Tổ chức cho học sinh tham gia một số hoạt động trải nghiệm xây dựng nông thôn mới ở huyện nghi lộc thông qua dạy học địa lí 12

Cơ sở lí luận Giáo dục trải nghiệm là khái niệm phức hợp, trong đó người dạy khuyếnkhích người học tiến hành các hoạt động thực tế và thông qua thực hiện các hànhđộng để tăng cường sự hi

III - ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP, TÀI LIỆU, THỜI GIAN 2

3 Thời gian nghiên cứu, áp dụng và những đóng góp mới của đề tài 3

CHƯƠNG I - CƠ SỞ LÝ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA DẠY 4

1.1.3 Vai trò của giáo viên trong học tập trải nghiệm 8

1.2.2 Đặc điểm hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí 111.2.3 Nguyên tắc của hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí 12

CHƯƠNG II - CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CÓ THỂ THỰC HIỆN 15

2.2 Xác định các hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí 12

2.3 Xác định hoạt động trải nghiệm của học sinh ở địa phương…

1725

3.2 Đối tượng thực nghiệm

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm

3232

hệ bằng vốn hiểu biết và kinh nghiệm cụ thể của người học, trên cơ sở đó, giáo viên

hệ thống hóa những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, đáp ứng mục tiêu dạy học

Môn Địa lí 12 có nhiều nội dung để tổ chức dạy học trải nghiệm tại địa phươngtrong chương trình xây dựng nông thôn mới quốc gia

Xuất phát từ những lí do trên nên tôi quyết định chọn “Tổ chức cho học sinh tham

gia một số hoạt động trải nghiệm xây dựng nông thôn mới ở huyện Nghi Lộc thông qua dạy học Địa lí 12” làm đề tài nghiên cứu.

II- MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Mục đích

- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí lớp 12, nâng cao hiệuquả giảng dạy của giáo viên Góp phần tạo hứng thú môn học, khắc sâu kiến thức,phát huy tính tự giác, độc lập và sáng tạo của học sinh

- Thông qua các hoạt động trải nghiệm như lao động công ích, bảo vệ môitrường, bảo vệ nguồn tài nguyên…ở địa phương, học sinh thấy rõ vai trò, tráchnhiệm công dân, giáo dục ý thức xây dựng quê hương đất nước cho thế hệ trẻ Gópphần thực hiện có hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới của Thủ tướngChính phủ đoạn 2010 - 2020 và Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 5 tháng 4 năm2016

- Từ kết quả đạt được đề tài đưa ra các kiến nghị, đề xuất

III - ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, PHƯƠNG PHÁP VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Toàn bộ học sinh lớp 12 của trường THPT Nghi Lộc 3 từ năm học 2019

-2020 đến nay

2 Phương pháp nghiên cứu

2.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến hoạt động dự án, trải nghiệm, nănglực hợp tác như SGK Địa lí 12, SGV Địa lí 12, các sách lý luận và phương pháp

giảng Địa lí, những giáo trình, những luận văn, luận án, các tạp chí, bài viết vànhững website làm cơ sở khoa học nghiên cứu của đề tài.

2.2 Phương pháp điều tra cơ bản

Chúng tôi sử dụng phần mềm Google Form để thiết lập phiều điều tra thựctrạng việc dạy học trải nghiệm, trao đổi, phỏng vấn giáo viên, học sinh

2.3 Phương pháp tham vấn chuyên gia

Sau khi xây dựng được các hoạt động trải nghiệm, tác giả sẽ tham khảo ýkiến của các giảng viên đại học,những giáo viên có kinh nghiệm về vấn đề này

2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Sau khi xây dựng dự án, trải nghiệm cho học sinh, chúng tôi tiến hành thựcnghiệm ở trường THPT Nghi Lộc 3 để kiểm tra tính đúng đắn, tính thực tiễn của đềtài Kết quả thực nghiệm được đánh giá qua phiếu quan sát và bài kiểm tra

+ Đối tượng thực nghiệm: học sinh lớp 12 THPT

+ Nội dung thực nghiệm: các bài học liên quan

+ Các bước thực nghiệm

2.5 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

- Sử dụng bộ công cụ và các tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác để đánh giáhọc sinh và xử lý bằng phần mềm Excel

3 Thời gian nghiên cứu, áp dụng của đề tài

- Nghiên cứu từ năm học 2019 - 2020

- Áp dụng đề tài và đạt kết quả cao từ năm học 2020 - 2021

4 Những đóng góp mới của đề tài

- Thông qua dạy học môn Địa lí 12, giáo viên giúp học sinh lựa chọn cáchình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm ở địa phương phù hợp với đối tượng họcsinh, phù hợp với điều kiện thực tế của trường phổ thông góp phần xây dựng nôngthôn mới của huyện nhà

- GV đánh giá đúng năng lực học tập của từng học sinh Giúp học sinh yêuthích và học tập tốt môn Địa lí

-PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN, CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận

Giáo dục trải nghiệm là khái niệm phức hợp, trong đó người dạy khuyếnkhích người học tiến hành các hoạt động thực tế và thông qua thực hiện các hànhđộng để tăng cường sự hiểu biết, mở rộng kinh nghiệm, phát triển kỹ năng, hìnhthành các giá trị sống, phát triển các tiềm năng của bản thân

1.1 Khái niệm giáo dục trải nghiệm

Hiệp hội giáo dục trải nghiệm đã định nghĩa: “Giáo dục trải nghiệm là một triết lý toàn diện, nơi mà kinh nghiệm được lựa chọn một cách cẩn thận được hỗ trợ bởi sự phản ánh, phân tích, tổng hợp, được cấu trúc để yêu cầu người học chủ động,

ra quyết định, và chịu trách nhiệm về kết quả, thông qua các câu hỏi chủ động đặt ra, điều tra, thử nghiệm, tò mò, giải quyết vấn đề, giả định trách nhiệm, sáng tạo, xây dựng ý nghĩa, và tích hợp kiến thức phát triển trước đó” Người học được tham gia

về mặt trí tuệ, tình cảm, xã hội, chính trị, tinh thần và thể chất trong một môi trường

mà người học có thể trải nghiệm thành công, thất bại, cuộc phiêu lưu, chấp nhận rủi

ro Việc học tập thường liên quan đến sự tương tác giữa người học, người học vớimôi trường Nó thách thức người học để tìm hiểu vấn đế của các giá trị, mối quan

hệ, đa dạng và cộng đồng Vai trò chính yếu của giáo dục bao gồm việc lựa chọnnhững kinh nghiệm phù hợp, đặt ra vấn đề, thiết lập ranh giới, hỗ trợ người học,đảm bảo an toàn về thể chất và tình cảm, tạo thuận lợi cho quá trình học tập, hướng

dẫn phản ánh, và cung cấp các thông tin cần thiết Các kết quả của việc học tập là

cơ sở kinh nghiệm và học tập trong tương lai

1.2 Dạy học trải nghiệm

Theo Từ điển tiếng Việt: “Trải nghiệm” là sự trải qua, kinh qua và chiêm

nghiệm một quá trình Trải nghiệm là hành động, kết quả của hành động là ngườitham gia có được “kinh nghiệm” [1]

Theo Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm (Association for Experiential Education

