Một số giải pháp nâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên phổ thông

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, đòi hỏi cán bộquản lý, giáo viên và học sinh trong nhà trường cần có sự thay đổi từ cách tưduy, phương pháp dạy học đến sự tương tác,

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

I Tính cấp thiết lựa chọn đề tài

Giáo dục và đào tạo luôn được coi là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp củaĐảng, Nhà nước và của toàn dân Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóatrong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc

tế đã nêu rõ: “Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáodục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc vànhu cầu học tập của nhân dân” Công cuộc đổi mới này đặt ra nhiều yêu cầu hơnđối với ngành giáo dục, đặc biệt là cần phải nâng cao hơn nữa chất lượng giáodục để đáp ứng nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho thời đại mới Để làm đượcđiều đó, bên cạnh nâng cao chất lượng trong công tác chuyên môn, ngành giáodục cũng cần phải chú trọng xây dựng môi trường giáo dục, bởi đây là yếu tốquan trọng và là tiền đề để có thể tiến hành các hoạt động giáo dục trong nhàtrường

Thực tế học đường gần đây cho thấy có rất nhiều hiện tượng tiêu cựcxảy ra với học sinh như tình trạng bạo lực, bắt nạt học đường và thực trạng viphạm đạo đức nhà giáo như giáo viên sử dụng bạo lực để trừng phạt học sinh

cả về thể chất và tinh thần khiến phụ huynh, nhà trường và cả xã hội lo lắng,hoang mang Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này trong đó cónguyên nhân xuất phát từ sự hạn chế trong cách ứng xử và kỹ năng kiểm soátcảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, đòi hỏi cán bộquản lý, giáo viên và học sinh trong nhà trường cần có sự thay đổi từ cách tưduy, phương pháp dạy học đến sự tương tác, ứng xử với nhau và điều này yêucầu mỗi chủ thể của quá trình giáo dục cần biết cách kiểm soát cảm xúc củabản thân mình một cách phù hợp Khi nói đến việc đổi mới toàn diện giáodục, người ta thường chú ý nhiều hơn tới các yếu tố như: kiến thức, kỹ năng

và năng lực của cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh Tuy nhiên, có một yếu tốquan trọng thường bị bỏ qua hoặc bị đánh giá thấp đó chính là cảm xúc và kỹnăng kiểm soát cảm xúc

Tại các cơ sở giáo dục còn tồn tại tình trạng chú trọng công tác chuyênmôn dạy và học hơn việc xây dựng môi trường, tổ chức các hoạt động giáodục, trong đó việc trau dồi kỹ năng kiểm soát cảm xúc, văn hóa ứng xử chocán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, dẫn đến xảy ra không ít những vụ việcliên quan đến chuẩn mực đạo đức nhà giáo, bạo lực học đường và nghiêmtrọng hơn là vi phạm pháp luật trong môi trường giáo dục Những sự việc này

đã làm ảnh hưởng đến uy tín của ngành giáo dục trong xã hội, ảnh hưởngkhông nhỏ đến chất lượng giáo dục của toàn ngành.

Chính vì vậy, chúng tôi mạnh dạn đưa ra “Một số giải pháp nâng cao

kỹ năng kiểm soát cảm xúc đối với cán bộ quản lý và giáo viên phổ thông”

nhằm nâng cao năng lực ứng xử, kiểm soát cảm xúc trong công tác quản lý,dạy học và giáo dục cho cán bộ quản lý, giáo viên phổ thông, góp phần đổimới toàn diện giáo dục trên địa bàn tỉnh Nghệ An

II Tính mới và đóng góp của đề tài

Thứ nhất, đây là đề tài lần đầu tiên tập trung khái quát những điểm cốtlõi về cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong nhà trường đến nhận diện,hiểu biết và vận dụng được kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong các tình huống

sư phạm cho cán bộ quản lý, giáo viên; phân tích các tình huống có vấn đềtrong giáo dục và cách thức xử lý có văn hóa; lựa chọn và vận dụng được cáchình thức, kỹ thuật kiểm soát cảm xúc trong các tình huống dạy học, giáo dục

cụ thể nhằm xác định nguyên nhân, cách giải quyết và đề ra các giải phápthực hiện để triển khai thực hiện trong trường phổ thông

Thứ hai, đề tài giúp ích cho cán bộ quản lý và giáo viên trong hoạt độngdạy học và giáo dục có thêm kiến thức và kỹ năng kiểm soát cảm xúc, gópphần nâng cao năng lực xử lý tình huống sư phạm cũng như trong việc giáodục đạo đức, lối sống cho học sinh Từ đó, tạo nền tảng vững chắc để xâydựng môi trường an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo học đường,

góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

PHẦN II NỘI DUNG

cứu về cảm xúc khẳng định “không có cảm xúc, cuộc sống của con người sẽ

thiếu đi ý nghĩa, sự phong phú, niềm vui và sự kết nối với những người xung quanh” (Leahy, Tirch & Napolitano, 2011, trang 11) Rõ ràng, cảm xúc có ý

nghĩa quan trọng làm giàu thêm đời sống tinh thần, làm tăng thêm hiệu quảtrong giao tiếp cũng như sự bền chặt trong mối quan hệ của con người Ngoài ra,việc hiểu cảm xúc của cá nhân sẽ giúp hiểu được phản ứng hành vi sau đó của

mỗi người trong những tình huống, hoàn cảnh cụ thể hay nói ngắn gọn hơn

“muốn hiểu hành vi, trước hết cần hiểu cảm xúc”

Trong tâm lí học, các hoạt động tâm lí của cá nhân được chia thành 3nhóm: Nhóm hoạt động nhận thức, nhóm cảm xúc và nhóm hành động (hànhvi) Mỗi nhóm có chức năng riêng Nhóm hoạt động nhận thức là cá nhân tươngtác với đối tượng, nhằm tìm hiểu bản chất và quy luật vận động của sự vật, hiệntượng của thế giới xung quanh (thế giới tự nhiên, xã hội) và hiểu bản thân mình(tự nhận thức) Kết quả của hoạt động nhận thức, giúp cá nhân có tri thức, hiểubiết về sự vật, hiện tượng và bản thân Hoạt động cảm xúc là hoạt động kết hợpvới hoạt động nhận thức Trong quá trình tương tác với đối tượng, với hoàn cảnhxung quanh, một mặt diễn ra sự tác động của hoàn cảnh, của sự vật, hiện tượngđến cá nhân, hoặc cá nhân đến đối tượng, dẫn đến sự hiểu biết đối tượng; mặtkhác, tạo ra ở cá nhân những rung động nhất định Những rung động này được

gọi là cảm xúc Như vậy, cảm xúc của cá nhân được hiểu là những phản ứng

của cá nhân dưới dạng các rung động tâm lí khi cá nhân tương tác với đối tượng hoặc hoàn cảnh nhất định” Hay như tác giả Nguyễn Quang Uẩn (1995)

định nghĩa “cảm xúc là sự rung động của con người với các sự vật hiện tượng cóliên quan tới nhu cầu và động cơ của họ” Từ các quan điểm trên có thể thấy một

số đặc điểm liên quan đến cảm xúc như:

Thứ nhất, phản ứng cảm xúc là các rung động của cá nhân thể hiện ở biểu

hiện sinh lý và tâm lý Cảm xúc của con người không tự nhiên nảy sinh mà chỉđược biểu hiện khi có sự thỏa mãn hay không thỏa mãn nhu cầu và động cơ củangười đó Sự biểu hiện cảm xúc được thể hiện ở cả hai cấp độ: bên trong (như sựthay đổi nội tiết tố, nhịp tim, nhịp thở, dẫn truyền máu ) và cấp độ bên ngoài(thông qua nét mặt, điệu bộ, cử chỉ, ngôn ngữ và hành vi)

Thứ hai, tùy vào cường độ và tính chất của cảm xúc mà có thể được gọi

với các tên khác nhau như cảm xúc (trực tiếp và diễn ra trong thời gian ngắn) vàtâm trạng (cảm xúc kéo dài), và tình cảm (mang tính ổn định) song dù là cảmxúc hay tâm trạng và tình cảm thì đều có điểm chung là sự rung động mang tínhchủ quan của con người trước những sự vật, hiện tượng và con người xungquanh có liên quan đến nhu cầu của cá nhân đó

Thứ ba, không phải mọi sự tác động đều gây ra cảm xúc cho con người

mà chỉ có những sự kiện, hiện tượng, con người được đánh giá là có ý nghĩa vớiđời sống tâm lý cá nhân hay liên quan đến nhu cầu, động cơ, giá trị thì mới nảysinh cảm xúc

Thứ tư, cảm xúc là trải nghiệm mang tính chủ quan Trước một tác nhân

kích thích nhưng mỗi cá nhân lại có phản ứng cảm xúc khác nhau tùy thuộc vào

đánh giá của cá nhân trong mối liên quan đến nhu cầu, sở thích và mong muốncủa họ Ví dụ, cùng là cô giáo dạy Toán nhưng em A lại thấy cô giáo dạy haycòn em B, em C lại không thích vì cô dạy không hay Như vậy, xúc cảm của conngười nảy sinh trong quá trình nhận thức hiện thực Trong đó, nhận thức đượcxem là “cái lý” của tình cảm, nó làm cho tình cảm có tính đối tượng xác định.

