Một số biện pháp đổi mới hoạt động đánh giá thường xuyên học sinh trong dạy học môn hoá học ở trường THPT nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh

Để thực hiện yêu cầu đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới theo đúng qui định củapháp luật, trong đó mục tiêu Chương trình môn hoá học là hìn

10 GQVĐ&ST Giải quyết vấn đề và sáng tạo

PHẦN MỞ ĐẦU

I LÍ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về “ Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế” Đảng ta đã nêu rõ quan điểm chỉ đạo đổi mới là: “Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lí luận gắn liền với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội” Để thực hiện yêu cầu đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã

tổ chức xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông mới theo đúng qui định củapháp luật, trong đó mục tiêu Chương trình môn hoá học là hình thành, phát triển ởhọc sinh năng lực hoá học; đồng thời góp phần cùng các môn học, hoạt động giáodục khác hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lựcchung, đặc biệt là thế giới quan khoa học; hứng thú học tập, nghiên cứu; tính trungthực; thái độ tôn trọng các qui luật của tự nhiên, ứng xử với thiên nhiên phù hợpvới yêu cầu phát triển bền vững; khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với nănglực và sở thích, điều kiện hoàn cảnh của bản thân

Một trong những khâu quan trọng để đảm bảo mục tiêu giáo dục môn hoáhọc của chương trình môn Hoá học ở bậc THPT là hoạt động đổi mới kiểm tra,đánh giá học sinh, trong đó kiểm tra, đánh giá thường xuyên là việc làm hết sứcquan trọng, góp phần vào việc hình thành và phát triển năng lực học sinh

Với vai trò là một giáo viên hoá học THPT ở một huyện miền núi, điều làmtôi trăn trở là tổ chức hoạt động đánh giá thường xuyên môn Hoá học sao cho hiệuquả, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, của địa phương, nhưng phảiđảm bảo mục tiêu phát triển được phẩm chất và năng lực người học Vì vậy tôi đã

lựa chọn đề tài “Một số biện pháp đổi mới hoạt động đánh giá thường xuyên học sinh trong dạy học môn hoá học ở trường THPT nhằm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh”

II MỤC ĐÍCH- NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI

1 Mục đích

Thông qua việc thiết kế và tổ chức hoạt động đánh giá thường xuyên họcsinh trong giảng dạy môn hoá học giúp giáo viên đánh giá được yêu cầu cần đạtcủa học sinh qua một chủ đề, đồng thời giúp người học tự đánh giá năng lực đạtđược của bản thân, biết cách đánh giá lẫn nhau Thông qua hoạt động đánh giá họcsinh biết điều chỉnh hành vi để học tập tốt hơn, có sự định hướng tốt để phát triểnbản thân và trở thành người sống có trách nhiệm với cộng đồng Mặt khác qua hoạtđộng đánh giá cũng làm cho tiết học Hoá học không quá khô khan và nặng nề vềmặt kiến thức, giờ học trở nên nhẹ nhàng, thiết thực, gắn với thực tế cuộc sống;góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Hoá học phù hợp với

2 Nhiệm vụ

- Tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phải đổi mới hoạt động kiểmtra, đánh giá học sinh ở bậc THPT

- Thiết kế và tổ chức hoạt động đánh giá thường xuyên thông qua dạy học

chủ đề về liên môn: “CO 2 với tự nhiên và đời sống con người”

- Tiến hành thực nghiệm trên đối tượng học sinh các trường THPT trên địabàn huyện Anh Sơn để so sánh, đối chiếu và rút ra kết luận cần thiết

III ĐỐI TƯỢNG - PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Nghiên cứu phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá một số nội dung trong một số chủ đề, bài học môn hoá học ở bậc THPT

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp thu thập, xử lí thông tin: Từ các nguồn tài liệu, sách báo, ti

vi, tư liệu từ mạng Internet

- Phương pháp phân tích, tổng hợp để xây dựng các ý tưởng thiết kế một sốhoạt động kiểm tra thường xuyên môn Hoá học theo định hướng phát triển nănglực

- Phương pháp thử nghiệm thực tế: Các ý tưởng mà tôi đưa ra là trải nghiệmthực tế của bản thân qua nhiều năm dạy học và nghiên cứu cơ sở lí luận về đổi mớiPPDH và KTĐG, qua đó tôi tự đánh giá và rút ra những kinh nghiệm

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm tổ chức hoạtđộng đánh giá thường xuyên qua một chủ đề dạy học theo chương trình SGK hiệnhành trên một số lớp học sinh

- Phương pháp thống kê toán học: Xử lí các số liệu đã thu thập được và đánhgiá hiệu quả của đề tài