- AEE) (1977): “Dạy học trải nghiệm là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội” Khái niệm “dạy học trải nghiệm” là một phạm trù rộng, bao gồm

hệ thống các phương pháp, hình thức dạy học đảm bảo các đặc điểm: người họctham gia vào hoạt động thực tế hoặc mô phỏng phải có quá trình chiêm nghiệm.Nếu chỉ có nghĩa là “kinh qua” thì hành động có thể mang tính “bắt chước, rậpkhuôn” mà không có sự nhận thức của chủ thể Nếu chỉ có nghĩa là “chiêmnghiệm” không dựa trên sự tham gia thì kinh nghiệm đó chưa thực sự vững chắc

bởi vì không dựa trên cảm nhận, xúc cảm thực tế của người học (ví dụ, chúng tanghĩ rằng ớt thì phải cay nhưng thực tế không phải ớt nào cũng cay hoặc độ caymỗi loại khác nhau - chỉ có người nếm trải thì mới nhận xét chính xác) Trong cuộcsống, mỗi chúng ta đều có thể “học qua trải nghiệm” một cách chủ động - là quátrình một người sau khi tham gia trải nghiệm nhìn lại và đánh giá, xác định cái gì làhữu ích hoặc quan trọng cần nhớ, và sử dụng những điều này để thực hiện các hoạtđộng khác trong tương lai (John Dewey, 1938) - như lịch sử tiến hóa nhân loại đãchứng minh Việc học có thể được diễn ra ở nhiều môi trường khác nhau: nhàtrường, gia đình và xã hội; người học có thể học qua bạn bè, người thân, thầy cô,

Những vấn đề đặt ra ở đây là không phải những kinh nghiệm tự tích lũy baogiờ cũng đúng mà nhiều kinh nghiệm phải trải qua nhiều lần sai lầm, thất bại trongmột khoảng thời gian dài mới đi đến được chân lí Chính vì lẽ đó, giáo dục trongnhà trường có vai trò quan trọng trong việc định hướng, thúc đẩy và tạo điều kiệnthuận lợi để người học được trải nghiệm trong môi trường sư phạm, rút ngắn thờigian cần thiết để người học phát hiện và chiếm lĩnh tri thức một cách có ý nghĩa đốivới mỗi cá nhân

Dạy học trải nghiệm có thể diễn ra ở trong và ngoài lớp học: Ở trên lớp, đó làquá trình học sinh (HS) được trải nghiệm thông qua những hoạt động giao tiếp vàhợp tác, những phương tiện trực quan (video, hình ảnh, mô hình, ), những tìnhhuống dạy học, những hoạt động thực hành, thí nghiệm; ở ngoài lớp học, khônggian trải nghiệm vô cùng phong phú và đa dạng (tham quan, trò chơi ngoài trời,giao lưu, văn nghệ, hoạt động cộng đồng, ) Với ở mỗi không gian, hoạt động cáchthức tổ chức và mục đích giáo dục có những điểm khác nhau nhất định, song khôngngoài mục tiêu chung là phát triển phẩm chất và năng lực người học

1.3 Khái niệm học tập trải nghiệm

Học tập trải nghiệm là quá trình học tập, qua đó kiến thức, năng lực được tạo

ra thông qua sự biến đổi kinh nghiệm Kinh nghiệm đóng vai trò trung tâm trongquá trình học “Học tập là quá trình mà kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyểnđổi kinh nghiệm” (theo Kolb,1984) Kết quả của kiến thức là sự kết hợp giữa nắmbắt kinh nghiệm và chuyển đổi nó” Bên cạnh đó, thông qua hành động (việc làm),

chủ thể tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên đánh giá, phântích những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có nhờ sự tác động của kiến thức tiếp thuđược qua hành động với đối tượng.

Theo tác giả Chickering: học tập trải nghiệm có nghĩa là học tập xảy ra khi những thay đổi về phán đoán, cảm xúc hoặc kỹ năng của cá nhân trải qua một hoặc một chuỗi các sự kiện.

Còn theo Hutton: học tập trải nghiệm là học hỏi bắt nguồn từ việc đã làm và

từ kinh nghiệm của cá nhân Đó là học tập sử dụng kinh nghiệm để định hướng việc lựa chọn và hành động.

Như vậy, học tập trải nghiệm là người học học tập bắt nguồn từ kinh nghiệm

và thông qua các HĐTN, các HĐTN của người học được thực hiện theo một chu kỳ khép kín với các pha nối tiếp nhau nhằm chuyển đổi kinh nghiệm và nắm bắt kinh nghiệm mới Thông qua HĐTN, HS phát triển các kỹ năng thiết yếu như: lập kế

hoạch, kiểm soát (KN tự điều chỉnh hành động nhận thức của HS), đánh giá Trongquá trình dạy học, GV cần thiết kế một hệ thống các hoạt động để tăng cường việchọc cách học của HS, các hoạt động này sẽ được phát triển bởi HS để giúp họ họctập một cách chủ động, phát triển khả năng tự học để có thể học tập suốt đời

Thông qua hoạt động trải nghiệm phát triển đuợc các chiến lược học tập có hiệuquả để thu thập và ghi nhớ thông tin khác nhau trong quá trình học như: tham quan

mô hình thực tế (trực quan), thực hành thao tác thí nghiệm, trao đổi thảo luận trêncác diễn đàn, thảo luận nhóm…

Hoạt động trải nghiệm giúp phát triển năng lực người học: Theo các tác giả

Gordon (2004); Crino (1979); Hawtrey (2007); Cooper, Bottomley, Gordon; Linn,Howard, Miler (2004) thì năng lực của HS được hình thành và phát triển khi mà

HS được huy động kiến thức, kỹ năng của mình vào giải quyết một tình huống/vấn

đề trong bối cảnh thực Trong học tập trải nghiệm, HS phải huy động kiến thức,kinh nghiệm đã có nhằm tìm tòi, khám phá để chiếm lĩnh tri thức, từ đó phát triểnnăng lực nhận thức kiến thức, năng lực nghiên cứu khoa học Quá trình chia sẻ,thảo luận, phản ánh giúp HS phát triển được năng lực hợp tác và năng lực giao tiếp.Quá trình hệ thống hóa khái niệm giúp HS phát triển năng lực hệ thống hóa, khái

hóa kiến thức Thử nghiệm tích cực giúp HS phát triển năng lực vận dụng kiến thứcvào giải quyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống Thông qua trải nghiệm, HS pháttriển năng lực sáng tạo từ việc đề xuất các ý tưởng, thực hiện nhiệm vụ.

Học tập trải nghiệm hình thành cho HS xúc cảm với đối tượng học tập.