Thứ năm, cảm xúc là một hiện tượng tâm lý nên nó mang bản chất xã hội

và tính lịch sử chứ không phải những phản ứng sinh lý đơn thuần, nghĩa là cảmxúc được nảy sinh trong mối quan hệ giữa con người với con người, phản ánhmối quan hệ trong xã hội và có sự thể hiện khác nhau ở tùy từng thời điểm Vìthế, trong bối cảnh trường học những cảm xúc khác nhau (cả tích cực và tiêucực, dương tính và âm tính) được nảy sinh trong mối quan hệ giữa học sinh vớigiáo viên và các lực lượng giáo dục khác

Theo tác giả Nguyễn Đức Sơn (2018), cảm xúc có một số đặc trưng sau:

- Cảm xúc là một loại phản ứng của cá nhân xảy ra trong tình huống cụthể (tại đây và bây giờ) Tình huống đó có thể là sự tác động qua lại giữa cánhân với người khác; cũng có thể là khi cá nhân ở trong tình huống (hoàn cảnh)khác thường Trong cả hai trường hợp như vậy, ở mỗi cá nhân đều xuất hiệnnhững rung động nào đó tương ứng với nó Nếu không có sự tương tác giữa cánhân với người khác, hoặc cá nhân không ở trong tình huống khác thường thìkhông nảy sinh cảm xúc (đó chỉ là hành động hay hoàn cảnh theo thói quen)

- Cảm xúc nảy sinh tại thời điểm nhất định, gắn với sự xuất hiện và tácđộng của các kích thích từ đối tượng tác động hay từ hoàn cảnh Khi kích thíchhay hoàn cảnh không còn hiện diện nữa thì cảm xúc cũng giảm dần và mất Vìvậy, để duy trì cảm xúc, cần thường xuyên tạo ra các kích thích cùng loại Việcduy trì các kích thích như vậy, sẽ tạo cơ sở để ổn định cảm xúc, hình thành trạngthái và tình cảm, là thuộc tính tâm lí của cá nhân

- Cảm xúc khác với nhận thức Nhận thức có thể được hình thành từ sựkhái quát hoá các sự kiện tri giác và qua việc phân tích thông tin, tư liệu khácnhau, từ đó đưa ra các kết luận, các nhận định về đối tượng Cảm xúc hình thànhqua con đường trải nghiệm của cá nhân trong những tình huống cụ thể của cuộc

sống Nếu không qua trải nghiệm, cá nhân sẽ không có cảm xúc tương ứng.

Những trải nghiệm đầu đời của trẻ em liên quan tới việc thoả mãn hay khôngkhoả mãn những nhu cầu cơ bản của cá thể là cơ sở nền tảng để hình thành cáccảm xúc nền tảng của cá nhân sau này

- Cảm xúc cá nhân không chỉ phụ thuộc vào cường độ và tần suất của kíchthích hay hoàn cảnh khách quan mà còn phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quancủa cá nhân Trong đó, kinh nghiệm sống, sự trải nghiệm hoạt động hay nghề

nghiệp, tâm trạng cá nhân trong hoàn cảnh, khí chất và năng lực trí tuệ cảm xúccủa cá nhân những yếu tố tác động mạnh đến cảm xúc của cá nhân Cùng mộttác nhân kích thích có cường độ như nhau, nhưng mỗi người có cường độ cảmxúc mạnh hay yếu khác nhau.

Thông thường “Phản ứng cảm xúc với các kích thích có ba thành phầnchính: tinh thần, thể chất và động cơ Cảm xúc có thành phần tinh thần vì nó liênquan đến những cảm xúc như hạnh phúc, tức giận hoặc sợ hãi Nó có thành phầnthể chất vì nó bao gồm một phức hợp của những thay đổi bên trong cơ thể baogồm các hoạt động cơ bắp, hóa học, tuyến và thần kinh Nó có thành phần động

cơ vì nó liên quan đến việc bổ sung liên tục sự thích ứng với các vấn đề nảy sinhtrong một môi trường luôn thay đổi Động cơ thường là trung tâm hoặc cốt lõicủa trạng thái cảm xúc của con người Hay nói ngắn gọn hơn, cảm xúc là tiếngnói bên trong giúp cho con người biết về nhu cầu, sự khó chịu, cảm xúc thúc đẩycon người thay đổi (như sự xấu hổ, buồn bã, tức giận) hay giúp chúng ta thoátkhỏi tình huống khó khăn (sợ hãi, tức giận) hay sự thỏa mãn của con người(hạnh phúc, vui vẻ)

1.2 Khái niệm kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Kỹ năng kiểm soát cảm xúc là khả năng vận dụng kiến thức, kinh nghiệm,hiểu biết của bản thân để nhận diện, xử lý và điều chỉnh cảm xúc của bản thânmột cách phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp

Như vậy, kiểm soát cảm xúc là một quá trình vì thế để có kỹ năng kiểmsoát cảm xúc đòi hỏi cần thời gian rèn luyện và cần những kỹ thuật/cách thức đểđạt được mục đích mà con người mong muốn

2 Phân loại cảm xúc

Theo tác giả Stringaris (2015) con người có 5 dạng cảm xúc cơ bản nhưhạnh phúc, lo sợ, thích thú, đau khổ và tức giận Tuy nhiên có nhiều cách phânloại cảm xúc khác nhau tùy thuộc vào căn cứ mà các tác giả lựa chọn, có thểđiểm qua một số cách phân loại sau:

2.1 Căn cứ vào nguồn gốc tâm lí của chủ thể đối với giá trị của các kích thích từ phía đối tượng như nhu cầu, thái độ của cá nhân, người ta chia cảm xúc thành 2 cấp độ: cảm xúc nền tảng và các cảm xúc phức hợp.

- Các cảm xúc nền tảng: có 6 cảm xúc nền tảng: vui vẻ, đau khổ, sợ hãi,

tức giận, ngạc nhiên, khinh bỉ với cách hiểu như sau:

Vui sướng: cảm xúc khi kích thích xuất hiện đáp ứng được nhu cầu cơ bản

và thái độ của cá nhân

Sợ hãi: xúc cảm sợ hãi xuất hiện khi nhu cầu cơ thể và nhu cầu an toàn bị

đe doạ khi cá nhân tiếp nhận một kích thích hoặc trong tình huống nào đó

Đau khổ: xúc cảm đau khổ liên quan tới các kích thích từ đối tượng hay

tình huống dẫn đến tổn thất, phương hại nhu cầu của cá nhân Sự tổn thất cànglớn, xúc cảm đau khổ càng lớn

Tức giận: cảm xúc tức giận liên quan tới phản ứng tự vệ của cá nhân

chống lại các kích thích của đối tượng mà cá nhân ý thức được nguy cơ của kíchthích đó tác động tiêu cực đến các nhu cầu, các khoái cảm, sở thích của cá nhân

Ngạc nhiên: cảm xúc này liên quan tới các kích thích từ đối tượng hay

hoàn cảnh đáp ứng nhu cầu cái đẹp, cái mới lạ, đáp ứng khoái cảm của cá nhân

Khinh bỉ: cảm xúc khinh bỉ liên quan tới các kích thích từ đối tượng hay

hoàn cảnh đáp ứng hay không các nhu cầu đạo đức - văn hoá của cộng đồng, xãhội Cảm xúc khinh bỉ xuất hiện khi đối tượng có các ứng xử không phù hợp vớicác chuẩn mực đạo đức, giá trị văn hoá; không phù hợp với lương tâm được xãhội chấp nhận và tôn trọng

Ngoài 6 cảm xúc nền tảng trên, ngày nay, người ta cũng đề cao các cảmxúc khác như:

Ghê tởm: thường biểu hiện cùng căm giận, thường kích thích hành vi phá

hoại để thoát khỏi một người nào đó hay một cái gì đó;

Xấu hổ: biểu hiện nhu cầu về mối liên hệ xã hội của con người nảy sinh

do chủ thể tự cảm nhận thấy bản thân thấp hơn điều kiện mà đáng lẽ mình phảiđạt tới, mình không xứng đáng Tuy nhiên cảm xúc này thường tạo khả năng bảotoàn sự tự trọng;

Tội lỗi: xuất hiện khi có những vi phạm có tính chất đạo đức, thẩm mỹ,

tôn giáo và hơn nữa trong những tình huống mà trong đó chủ thể cảm nhận đượctrách nhiệm của riêng mình

Trong thực tiễn, các cảm xúc nền tảng nêu trên không bộc lộ một cách cựcđoan, tách biệt nhau, mà thường có sự pha trộn nhau, trong đó có một hoặc mộtvài cảm xúc chiếm ưu thế, với cường độ và trường độ mạnh hơn so với các cảmxúc khác Vì vậy, việc nhận dạng được cảm xúc chủ đạo để điều chỉnh là yếu tốquan trọng trong việc quản lí cảm xúc bản thân

ra không điển hình

Có thể kể đến một số xúc cảm phức hợp điển hình sau:

Lo âu: là phức hợp của các cảm xúc nền tảng, bao gồm sự khiếp sợ, đau

khổ, căm giận, xấu hổ, tội lỗi và đôi khi có cả hứng thú và hưng phấn

Sự trầm uất: các cảm xúc nền tảng tham gia và trầm uất là đau khổ, căm

giận, ghê tởm, khinh bỉ có liên quan tới bản thân và với người khác

Tình yêu: dạng phức hợp cảm xúc đặc biệt trong mỗi con người, như tình

yêu cha mẹ và con cái, tình bạn bè, tình yêu nam nữ, lòng yêu nước Cái chungcủa các kiểu cảm xúc tình yêu là sự gắn kết con người với nhau, nó có ý nghĩatiến hóa sinh học, văn hóa xã hội và cá nhân Tình yêu có ảnh hưởng tới tất cả cácngưỡng cảm xúc khác nhau và mọi quá trình nhận thức của con người

Lòng thù địch: sự tác động lẫn nhau của cảm xúc nền tảng như căm giận,

ghê tởm, khinh bỉ Nó là cơ sở của hành vi bạo lực của cá nhân

2.2 Căn cứ vào chức năng, có thể chia cảm xúc thành hai dạng: cảm xúc

âm tính và dương tính

- Cảm xúc âm tính:

Là những phản ứng nhằm đối phó với sự đe dọa hoặc các vấn đề ngay lậptức vì thế cảm xúc này thường gắn với các xu hướng hành vi nhất định: đươngđầu/thỏa mãn hay chạy trốn/thoát khỏi tình huống gây cảm xúc âm tính Cảmxúc âm tính vì thế thường thu hẹp sự chú ý và nhận thức, chỉ hướng tới sự antoàn hay sự sống còn ngay lập tức, hoặc giải tỏa sự khó chịu tức thì của conngười Ví dụ, trong tình huống chúng ta gặp kẻ xấu tấn công, sự sợ hãi lúc đó sẽ

là cảm xúc âm tính vì khi đó chúng ta chỉ tập trung vào việc thoát làm thế nào đểthoát khỏi mối đe dọa hoặc chạy trốn khỏi hiện trường (thường được gọi là phảnứng chiến đấu hoặc bỏ chạy) Đó là một phản ứng tiến hóa mang tính thích nghi.Hãy tưởng tượng một con gấu đến gần bạn khi đi bộ đường dài trong rừng: cơthể bạn cần phải quyết định theo hai hướng rõ rệt, một là tôi sẽ chiến đấu vớicon vật này hoặc thứ hai là tôi sẽ chạy trốn

- Cảm xúc dương tính:

Cảm xúc dương tính đối ngược với cảm xúc âm tính nó không xuất hiệntrong những tình huống mà cá nhân bị đe dọa Đó là những cảm xúc thể hiện sựthích nghi mang tính phát triển với chức năng xây dựng nguồn lực lâu dài

Cảm xúc dương tính sản sinh ra những ý tưởng mới và tương đối rộng,làm nền tảng để phát triển, mang tính hỗ trợ, bồi đắp lâu dài cho chủ thể Ví dụ:cảm xúc dương tính tại trường học là vui vẻ, hạnh phúc, thích thú, hứng thú, tựhào, yêu thương Còn cảm xúc âm tính là tức giận, buồn, sợ, lo âu, chán nản,không có hứng thú

2.3 Căn cứ vào mức độ thoả mãn hay không thoả mãn các nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trị của cá nhân người ta chia ra làm hai dạng: Cảm xúc tích cực và cảm xúc tiêu cực

- Cảm xúc tích cực:

Cảm xúc tích cực là những rung động xuất hiện liên quan tới các kíchthích từ đối tượng hay hoàn cảnh, đáp ứng nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giátrị của cá nhân, mang lại cho cá nhân hưng phấn thần kinh, tính tích cực tâm lítrong hoạt động và giao tiếp

Cảm xúc tích cực có những đặc điểm điển hình:

+ Là những rung động của cá nhân liên quan trực tiếp đến các kích thíchthoả mãn nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trị của cá nhân;

+ Tạo ra sự hưng phấn về thần kinh và tính tích cực tâm lí của cá nhân,nhờ đó mang lại hiệu quả cao trong hoạt động và giao tiếp của cá nhân;

+ Duy trì trạng thái lành mạnh của thể chất và tâm lí cá nhân;

+ Là cơ sở để hình thành và phát triển các phẩm chất tâm lí tích cực nhưtình yêu, thái độ, niềm tin, thế giới quan tích cực của cá nhân

Ví dụ các cảm xúc tích cực trong trường học có thể bao gồm sự vuisướng, hạnh phúc, tự hào, ngạc nhiên, tình yêu, thanh thản…

- Cảm xúc tiêu cực:

Cảm xúc tiêu cực là những rung động xuất hiện liên quan tới các kíchthích từ đối tượng hay hoàn cảnh, không đáp ứng nhu cầu, khoái cảm, thái độhay giá trị của cá nhân, gây ra trong tâm lí cá nhân nguy cơ mất an toàn hay tổnthất nhất định

Cảm xúc tiêu cực có những đặc điểm điển hình:

+ Là những rung động của cá nhân liên quan trực tiếp đến các kích thíchkhông thoả mãn nhu cầu, khoái cảm, thái độ hay giá trị của cá nhân mà ngượclại gây ra trong ý thức và vô thức của cá nhân nguy cơ có lợi đến bản thân nhưcảm giác không an toàn, bị tổn thương thể xác, tâm lí, nhân cách;

+ Nhu cầu có tính phòng vệ của cá nhân thường rất lớn Vì vậy, phản ứngthể hiện của cảm xúc tiêu cực mạnh và bột phát với cường độ mạnh;

+ Cảm xúc tiêu cực ở mức độ phức hợp, kéo dài thường đi kèm với sựhuy động của cá nhân để ứng phó với nguy cơ Nếu sự huy động vượt hạn sẽdẫn đến sự suy sụp của cá nhân và đó chính nguyên nhân của các bệnh liên quanđến rối nhiễu tâm lí như stress, trầm cảm… Vì vậy, việc giúp cán bộ quản lý,giáo viên và học sinh biết cách kiểm soát, điều chỉnh và giải toả cảm xúc tiêu cực

là điều cần thiết

Như vậy, tuỳ theo tính chất quan hệ của sự tác động của đối tượng haycủa hoàn cảnh với sự thoả mãn nhu cầu, hứng thú của cá nhân mà có cảm xúctích cực hay tiêu cực Nếu đáp ứng nhu cầu hay phù hợp với sở thích của cánhân, thì ở cá nhân xuất hiện xúc cảm tích cực, còn nếu không thoả mãn nhu cầu

cá nhân hoặc gây ức chế thì ở cá nhân sẽ xuất hiện cảm xúc tiêu cực Tính chấtđáp ứng và cường độ của kích thích từ phía đối tượng hay từ phía hoàn cảnh quyđịnh tính chất và cường độ của cảm xúc Kích thích càng đáp ứng nhu cầu,cường độ kích thích càng lớn thì cường độ tích cực của cảm xúc càng cao vàngược lại

3 Nguyên nhân nảy sinh cảm xúc

Câu hỏi vì sao con người lại có phản ứng cảm xúc như tức giận, đau khổ,hạnh phúc, sợ hãi, lo lắng được nhiều người quan tâm Tuy nhiên, có rất nhiềugiả thuyết, lý do được đưa ra để trả lời câu hỏi đó Nhìn chung, có thể khái quátcác nguyên nhân dẫn đến những cảm xúc ở con người có thể là do:

- Sự thay đổi các sự kiện trong cuộc sống (mất mát người thân, chuyểnnơi ở, thi cử…);

- Do khả năng không dự đoán được các tình huống có thể xảy ra, bị độngtrước tình huống (vì thiếu kinh nghiệm hay kỹ năng);

- Do mất kiểm soát của cá nhân đối với các kích thích hay tình huống (tức

có xu hướng tạo ra sự tức giận

4 Cơ chế nảy sinh cảm xúc

Cảm xúc được nảy sinh có thể được giải mã dưới góc độ tâm lý là do sựnhận thức, cách lý giải, niềm tin của cá nhân về các kích thích (như sự kiện, tìnhhuống, con người) khác nhau từ đó dẫn đến các cảm xúc, hành vi khác nhau

Ví dụ: Hà là học sinh lớp 8, em đã ký bản cam kết với giáo viên chủ

nhiệm là không có hành vi vi phạm gì trong tuần này Tuy nhiên, trong giờ họctoán Hà đã không làm bài tập, nói chuyện riêng trong lớp và giáo viên đã xử lýbằng cách là không cho em tham gia buổi dã ngoại với lớp Điều này làm cho

Hà rất tức giận, em nghĩ “Thật là không công bằng Tại sao các bạn khác cũng

nói chuyện trong giờ toán mà không bị phạt?”, Hà thấy cơ thể nóng bừng, mặt

đỏ tía tai, em khóc to và chạy ra khỏi lớp

Như vậy, có thể thấy lý do khiến Hà tức giận (cảm xúc) là do sự thất vọng

vì mục tiêu bị ngáng trở (không được đi chơi dã ngoại với cả lớp - sự kiện).

Chính vì thế, Hà cũng có thể không trở nên tức giận nếu như em có suy nghĩ

khác về sự kiện trên như “Mình không thích qui tắc mà thầy đưa ra nhưng mình

đã ký cam kết với thầy rồi! Nhưng dù sao ai cũng có quyền được mắc lỗi mà!”