IV Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI

Góp phần đổi mới hoạt động đánh giá thường xuyên trong dạy học môn Hoáhọc nhằm phát triển năng lực học sinh Phổ biến và áp cách đánh giá thường xuyênhọc sinh trong dạy học môn Hoá tại các trường THPT trên địa bàn huyện Anh Sơn

VI TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Thông qua thực hiện một chủ đề dạy học cụ thể môn Hóa học có thể tổ chức

đa dạng hoạt động đánh giá thường xuyên học sinh bậc THPT; xây dựng cơ sởđánh giá khoa học, có độ tin cậy cao; có thể đánh giá được hầu hết các năng lựccủa học sinh Qua đó giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy, học sinh tự biếtcách điểu chỉnh hoạt động học, kích thích hứng thú môn học, tạo tính độc lập, tựchủ và sáng tạo trong học tập cho học sinh

PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Khái niệm về đánh giá thường xuyên

ĐGTX hay còn gọi là đánh giá quá trình là hoạt động đánh giá diễn ra trongtiến trình thực hiện hoạt động dạy học môn học, cung cấp thông tin phản hồi cho

GV và HS nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động dạy học ĐGTX chỉ những hoạt độngkiểm tra đánh giá được thực hiện trong quá trình dạy học, có ý nghĩa phân biệt vớinhững hoạt động kiểm tra đánh giá trước khi bắt đầu quá trình dạy học một mônhọc nào đó (đánh giá đầu năm/đánh giá xếp lớp) hoặc sau khi kết thúc quá trìnhdạy học môn học này (đánh giá tổng kết) ĐGTX được xem là đánh giá vì quá trìnhhọc tập hoặc vì sự tiến bộ của người học

ĐGTX được thực hiện linh hoạt trong quá trình dạy học và giáo dục, không

bị giới hạn bởi số lần đánh giá

Đối tượng tham gia ĐGTX rất đa dạng, bao gồm: GV đánh giá, HS tự đánhgiá, HS đánh giá đồng đẳng, phụ huynh, các đoàn thể và cộng đồng đánh giá

Đánh giá thường xuyên được thực hiện theo hình thức trực tiếp hoặc trựctuyến thông qua: hỏi - đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm họctập,…

2 Mục đích đánh giá thường xuyên

Mục đích của ĐGTX nhằm thu thập các minh chứng liên quan đến kết quảhọc tập của HS trong quá trình học để cung cấp những phản hồi cho HS và GV biếtnhững gì họ đã làm được so với mục tiêu, yêu cầu của bài học/ chủ đề, của chươngtrình và những gì họ chưa làm được để điều chỉnh hoạt động dạy và học ĐGTXđưa ra những khuyến nghị để HS có thể làm tốt hơn những gì mình chưa làm được,

từ đó nâng cao kết quả học tập trong thời điểm tiếp theo Người học có thể chịutrách nhiệm cho việc học tập của mình và cuối cùng là tự đánh giá sự tiến bộ củachính mình

ĐGTX còn giúp chẩn đoán hoặc đo kiến thức và KN hiện tại của HS nhằm

dự báo hoặc tiên đoán những bài học/ chủ đề hoặc chương trình học tiếp theo cầnđược xây dựng thế nào cho phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lí của HS ĐGTXcung cấp kịp thời thông tin phản hồi cho GV và HS để điều chỉnh hoạt động dạy vàhọc, không nhằm xếp loại thành tích hay kết quả học tập và không nhằm mục đíchđưa ra kết luận về kết quả giáo dục cuối cùng của từng HS Ngoài việc kịp thờiđộng viên, khuyến khích khi HS thực hiện tốt nhiệm vụ học tập, ĐGTX còn tậptrung vào việc phát hiện, tìm ra những thiếu sót, lỗi, những nhân tố ảnh hưởng xấuđến kết quả học tập, rèn luyện của HS để có những giải pháp hỗ trợ điều chỉnh kịp

thời, giúp cải thiện, nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục.

Như vậy hoạt động ĐGTX chính là quá trình học tập và vì quá trình học tập

3 Nội dung đánh giá thường xuyên

ĐGTX tập trung vào các nội dung sau:

- Sự tích cực, chủ động của HS trong quá trình tham gia các hoạt động họctập, rèn luyện được giao

- Sự hứng thú, tự tin, cam kết, trách nhiệm của HS khi thực hiện các hoạtđộng học tập cá nhân

- Thực hiện các nhiệm vụ hợp tác nhóm

- Khả năng chia sẻ ý tưởng học tập

- Chia sẻ và thỏa thuận về các tiêu chí thành công

4 Phương pháp, công cụ đánh giá thường xuyên

Phương pháp kiểm tra, ĐGTX có thể sử dụng cả kiểm tra viết, quan sát và

hỏi đáp, đánh giá thông qua sản phẩm

Công cụ có thể dùng là phiếu quan sát, các thang đo, bảng kiểm, thẻ kiểm

tra/phiếu kiểm tra, các phiếu đánh giá tiêu chí, hồ sơ học tập, câu hỏi, bài tập,