Trong quá trình học tập trải nghiệm, người học được tiếp xúc, tương tác trực tiếpvới đối tượng học tập Quá trình đó sẽ giúp người học hình thành và phát triển cảmxúc của mình, từ đó phát triển nhân cách, phẩm chất

1.4 Vai trò của giáo viên trong học tập trải nghiệm

Học tập trải nghiệm chính là người học tự vận động, tự học nhưng không cónghĩa là hạn chế vai trò của người GV vì sự trải nghiệm ở đây là sự trải nghiệm cóđịnh hướng, có dẫn dắt chứ không phải sự trải nghiệm tự do, tự phát, thiếu địnhhướng GV và HS làm việc cùng nhau trong một ngữ cảnh thân thiện và chia sẻ;

GV không chỉ đạo việc học tập ở HS thông qua các kĩ thuật đã định sẵn GV có vaitrò là người hỗ trợ, là chuyên gia bộ môn, thiết lập và đánh giá tiêu chuẩn, huấnluyện viên Trong quá trình dạy học, GV cần tạo cơ hội cho HS trải nghiệm, vậndụng những kinh nghiệm đã có vào giải quyết nhiệm vụ học tập mà thông qua trảinghiệm HS có thể học hỏi từ sai lầm của bản thân GV tạo môi trường học tập saocho HS có thể chia sẻ, phản ánh kinh nghiệm để HS học hỏi từ chính bạn bè GV

hỗ trợ HS trong quá trình khái quát hóa khái niệm và phát huy vai trò huấn luyệnviên trong quá trình thiết kế nhiệm vụ cho HS vận dụng kiến thức vào giải quyếtvấn đề thực tiễn

Điều kiện thiết yếu để tổ chức cho HS học tập trải nghiệm là GV cần phảibiết cách thiết kế các HĐTN dựa vào nội dung kiến thức và các điều kiện cơ sở vậtchất của nhà trường

1.5 Đặc điểm của dạy học trải nghiệm

Từ những kết quả nghiên cứu các lí thuyết trên có thể thấy học tập trảinghiệm sáng tạo là phương thức hoạt động chỉ sự tương tác, sự tác động của chủthể với đối tượng xung quanh và ngược lại Đây là hoạt động của chính bản thânchủ thể Những hoạt động này vừa mang tính trải nghiệm, thử và sai, vừa là cáchthức nhận thức, tác động của riêng mỗi chủ thể Qua hoạt động giải quyết vấn đề

mà thu nhận những giá trị cần thiết cho bản thân đó chính là quá trình mang tínhtrải nghiệm Mục đích của giáo dục hướng cho người học sống ở tương lai Học tậptrải nghiệm sáng tạo nhấn mạnh đến sự trải nghiệm, thúc đẩy năng lực sáng tạo củangười học Học tập trải nghiệm khuyến khích học sinh hoạt động một cách tích cực

và chủ động Hoạt động trải nghiệm chủ yếu tạo ra cho học sinh nhiều trải nghiệm

để các em khám phá từng bước khả năng sáng tạo của chính mình Học sinh khôngphải học thuộc lòng ý nghĩa hay giá trị của mỗi chủ đề bài học mà các em được rènluyện óc quan sát, cách miêu tả hay cách mô phỏng vấn đề Học sinh được làmquen với các phương pháp nghiên cứu, thu thập tài liệu, thảo luận và xử lí thôngtin, trình bày bằng các hình thức đa dạng như triển lãm, thuyết trình, báo tường,kịch nói,… các kết quả tìm hiểu của mình hay của nhóm Sự đam mê, chủ độngkhám phá dẫn các em đến sự sáng tạo trong học tập Đây là một môi trường rènluyện kĩ năng sống một cách bổ ích, thiết thực, hấp dẫn và sinh động nhất Học tậptrải nghiệm có một số đặc điểm sau:

- Học tập trải nghiệm mang tính xã hội, địa phương: Khi tham gia hoạt động,học sinh được tiếp xúc và hợp tác với bạn bè, chuyên gia trong lĩnh vực tìm hiểu,các nhân vật trong xã hội; tiếp cận các sự kiện, các nguồn lực khác nhau trong xãhội thường có thể là địa phương hay một vùng miền nào đó trên đất nước ta

- Tính linh hoạt về nội dung và hình thức: Với nội dung đa dạng thuộc nhiềulĩnh vực tự nhiên - xã hội, nghệ thuật và thể thao, hướng nghiệp trên cơ sở sự lựachọn theo nhu cầu của học sinh, bối cảnh địa phương, giá trị chung của công dânthế kỷ XXI Có những hoạt động tổ chức tại trường, có những hoạt động bên ngoàitrường với nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo

- Học tập trải nghiệm hướng đến các giá trị nhân văn: Đặc điểm của học tậptrải nghiệm sáng tạo là luôn đề cao tính tự chủ, sáng tạo của người học; khẳng địnhcái tôi, giá trị của bản thân; nêu cao tinh thần hợp tác, tương trợ và giúp đỡ nhautrong công việc và trong cuộc sống

- Học tập trải nghiệm sáng tạo khai thác tối đa các nguồn lực của xã hội cả

về con người và cơ sở vật chất Đó có thể là sự đóng góp về trí tuệ của cộng đồng,

đó là cơ sở vật chất Minh chứng là sự thành công của một cá nhân nào đó trongnghề nghiệp, đó là cơ sở vật chất để học sinh trải nghiệm và sáng tạo…

- Cách dạy học trải nghiệm không nhằm truyền thụ kiến thức một chiều chohọc sinh những kiểu kiến thức hàn lâm, cũng không dừng lại ở việc giúp học sinhnắm bắt được nội dung đề cập đến trong mỗi chủ đề, mà cung cấp cho học sinhcách đọc, cách tiếp cận, khám phá những vấn đề nội dung và ý nghĩa của bài học,

từ đó hình thành cho học sinh phương pháp đọc và quan sát một cách tích cực, chủđộng, có quan điểm và chính kiến cá nhân Sự tương tác giữa học sinh với học sinh

và học sinh với giáo viên được đánh giá rất cao Học sinh được kì vọng sẽ suy nghĩ

về kiến thức mà mình được dạy rồi liên hệ thực tế, phát triển, trình bày ý kiến củariêng mình Các em được tự do đặt câu hỏi và có thể phê bình về những gì mà giáoviên và các bạn cùng lớp nói đồng thời sử dụng sự sáng tạo, trải nghiệm thực tế củariêng mình để áp dụng các kiến thức vừa học được

- Dạy học trải nghiệm sáng tạo thiên về phương pháp, kĩ năng giúp học sinhphát triển được năng lực đọc hiểu vấn đề, có thái độ tích cực để tự mình tiếp cận và

xử lí những thông tin đã được học, trải qua, hay đang trực tiếp trải nghiệm được.Với phương pháp học này giáo viên cần thường xuyên gắn các nội dung dạy họcvới đời sống xã hội giúp các em học sinh có thể huy động được những trải nghiệm

cá nhân người học trong tiếp cận thông tin Khi đã được trang bị cách học, phươngpháp học, phương pháp quan sát, học sinh có đủ năng lực huy động các kiến thức,

kĩ năng cần thiết để xử lí các tình huống, bài tập theo định hướng năng lực cụ thểđược đặt trong các đề kiểm tra Do hiểu bản chất vấn đề nên học sinh có thể chủđộng ứng phó và làm bài không quá máy móc rập khuôn như cách học truyềnthống

2 Cơ sở thực tiễn của dạy học trải nghiệm

2.1 Trải nghiệm trong dạy học Địa lí

Theo Từ điển Tiếng việt [1; tr 1020], “Trải có nghĩa là đã từng qua, từng biết, từng chịu đựng; còn nghiệm có nghĩa là kinh qua thực tế nhận thấy điều nào đó là đúng Sáng tạo là tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần; tìm ra cái mới, cách giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có.”

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam [2], “Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất

là bất kì một trạng thái có màu sắc xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…) trong đời sống tâm lí của từng người Theo nghĩa hẹp hơn, chuyên biệt hơn của tâm lí học, là những tín hiệu bên trong, nhờ đó nghĩa của các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức, chuyển thành ý riêng của cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân Sáng tạo là hoạt động tạo ra cái mới, có thể sáng tạo trong bất kì lĩnh vực nào: khoa học (phát minh), nghệ thuật, sản xuất - kĩ thuật (sáng tác, sáng chế), kinh tế, chính trị,…”.