(nhận thức)

Thực tế cho thấy tình huống/sự kiện/con người không thể thay đổi nhưngsuy nghĩ và niềm tin của mỗi người về tình huống, sự kiện hay con người đó cóthể thay đổi để từ đó dẫn đến những cảm xúc khác nhau Có thể thấy cảm xúcnảy sinh do sự lý giải riêng của cá nhân về tình huống/sự kiện/con người gắnliền với những mẫu phản ứng sinh lý (ví dụ người tức giận thường có biểu hiện

cơ thể nóng, mặt đỏ, người lo sợ thường cảm thấy bồn chồn, tim đập nhanh, hồihộp, toát mồ hôi, lạnh người ) và hành vi tương ứng Điều này cho thấy cảmxúc của con người có thể kiểm soát và điều chỉnh thông qua việc thay đổi yếu tốbên trong cá nhân như thay đổi suy nghĩ, niềm tin và thay đổi yếu tố bên ngoàinhư không gian, thời gian

5 Nguyên tắc hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc

Để hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc, mỗi chúng ta cần ý thức cácnguyên tắc cơ bản sau:

- Xác định rằng chính mình là người điều khiển và chịu trách nhiệm vềcảm xúc của bản thân chứ không phải cảm xúc điều khiển mình;

- Các cảm xúc nảy sinh đều có lý do của nó vì thế cần phải ý thức/hiểu vềnguyên nhân, lý do này;

- Tôi có quyền được thể hiện tất cả các dạng cảm xúc cả tích cực và tiêucực, cả âm tính và dương tính nhưng những cảm xúc tiêu cực/âm tính đều cónhững hệ lụy nếu như không kiểm soát được;

- Cảm xúc tiêu cực/âm tính không thể triệt tiêu hay kìm hãm mà cần cócách kiểm soát hiệu quả;

- Tôi luôn mong muốn nuôi dưỡng cảm xúc tích cực/dương tính;

- Tôi vị tha và rộng lượng với mọi người

6 Các giai đoạn của quá trình kiểm soát cảm xúc

- Có thể phân biệt 3 giai đoạn khác nhau của quá trình kiểm soát cảm xúcnhư sau:

+ Chuẩn bị: mục đích chính là giúp mỗi người xác định các phản ứng khimột cảm xúc nảy sinh, bao gồm các yếu tố kích thích, suy nghĩ, cảm xúc vàhành vi

+ Tiếp thu kỹ năng: thông qua việc hiểu và thực hiện nhiều kỹ thuật khácnhau như kỹ thuật thư giãn, kỹ thuật tự hướng dẫn với mục đích giúp kiểmsoát cảm xúc khi bị kích thích

+ Đánh giá và điều chỉnh: Mục đích của giai đoạn này là giúp mỗi người

tự rút kinh nghiệm với những cách mà mình áp dụng trong tình huống làm nảysinh cảm xúc cụ thể, từ đó áp dụng cho những lần khác trong tương lai một cáchhiệu quả hơn

- Cũng có những cách tiếp cận khác đưa ra 4 giai đoạn của quá trình kiểmsoát cảm xúc gồm:

+ Giai đoạn 1: chuẩn bị cho sự kích thích (ví dụ: nhận biết tình huống;giảm kỳ vọng quá mức của người khác);

+ Giai đoạn 2: đối phó với kích thích về thể chất như tim đập nhanh, hơithở nhanh, nóng mặt, chân tay run (ví dụ, thông qua thư giãn hoặc kiểm soáthơi thở);

+ Giai đoạn 3: đối phó với sự kích thích về nhận thức (sử dụng cách điềuchỉnh nhận thức bằng các câu nói với bản thân như “tức giận/lo lắng/sợ hãi sẽkhông giúp ích được gì cho tôi”);

+ Giai đoạn 4: đánh giá kết quả và tìm cách ứng phó hiệu quả cho nhữnglần tiếp theo

Ví dụ: với việc kiểm soát cảm xúc tức giận được hiểu là một quy trình thể

hiện các kỹ năng để nhận ra các dấu hiệu cho thấy bạn đang trở nên tức giận (vềmặt cơ thể như hơi thở, cơ, da, nhịp tim ) và hành động để ứng phó với tìnhhuống gây ra cảm xúc tức giận theo hướng tích cực Kiểm soát cảm xúc tức giậnkhông có nghĩa là kiềm chế cơn tức giận hoặc cố gắng không cảm thấy tức giận.Ngược lại, kiểm soát cảm xúc tức giận đòi hỏi chúng ta phải nhận ra những tácnhân gây ra cơn giận và chuyển hướng tác động của nó để tránh dẫn đến hành vigây hấn và rắc rối Theo cách hiểu này, hai đặc điểm chính của kiểm soát cảmxúc tức giận bao gồm:

- Các kỹ năng cần thiết để nhận ra các dấu hiệu tức giận trong cơ thể

- Lựa chọn các phản ứng tích cực, hợp lý để tránh nảy sinh hành vi gâyhấn và rắc rối Một điểm đáng chú ý khác của quan điểm trên đó là kiểm soátcơn tức giận là một quá trình hình thành các kỹ năng hữu ích và thực hành để ápdụng vào thực tế

7 Vai trò của kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong hoạt động sư phạm

Trong hoạt động sư phạm (dạy học và giáo dục) sẽ xuất hiện rất nhiều cáctình huống liên quan đến mối quan hệ giữa giáo viên - học sinh - yêu cầu giáodục dễ nảy sinh các cảm xúc khác nhau, nhất là cảm xúc âm tính/tiêu cực như:tức giận, lo lắng, bất an, thất vọng, buồn bã, đau khổ vì thế việc rèn luyện kỹnăng kiểm soát cảm xúc có vai trò và ý nghĩa thiết thực đối với giáo viên nhằmxây dựng và duy trì mối quan hệ thân thiện giữa giáo viên và học sinh, đảm bảocác nguyên tắc đạo đức trong hoạt động sư phạm, góp phần thực hiện tốt cácnhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh.

Đối với giáo viên và các nhà quản lý giáo dục: đứng trước những tình

huống mâu thuẫn, gây căng thẳng, việc làm chủ và điều chỉnh hợp lý cảm xúccủa bản thân sẽ giúp cho giáo viên/cán bộ quản lý giáo dục:

- Tránh hoặc hạn chế những hành vi không mong muốn, có thể gây tổnthương cho đồng nghiệp hay học sinh để góp phần xây dựng hình ảnh đẹp trongcon mắt của học trò Bởi lẽ khi có những cảm xúc tiêu cực như buồn, tức giậnhay lo sợ giáo viên sẽ dễ nảy sinh hành vi lạm dụng thân thể và tinh thần họcsinh như quát mắng, đe dọa, trừng phạt học sinh

- Ngoài ra, việc kiểm soát cảm xúc tốt sẽ còn giúp giáo viên “hóa giải”những mâu thuẫn trong quan hệ với học sinh và đồng nghiệp và giúp “cảm hóa”những học sinh mắc lỗi

- Kỹ năng kiểm soát cảm xúc còn giúp cho giáo viên chuyển hóa nhữngcảm xúc tiêu cực/âm tính để có đời sống tinh thần khỏe mạnh góp phần xâydựng ra những bài giảng hiệu quả, hấp dẫn học sinh

- Hơn hết, chính cách ứng xử nhân văn, hợp lý của giáo viên cũng sẽ làtấm gương để học sinh noi theo để các em có sự nhân ái, bao dung với bạn bè vàngười thân góp phần xây dựng một môi trường học tập thân thiện và hạnh phúc

Đối với học sinh: Việc đáp ứng yêu cầu học tập, quan hệ và do sự thay

đổi, phát triển về tâm sinh lý từng lứa tuổi cũng có thể khiến các em nảy sinhnhững cảm xúc tiêu cực/âm tính có ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần

và quan hệ của các em với thầy cô và bạn bè Vì thế, chính học sinh cũng cầnđược hướng dẫn và hình thành kỹ năng kiểm soát cảm xúc để có thể:

- Hạn chế những hành vi không mong muốn, hành vi vi phạm nội qui nhàtrường như bắt nạt, tình trạng bạo lực học đường…;

- Nâng cao khả năng giải quyết vấn đề, ứng phó với những tình huống cóthể nảy sinh cảm xúc tiêu cực/âm tính hay những cảm xúc không mong muốn;

- Giúp các em có đời sống tinh thần khỏe mạnh, vui vẻ khi đến trường và

có kết quả học tập tốt

Tóm lại, việc hiểu, nhận diện cảm xúc của bản thân sẽ giúp cán bộ quản

lý, giáo viên và học sinh có khả năng hiểu và nhận diện cảm xúc của nhau, gópphần nâng cao năng lực cảm xúc xã hội trong môi trường học đường Ngoài ra,

kỹ năng kiểm soát cảm xúc là một trong năm thành phần của trí tuệ cảm xúc(gồm tự nhận thức về bản thân, tự quản lý cảm xúc, động cơ, kỹ năng xã hội và

sự thấu cảm) Vì thế việc hình thành và phát triển kỹ năng kiểm soát cảm xúc sẽgiúp cho giáo viên và học sinh có cơ hội phát triển trí tuệ cảm xúc, có năng lực

tự chủ cảm xúc và lòng nhân ái, bao dung với những người xung quanh - đâychính là mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới 2018

8 Sự cần thiết phải kiểm soát cảm xúc đối với cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên trong trường học

- Cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên nói chung không chỉ xảy ra trongcác hoạt động tâm lý của cá nhân mà còn liên quan đến cảm xúc qua sự tươngtác với cá nhân khác và ảnh hưởng bởi môi trường xã hội Trường học và lớphọc là môi trường có những cảm cảm xúc phức tạp mà cán bộ quản lý, giáo viênthường xuyên trải nghiệm với đa dạng đối tượng: các em học sinh, phụ huynh,đồng nghiệp và lãnh đạo