GV có thể thiết kế các công cụ phù hợp vời từng tình huống, bối cảnh đánh giá.Công cụ sử dụng trong ĐGTX có thể được điều chỉnh để đáp ứng mục tiêu thuthập những thông tin hữu ích điển hình ở từng HS, không nhất thiết dẫn tới việccho điểm

5 Các yêu cầu, nguyên tắc của đánh giá thường xuyên

Cần xác định rõ mục tiêu đánh giá để từ đó xác định được phương pháp,công cụ đánh giá;

- Các nhiệm vụ ĐGTX được đề ra nhằm mục đích hỗ trợ, nâng cao hoạtđộng học tập ĐGTX nhấn mạnh đến tự đánh giá mức độ đáp ứng các tiêu chí củabài học và phương hướng cải thiện để đáp ứng tốt hơn nữa;

- Việc nhận xét trong ĐGTX tập trung cung cấp thông tin phản hồi, chỉ racác nội dung cần chỉnh sửa, đồng thời đưa ra lời khuyên cho hành động tiếp theo(HS phải làm gì tiếp theo và làm bằng cách nào)

- Không so sánh HS này với HS khác, hạn chế những lời nhận xét tiêu cựctrước sự chứng kiến của các bạn học để tránh làm tổn thương HS;

- Mọi HS đều có thể thành công, GV không chỉ đánh giá kiến thức, KN màphải chú trọng đến đánh giá các NL, phẩm chất trên cơ sở cảm xúc/ niềm tin tíchcực để tạo dựng niềm tin, nuôi dưỡng hứng thú học tập;

- ĐGTX phải thúc đẩy hoạt động học tập, giảm thiểu sự trừng phạt/ đe dọa/chê bai HS, đồng thời tăng sự khen ngợi, động viên

6 Vận dụng phối hợp các phương pháp, công cụ đánh giá thường xuyên trong môn Hoá học

Trong quá trình dạy môn Hoá học, GV có thể sử dụng phối hợp các phương

pháp và công cụ đánh giá khác nhau: Phương pháp quan sát, phương pháp viết, phương pháp hỏi đáp.

Bảng 1.1 Mối quan hệ giữa hình thức, phương pháp và công cụ đánh giá thường xuyên

Hình thức đánh giá Phương pháp đánh giá Công cụ đánh giá

Đánh giá thường

xuyên (Đánh giá

quá trình)

Phương pháp hỏi – đáp Câu hỏi, bảng hỏi.

Phương pháp quan sát Ghi chép các sự kiện thường nhật,

thang đo, bảng kiểm, rubric,…

Phương pháp đánh giá qua hồ sơ học tập

Bảng quan sát, câu hỏi hỏi đáp, phiếu đánh giá theo tiêu chí (Rubrics…)

Phương pháp đánh giá qua sản phẩm học tập

Bảng kiểm, thang đánh giá, phiếu đánh giá theo tiêu chí (Rubrics…)

6.1 Phương pháp quan sát

Quan sát là phương pháp thu thập thông tin thông qua quan sát đối tượngnghiên cứu Trong dạy học, GV thường quan sát hành vi, thái độ của HS (quan sátquá trình) hoặc sản phẩm do HS làm ra (quan sát sản phẩm)

Quan sát quá trình đòi hỏi trong thời gian quan sát, GV phải chú ý đến

những hành vi của HS như: sự tương tác giữa các HS với nhau trong nhóm (tranhluận, chia sẻ suy nghĩ,…); sự chú ý, tập trung trong học tập; thái độ học tập: hàohứng, giơ tay phát biểu trong giờ học; ngồi im thụ động hoặc cử động tay liên tục;

…

Quan sát sản phẩm: HS tạo ra sản phẩm cụ thể, sản phẩm có thể là bài luận

ngắn, bài tập nhóm, báo cáo ghi chép/bài tập môn khoa học, báo cáo khoa học, báocáo thực hành, biểu đồ, biểu bảng theo chủ đề, tạo ra được một dụng cụ thực hành/thí nghiệm… HS phải tự trình bày sản phẩm của mình, còn GV và các HS khác sẽđánh giá sự tiến bộ hoặc xem xét quá trình làm ra sản phẩm đó Người quan sát sẽcho ý kiến đánh giá về sản phẩm, giúp HS hoàn thiện sản phẩm

6.2 Phương pháp hỏi − đáp

Hỏi - đáp là phương pháp GV đặt câu hỏi và HS trả lời câu hỏi (hoặc ngượclại), nhằm rút ra những kết luận, những tri thức mới mà HS cần lĩnh hội, hoặcnhằm tổng kết, củng cố, kiểm tra mở rộng những tri thức HS đã học Ngoài ra, còn

có hỏi đáp giữa HS với HS Phương pháp hỏi - đáp cung cấp rất nhiều thông tin

chính thức và không chính thức về HS.