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “Trải nghiệm hay kinh nghiệm là tổng quan khái niệm bao gồm tri thức, kĩ năng trong hoặc quan sát sự vật hoặc sự kiện đạt được thông qua tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện đó”.

Lịch sử của từ “trải nghiệm” gần nghĩa với từ “thử nghiệm” Thực tiễn cho thấy trảinghiệm đạt được thường thông qua thử nghiệm

Từ những định nghĩa trên, gắn với chuyên môn Địa lí và các năng lực cần

đạt được chúng tôi xây dựng định nghĩa: “Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Địa lí là một nhiệm vụ học tập gắn với thực tiễn mà học sinh cần phải vận dụng vốn kinh nghiệm về tự nhiên và kinh tế - xã hội, để trải nghiệm, phân tích, khái quát hóa thành kiến thức của bản thân và vận dụng để giải quyết vấn đề thực tiễn trên cơ sở sáng tạo và phối hơp nội dung môn học”.

Như vậy, hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hình thức hoạt động được thực hiệnsáng tạo và hiệu quả, giúp HS phát hiện, hình thành kiến thức, vận dụng kiến thức

đã học và áp dụng trong thực tế đời sống Các hoạt động được thực hiện trong lớphọc, trường, nhà hay tại bất kì địa điểm nào phù hợp

2.1.1 Đặc điểm hoạt động trải nghiệm trong dạy học Địa lí

HĐTN là một loại hình hoạt động dạy học có mục đích, có tổ chức được thựchiện trong hoặc ngoài nhà trường; HS được chủ động tham gia vào tất cả các khâucủa quá trình hoạt động, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giákết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân; HSđược trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, ý tưởng, đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạtđộng, thể hiện tự khẳng định bản thân, tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt độngcủa bản thân, của nhóm mình và bạn bè Trải nghiệm sáng tạo trong môn Địa lí thểhiện rất rõ đặc điểm này, các hoạt động được tổ chức với mục đích dạy học Địa lí,

mà nội dung Địa lí là các kiến thức gắn liền với tự nhiên hoặc kinh tế - xã hội vìvậy dạy học gắn liền với thực tế, ngoài thực địa là một hoạt động đã được duy trìthường xuyên, liên tục bên cạnh hình thức dạy học truyền thống là dạy học trên lớp

HĐTN có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, ngoài kiến thức về Địa

lí, HĐTN còn tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực họctập và giáo dục như: vật lí, hóa học, sinh học, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục laođộng, giáo dục môi trường và biến đổi khí hậu, giáo dục phòng chống HIV/AIDS

và tệ nạn xã hội, giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dục sử dụng năng lượngtiết kiệm, giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên,

HĐTN có thể tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau ở trong hoặc ngoài nhàtrường như: lớp học, thư viện, phòng đa năng, phòng truyền thống, sân trường,vườn trường, công viên, vườn hoa, viện bảo tàng, các di tích lịch sử và văn hóa, cácdanh lam thắng cảnh, các công trình công cộng, nhà các nghệ nhân, các làng nghề,

cơ sở sản xuất, hoặc ở các địa điểm khác ngoài nhà trường có liên quan đến chủ

đề hoạt động

HĐTN được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như: thí nghiệm, hoạtđộng câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu hóa, tham quan dã ngoại, cáchội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, lao độngcông ích, sân khấu hóa, tổ chức các ngày hội,

Ví dụ: dạy bài 17 - Thổ những quyển, các nhân tố hình thành thổ những (Địa

lí lớp 10), HS được sưu tầm và mang các loại đất có tại địa phương vào lớp để học

các đặc điểm vật lý, hóa học của đất, thậm chí HS có thế cảm nhận độ tơi, xốp củađất khi trực tiếp đưa tay để sờ và cảm nhận Đây là trải nghiệm khá mới mẻ đặc biệtvới HS ở thành thị Nội dung, giá trị của các loại đất, giáo viên có thể kết hợp cáckinh nghiệm đã có của HS (đặc biệt là HS nông thôn) để phát huy khả năng sángtạo khi dạy nội dung nay HS có thể học trong lớp có thể ra một khu vườn hoặcđồng ruộng nơi gần nhất để học tập và trải nghiệm sự sáng tạo của chính mình vềnội dung thổ nhưỡng và giá trị các loại đất Phân biệt và nhận biết giá trị loại đấtphù sa để trồng cây gì (kiến thức sinh học), từ đó có thể giải thích tại sao hai vùngđồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long lại là hai vựa lúa lớn nhất của

cả nước Tương tự với các loại đất chua, đất phèn, đất cát ta thực hiện theo hìnhthức trên

Các vấn đề về tự nhiên và hoạt động kinh tế - xã hội được giải quyết tương đối đơngiản, phù hợp năng lực của HS mà vẫn mang lại nhiều hiệu quả trải nghiệm sángtạo

2.1.2 Nguyên tắc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí

Nguyên tắc 1: đảm bảo mục tiêu dạy học

Hoạt động trải nghiệm phải giúp HS lĩnh hội tri thức (tri thức khoa học Địa lí

và tri thức phương pháp), phát triển năng lực chung và năng lực đặc thù của bộmôn, rèn kĩ năng sống Mục tiêu này dùng để định hướng xuyên suốt trong quátrình tổ chức hoạt động

Nguyên tắc 2: đảm bảo tính khoa học

Hoạt động trải nghiệm phải giúp HS chiếm lĩnh hệ thống tri thức cơ bản,hiện đại về các lĩnh vực khoa học thông qua trải nghiệm; phải được thiết kế theođịnh hướng phát triển năng lực tư duy khoa học giúp HS tiếp xúc, hình thành vàphát triển một số các phương pháp nghiên cứu khoa học

Nguyên tắc 3: Đảm bảo tính sư phạm

Hoạt động trải nghiệm phải thể hiện tính vừa sức và phù hợp với tâm sinh lí

của HS; phải mang tính đặc trưng của môn học, gần gũi, phù hợp với cách suynghĩ, nhu cầu, sở thích của HS

Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính thực tiễn

Hoạt động trải nghiệm phải gắn liền với thực tiễn cuộc sống và có tính ứng

dụng cao HS được học trong thực tiễn và bằng thực tiễn

Nguyên tắc 5: Đảm bảo tính đa dạng, phong phú

Cần tạo ra nhiều loại hoạt động phù hợp với từng môi trường tổ chức đảmbảo cho HS được trải nghiệm, từ đó rút ra kiến thức và vận dụng sáng tạo vào cáctình huống mới Tùy theo hoàn cảnh và đối tượng, tùy theo đặc trưng của nội dung

mà khuyến khích các hình thức giáo dục trải nghiệm khác nhau Giáo viên tạo ranhững hoạt động trải nghiệm cho HS và là người chỉ đạo, tổ chức, hướng dẫn HStrong quá trình tham gia hoạt động

2.1.3 Ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong học tập Địa lí

* Về kiến thức:

+ Cung cấp sự kiện, tạo biểu tượng địa lí một cách chân thực, cụ thể vì cáchọc sịnh được trực tiếp trải nghiệm Gắn kiến thức địa lí trong sách vở với thực tiễnlàm cho kiến thức địa lí gần gũi, dễ nhớ, dễ hiểu

+ Hình thành khái niệm, hiểu được bản chất và những mối liên hệ bên trongcủa các hiện tượng địa lí tự nhiên và kinh tế xã hội