- Mô hình cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên bao gồm 05 chiều: niềmvui, tình yêu, nỗi buồn, tức giận, và sợ hãi Tình yêu - đề cập đến hạnh phúc củagiáo viên vì lòng nhiệt huyết với công việc giảng dạy – một ngành nghề nhậnđược sự tôn trọng của cả xã hội, sự ổn định trong công việc và niềm hạnh phúcchứng kiến từng giai đoạn phát triển nhận thức của học sinh Nỗi buồn - mô tảgiáo viên cảm thấy không vui vì những nỗ lực của mình có thể lãnh đạo khôngcông nhận hay khen thưởng, thái độ không thân thiện và hợp tác của học sinh.Tức giận - đề cập đến giáo viên đang bực mình vì áp lực từ trường học và giáodục, một số tiêu cực và sự yếu kém của học sinh Sợ hãi - bao gồm bảy các vấn

đề liên quan đến vấn đề của học sinh, sự cạnh tranh trong số các đồng nghiệp,

kỳ vọng quá cao của nhà trường hay phụ huynh học sinh, sự mất cân bằng củacuộc sống và công việc (Theo J.Chen/Teaching and Teacher Education, 2016)

- Để ứng xử linh hoạt trong môi trường đó, cán bộ quản lý, giáo viên buộcphải học cách quản lý cảm xúc để hoàn thành tốt vai trò của một người hướngdẫn học sinh và tạo mối quan hệ tốt đối với những người xung quanh Tuynhiên, đối với những nhà trường còn tồn tại những cảm xúc tiêu cực trong cán

bộ quản lý, giáo viên thì chưa thể gọi là “trường học hạnh phúc”

+ Chương trình học cùng với việc thi cử đã tạo ra áp lực và căng thẳngkhông chỉ học sinh mà cả giáo viên Các thầy, cô giáo nhiều lúc cũng đang phải

“gồng mình” để truyền tải bài học sao cho đúng tiến độ chương trình mà vẫn

phải đảm bảo được chất lượng bài giảng Chính áp lực đó đã vô hình khiếnkhông ít giáo viên căng thẳng, lo lắng Và sự bất an luôn thường trực trong họ,hàng loạt những câu hỏi nghi vấn “liệu các em có hiểu bài giảng không? Có làmbài tập về nhà đầy đủ không? Có làm theo sự hướng dẫn của mình không?” quanh quẩn/xuất hiện/ám ảnh trong đầu họ, từ đó họ hình thành thói quen kiểmsoát giáo viên, kiểm soát bài vở học sinh, có đôi lúc họ ở trong một tình trạng

“khó xử” để hiểu và quản lý cảm xúc của chính mình trong nhiều tình huốngkhác nhau

+ Giáo viên căng thẳng, áp lực, liệu học sinh có được thoải mái, vui vẻ?Hay cảm xúc tiêu cực đó sẽ “lan truyền” tới chính học sinh của mình? Và, lớphọc liệu có “hạnh phúc” hay không khi cả giáo viên và học sinh đểu trong tâmthái lo lắng, căng thẳng như vậy? Có nhiều cách để phân loại cảm xúc, nhưngcảm xúc tích cực và tiêu cực là 2 loại cảm xúc được nhiều tài liệu nhắc đếnnhiều nhất Loại cảm xúc tiêu cực của giáo viên bị ảnh hưởng bởi những áp lựctrong môi trường mà giáo viên đang phải đối mặt Loại cảm xúc này ảnh hưởng

và tác động đến chính những đối tượng trong môi trường đó: học sinh, đồngnghiệp…Vì vậy, cảm xúc của giáo viên không tồn tại một cách cá nhân trongmôi trường độc lập, thay vào đó, chúng liên quan đến các “giao dịch cảm xúc”với các cá nhân và cộng đồng trong môi trường sư phạm

+ Một điều kiện tiên quyết, cần thiết đối với thực tiễn của người giáo viên

đó là hiểu được cảm xúc của chính mình, thấy được vai trò của cảm xúc tronggiảng dạy và tạo ra không khí trong lớp học Làm thế nào để tích hợp yếu tố cảmxúc với việc áp dụng kiến thức chuyên môn của mình trong giảng dạy cũng làmột câu hỏi cần sự giải đáp của mỗi giáo viên

Như vậy, cảm xúc của cán bộ quản lý, giáo viên có quan hệ mật thiết vớimọi khía cạnh của quá trình giảng dạy và học tập, đòi hỏi mỗi cán bộ quản lýcũng như mỗi giáo viên trong quá trình công tác, giảng dạy, giáo dục cần phảibiết kiểm soát cảm xúc của mình Tuy nhiên, trong những hoàn cảnh nhất định,rất ít người có thể làm chủ và kiểm soát được cảm xúc của mình để lời nói vàviệc làm, cách hành xử của mình luôn mẫu mực, làm gương cho các em học sinhnoi theo, làm theo Vì vậy, cán bộ quản lý, giáo viên cần phải được trang bị các

kỹ năng cần thiết để kiểm soát cảm xúc và xử lý khéo léo trong mọi tình huống

chất lượng giáo dục trong trường học, gây bức xúc trong dư luận xã hội Tìmkiếm trên Google, chỉ trong 0,33 giây có tới 27,9 triệu kết quả cho riêng cụm từ

“bạo lực học đường” và nhiều video được chia sẻ, nhiều hình ảnh được lantruyền trên các trang mạng xã hội Nạn nhân của những vụ bạo lực học đườngkhông chỉ các em bị đánh đập, những học sinh gây bạo lực cũng là nạn nhân bởilỗi không hoàn toàn thuộc về các em mà còn nằm ở những người chịu tráchnhiệm quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục Vẫn còn tình trạng học sinh

vô lễ với thầy, cô giáo, gian lận trong học tập, thi cử; phá hoại tài sản nhàtrường; nói tục, chửi bậy; ăn mặc không phù hợp… điều này ảnh hưởng đếnhình ảnh của nhà trường và là yếu tố trực tiếp gây ra những biểu hiện cảm xúctiêu cực đối với cán bộ quản lý, giáo viên nhà trường trước áp lực của dư luận

Các vụ việc xảy ra đã làm ảnh hưởng đến môi trường giáo dục và gây lolắng cho các em học sinh, phụ huynh và toàn xã hội Điều này, xuất phát từnhiều nguyên nhân khác nhau:

- Về phía các em học sinh: các em học sinh, nhất là lứa tuổi học sinhTHCS, THPT dễ bốc đồng và khó tự chủ, tâm lý nhạy cảm, thích thể hiện Sựbốc đồng không có định hướng dễ khiến các em không kiểm soát được lời nói vàhành động của mình Đáng lo ngại hơn, với sự phát triển của mạng internet,công nghệ 4.0, các em tiếp thu nhanh những ảnh hưởng trên mạng xã hội, dễ bịbạn bè kích động, thị hiếu, tò mò và chỉ cần xích mích nhỏ cũng có thể dẫn đếnmâu thuẫn, bắt nạt gián tiếp, trực tiếp Bản thân các nạn nhân, những em bị bắtnạt, bị hành hung, cũng thường giấu kín vụ việc ngay cả với cha mẹ, thầy cômình Ở một khía cạnh khác, các em còn hạn chế hiểu biết về pháp luật, kỹ năngkiểm soát cảm xúc nên không thể lường hết hậu quả từ những hành động bộtphát do mình gây ra

- Về phía gia đình: nhiều học sinh thiếu sự quan tâm chăm sóc của giađình Việc giáo dục con cái trong một số gia đình chưa thực sự lành mạnh, phầnlớn các em học sinh liên quan đến các vụ bạo lực học đường thường bịảnhhưởng bởi yếu tố gia đình như: khó khăn về kinh tế, bố mẹ ly thân, ly hôn, mồcôi, đi làm ăn xa Phương pháp giáo dục con không đúng, quá nuông chiềuhoặc ngược đãi đã ảnh hưởng, tác động tiêu cực đến quá trình hình thành nhâncách của các em, làm cho các em có những suy nghĩ, hành vi tiêu cực, lệchchuẩn dễ vi phạm pháp luật Tình trạng bạo hành vẫn còn diễn ra trong một sốgia đình Mặt khác, nhiều bậc cha mẹ còn phó thác việc quản lý, giáo dục con

em mình cho nhà trường, thiếu sự phối hợp trong việc quan tâm, theo dõi, chămsóc và giáo dục Bên cạnh đó, một số gia đình ít quan tâm đến các mối quan hệbạn bè của con em mình Các em rất dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài

đặc biệt là sự lôi kéo của bạn bè nên rất khó quản lý

- Về phía nhà trường: một số đơn vị chưa thường xuyên chỉ đạo thực hiện

các quy định về bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện.Công tác chỉ đạo triển khai còn chậm, chưa theo kịp với nhu cầu thực tế Nhiềuđơn vị, nhà trường chỉ chú trọng đến chất lượng dạy và học văn hóa, chưa thật

sự quan tâm đến chất lượng và hiệu quả từ các môn đạo đức, giáo dục công dân.Hoạt động của Đoàn, Đội trong trường học chưa đổi mới, chưa thu hút đông đảohọc sinh tham gia Việc thực hiện dân chủ cơ sở trong một số trường học cònhạn chế, người đứng đầu chưa phát huy dân chủ, năng lực quản lý; dặc biệt còn

bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên thiếu gương mẫu trong ứng xử, hành động vàhạn chế kỹ năng nghiệp vụ, lúng túng trong xử lý tình huống sư phạm, kỹ năngkiềm chế cảm xúc chưa được rèn luyện Công tác giáo dục lý tưởng cách mạng,đạo đức, lối sống cho học sinh hiệu quả chưa cao, chưa tổ chức tuyên truyền, tậphuấn được nhiều kiến thức về kỹ năng kiểm soát cảm xúc

T

TT

Khả năng kiểm soát một số loại cảm xúc

Mức độ (%) Không

bao giờ

Hầu như không

Đôi khi

Thường xuyên

Rất thường xuyên

xuyên, kịp thời, các hoạt động giáo dục kỹ năng kiểm soát cảm xúc chưa đượcquan tâm triển khai thực hiện.