Hỏi đáp có vai trò quan trọng trong quá trình dạy học, nó giúp cho GV đánhgiá việc học của HS và thu hút sự chú ý của một HS nào đó đang mất tập trung.Hỏi đáp là một phương pháp rất phổ biến ở mọi lớp học và sau mỗi bài học

Các công cụ sử dụng trong phương pháp hỏi đáp là hệ thống các câu hỏiđánh giá phẩm chất, NL hoặc bảng các câu hỏi về các vấn đề bài học, ví dụ: Bạn

có thích học môn KHTN không? Vì sao? Trước khi học bài mới bạn có tìm hiểubài học ở nhà không? Tìm hiểu những nội dung nào?

Sử dụng phương pháp hỏi đáp có thể đánh giá được các phẩm chất, các NLchung như NL tự học, NL giao tiếp, NL GQVĐ & ST và NL KHTN

6.3 Phương pháp đánh giá qua hồ sơ học tập

Đây là phương pháp đánh giá thông qua tài liệu minh chứng (hồ sơ) cho sựtiến bộ của HS, trong đó HS tự đánh giá bản thân mình, tự ghi lại kết quả học tậptrong quá trình học tập, tự đánh giá, đối chiếu với mục tiêu học tập đã đặt ra đểnhận ra sự tiến bộ hoặc chưa tiến bộ, tìm nguyên nhân và cách khắc phục trongthời gian tới… Để chứng minh cho sự tiến bộ, hoặc chưa tiến bộ, HS tự lưu giữnhững sản phẩm minh chứng cho kết quả đó cùng với những lời nhận xét của GV

và bạn học Hồ sơ học tập như một bằng chứng về những điều mà HS đã tiếp thuđược

Khi sử dụng đánh giá hồ sơ học tập, có thể kết hợp với các công cụ nhưbảng quan sát, câu hỏi hỏi đáp, phiếu đánh giá theo tiêu chí,…

6.4 Phương pháp đánh giá qua sản phẩm học tập

Đây là phương pháp đánh giá kết quả học tập của HS khi những kết quả ấyđược thể hiện bằng các sản phẩm viết như như bài luận, bài kiểm tra, phiếu họctập, hình vẽ,…hoặc các sản phẩm thiết kế như mô hình, video, tập san,…

Công cụ thường sử dụng trong phương pháp đánh giá sản phẩm học tập làbảng kiểm, thang đánh giá, rubric,

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Thực trạng hoạt động kiểm tra thường xuyên môn Hoá học bậc THPT theo chương trình Hoá học hiện hành

Để đưa ra biện pháp đổi mới hoạt động đánh giá thường xuyên học sinhTHPT trong dạy học môn Hoá học, tôi đã tiến hành khảo sát 40 giáo viên THPTmôn Hoá trên địa bàn các huyện Anh Sơn, Đô lương, Con Cuông, Tương Dương

và thu được kết quả như sau:

lựa chọn

Tỉ lệ (%)

1 Thầy (cô) cho rằng việc đánh giá thường xuyên môn Hoá học

theo định hướng phát triển năng lực người học có cần thiết hay

không?

2 Theo thầy (cô), khó khăn trong đánh giá thường xuyên học

sinh trong môn Hoá học theo định hướng phát triển năng lực

người học là gì?

*Với học sinh

a Không hứng thú với môn học 24/40 60

b Chưa làm quen với hướng tiếp cận này 32/40 80

c Chưa tích cực hoạt động 28/40 70

d Số lượng học sinh đông 35/40 87,5

*Với giáo viên

a Chưa có kinh nghiệm thực hiện 29/40 72,5

b Thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể 21/40 52,5

c Tâm lí ngại đổi mới, cần nhiều thời gian chuẩn bị 33/40 82,5

*Nội dung chương trình

a Nặng về kiến thức, chưa gắn với thực tiễn 37/40 92,5

b Chưa gây hứng thú đối với học sinh 35/40 87,5

*Cơ sở vật chất kĩ thuật

a Mô hình lớp học chưa hợp lí 32/40 80

b Cơ sở vật chất còn thiếu thốn 34/40 85

3 Hiện tại, thầy (cô) thường dùng hình thức nào để đánh giá

thường xuyên học sinh trong dạy học môn Hoá học ?

d Quan sát, theo dõi, ghi nhật kí 8/40 20

e Phiếu tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau 7/40 17,5

f Báo cáo, tiểu luận,dự án,bài tập thực tiễn 5/40 12,5

Ý kiến khác

Qua điều tra khảo sát tôi nhận thấy:

- Đa số giáo viên coi trọng việc đánh giá thường xuyên học sinh, coi đây làmột khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học Tuy nhiên hầu hết GV vẫn thựchiện theo cách truyền thống đó là vấn đáp, kiểm tra viết, một số thực hiện qua báocáo thực hành thí nghiệm – điều đó gần như chỉ cho GV nắm được kết quả củaviệc ghi nhớ kiến thức hoặc HS tiến hành các thao tác có đúng theo khuôn mẫu cósẵn hay không, chưa đánh giá được đầy đủ hoạt động học của học sinh, đặc biệtchưa giúp học sinh phát triển các phẩm chất và năng lực cũng như kĩ năng cần thiếtnhư: năng lực tự đánh giá, năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề, năng lựcvận dụng kiến thức giải quyết các vấn đề thực tiễn, kĩ năng hoạt động nhóm, kĩnăng CNTT, kĩ năng thuyết trình, kĩ năng tự điều chỉnh hoạt động học tập… Bêncạnh đó đội ngũ GV vẫn còn ngại đổi mới, chưa có kinh nghiệm trong thực hiện đadạng các hình thức đánh giá, chưa có hiểu biết sâu về phương pháp và công cụđánh giá thường xuyên Với học sinh thì môn Hoá học còn khó và khô khan, nặng

về lí thuyết; mặt khác điều kiện lớp học, cơ sở vật chất phục vụ đổi mới còn thiếu

và yếu, số lượng học sinh đông, không gian lớp học chưa hợp lí… đã làm cản trởhoạt động đánh giá thường xuyên học sinh trong các nhà trường

- Giáo viên và học sinh có xu hướng dạy và học để ứng phó với kì thi, chạytheo thành tích, thay vì hướng đến mục tiêu giáo dục Do đó, các kì thi và kiểm tra

đã tạo nhiều áp lực cho học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh và xã hội nói chung

- Các phương pháp như HS tự đánh giá, ĐG theo dự án, phỏng vấn, giảitoán tập thể, lập trình tập thể…chỉ áp dụng ở một vài kỳ thi

- ĐG năng lực người học vẫn còn là một khâu yếu của GD nước ta: Từ mấychục năm nay, quan niệm, hiểu biết, cách làm đánh giá của cán bộ quản lý GDcũng như của các GV ít thay đổi, còn thiên về kinh nghiệm

2 Yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông mới môn Hóa học ở bậc THPT

Môn Hoá học hình thành, phát triển ở học sinh năng lực hoá học; đồng thờigóp phần cùng các môn học, hoạt động giáo dục khác hình thành, phát triển ở họcsinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là thế giới quan khoa học;hứng thú học tập, nghiên cứu; tính trung thực; thái độ tôn trọng các quy luật củathiên nhiên, ứng xử với thiên nhiên phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững; khảnăng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàncảnh của bản thân

Việt Nam đang chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng phát triển nềnkinh tế tri thức, tăng cường đổi mới sáng tạo đòi hỏi nhiều hơn và cao hơn các kỹnăng kỹ thuật và kỹ năng xúc cảm xã hội

Trong cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 với sự phát triển liên quan đến

tự động hóa, số hóa, nhu cầu về kỹ năng thay đổi nhanh chóng, một số nghề sẽbiến mất, một số khác xuất hiện và những ngành khác lại thay đổi Nguồn nhân lực

cũng phải được chuẩn bị sớm hơn, nhanh hơn, cập nhật hơn và theo cách tiếp cậnthực tế hơn.

Vì lí do đó trong hoạt động dạy học môn hóa học ngoài việc cung cấp kiếnthức cơ sở khoa học cần hướng đến phát triển nhiều phẩm chất và năng lực ngườihọc để cung cấp sản phẩm đầu ra đáp ứng tốt các yêu cầu của nguồn nhân lựctrong giai đoạn mới

III ĐỔI MỚI HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THƯỜNG XUYÊN TRONG MÔN HOÁ HỌC Ở TRƯỜNG THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

1 Ý tưởng tiến hành đổi mới

Trong dạy học hiện đại, việc đánh giá phẩm chất, NL HS vừa có tác dụngđánh giá kết quả học tập của HS, đồng thời điều chỉnh phương pháp dạy học của

GV và phương pháp học tập của HS

Để làm được điều này, cần có sự kết hợp đánh giá của GV, HS tự đánh giá

và đánh giá đồng đẳng GV cần tạo điều kiện thuận lợi để HS được tự đánh giá quátrình học tập của bản thân và tham gia đánh giá lẫn nhau

