thì cần phân tích nguyên nhân gì làm cho súng giật; súnggiật về sau bị vai người sử dụng súng chặn lại sinh ra mô men quay quanh điểm tỳvai, làm cho súng xoay đi một góc so với vị trí ban đầu, qua đó sinh ra góc nảy.Cần phân tích góc nảy càng lớn, mức độ bắn chính xác vào mục tiêu càng nhỏ.Hay nói cách khác, người sử dụng súng bắn vào mục tiêu trúng nhiều hay ít phụthuộc vào góc nảy lớn hay nhỏ Tình huống được đặt ra góc nảy sinh ra đối vớitừng loại súng như tiểu liên AK, súng trường K44, CKC, súng ngắn K54, súngtrung liên RPD có gì khác nhau, ảnh hưởng góc nảy của từng loại súng với bắntrúng mục tiêu ra sao

- Phần thứ ba của bài viết là trình bày những phương pháp, biện pháp vànhững kiến nghị, đề xuất Cần chú ý các biện pháp, đề xuất đưa ra phải phù hợpvới những phân tích trước đó để những đề xuất, biện pháp thống nhất với nhau,lôgic với nhau hơn Chất lượng của những biện pháp, đề xuất là yếu tố hết sứcquan trọng để đánh giá sự hiểu biết, sáng tạo, đầu tư công sức cho giải quyết mộttình huống về GDQP-AN Chẳng hạn, để bắn được trúng, chụm mục tiêu khi sửdụng vũ khí thì cần có cách gì, biện pháp hạn chế góc nảy khi chế tạo vũ khí vàtrong quá trình sử dụng vũ khí ra sao, đưa ra đề xuất cho người chế tạo vũ khí phảicấu tạo, chế tạo các bộ phận giảm giật cho từng loại vũ khí nhằm hạn chế đến mứcthấp nhất sinh ra sức giật và góc nảy Đưa ra những biện pháp khắc phục chongười sử dụng vũ khí từ tư thế, động tác, yếu lĩnh bắn mục đích để hạn chế gócnảy, bảo đảm cho mỗi phát bắn được trúng đích

Thông qua báo cáo phân tích tình huống, giáo viên có thể đánh giá được khảnăng lập luận, phân tích thông tin và diễn đạt ý tưởng của học sinh, sinh viên

d) Thảo luận chung cả lớp

Trong bước thảo luận chung của cả lớp, các nhóm phải cử ra một hoặc haiđại diện của nhóm trình bày báo cáo phân tích tình huống và cách giải quyết trướclớp (trung đội) và bảo vệ những đề xuất do nhóm đưa ra Do đặc trưng của phươngpháp tình huống là mang tính mở, tức là có thể có nhiều phương án để giải quyếtcác vấn đề đặt ra, nên đòi hỏi người thuyết trình phải có lập luận chặt chẽ khi đưa

ra phương án của nhóm và phải trả lời rất nhiều câu hỏi phản biện liên quan đếnnhững phương án do nhóm đưa ra Như vậy, kết quả đánh giá trong giai đoạn này

sẽ phụ thuộc khá nhiều vào khả năng của người đại diện nhóm, nhưng nó cũngphản ánh nỗ lực làm việc của nhóm

1.1.8 Những điều kiện áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống

Dạy học bằng phương pháp tình huống trong GDQP-AN sẽ đem lại nhiềukết quả tốt Tuy nhiên, áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huống để bảo đảmchất lượng cần có các điều kiện sau:

a) Về quy mô lớp học

Do điều kiện giáo viên và cơ sở vật chất còn thiếu nên vẫn bố trí một lớphọc đông, đây là cản trở rất lớn đối với việc áp dụng phương pháp tình huống Mộtlớp học đông sẽ có nhiều nhóm học tập (nhiều tiểu đội), do đó giáo viên không thểđánh giá được hết sự chuẩn bị cũng như năng lực của học sinh Mặt khác, quy mômột lớp học lớn cũng dẫn đến việc quản lý trong thời gian nhóm thảo luận gặp khókhăn đối với giáo viên và đồng thời tác động trực tiếp đối với học sinh có thái độkhông tích cực trong học tập Khi triển khai làm bài tập tình huống và thảo luận(thường chiếm khoảng 30% thời gian của môn học), lớp lớn sẽ được phân chiathành các lớp nhỏ, lớp nhỏ sẽ được phân chia thành các nhóm học tập, như vậy sẽbảo đảm chất lượng, hiệu quả cho việc áp dụng phương pháp tình huống

b) Xây dựng được các tình huống thực tế trong GDQP-AN

Một điều kiện mang tính tiên quyết để đạt được hiệu quả của phương pháptình huống là phải có tính thực tế Trong chương trình, nội dung GDQP-AN có rấtnhiều tình huống có thể xây dựng được như điều lệnh, tâm lý học và giáo dục họcquân sự, quân binh chủng và quân đội nước ngoài, vũ khí hủy diệt lớn, công tácĐảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đường lối quân sự vàlịch sử Nghệ thuật quân sự, công tác quốc phòng địa phương, binh khí kỹ thuậtchiến đấu bộ binh, kỹ thuật bắn súng bộ binh, chiến thuật cá nhân, tổ, tiểu đội,trung đội bộ binh… Tuy nhiên, để xây dựng được tình huống mang tính khoa học,