III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG KIỂM SOÁT CẢM XÚC CHO CÁN BỘ QUẢN LÝ, GIÁO VIÊN PHỔ THÔNG

1 Tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên chủ nhiệm lớp về vai trò, tầm quan trọng của cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc

1.1 Nội dung tuyên truyền

Các nhà trường cần thường xuyên đẩy mạnh và triển khai có hiệu quảcông tác tuyên truyền, trong đó tập trung một số nội dung:

Thứ nhất, tuyên truyền sâu rộng các chủ trương, đường lối của Đảng,

chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng

xử trong trường học cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, nhân viên,học sinh, sinh viên, gia đình và cộng đồng

Thứ hai, tuyên truyền về xây dựng và thực hiện bộ quy tắc ứng xử, văn

hóa học đường, ứng xử văn hóa dành cho cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên,người học trong các cơ sở giáo dục

Thứ ba, tiếp tục đẩy mạnh phong trào học tập và làm theo tư tưởng, tấm

gương đạo đức Hồ Chí Minh; tuyên truyền giáo dục lòng yêu nước, yêu thươngcon người và truyền thống văn hóa ứng xử của dân tộc Việt Nam, của quêhương Nghệ An; nêu gương cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên và người đứngđầu nhà trường trong xây dựng văn hóa ứng xử, các cá nhân điển hình, mô hìnhnhà trường thực hiện tốt công tác xây dựng văn hóa ứng xử

Thứ tư, tuyên truyền về tầm quan trọng và những hiệu quả tích cực đối

với giáo viên nếu thực hiện tốt việc kiểm soát tốt cảm xúc như giúp phát triển

các kỹ năng cho giáo viên, đem lại chất lượng buổi học tốt, nhận được sự yêuthích của học sinh, phụ huynh…

Thứ năm, cung cấp đầy đủ tài liệu giáo dục tuyên truyền về kiểm soát cảm

xúc trong trường học cho các cơ sở giáo dục để tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ,sâu trộng trong nhận thực và thực hiện quản lý và kiểm soát tốt cảm xúc trongtrường học

1.2 Phương pháp tuyên tuyền

- Mở các chuyên trang, chuyên mục định kỳ trên hệ thống website hoặcFanpage của nhà trường để truyên truyền; đăng tải những thông tin, những tấmgương cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên điển hình trong công tác xây dựngvăn hóa nhà trường, mô hình nhà trường thực hiện tốt công tác xây dựng vănhóa ứng xử

- Tuyên truyền thông qua tổ chức các cuộc thi, hội nghị, hội thảo, tọađàm, diễn đàn, các hoạt động ngoại khóa về ứng xử văn hóa trong trường họccho nhà giáo, người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, internet vàmạng xã hội, qua các nhón facebook, zalo, viber trong hoạt động tuyên truyền.Tuyên truyền thông qua các buổi sinh hoạt giáo dục ngoại khóa, kỹ năng sống,các buổi chào cờ, trên bảng tin, loa truyền thanh, pano, áp phích trong nhàtrường.

2 Tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức về cảm xúc, kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho cán bộ quản lý và đội ngũ giáo viên

Để tăng cường kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho cán bộ quản lý và đội ngũgiáo viên, ngành giáo dục cần phải xây dựng tài liệu tập huấn (đảm bảo thiếtthực, dễ hiểu, hiệu quả) và tổ chức tốt việc tập huấn, bồi dưỡng từ trung ươngđến địa phương, trong đó tập trung vào một số nội dung sau:

2.1 Xác định nguyên nhân gây ra việc kiểm soát cảm xúc không hiệu quả

- Nguyên nhân do chính giáo viên:

Cảm xúc là do chính giáo viên làm chủ, chỉ có giáo viên mới biết đượcbản thân làm gì để phục vụ trong công việc giảng dạy của mình Khi giáo viênkhông tự tin vào kiến thức bản thân thì cảm xúc sợ hãi xuất hiện, sợ hãi khikhông biết đứng trước lớp giảng dạy thì học sinh có hiểu kiến thức mình truyềnđạt không, sợ dạy học sinh không kỹ dẫn đến kiến thức hỏng Mọi tâm lý cảmxúc đều do bản thân suy nghĩ ra, những suy nghĩ tiêu cực là dễ dàng thấy Chínhcách cư xử, thái độ là nguyên nhân khiến giáo viên hình thành sự khó tính, khóchịu, hay cáu bẩn với mọi người xung quanh, không kiềm chế được cảm xúc hayquản lý cảm xúc không đem lại hiệu quả Khi chính bản thân giáo viên không tinvào khả năng bản thân mình thì học sinh, phụ huynh đâu thể tin tưởng giáo viêntrong việc giảng dạy được, cơ hội sẽ không đến và thành công khó đạt đượctrong công việc dạy học

- Nguyên nhân từ phía học sinh:

Nguyên nhân khiến cho quản lý cảm xúc của giáo viên không có hiệu quảmột phần do ý thức của học sinh Đối tượng chính mà giáo viên tiếp xúc lànhững bạn học sinh, độ tuổi với tâm lý thay đổi theo thời gian, sự ương bướng,tính cách khó bảo luôn là sự lo lắng của giáo viên, ảnh hưởng tâm lý trong việcgiảng dạy những cô cậu học trò như thế khiến giáo viên luôn căng thẳng, khôngthể làm chủ cảm xúc của mình cũng như không thể làm chủ trong suy nghĩ,trong cách quản lý cảm xúc của chính giáo viên Việc dạy trẻ phải theo nhữngquy tắc của nhà giáo nên dù các bạn trẻ cư xử không đúng cũng chỉ được phépnhẹ nhàng nói nhưng đối với một số học sinh cứng đầu, không sợ gì thì đó càng

là điều khiến các bạn nghịch phá hơn vì nghĩ không ai làm gì được mình Cần cónhững biện pháp khắt khe hơn trong trường học để giáo viên và học sinh nghiêmtúc hơn trong học tập, những quy định luôn được học sinh thực hiện và quản lýcảm xúc tốt sẽ dần xuất hiện trong kỹ năng giáo viên

- Nguyên nhân từ phía phụ huynh, đồng nghiệp, lãnh đạo trường:

Giáo viên dù hoàn hảo thế nào cũng không tránh khỏi những căng thẳng

từ phía phụ huynh, đồng nghiệp, lãnh đạo trường, Khi nhu cầu phụ huynh đòihỏi cao từ giáo viên về chất lượng học tập của các bạn học sinh, khi phụ huynhkhông biết được năng lực thực sự của con em mình như thế nào, những lời lẽkhó nghe của phụ huynh khi thấy con điểm kém luôn là điều giáo viên thấy tủithân và xấu hổ, những lời nói nặng nề đôi khi khiến giáo viên không thể làm chủđược cảm xúc mà nói những câu nói thật gây mất lòng phụ huynh học sinh Hay

sự ghen tị năng lực giữa các đồng nghiệp trong môi trường giáo dục, những quyđịnh trên ban lãnh đạo đề xuống khiến cho giáo viên thấy lo lắng, không biếtcân bằng cảm xúc bản thân như thế nào, không biết cân đối giữa các công việctạo tâm lý không thoải mái và việc quản lý cảm xúc không thể phát huy được

2.2 Cách thức kiểm soát cảm xúc trong các tình huống sư phạm

Để nâng cao kỹ năng kiểm soát cảm xúc cho giáo viên, nhất là những cảmxúc tiêu cực trong hoạt động sư phạm thì giáo viên cần phải được tập huấn cáchthức kiểm soát cảm xúc trong các tình huống sư phạm cụ thể:

Tình huống sư phạm là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nảy sinh tronghoạt động sư phạm của người giáo viên Đó là mâu thuẫn giữa yêu cầu giáo dụcđối với trình độ phát triển hiện có của học sinh; giữa yêu cầu phát triển của họcsinh với điều kiện sống và giáo dục; giữa yêu cầu phát triển của học sinh với khảnăng sư phạm của nhà giáo dục; giữa yêu cầu phát triển của học sinh với khảnăng, trình độ đạt được của chính học sinh Như vậy, đứng trước những tìnhhuống có chứa đựng mâu thuẫn thì sẽ dễ dẫn đến sự căng thẳng trong quan hệ vànảy sinh những cảm xúc không mong muốn Lúc này rất cần đến sự tự chủ, điềuchỉnh của giáo viên để lựa chọn cách ứng xử phù hợp và hiệu quả nhất