Tự đánh giá và điều chỉnh hoạt động học tập là năng lực rất cần cho sự thànhđạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho HS

Mặt khác, kiểm tra - đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiếnthức, lặp lại các KN đã có, mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo của

HS trong việc giải quyết những tình huống thực tiễn

Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra - đánh giá sẽ cho nhiềuthông tin kịp thời hơn để GV có thể linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạohoạt động học

Thông qua đánh giá HS, GV sử dụng các công cụ như câu hỏi, bài tập, phiếuđánh giá, bảng kiểm, thang đo,…qua đó có thể thu thập được các thông tin liênquan đến bài học, HS có hiểu bài không? có phát triển được các KN/NL không?thái độ HS đối với bài học như thế nào? Những nội dung HS không hiểu? Nhữngnội dung HS thích học? Cách dạy học và tổ chức các hoạt động học tập của GV?

Từ những thông tin trên, GV có thể điều chỉnh các hoạt động dạy học để cácbài học sau trở nên tốt hơn

2 Thiết kế một số hoạt động kiểm tra đánh giá học sinh môn Hoá học theo định hướng phát triển năng lực người học thông qua dạy học chủ đề liên môn

“CO 2 với tự nhiên và đời sống con người”

CHỦ ĐỀ: CO 2 VỚI TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI

I YÊU CẦU CẦN ĐẠT

1.Về phẩm chất:

Góp phần hình thành và phát huy phẩm chất: Yêu nước, nhân ái, chăm chỉ,trung thực, trách nhiệm;

2 Về năng lực:

- Năng lực chung: Góp phần hình thành và phát triển các năng lực cho học sinh:

năng lực tự học, năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực sử dụngcông nghệ thông tin, năng lực sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực nhận thức hóa học:

HS nêu được:

+ Cấu tạo phân tử CO2 (viết công thức electron, CTCT, dạng hình học, tính phâncực, số oxh của C trong phân tử);

+ Tính chất vật lí, tính chất hóa học của CO2;

+ Ứng dụng của CO2 và vai trò của CO2 đối với tự nhiên và đời sống con người;+ Phương pháp điều chế CO2 trong phòng thí nghiệm; các nguồn phát sinh khí

HS viết được: các phương trình phân tử, ion thu gọn, phương trình phản ứng oxi

hóa khử biểu diễn tính chất hóa học của CO2

- Năng lực nghiên cứu và thực hành hóa học

Tiến hành một số thí nghiệm đơn giản để điều chế, thu khí, nghiên cứu tính chấtcủa khí CO2

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học

Vận dụng kiến thức hóa học để giải thích một số hiện tượng thực tế: Sự quang hợp,hiệu ứng nhà kính - hệ quả và tác dụng trong việc trồng cây, hiện tượng tạo thànhthạch nhũ trong các hang động, nước chảy đá mòn, sự đa dạng về các địa hìnhcater, việc sử dụng CO2 – đá khô để bảo quản thực phẩm, tạo ga cho nước uống cóga……;

Có ý thức bảo vệ môi trường sống bằng những việc làm thiết thực: không phát thải

CO2 bừa bãi, thường xuyên vệ sinh môi trường, trồng cây xanh, tuyên truyền mọingười biết sử dụng khí CO2 một cách hợp lí và chống biến đổi khí hậu toàn cầu,duy trì hành tinh mãi xanh

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HỌC SINH:

Đối với GV:

- Bộ câu hỏi định hướng, bảng kiểm quan sát, phiếu HD học sinh đánh giá, Rubric

sử dụng đánh giá;

- Cung cấp đường link nguồn tài liệu tham khảo;

- HD học sinh xây dựng và thực hiện dự án;

- Chuẩn bị phòng thực hành để học sinh thực hành thí nghiệm

Đối với HS:

- Máy tính, máy chiếu, máy ảnh, sách giáo khoa, sách tham khảo;

- Các trang Web liên quan;

- Kế hoạch làm việc nhóm;

- Biên bản làm việc nhóm

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

Phương pháp dạy học theo dự án (phương pháp chính)

Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp khác: quan sát, đàm thoại, nêu vấn đề, giảiquyết vấn đề

IV HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP VÀ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ:

- Hình thức: Đánh giá thường xuyên;

- Phương pháp đánh giá: PP quan sát, đánh giá qua hồ sơ học tập, qua sản phẩmhọc tập (báo cáo dự án);

- Công cụ đánh giá: Câu hỏi, bảng hỏi, thang đo, bảng kiểm, phiếu đánh giá theo tiêu chí (Rubrics…)

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ LIÊN MÔN “CO 2 VỚI TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI” Hoạt động 1: Giới thiệu dự án (tuần 1 – tiết 1)

Tổ chức cho Hs làm việc cá nhân theo phương pháp động não

- Bước 1: GV khởi động để tạo hứng thú cho học sinh: Tổ chức cho Hs làm việc cá

nhân theo phương pháp động não)

GV đặt vấn đề bằng câu hỏi định hướng: Theo em, khí CO2 có lợi hay có hại đốivới tự nhiên và đời sống con người ? Vì sao?