+ Giúp học sinh khắc sâu, nhớ lâu kiến thức địa lí, hình thành các mối liên hệgiữa điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Học sinh có điều kiện nghiên cứu khoa học, làm việc với tài liệu, rèn luyệnmột số các kĩ năng, phát triển năng lực cho học sinh: năng lực tự học, năng lực giaotiếp ứng xử, năng lực hợp tác, năng lực công nghệ thông tin và truyền thông

* Về thái độ

+ Góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh Đó là lòngyêu quê hương, đất nước và con người, ý thức trách nhiệm trong xây dựng kinh tế

và bảo vệ tổ quốc

+ Hình thành cho học sinh lòng tự tin, ý chí quyết tâm đạt kết quả cao tronghọc tập, lòng trung thực, tinh thần tập thể, ý thức giúp đỡ nhau trong học tập, khắcphục chủ quan, tự mãn, ỷ lại tạo ra tâm thế động lực tích cực cho người học, chohọc sinh quen với việc làm có tính hệ thống

+ Hình thành những phẩm chất: sống yêu thương (thể hiện ở sự sẵn sàng thamgia các hoạt động giữ gìn, bảo vệ đất nước, phát huy truyền thống gia đình ViệtNam, các giá trị di sản văn hoá của quê hương, đất nước; tôn trọng các nền văn hoátrên thế giới, yêu thương con người, biết khoan dung và thể hiện yêu thiên nhiên,cuộc sống), sống tự chủ, sống trách nhiệm…

-CHƯƠNG II CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM CÓ THỂ THỰC HIỆN

TRONG MÔN ĐỊA LÍ LỚP 12 2.1 Mục tiêu chương trình Địa lí lớp 12 - THPT

2.1.1 Về kiến thức

Hiểu và trình bày được các kiến thức phổ thông, cơ bản, cần thiết về đặcđiểm tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam; nhữngvấn đề đặt ra đối với cả nước nói chung và các vùng, các địa phương nơi học sinhđang sinh sống nói riêng

2.1.2 Về kĩ năng

Cũng cố và phát triển:

- Kĩ năng học tập và nghiên cứu địa lí: quan sát, nhận xét, phân tích, so sánh,đánh giá các sự vật, hiện tượng địa lí; vẽ lược đồ, biểu đồ; phân tích, sử dụng bản

đồ, Atlat, biểu đồ, lát cắt, số liệu thống kê

- Kĩ năng thu thập, xử lí, tổng hợp và thông báo thông tin địa lí, trình bày cácthông tin địa lí

- Kĩ năng vận dụng tri thức địa lí để giải thích các hiện tượng, sự vật địa lí vàbước đầu tham gia giải quyết những vấn đề của cuộc sống phù hợp với khả năngcủa học sinh

2.1.3 Về thái độ, hành vi

- Có tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước và tôn trọng các thành quảcủa nhân dân Việt Nam cũng như của nhân loại

- Có niềm tin vào khoa học, ham học hỏi, hứng thú tìm hiểu và giải thích các

sự vật, hiện tượng địa lí

- Có ý chí tự cường dân tộc, niềm tin vào tương lai của đất nước; sẵn sàngtham gia vào các hoạt động sử dụng hợp lí, bảo vệ, cải tạo môi trường, nâng caochất lượng cuộc sống của gia đình và cộng đồng

2.2 Xác định các hoạt động trải nghiệm trong môn Địa lí lớp 12

2.2.1 Tổ chức thảo luận

Đây có lẽ là cách thức tổ chức dạy học trải nghiệm đơn giản và dễ thực hiệnnhất với điều kiện nước ta cũng như mặt bằng chung của các trường phổ thông hiệnnay Thảo luận có thể diễn ra trong phạm vi hẹp trong lớp học dưới sự hướng dẫnđiều khiển của giáo viên học sinh cùng nhau trao đổi tìm ra nguyên nhân và giảipháp thực hiện chủ đề cùng trao đổi Qua cách học này các em có thể trực tiếp trao

đổi ý kiến, bày tỏ ý kiến với những người xung quanh mà trực tiếp là thầy cô vàbạn bè trong lớp Đây là hoạt động thiết thực để học sinh bày tỏ suy nghĩ, ý kiếnquan điểm hay đề ra những câu hỏi đề xuất về vấn đề Chính không gian tạo nên sựtôn trọng bình đẳng đã khuyến khích kích thích tính hứng thú, nguyện vọng học tậpcủa các em Đồng thời đây cũng là dịp để các em biết lắng nghe ý kiến, học tập lẫnnhau Thông qua việc thảo luận giúp các em khẳng định vai trò tiếng nói của mình,đưa ra suy nghĩ và hành vi tích cực để khẳng định mình Thảo luận góp phần giúpcác em tự tin và xây dựng kĩ năng cần thiết như: kĩ năng phát biểu ý kiến trước tậpthể, kĩ năng trình bày vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe, kĩ năng pháthiện vấn đề…Bên cạnh đó với hình thức thảo luận còn tăng cường tính độc lập tựchủ ở người học Giáo viên chỉ là người tổ chức còn học sinh là người chủ trì, dẫndắt, thực hiện Tuy nhiên đây cũng chỉ là bước đầu của học tập trải nghiệm hìnhthức tổ chức này sẽ khó phát huy hết năng lực người học và đặc biệt là những emhọc sinh còn chưa chú ý tới học tập Bởi vậy giáo viên cần có những hình thức tổchức hấp dẫn với tất cả đối tượng học sinh nhằm phát triển năng lực ở người học

2.2.2 Hoạt động câu lạc bộ (CLB)

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm HS cùng sởthích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằmtạo môi trường giao lưu thân thiện, tích cực giữa các HS với nhau và giữa HS vớithầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của CLB tạo cơ hội để HS đượcchia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà HS quan tâm, qua

đó phát triển các kĩ năng của HS như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểuđạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh,

kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề,… CLB

là nơi để HS được thực hành các quyền trẻ em của mình như quyền được học tập,quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật; quyềnđược tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin,… Thông qua hoạtđộng của các CLB, nhà giáo dục hiểu và quan tâm hơn đến nhu cầu, nguyện vọngmục đích chính đáng của HS CLB hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, thốngnhất, có lịch sinh hoạt định kì và có thể được tổ chức với nhiều nội dung khác nhau

như: CLB em yêu Địa lí ; CLB Địa lí thiên văn; CLB tìm hiểu kỳ quan thế giới;CLB Việt Nam đất nước con người; CLB chủ quyền Việt Nam; CLB kinh tế thờihội nhập…

2.2.3 Tổ chức các trò chơi

Trò chơi Địa lí còn có vai trò tạo hứng thú học tập, niềm tin và tình cảm củahọc sinh được nâng cao Đối với các em học sinh, môn Địa lí trở nên sinh động,gần gũi, thiết thực hơn, giúp các em yêu thích môn Địa lí hơn

Để có một trò chơi đúng nghĩa và bổ ích phải hội tụ 3 yếu tố sau: Xây dựngbầu không khí vui tươi, sống động, thu hút tất cả mọi người cùng tham gia; Rènluyện kỹ năng phản ứng nhanh, tháo vát, quyết đoán , Giáo dục chiều sâu: Thôngqua các trò chơi giúp các em học sinh nhận thức được tinh thần đoàn kết, tình đồngđội và kỉ luật tập thể, tính trung thực