Các nhà nghiên cứu về cảm xúc đều thừa nhận rằng cảm xúc không phải

là một hiện tượng đơn giản Cảm xúc bao gồm sự nhận thức, phản ứng cơthể/thể chất, phản ứng hành vi, mục đích/có chủ tâm, biểu hiện mối quan hệ liên

cá nhân và các quá trình khác Cảm xúc nảy sinh trong mọi hoàn cảnh và vì thếđiều quan trọng cần biết cách thức kiểm soát cảm xúc, nhất là những cảm xúc

âm tính/tiêu cực một cách hiệu quả với cả giáo viên và học sinh trong dạy học

và giáo dục

Một số cách thức kiểm soát cảm xúc, cụ thể như sau:

- Điều chỉnh hành động của cơ thể: hít thở sâu, thả lỏng cơ thể - mỉm cười

- thay đổi tư thế đứng, ngồi sao cho thoải mái nhất

Giáo viên khi đứng trước tình huống hay một vấn đề khó, không kiểmsoát được cảm xúc thì hãy bình tĩnh thả lòng người, hít thở sâu sẽ khiến tâmtrạng dịu nhẹ đi và có hướng giải quyết tốt nhất Hãy nhớ rằng các hành động,động tác của giáo viên có tác dụng rất lớn trong việc quản lý cảm xúc của chínhgiáo viên, đừng tạo tâm thế tạo áp lực cho bản thân, tâm lý sợ hãi khiến giáoviên không thể xử lý vấn đề tốt được

- Rèn luyện tư duy: luôn nhìn mọi người, mọi vật bằng thái độ tích cực

Người ta thường nói “con người cần có trí tuệ cảm xúc” có nghĩa là biếtcách điều chỉnh cảm xúc của bản thân bằng trí tuệ Trí tuệ cảm xúc ở đây là suynghĩ chín chắc, kỹ càng trước một tình huống để quản lý cảm xúc hiệu quả Giáoviên hãy tập cho mình thói quen nhìn người khác bằng thái độ tích cực và nhân

ái sẽ giúp giáo viên tránh được những cảm xúc tiêu cực trong tâm hồn, hãy lắngnghe học sinh nhiều hơn, hiểu hơn về học trò của mình để khởi gợi mối quan hệthầy cô và học sinh trở nên thân thiết và sự căng thẳng sẽ hạn chế dần Hãy bìnhtĩnh suy nghĩ bản thân giáo viên đã có ứng xử tốt chưa, thực sự lỗi sai về phía ai,bản thân giáo viên còn thiếu gì cần bổ sung gì, giáo viên học cách chấp nhận,tiếp thu những ý kiến đúng từ phía phụ huynh, ban lãnh đạo trường để trau dồikiến thức bản thân tốt hơn và rèn luyện được việc quản lý cảm xúc khi có sựnhìn nhận vấn đề tốt hơn

- Sử dụng ngôn từ: phù hợp, khéo léo, không biện hộ, đỗ lỗi do học sinh

chưa ngoan, không dùng những từ mang đến sự tiêu cực, thay vào đó là độngviên, khích lệ dành cho đối phương

Khi giáo viên than vãn với đồng nghiệp hay lãnh đạo về hoàn cảnh sốnghay về vấn đề học sinh đang chính tạo cho bản thân giáo viên những cảm xúctiêu cực Giáo viên hãy biết sử dụng ngôn từ để điều khiển cảm xúc của bản thânmình và cảm xúc của những người đối diện, hãy thẳng thắn đưa ra ý kiến vớithái độ cử chỉ lễ phép với phụ huynh, ban lãnh đạo sẽ giúp giáo viên giải quyếtvấn đề hiệu quả hơn Ngôn ngữ không khó nói nhưng phải biết cách nói như nàothì đem lại hiệu quả cao, giáo viên cần rèn luyện kỹ năng giao tiếp, sử dụngngôn từ ngay từ những tình huống giao tiếp không chỉ trong môi trường giảngdạy mà ngay trong cuộc sống hàng ngày Quản lý cảm xúc sẽ hiệu quả đối vớigiáo viên khi giáo viên nên suy nghĩ trước khi nói, biết được đối tượng mìnhtiếp xúc là giáo viên khác, là học sinh hay phụ huynh để có giọng điệu phù hợpnhất Áp dụng vào mỗi đối tượng sẽ có cách giao tiếp khác nhau nên cần rènluyện lời ăn tiếng nói như một thói quen tốt trong cuộc sống đối với giáo viên

- Tự tin: cán bộ quản lý, giáo viên cần phải rèn luyện những kỹ năng sau:

+ Can đảm nhìn vào mắt người đối diện khi giao tiếp, không lảng tránh.+ Vượt qua sợ hãi và cố gắng làm mọi việc

+ Can đảm thử sức các trường hợp, lĩnh vực, tự tin khám phá

Cách kiểm soát cảm xúc tiêu cực:

- Không đổ lỗi cho người khác

- Can đảm nhân sại lầm và tìm cách giải quyết

- Không tính toán thiệt hơn

- Vứt bỏ những lời phàn nàn, chỉ trích và thay thế bằng những lời khenngợi, động viên, khuyến khích

- Suy nghĩ về mọi thứ một cách tích cực

2.3 Các bước để kiểm soát cảm xúc

Bước 1: dự báo (nhận thức, chuẩn bị):

Thông qua những thay đổi trong cơ thể, nhất là biểu hiện sinh lý cả bêntrong và bên ngoài cơ thể để cá nhân có những dự báo ban đầu về những cảmxúc có thể mình sẽ trải nghiệm trong tình huống nhất định Bởi lẽ, cảm xúc củacon người luôn gắn liền với một tình huống cụ thể, trong hoàn cảnh xác định vìthế cảm xúc không tự nhiên sinh ra và không phải chỉ là phản ứng sinh lý đơnthuần Khi cá nhân nảy sinh cảm xúc nào đó thì trước hết cần có sự tương tácvới một sự kiện, hiện tượng, con người cụ thể và các tác nhân này phải được cánhân đánh giá có liên quan và có ý nghĩa với đời sống tâm lý của con người haykhông Nếu con người đánh giá sự kiện có thể thỏa mãn được các nhu cầu của

họ thì cảm xúc dương tính xuất hiện, còn nếu không thỏa mãn thì nảy sinh cảmxúc âm tính Hơn nữa, bất kỳ cảm xúc nào được nảy sinh đều thể hiện ở hai bìnhdiện gồm bình diện sinh lý và tâm lý, bên ngoài (nét mặt, cử chỉ, điệu bộ) và bêntrong (nhịp tim, nhịp cơ, nhịp thở, tốc độ dẫn truyền máu ) Những biểu hiệnnày sẽ là một chỉ báo để giúp cá nhân có thể dự báo phản ứng cảm xúc tiếp theocủa mình như thế nào Đây chính là sự liên hệ chặt chẽ giữa thể chất và tinh thần

Ví dụ: khi học sinh A không làm bài tập đến lớp và cô giáo gọi học sinhlên bảng trả lời (sự kiện), học sinh A bắt đầu cảm thấy tim đập nhanh hơn (biểuhiện bên trong), tay run, môi khô, đổ mồi hôi tay (biểu hiện bên ngoài) và đây

là những tín hiệu cho thấy học sinh A đang có cảm xúc lo lắng và sợ hãi nếu bịgọi lên bảng

Vì thế khi cơ thể có những phản ứng sinh lý thể hiện ra ngoài qua nét mặt,

cử chỉ, điệu bộ, sắc thái ngôn ngữ sẽ dự báo cho cá nhân những cảm xúc sẽtrải nghiệm và có thể là những phản ứng hành vi tiếp theo Cá nhân nhận thứcđược những tín hiệu chỉ báo của cơ thể và có sự chuẩn bị phản ứng trong những

trường hợp cần thiết Thực ra việc nhận biết dấu diệu thay đổi của cơ thể có thể

là dễ dàng với mọi người, tuy nhiên việc chuẩn bị những phản ứng hành vi cóthể có hoặc không xảy ra với từng hoàn cảnh cụ thể

Bước 2: nhận diện (hiểu lý do nảy sinh cảm xúc và gọi tên cảm xúc)

Khi có những dấu hiệu ban đầu về mặt cơ thể báo hiệu những cảm xúc có

thể nảy sinh thì điều quan trọng thứ hai là chúng ta cần nhận ra được lý do (tình huống, sự kiện, kích thích) làm nảy sinh cảm xúc đó và gọi tên được cảm xúc

của mình đang trải nghiệm

Ví dụ: giáo viên có cảm xúc hạnh phúc (hệ quả) vì học sinh đạt đượcthành tích cao trong kỳ thi tốt nghiệp (sự kiện/tình huống) hay vì học sinh tronglớp nói chuyện riêng nhiều (sự kiện/tình huống) khiến giáo viên buồn (hệ quả)