+ Hs suy nghĩ, có thể thảo luận ý kiến với bạn bên cạnh

+ GV lấy ý kiến học sinh ,tổng hợp các ý kiến và tổng kết vấn đề: Có nhiều ý kiếncho rằng khí CO2 có nhiều lợi ích , nhưng cũng có nhiều ý kiến cho rằng khí CO2gây ra nhiều tác hại đối với tự nhiên và đời sống con người Để kết luận đúng về

vấn đề này, hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau thực hiện dự án nghiên cứu: “CO 2 với

tự nhiên và đời sống con người”.

- Bước 2: GV nêu các mục tiêu học sinh phải đạt được sau dự án học tập

+ Giáo viên đưa ra các yêu cầu học sinh phải đạt được (Kiến thức, kĩ năng, thái độ,năng lực định hướng hình thành)

+ Học sinh suy nghĩ và trao đổi với giáo viên về các nhiệm vụ

- Bước 3: GV phân HS làm 4 nhóm tìm hiểu 4 vấn đề với các nhiệm vụ sau:

Tên nhóm tựđặt

Tên nhóm tựđặt

2

Các quá trình phát sinh khí CO2 trong tự

nhiên

Các quá trình phát sinh khí CO2 trong các

hoạt động của con người

+ Nhóm 3: Tìm hiểu lợi ích của CO 2 đối với tự nhiên và đời sống con người.

Nội dung cụ thể

Nhó

m Nội dung nhiệm vụ

Điều chỉnh nhiệmvụ

Tênnhóm tựđặt

3 Sự cần thiết của CO2 đối với tự nhiên

Tìm hiểu lợi ích của CO2 đối với đời sống

và hoạt động sản xuất của con người

+ Nhóm 4: Tìm hiểu tác hại của CO 2 đồi với tự nhiên và đời sống con người

Nội dung cụ thể

Nhó

m Nội dung nhiệm vụ

Điều chỉnhnhiệm vụ

Tênnhóm tựđặt

4

Tìm hiểu sự mất cân bằng khí CO2 làm lượng

khí CO2 dư thừa quá mức

Sự tham gia của CO2 vào quá trình tạo mưa

axit, gây hiệu ứng nhà kính

Tìm hiểu thực trạng, nguyên nhân , hậu quả

của biến đổi khí hậu toàn cầu trên trái đất và

ở Việt Nam

Đề xuất các giải pháp để tạo cân bằng khí

CO2, dung hòa lợi ích và tác hại

( HS tự chọn nhóm theo chủ đề mình ưa thích và tự đặt tên cho nhóm)

Bộ câu hỏi định hướng

- Nêu cấu tạo phân tử của khí CO2

- Trình bày những hiểu biết của em về tính chất vật lí và hóa họccủa khí CO2

- Dựa vào SGK và kiến thức đã học, qua thực hành ở phòng thínghiệm, hãy trình bày các phản ứng điều chế khí CO2

- Những quá trình phát sinh khí CO2 trong tự nhiên?

- Khí CO2 được phát sinh trong các hoạt động nào của con người?VD

- Sự cần thiết của CO2 đối với tự nhiên?

- Ứng dụng của CO2 đối với đời sống sản xuất và sinh hoạt của conngười?

- Tại sao nói CO2 là nguyên nhân chủ yếu gây ra hiệu ứng nhà kính

và biến đổi khí hậu toàn cầu ? Trình bày thực trạng và nhữnghậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu trên thế giới và Việt Nam

- Ngoài ra, CO2 còn tham gia vào quá trình tạo mưa axit như thếnào?

- Thế giới và Việt Nam đã và đang làm những gì để chống biến đổikhí hậu toàn cầu?

- Các bạn học sinh trong trường học chúng ta đã có những hànhđộng nào để bảo vệ môi trường,góp phần vào cuộc chiến chốngbiến đổi khí hâu?

- Bản thân em nên làm những việc gì để chung tay chống biến đổikhí hậu toàn cầu?