có cơ sở lý luận và thực tiễn không phải là việc dễ làm Xây dựng được tình huống,giáo viên sẽ mất rất nhiều thời gian, rất nhiều công sức, phải có năng lực tư duy, có

kỹ năng khái quát, tổng hợp và đặc biệt phải có khả năng phân tích, đánh giá,chứng minh các mâu thuẫn của sự vật, hiện tượng Khó khăn lớn nhất hiện nay củađội ngũ giáo viên trong các trường THPT là việc xây dựng tình huống trong dạy vàhọc GDQP-AN Thời gian qua, chúng ta tiếp cận và vận dụng chưa thật hiệu quả –phương pháp dạy học bằng tình huống Thói quen của phương pháp dạy học truyềnthống, phương pháp cũ, phương pháp thuyết trình độc thoại, một chiều vẫn khóđược thay đổi bởi những phương pháp tiên tiến, phương pháp mới, có chất lượnghơn Nhằm khắc phục những khó khăn, hạn chế trong nhận thức, tư duy cũ, cáchdạy học cũ, đội ngũ lãnh đạo quản lý trước hết phải gương mẫu, tiên phong trongquá trình dạy học GDQP-AN bằng phương pháp tình huống Đồng thời, thườngxuyên, quán triệt, kiểm tra, nhắc nhở đội ngũ giáo viên phải mạnh dạn, năng động,sáng tạo, tự học hỏi, chuẩn bị đầy đủ các kỹ năng để xây dựng được các bài giảngtheo phương pháp tình huống trong dạy học GDQP-AN

c) Đầy đủ thiết bị, cơ sở vật chất chuyên dùng, học liệu GDQP-AN

Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học GDQP-AN là yếu tố rất quan trọng nhằmnâng cao chất lượng môn học Thiết bị, cơ sở vật chất chuyên dùng phải đáp ứngđược những yêu cầu để giảng dạy và học tập tình huống, chẳng hạn như máy chiếuAuvơhec, projector, video, đây cũng là yếu tố không nhỏ ảnh hưởng đến hiệu quảcủa phương pháp dạy học bằng tình huống Nếu sử dụng máy chiếu trong buổi thảoluận thì lượng thông tin mà các nhóm thuyết trình sẽ nhiều hơn và đầy đủ hơn Mặtkhác, các nhóm có thể thay nhau được nhiều lần, nhiều nhóm thuyết trình trongthời gian quy định Hơn thế nữa, trong thời gian thảo luận trên lớp học sinh cũng

dễ dàng tập trung nắm bắt được nội dung báo cáo của nhóm khác để có thể đặt câuhỏi phản biện, qua đó giúp cho buổi thảo luận trở nên sôi nổi, hấp dẫn hơn, hiệuquả cao hơn

Môn học GDQP-AN khi áp dụng phương pháp tình huống phải có đủ giáotrình riêng và các tài liệu tham khảo cần thiết để bảo đảm cho học sinh có thể tựnghiên cứu và tích lũy những kiến thức cần thiết trước khi bắt tay vào phân tíchtình huống, cũng có thể xây dựng tình huống Nếu thiếu hoặc không có giáo trìnhtheo thiết kế môn học sẽ ảnh hưởng ngay đến chất lượng bài học, vì giáo viên phảidành nhiều thời gian làm việc trên lớp, thời gian dành cho người học phân tích vàthảo luận bài tập tình huống sẽ ít đi, như thế sẽ không có cơ hội thực hiện tốtphương pháp dạy học này

Có thể khẳng định, việc áp dụng phương pháp dạy học bằng tình huốngtrong GDQP-AN là việc làm cần thiết và cấp bách hiện nay Phương pháp dạy họcbằng tình huống sẽ phát huy tối đa khả năng tự nghiên cứu, sáng tạo của ngườihọc Phương pháp dạy học bằng tình huống còn tác dụng gắn kết quá trình học tập,nghiên cứu của học sinh vào thực tiễn, đồng thời hoàn thiện các kỹ năng chuyênmôn như phân tích, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp Các cơ sở đào tạocoi việc sử dụng phương pháp dạy học bằng tình huống là biện pháp ưu tiên hàngđầu để nâng cao chất lượng môn học GDQP-AN Các trường học phải có kế hoạchđiều chỉnh đồng bộ cơ cấu lớp học, nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên, tăngcường cơ sở vật chất chuyên dùng và phương tiện giảng dạy, học tập GDQP-AN

1.2 Dạy học bằng tình huống trong bài “Một số hiểu biết về nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân”

1.2.1 Tầm quan trọng của công tác quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Quốc phòng là công việc giữ nước của một quốc gia, bao gồm tổng thể cáchoạt động đối nội, đối ngoại về quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹthuật, ngoại giao… của nhà nước và nhân dân để tạo nên sức mạnh toàn diện, cânđối, trong đó sức mạnh quân sự là đặc trưng, nhằm giữ gìn hòa bình, đẩy lùi, ngănchặn các hoạt động gây chiến của kẻ thù và sẵn sàng đánh thắng chiến tranh xâmlược dưới mọi hình thức, quy mô tác chiến nào của đối phương Nền quốc phòng