Để thực hiện trò chơi Địa lí cần thực hiện những nguyên tắc sau: Tổ chức tròchơi Địa lí phải phù hợp với đặc điểm tâm lý, trình độ nhận thức và hoàn cảnh họctập của học sinh, phù hợp với điều kiện vật chất và không gian, thời gian thực hiện;Nội dung trò chơi là nội dung địa lí hoặc có liên quan trực tiếp, giúp mở rộng, nângcao kiến thức, kỹ năng địa lí; Trò chơi địa lí tuy mang tính tự nguyện tham gianhưng phải đề cao tinh thần kỷ luật, ý thức tập thể của học sinh; đề cao được vaitrò, tính tích cực, sáng tạo của các cá nhân học sinh

Một số yêu cầu để thực hiện tiết dạy có trò chơi Địa lí

Để trò chơi tiến hành có kết quả mong muốn thì cần có sự kết hợp đồng bộgiữa giáo viên và học sinh Giáo viên là khách thể nhưng trực tiếp chỉ đạo điềuhành cuộc chơi, học sinh là chủ thể tham dự trực tiếp trò chơi Vì vậy cần:

* Về phía giáo viên

Thứ nhất, chuẩn bị biên soạn: Nội dung trò chơi, hình thức chơi và cụ thể trò

chơi nào sao cho phù hợp với hàm lượng kiến thức cần chuyển tải trong bài dạy.Đây là bước mở đầu hết sức quan trọng để đi đến thành công hay không

Như vậy ngoài việc giảng dạy truyền đạt kiến thức, giáo viên còn là chủ biên tậptốt, gồm: Chuẩn bị một số phương tiện đồ dùng cần thiết thích hợp cho trò chơinhư:

Các mảnh bản đồ cắt rời (bản đồ trống, tự nhiên kinh tế, tổng hợp hoặc từngyếu tố) và ghi sẵn các câu hỏi nêu dưới hoặc bên trên để học sinh trả lời đã đề ranhằm củng cố các khái niệm địa lí.

Các phiếu có ghi sẵn các câu hỏi và hình vẽ mang nội dung kiến thức bản đồ,biểu đồ v.v ; Các phiếu có ghi sẵn nội dung mô tả các sự vật hiện tượng địa línhưng không định rõ câu trả lời về đối tượng đó (mô tả đủ điều kiện tự nhiên, dân

cư hoặc kinh tế v.v ) của một quốc gia nhưng không biết tên và địa điểm; Cáclược đồ và đồ thị vẽ sẵn; Bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, đồ thị; Bảng phụ

Thứ hai, chuẩn bị các hình thức trò chơi: Hình thức trò chơi rất đa dạng,

phong phú Tùy vào quy mô, đối tượng học sinh, chương trình địa lý ở các khối lớpkhác nhau, điều kiện cơ sở vật chất chúng ta có thể tổ chức được những trò chơiphù hợp với học sinh Các hình thức có thể là là hình thức giải đố, đặt câu đố, bài

đố, cả lớp, cá nhân

* Về phía học sinh

Thứ nhất, chuẩn bị ở nhà: Đây chính là các thành viên tham gia trực tiếp

cuộc chơi Nếu các em chuẩn bị ở nhà chu đáo thì cuộc chơi diễn ra thuận lợi cóhiệu quả

Một khi đã trở thành thói quen, thì việc chuẩn bị ở nhà giáo viên không cầnnhắc nhở vì bản thân các em đã ham thích, vì mình cần chiến thắng, gồm các việcsau: Nắm bắt nội dung kiến thức một cách kỹ càng; Nắm bắt kiến thức sắp và sẽhọc đến (hoặc rộng hơn nữa); Sưu tầm sách báo, tranh ảnh, tài liệu v.v có liênquan đến kiến thức mình học

Thứ hai, trong giờ học các học sinh cần: Mạnh dạn và ham thích chơi trò

chơi; Nhanh nhẹn chớp lấy cơ hội; Trả lời nhanh gọn, súc tích

Dưới đây là trò chơi đuổi hình bắt chữ có thể áp dụng vào quá trình dạy - học mônĐịa lí:

- Luật chơi: Giáo viên đưa ra một hình ảnh hoặc nhiều hình ảnh trong đó có

ẩn chứa một từ, một cụm từ nào đó yêu cầu học sinh cả lớp độc lập suy nghĩ và trảlời thật nhanh

- Áp dụng: Giáo viên nên tổ chức trò chơi đuổi hình bắt chữ ở đầu tiết để dẫndắt vào bài mới với những hình ảnh đẹp, phù hợp sẽ gây hứng thú, kích thích trí tò

mò của học sinh ngay đầu tiết học

Những ưu điểm khi tổ chức trò chơi trong dạy học Địa lí

Trong quá trình nhận thức của con người sự hứng thú giữ vai trò hết sứcquan trọng Theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông,luật giáo dục có đề cập đến vấn đề là: “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ độngsáng tạo của học sinh

Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Cốtlõi của việc đổi mới phương pháp dạy và học là hướng tới học tập chủ động, chốnglại thói quen học tập thụ động”.Một khi các em đã có hứng thú, có niềm vui sẽ tạocho các em tâm thế mỗi ngày đến trường là một ngày vui

Do đó việc tổ chức trò chơi địa lí cho học sinh ở lớp là những hình thức phong phú

hổ trợ tích cực cho học tập của học sinh Nó gợi cho các em “óc tò mò” ham khámphá, ham hiểu biết, kích thích sự chủ động sáng tạo và giúp các em học tập tốt hơn

2.2.4 Sân khấu hóa

Sân khấu hóa (hay sân khấu diễn đàn) là một hình thức nghệ thuật dựa trênhoạt động diễn kịch, thi thời trang, trong đó vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tìnhhuống, phần còn lại được sáng tạo bởi những người tham gia Phần trình diễn chính

là một cuộc chia sẻ, thảo luận giữa những người thực hiện và khán giả, trong đó đềcao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả Mục đích của hoạt động này lànhằm tăng cường nhận thức, thúc đẩy để HS đưa ra quan điểm, suy nghĩ và cách xử

lí tình huống thực tế gặp phải trong bất kì nội dung nào của cuộc sống Thông quasân khấu hóa, sự tham gia của HS được tăng cường và thúc đẩy, tạo cơ hội cho HSrèn luyện những kĩ năng như: kĩ năng phát hiện vấn đề, kĩ năng phân tích vấn đề, kĩnăng ra quyết định và giải quyết vấn đề, khả năng sáng tạo khi giải quyết tìnhhuống và khả năng ứng phó với những thay đổi của cuộc sống,…Môn Địa lí có rấtnhiều cơ hội với hình thức tổ chức này, đặc biệt nội dung kinh tế - xã hội với đặctrưng văn hóa các vùng miền khác nhau, nhờ sự tái hiện và trải nghiệm thực sự để

phát huy sức sáng tạo trong trình diễn, trong nội dung nhằm đạt được mục tiêu mônhọc.