- Hãy đề xuất những ý tưởng để phát huy những lợi ích của CO2 vàhạn chế những tác hại của nó, ý tưởng thích ứng với biến đổi khíhậu

- Bước 4: GV hướng dẫn lập kế hoạch nhóm, kế hoạch làm việc của cả lớp trong

thời gian thực hiện dự án

Giáo viên hỗ trợ gợi ý cho học sinh một số nguồn tài liệu có thể tham khảo Giáoviên cung cấp cho HS một số địa chỉ như: www.hoahocngaynay.com , http://www.mofa.gov.vn )

- Bước 5: GV giải đáp những thắc mắc của học sinh (cách tổ chức, nội dung triển

khai, tài liệu bổ sung ) GV hẹn lịch gặp tiếp theo

Hoạt động 2 Thực hiện dự án ( Tuần 1, Tuần 2)

Học sinh làm việc cá nhân và nhóm theo kế hoạch đã phân công

- Tìm kiếm và thu thập tài liệu Phân tích và xử lí thông tin

- Tuần 2: các nhóm họp, báo cáo kết quả nhiệm vụ đã được phân công, thư kí tổnghợp kết quả, các nhóm trưởng báo cáo với giáo viên những vấn đề đã làm được,những vấn đề còn vướng mắc cần tháo gỡ

- Giáo viên theo dõi, đôn đốc học sinh, định kỳ kiểm tra tiến độ thực hiện Các nhómtrao đổi, chia sẻ, thông báo cho nhau về những công việc (kết quả) trung gian đã thựchiện được

- Giáo viên gặp học sinh theo lịch để giải đáp các vấn đề còn vướng mắc và hỗ trợ họcsinh về công nghệ

- Các nhóm thảo luận, thống nhất để viết báo cáo

- Các nhóm hoàn thiện báo cáo, duyệt với giáo viên, phân công người báo cáo

Hoạt động 3: Kết thúc dự án (Tuần 3 – 2 tiết)

- Đại diện các nhóm trình bày kết quả dự án, các nhóm còn lại quan sát, đặt câuhỏi, thảo luận và chia sẻ

- GV tổng kết, cùng với học sinh cùng đánh giá kết quả dự án

- Khách mời: Đại diện BGH và các thầy cô trong tổ bộ môn đến dự

PHIẾU HỌC TẬP ĐỊNH HƯỚNG (1) TÌM HIỂU VỀ PHÂN TỬ CO 2

Câu hỏi Nội dung

1 Nêu đặc điểm cấu tạo phân tử CO2.

2 Trình bày những hiểu biết của em về các tính chất vật lí và tính chất

hóa học của CO2

3 Các phản ứng điều chế khí CO2 trong phòng thí nghiệm? Làm TN

kiểm chứng

PHỤ LỤC 1.2

PHIẾU HỌC TẬP ĐỊNH HƯỚNG (2) NỘI DUNG: QUÁ TRÌNH PHÁT SINH KHÍ CO 2 TRONG TỰ

NHIÊN VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CON NGƯỜI

NHIỆM VỤ : Sưu tầm tài liệu kết hợp với SGK bài Hợp chất của cacbon

(Hoa11) , khảo sát thực tế địa phương (các nhà máy xi măng, xí nghiệp gạch

nung trên địa bàn) và những kiến thức đã học trả lời các câu hỏi sau

1 Những quá trình làm phát sinh khí CO2 trong tự nhiên?

2 Khí CO2 được phát sinh trong các hoạt động nào của con người? VD

PHỤ LỤC 1.3

PHIẾU HỌC TẬP ĐỊNH HƯỚNG (3) LỢI ÍCH CỦA CO 2 ĐỐI VỚI TỰ NHIÊN VÀ ĐỜI SỐNG CON

1 Sự cần thiết của CO2 đối với tự nhiên?

2 Ứng dụng của CO2 đối với đời sống sản xuất và sinh hoạt của con

người?

Tại sao nói CO2 là nguyên nhân chủ yếu gây ra hiệu ứng nhà kính vàbiến đổi khí hậu toàn cầu ? Ngoài ra, CO2còn tham gia vào quá trìnhtạo mưa axit như thế nào?

2 Trình bày thực trạng và những hậu quả của biến đổi khí hậu toàn cầu

trên thế giới và Việt Nam

- Bản thân em nên làm những việc gì để chung tay chống biến đổi khíhậu toàn cầu?

- Hãy đề xuất những ý tưởng để phát huy những lợi ích của CO2 vàhạn chế những tác hại của nó, ý tưởng thích ứng với biến đổi khíhậu

PHỤ LỤC 2

KẾ HOẠCH LÀM VIỆC NHÓM THÔNG TIN CHUNG

Quy định về trách nhiệm của cá nhân

Quy định về trách nhiệm của tập thể

Chữ ký của các thành viên trong nhóm

PHỤ LỤC 3

BIÊN BẢN LÀM VIỆC NHÓM

Tên nhóm: ………

Thời gian: ………

Địa điểm ………

Thành phần ………

Người điều hành ………

Thư kí ………

NỘI DUNG :

Những việc đã làm được

Những việc chưa làm được

Cách giải quyết

Ý kiến đề xuất