Nhận diện cảm xúc là nhận ra được các dạng cảm xúc hiện thời của bản thân Các nhà tâm lý học đã chỉ ra rằng, các cảm xúc của cá nhân được biểu lộ

trên khuôn mặt và trong các điệu bộ, cử chỉ và các trạng thái khác của cơ thể(run, toát mồ hôi, mặt đỏ, trương lực cơ căng ) Nhận dạng cảm xúc trước hếtthông qua các biểu hiện trên khuôn mặt, điệu bộ và sắc thái biểu cảm của cơ thể,

có thể phán đoán được các trạng thái cơ bản của cảm xúc của mình hay củamình hay của người khác; cũng như phát hiện ra mức độ, cường độ của các cảmxúc đó (là bình thường, yếu hay rất mạnh mẽ, dữ dội)

Gọi tên cảm xúc là chỉ ra chính xác cảm xúc mà cá nhân đang trải nghiệm là gì, bởi nếu không thể gọi tên chúng ta cũng không thể thay đổi được

nó Việc nhận diện được tình huống gây ra cảm xúc hiện tại của mình thể hiệnchủ thể nhận thức được tình huống gây ra cảm xúc của mình và việc gọi tênđược cảm xúc mà mình đang có cho thấy chủ thể ý thức được cảm xúc mà mìnhđang trải nghiệm Khi chủ thể gọi tên/xác định cảm xúc mà mình đang trảinghiệm cũng là lúc chủ thể biết được cảm xúc đó là tích cực hay tiêu cực, là cảmxúc mong muốn hay không mong muốn để đối diện với nó chứ không sợ hãi haychối bỏ

Bước này có thể chỉ là ý nghĩ thoáng qua những cũng giúp cho mỗi cánhân có được khoảng thời gian quí giá để bình tĩnh hơn hoặc là “bừng tỉnh” đểlựa chọn một cách ứng phó với cảm xúc không mong muốn một cách thôngminh và hiệu quả nhất Ví dụ: học sinh mắc lỗi mà không gọi tên được cảm xúccủa mình là “xấu hổ” hay “tội lỗi” thì sẽ không biết cách làm thế nào để ứng phóvới cảm xúc đó được, mà sẽ tìm cách chối bỏ, chạy trốn, đỗ lỗi khiến cho vấn đềtrở nên nghiêm trọng hơn

Ngoài ra, việc phân tích và nhận diện tình huống cũng giúp cho cá nhânthêm một lần nữa hiểu hơn về cơ chế nảy sinh hay các yếu tố ảnh hưởng đến

cảm xúc hiện tại của bản thân, từ đó có thể điều chỉnh theo hướng tích cực hơn.Bởi dưới góc độ trị liệu tâm lý, việc hiểu về nguyên nhân gây ra cảm xúc hiệntại, gọi tên được cảm xúc, phân biệt được cảm xúc đó với những cảm xúc kháccũng là sự thừa nhận cảm xúc đó đang hiện hữu chứ không cố gắng “gạt” cảmxúc đó ra hay giả vờ như chúng không hề tồn tại Đây là bước quan trọng củaviệc thấu hiểu cảm xúc, chỉ khi thấu hiểu thì chúng ta mới có thể thoát ly và thayđổi cảm xúc đó được.

Bước 3: thực hiện cách thức kiểm soát cảm xúc

Có thể thấy bất kỳ cảm xúc nào được nảy sinh cũng do yếu tố nhận thứckhác nhau về cùng một sự kiện/tình huống/con người Vì thế, chúng ta có thểquản lý được cảm xúc của bản thân thông qua việc thay đổi các tác nhân bêntrong (nhận thức) hay các yếu tố địa lý (không gian, thời gian, hoạt động )bằng các cách thức, kỹ thuật sau:

- Điều chỉnh nhận thức:

Dưới góc độ tâm lý học, đời sống tâm lý cá nhân gồm ba mặt hoạt độnglớn gồm nhận thưc, thái độ (cảm xúc) và hành vi, cả ba mặt này có mối quan hệgắn bó và ảnh hưởng qua lại với nhau Nhận thức sẽ là giai đoạn đầu tiên giúp cánhân có được hiểu biết, tri thức về sự vật - hiện tượng, từ đó cá nhân có Thể cónhững thái độ rung động khác nhau và dẫn đến phản ứng hành vi riêng

- Cách thức về hoạt động: thay đổi hoạt động

Cũng với mối quan hệ ảnh hưởng qua lại của 3 mặt cơ bản trong đời sốngtâm lý con người: nhận thức - thái độ - hành vi, sự thay đổi hành vi/hoạt độngcũng có thể dẫn đến sự thay đổi về cảm xúc

Ví dụ: khi đang trải nghiệm cảm xúc buồn, lo lắng thì việc tìm đến nhữnghoạt động mang tính “động” như đi chơi cùng bạn bè, nói chuyện với ngườithân, chơi thể thao sẽ khiến thay đổi sự chú ý và tạo hứng thú từ đó giúp chocảm xúc buồn, lo lắng giảm bớt đi

Viết nhật ký hay chỉ là việc viết ra những điều khiến chúng ta cảm thấykhó chịu, bực mình, chán nản, đau khổ cũng là cách để giải tỏa cảm xúc đangtrải nghiệm, nhưng đồng thời việc viết ra cũng là công cụ giúp chúng ta một lầnnữa nhìn lại những suy nghĩ, cảm xúc, hành vi của mình và thấy cần phải thayđổi gì không

- Các kỹ thuật và biện pháp khác:

+ Thư giãn (hít thở sâu): một trong những cách kiểm soát cảm xúc của

chính mình là học cách hít thở đúng cách và hiệu quả Khi những cảm xúc tiêucực và âm tính nảy sinh để có thể khiến cảm xúc đó “hạ nhiệt” ngay lập tức thì

kỹ thuật thư giãn (hít thở sâu) sẽ giúp ích tại thời điểm đó Kỹ thuật hít thở bằng

cơ hoành đều sẽ giúp chúng ta bình tĩnh hơn khi đối diện với cảm xúc tức giậnhay sự lo lắng, sợ hãi bởi cách hít thở này sẽ cung cấp thêm một lượng oxyđáng kể cho cơ thể, giúp nhịp tim bình ổn lại và gửi tín hiệu đến não bộ rằng

“bình tĩnh, mọi việc sẽ có cách giải quyết” Phản ứng thay đổi sinh lý khi cơ thểtrải nghiệm cảm xúc nào đó là bình thường như căng thẳng, tức giận, lo lắngkhiến nhịp tim đập nhanh, khó thở hơn song cũng là dấu hiệu cho thấy cơ thểcần thêm nhiều oxy vì thế chúng ta nên hít thở thật sâu để đưa nhiều oxy vàophổi nhất có thể giúp tăng tuần hoàn máu và giúp chúng ta bình tĩnh hơn

+ Đếm số: sử dụng kỹ thuật đếm từ 1 đến 10, 20, 30 cũng rất hiệu quả khi

phải đối diện với những cảm xúc tiêu cực, âm tính và đặc biệt khi cá nhân cảmthấy khó có thể tự chủ với những cảm xúc này

+ Sử dụng thời gian tạm lắng/thay đổi vị trí địa lý: đây là kỹ thuật nênđược sử dụng khi cá nhân đang trải nghiệm cảm xúc tiêu cực như sự căng thẳng,

lo lắng, sợ hãi, tức giận và cảm thấy sắp không thể kiểm soát được những cảmxúc đó thì cần dùng kỹ thuật sử dụng thời gian tạm lắng tức là cho phép mìnhthoát khỏi cảm xúc hiện tại, khỏi bối cảnh gây cho mình cảm xúc hiện tại như đi

ra khỏi căn phòng, đến một vị trí khiến cho bạn cảm thấy dễ chịu và thoải máihơn để có thể lắng lại và tự kiểm soát mình tốt hơn

+ Kỹ thuật self - talk (tự nói với bản thân mình): kỹ thuật này được thực

hiện như một cách để cá nhân điều chỉnh những cảm xúc mà mình đang trảinghiệm Thông thường khi cảm xúc nảy sinh sẽ có “tiếng nói và lý lẽ riêng củanó” vì thế đôi khi cảm xúc bột phát khiến cá nhân sẽ khó kiểm soát hành vi vàphản ứng sau đó của mình Do vậy, khi cảm xúc chuẩn bị lên đến cao trào, cánhân thấy mình chuẩn bị không thể tự chủ được thì nên sử dụng kỹ thuật “tự nói

với bản thân mình” tức là tự nói thầm với bản thân những câu nói như “liệu có

đáng (nổi giận, lo lắng, sợ hãi) thế không?” hay “tức giận/lo lắng/sợ hãi có cần thiết lúc này?” hay “có cách nào thỏa đáng hơn không?” hay “sự việc đã xảy ra rồi liệu có thay đổi được không?” Việc tự nói với bản thân cũng là một

trong những kỹ thuật để giúp chúng ta đối diện với cảm xúc hiện tại, ý thức về

nó, hiểu về cảm xúc đó để không bị cảm xúc đó dẫn lối và điều khiển phản ứnghành vi tiếp theo một cách bản năng Ngược lại, khi đối diện một cách có ý thứcvới cảm xúc đang trải nghiệm, cá nhân sẽ định hướng và chủ động lựa chọn cáchphản ứng phù hợp nhất

+ Sử dụng sự hài hước: trong quá trình dạy học và giáo dục những tình

huống có thể nảy sinh bất ngờ giáo viên khó có thể kiểm soát cảm xúc nảy sinhcủa mình Nhưng mục đích chính của giáo dục là làm thay đổi nhận thức, thái

độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực hơn, nhất là trong xu thế đổi mới