2.2.5 Thực địa (tham quan, dã ngoại)

Đây là hình thức tổ chức học tập trải nghiệm hiệu quả nhất bởi tính hấp dẫnđối với học sinh Mục đích của tham quan, dã ngoại là để học sinh được đi thăm,tìm hiểu và học hỏi kiến thức, tiếp xúc với các danh thắng, các di tích lịch sử, vănhóa, công trình, nhà máy hoặc một địa danh nổi tiếng của đất nước ở xa nơi các emđang sống, học tập…giúp các em có được những kinh nghiệm thực tế, từ mô hình,cách làm hay và hiệu quả trong một lĩnh vực nào đó từ đó có thể áp dụng vào chínhcuộc sống các em Nội dung tham quan dã ngoại có tính giáo dục tổng hợp đối vớihọc sinh như: giáo dục lòng yêu nước, yêu thiên nhiên, giáo dục truyền thống cáchmạng,…

Tham quan dã ngoại giúp tăng cường cơ hội cho học sinh được giao lưu, chia

sẻ và thể hiện những khả năng vốn có của mình Đồng thời giúp các em cảm nhậnđược vẻ đẹp của quê hương đất nước, hiểu được những giá trị truyền thống và hiệnđại Để từ đó rút ra cho mình những bài học, những quan điểm cũng như lối sốngphù hợp Tận mắt chứng kiến, tự mình cảm nhận giúp các em thấu hiểu đồng cảmcũng như phát triển các giá trị để từ đó thỏa sức sáng tạo và tưởng tượng

Các hình thức tham quan dã ngoại mà hiện nay được các nhà trường phổ thông

ở thành phố lựa chọn để giáo dục trong môn Địa Lí: Tham quan các danh lam thắngcảnh, di tích lịch sử văn hóa, nhà máy, xí nghiệp; tham quan các cơ sở sản xuất,làng nghề, tham quan các viện bảo tàng, tham quan du lịch truyền thống Mỗi hìnhthức tham quan dã ngoại lại gắn với một chủ để học tập giáo dục trong chươngtrình hay là nguồn bổ sung kiến thức thực tiễn hoặc kĩ năng sống cần thiết cho họcsinh Tham quan dã ngoại còn là cơ hội cho thầy - trò có sự gắn kết, giao lưu để từ

đó giáo viên thấu hiểu nhu cầu, nguyện vọng của người học để từ đó thiết kế cácchương trình học tập cho phù hợp với lứa tuổi, đặc điểm môn học Tham quan dãngoại là cơ hội, điều kiện tốt cho các em tự khẳng định mình, thể hiện tính tự quản,tính sáng tạo và biết đánh giá sự cố gắng, sự trưởng thành của bản thân Cũng nhưgiúp các em học tập theo phương châm “ học đi đôi với hành”, “ lí luận đi đôi với

thực tiễn” học từ trải nghiệm thông qua nhìn thấy chứng kiến thấy mà đúc rútnhững bài học kinh nghiệm cho bản thân để vững bước khi vào đời cụ thể hơn đâychính là bước cụ thể hóa, “xã hội hóa” công tác giáo dục

Nội dung thực địa cần được xây dựng trên cơ sở kiến thức phần tự nhiên và kinh tế

- xã hội đã học: thực địa tự nhiên, thực địa kinh tế - xã hội (kinh tế, văn hóa, xãhội….), thực địa tổng hợp Kế hoạch thực địa do GV xây dựng, đồng thời có sựphối kết hợp giữa các gia đình, nhà trường và xã hội hoàn thiện để đạt được hiệuquả tốt nhất Trong quá trình thực địa rất cần thiết các quy định cả về nội dung và

cơ cấu tổ chức (có thể kết hợp liên môn) để xây dựng và tổ chức thực hiện Vấn đềquan trọng trong chuyến thực địa đó là sự trải nghiệm của HS để xây dựng các giátrị cho bản thân đồng thời tạo cơ hội cho HS có sự sáng tạo nhất định trong chuyếnthực địa phù hợp với chuyên môn

Ví dụ: khi giảng dạy bài 25 - Tổ chức lãnh thổ công nghiệp, GV có thể xâydựng chuyến thực địa đến một số nhà máy xí nghiệp công nghiệp ở địa bàn huyệnNghi Lộc Hoạt động thực địa tham quan nhà máy được tiến hành trong 1 buổi dưới

sự phối hợp của GV, Ban lãnh đạo nhà máy, Ban giám hiệu nhà trường

Bước 1 Chuẩn bị: GV sinh hoạt các quy định thực địa, phân công chuẩn bịphối hợp và chia nhóm Giao nhiệm vụ cho các nhóm phân tích giá trị kinh tế củanhà máy công nghiệp mang lại với lao động địa phương Các vấn đề này được GVchia cho các nhóm HS cùng tìm hiểu HS được tìm hiểu đặc điểm sản xuất củađiểm công nghiệp

Bước 2 Thực hiện: trong quá trình thực địa và tìm hiểu tại địa phương HSthực hiện đúng các quy định và nhiệm vụ được giao HS có thể được trải nghiệmviệc bố trí tổ chức của xí nghiệp công nghiệp, trải nghiệm các dây chuyền sản xuấtcủa nhà máy

Bước 3 Tổng kết; HS thực hiện các bài tập báo cáo theo nhóm và trình bàycho GV và các nhóm HS khác (hoạt động này được thực hiện sau khi đi thực địavề) GV rút kinh nghiệm và tổng kết hoạt động thực địa xác định các giá trị đạtđược trong chuyến thực địa đối với quá trình học tập Địa lí của HS

Tuy nhiên việc tổ chức tham quan dã ngoại không phải trường nào cũng có

cơ hội và khả năng thực hiện do yếu tố kinh phí, đảm bảo thời gian chương trình,

sự đồng thuận từ phía phụ huynh, xã hội

2.2.6 Hội thi / cuộc thi

Nếu như việc tổ chức trò chơi gây hứng thú, sự tự tin, nhanh nhẹn….thì việcsạo ra các sân chơi, những cuộc thi cũng là hình thức hấp dẫn không kém, thậm chí

có sức lôi cuốn và đạt hiệu quả học tập cao hơn trong việc giáo dục cá nhân haynhóm hoặc tập thể thông qua việc tìm ra người thắng cuộc trong mỗi cuộc thi Cuộcthi có mục đích nhằm lôi cuốn học sinh tham gia chủ động tích cực vào các hoạtđộng của nhà trường, góp phần đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí, bộc lộ tài năng

sự sáng tạo của người học Đồng thời bồi dưỡng động cơ học tập tích cực kíchthích quá trình nhận thức Làm cho những kiến thức không quá khô cứng dễ hiểu

dễ nhớ Việc tổ chức có thể tổ chức ứng dụng trong nhà trường, lớp học hay ngoàikhông gian trường học Với việc tổ chức hội thi học sinh được thỏa sức sáng tạokhông bị giới hạn đề cao tính tập thể hay độc lập của học sinh Đồng thời thông quacuộc thi cũng có thể là sợi dây gắn kết học sinh, giáo viên và ngay cả những ngườilàm công tác xã hội Nội dung cuộc thi rất phong phú và dễ lồng ghép bất cứ nộidung giáo dục nào Và đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với mỗi cuộc thi đều phảimang ý nghĩa giáo dục nhất định Việc lựa chọn cách thức thực hiện hay làm chocuộc thi trở nên hấp dẫn mang tính giáo dục hiệu quả đòi hỏi chất xám từ các nhà tổchức mà không ai khác đó chính là những thầy cô giáo người trực tiếp làm nhiệm

vụ giáo dục Nếu như tổ chức cuộc thi chỉ là hình thức thì thật khó đem tới hiệu quả

và bộc lộ hết năng lực của người học

2.2.7 Hoạt động chiến dịch

Hoạt động chiến dịch là hình thức tổ chức không chỉ tác động đến HS mà tới

cả các thành viên cộng đồng Nhờ các hoạt động này, HS có cơ hội khẳng địnhmình trong cộng đồng, qua đó hình thành và phát triển ý thức “mình vì mọi người,mọi người vì mình” Việc HS tham gia các hoạt động chiến dịch nhằm tăng cường

sự hiểu biết và sự quan tâm của HS đối với các vấn đề xã hội như vấn đề môitrường, an toàn giao thông, an toàn xã hội,… giúp HS có ý thức hành động vì cộng

đồng; tập dượt cho HS tham gia giải quyết những vấn đề xã hội; phát triển ở HSmột số kĩ năng cần thiết như kĩ năng hợp tác, kĩ năng thu thập thông tin, kĩ năngđánh giá và kĩ năng ra quyết định.

Mỗi chiến dịch nên mang một chủ đề để định hướng cho các hoạt động như:Chiến dịch giờ trái đất; Chiến dịch làm sạch môi trường xung quanh trường học;Chiến dịch ứng phó vơi biến đổi khí hậu; Chiến dịch bảo vệ môi trường, bảo vệrừng ngập mặn; Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn; Chiến dịch tình nguyện hè,Chiến dịch ngày thứ 7 tình nguyện… Để thực hiện hoạt động chiến dịch được tốtcần xây dựng kế hoạch để triển khai chiến dịch cụ thể, khả thi với các nguồn lựchuy động được và HS phải được trang bị trước một số kiến thức, kĩ năng cần thiết

để tham gia vào chiến dịch

2.2.8 Lao động công ích

Lao động công ích là hình thức hoạt động mang tính tập thể cao Có thể được

tổ chức trong khuôn viên nhà trường hoặc làng xóm như: vệ sinh vườn trường, sântrường lớp học; vệ sinh đường làng ngõ xóm, trồng và chăm sóc vườn hoa, chămsóc và bảo vệ di tích lịch sử, các công trình công cộng, di sản văn hóa… Tuy nhiênviệc lao động công ích phải xuất phát từ việc làm của mỗi cá nhân, cái tâm của mỗingười góp sức mình để tham gia xây dựng, tu bổ công trình công cộng vì lợi íchchung của cộng đồng nhằm bảo tồn các công trình, biết yêu quý giá trị lao độngcũng như có những hành động cần thiết để bảo vệ, phòng chống khắc phục hànhđộng chưa đúng đắn Thông qua lao động công ích học sinh được rèn luyện kĩ năngsống như: kĩ năng hợp tác, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ năng phát hiện vàgiải quyết vẫn đề, kĩ năng xác định giá trị…

2.2.9 Diễn đàn

Diễn đàn được tổ chức với quy mô khác nhau ở khối lớp, cấp trường, cấpquận/ huyện, cấp tỉnh hoặc cao hơn nữa Chủ đề của diễn đàn có thể xây dựng dựatrên nội dung các hoạt động giáo dục, những nhu cầu, mong muốn của các em vớinhà trường

Cũng từ đó các bậc phụ huynh, thầy cô giáo thấu hiểu tâm tư nguyện vọngcủa các em để từ đó tìm ra những giải pháp cho phù hợp để xây dựng biện phápgiáo dục cho phù hợp.

Với cách thức tổ chức diễn đàn như thế này yêu cầu về mặt thời gian, sựcông phu từ người diễn thuyết đồng thời dễ đi lạc hướng Bởi vậy giáo viên cần xâydựng chương trình cụ thể khoa học và có tính định hướng để nhằm đi đúng mụcđích giáo nhằm phát triển năng lực ở người học

2.2.10 Giao lưu

Giao lưu có những đặc trưng riêng biệt khó hòa lẫn với các hình thức tổ chứckhác Đó là giao lưu phải có đối tượng là những nhân vật điển hình có thành tíchxuất sắc trong lĩnh vực nào đó thực sự là tấm gương sáng cho các em noi theo, phùhợp với hứng thú của học sinh Thu hút sự tham gia đông đảo cũng như hứng thúcủa học sinh

Đồng thời, đòi hỏi sự trao đổi thông tin tình cảm chân thực những vấn đề cầnthiết liên quan tới nội dung học tập và hứng thú của các em

Việc tổ chức sự kiện đòi hỏi sự công phu cũng như chuẩn bị kĩ càng ở cả học sinh

và giáo viên làm sao để học sinh biết hợp tác với nhau làm việc nhóm hiệu quả và

kĩ năng giải quyết vấn đề thực tế ngay trong quá trình tổ chức sự kiện

2.2.12 Sân khấu tương tác

Là một hình thức nghệ thuật tương tác dựa trên hoạt động diễn kịch, trong đó

vở kịch chỉ có phần mở đầu đưa ra tình huống, phần còn lại được sáng tạo bởingười tham gia Phần diễn chính là một cuộc chia tay thảo luận giữa những ngườithực hiện và khán giả, trong đó đề cao tính tương tác hay sự tham gia của khán giả

Nội dung của sân khấu tương tác là các vấn đề, những điều trực tiếp tác động tớicuộc sống của học sinh Học sinh tự chọn ra vấn đề bức thiết, các em tự xây dựngkịch bản và cuối cùng là chọn ra những diễn viên cho vở diễn đó để thực hiện và sẽkhông có sự giúp đỡ từ bên ngoài Sân khấu tương tác có thể diễn ra trong phạm vitrong lớp học hoặc rộng hơn là phạm vi toàn trường.

Bên cạnh 12 hình thức tổ chức cơ bản trên còn có hình thức tổ chức thínghiệm, điều tra, hoạt động tình nguyện… Mỗi hình thức tổ chức đều có những ưu

và nhược điểm nhất định nhưng tựu chung lại đều hướng tới mục đích giáo dụckhông chỉ về kiến thức mà còn cả về kĩ năng nhằm phát triển năng lực ở người học.Rèn luyện tính tự tin, tính sáng tạo và tư duy có vấn đề

2.3 Xác định các hoạt động trải nghiệm của học sinh ở địa phương huyện Nghi Lộc góp phần xây dựng nông thôn mới

2.3.1 Khái quát về kinh tế - xã hội huyện Nghi Lộc

Huyện Nghi Lộc nằm ở phía đông nam tỉnh Nghệ An, có vị trí địa lý:

Phía đông giáp Biển Đông và thị xã Cửa Lò, phía đông nam giáp huyện NghiXuân, tỉnh Hà Tĩnh, phía nam giáp thành phố Vinh và huyện Hưng Nguyên, phíatây nam giáp huyện Nam Đàn, Phía tây giáp huyện Đô Lương, phía tây bắc giáphuyện Yên Thành, phía bắc giáp huyện Diễn Châu

Huyện Nghi Lộc có diện tích tự nhiên là 34.809,60 ha và dân số năm 2020 là605.847 người 23,5% dân số theo đạo Thiên Chúa

Đây là địa phương có Đường cao tốc Thanh Hóa – Hà Tĩnh đang được xây dựng điqua

Nghi Lộc là huyện liền kề thành Phố Vinh trung tâm kinh tế, chính trị văn hóacủa cả tỉnh, khu vực có mức tăng trưởng kinh tế cao Quy hoạch tổng thể phát triểnkinh tế - xã hội là bước quan trọng trong công tác kế hoạch hóa kế hoạch phát triểnkinh tế - xã hội là cơ sở để xây dựng các kế hoạch 5 năm và hàng năm; các giảipháp chỉ đạo, điều hành quá trình phát triển kinh tế

Với sự năng động của lãnh đạo huyện, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị,chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Nghi Lộc bước đầu đạt kết quả rõnét, bộ mặt nông thôn ngày càng khởi sắc, đến nay toàn huyện đã có12 xã đạt