Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội tại trường trung học phổ thông đô lương 4

Từ những vấn đề nêu trên, với kinh nghiệm thực tế trong công tác giáo viên chủ nhiệm, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc phát hiện và bồ

PHẦN MỘT: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài:

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Đảng về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo đã đề ra nhiệm vụ, giải pháp: “Đổi mới chương trìnhnhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mĩ; dạyngười, dạy chữ và dạy nghề ” Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng Chương trìnhgiáo dục phổ thông (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) với mục tiêu hình thành vàphát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu đồng thời hình thành và phát

triển cho học sinh những năng lực cốt lõi và những năng lực đặc thù Với mục tiêu

“Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện” thì việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh

có năng khiếu vượt trội nhằm góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủyếu và năng lực cho học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục hài hoà về đức, trí, thể,

mĩ cho học sinh

Chương trình giáo dục phổ thông mới đưa ra yêu cầu cần đạt về 5 phẩm chất

và 10 năng lực của học sinh phổ thông Theo đó, chương trình giáo dục phổthông hình thành và phát triển cho học sinh 5 phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân

ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm Chương trình cũng hình thành và phát triểncho học sinh những năng lực cốt lõi gồm: Những năng lực chung được tất cả cácmôn học và hoạt động giáo dục góp phần hình thành, phát triển: năng lực tự chủ và

tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.Những năng lực chuyên môn, được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một

số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, tính toán, tìmhiểu tự nhiên và xã hội, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất Bên cạnh việc hìnhthành, phát triển các năng lực cốt lõi, chương trình giáo dục phổ thông còn gópphần phát hiện, bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng khiếu vượt trội) của học sinh

Trường trung học phổ thông Đô Lương 4 nằm ở vị trí hạ huyện Đô Lương,điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn đặc biệt dân trí còn thấp Một số em cónhững năng khiếu vượt trội: âm nhạc, hội họa, thể thao, diễn viên, dẫn chươngtrình… nhưng không có điều kiện và cơ hội để phát triển Các bậc phụ huynh hầunhư không quan tâm đến năng khiếu của con và không chọn năng khiếu là mộtnghề lập nghiệp cho con cái Tâm lý phụ huynh thường học sinh theo học nghệthuật hoặc thể thao… đều là con nhà nòi có bố hoặc mẹ làm trong lĩnh vực nghệthuật và được giảng dạy bài bản từ nhỏ Hơn thế nữa, học sinh được học các bộmôn nghệ thuật (âm nhạc, mĩ thuật…) từ chương trình Mầm non đến hết cấp Trunghọc cơ sở Còn đến chương trình cấp Trung học phổ thông lại không có trong hệthống môn học Chính vì thế một số em có năng khiếu vượt trội không có điều kiện

để phát triển tài năng bản thân Tâm lý của phụ huynh cũng như học sinh là hướngvào học tập tri thức và lựa chọn nghề nghiệp theo xu hướng thời đại chứ không từnăng khiếu

Trước thực tế đó, bản thân tôi thiết nghĩ giáo viên chủ nhiệm lớp có vai tròđặc biệt quan trọng trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượttrội góp phần vào mục tiêu phát huy phẩm chất và năng lực, góp phần định hướngnghề nghiệp cho học sinh Nhằm phục vụ cho công tác bồi dưỡng nhân tài cho đấtnước khi các em còn đang ngồi trên ghế nhà trường Nhằm phát hiện và tạo điềukiện cho những em có năng lực thật sự trong các môn học kể trên được đào tạo, bồidưỡng thêm để các em phát huy nhiều hơn những năng lực tiềm ẩn, vốn có của cácem.Tạo cho học sinh có một sân chơi bổ ích, phát triển tài năng theo sở thích, đam

mê nhằm giúp các em có hứng thú hăng say học tập tìm tòi sáng tạo.Từ đó hướng

đế mục đích đào tạo con người mới Việt Nam phát triển cân đối, hài hòa và toàndiện Từ những vấn đề nêu trên, với kinh nghiệm thực tế trong công tác giáo viên

chủ nhiệm, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội tại trường trung học phổ thông Đô Lương 4” góp một phần nhỏ vào việc nâng cao

chất lượng giáo dục toàn diện ở trường Trung học phổ thông Đô Lương 4 nói riêng

và giáo dục phổ thông nói chung

2 Mục đích nghiên cứu:

Đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việcphát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trộitại trường THPT ĐôLương 4

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Xác định cơ sở lý luận và thực tiễn

3.2 Phân tích thực trạng công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năngkhiếu vượt trội trường THPT Đô Lương 4

3.3 Đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm trongviệc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội tại trường THPT ĐôLương 4

4 Phạm vi nghiên cứu: Trực tiếp tại trường THPT Đô Lương 4.

5 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh và giáo viên Trường THPT Đô Lương 4

6 Phương pháp nghiên cứu:

6.1 Nhóm phương pháp lý luận

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Quan sát, điều tra, khảo sát, tổng kết kinh nghiệm trong quản lý giáo dục.6.3 Nhóm phương pháp hỗ trợ: Bảng biểu thống kê, sơ đồ

7 Kết cấu của đề tài: gồm có ba phần:

- Phần một: Đặt vấn đề

- Phần hai: Nội dung nghiên cứu

- Phần ba: Kết luận

PHẦN HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận

1.1 Thế nào là học sinh có năng khiếu vượt trội?

Một người có năng khiếu được định nghĩa chung nhất là có một hoặc nhiềukhả năng vượt trội hơn người bình thường về các hoặt động về thể chất hoặc trítuệ Có rất nhiều khái niệm về năng khiếu khác nhau, cụ thể như:

Theo Wikipedia là một thành phần năng lực để thực hiện một loại công việcnhất định ở một mức độ nhất định Năng khiếu vượt trội có thể được coi là “tàinăng” Một năng khiếu có thể là thể chất hoặc tinh thần Năng khiếu là tiềm năngbẩm sinh để làm một số loại công việc cho dù phát triển hay chưa phát triển

Năng khiếu được hiểu là năng lực về một hoạt động nào đó nhưng chưa có

cơ hội bộc lộ ở thành tích cao vì chưa qua tập luyện,rèn luyện nên còn thiếu hiểubiết và chưa thành thạo trong lĩnh vực hoạt động đó và khi trau dồi năng lực đó thìhiệu quả đem lại cao

Năng khiếu vượt trội là những tiền đề bẩm sinh của mỗi con người haynhững khuynh hướng đầu tiên tạo điều kiện cho năng lực và tài năng phát sinh, nóbao gồm đặc điểm tâm sinh lý giải phẫu của hệ thần kinh con người và khuynhhướng tâm lý đầu tiên để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển một năng lựcnào đó

Năng khiếu của trẻ được hình thành và phát triển từ rất sớm, thậm chí từ lúc

bé mới được sinh ra Khoa học đã chứng minh năng khiếu của trẻ có quy luật giảmdần, có nghĩa là càng lớn, năng khiếu của bé sẽ mai một dần nếu không được pháthiện, bồi dưỡng sớm và đúng cách Chẳng hạn, với một em bé khi sinh ra có 100%năng lực, nếu được bồi dưỡng từ 3 tuổi, bé sẽ phát huy được 90%, nhưng đến lúc5-6 tuổi thì chỉ còn 70%, hoặc đến 10 tuổi thì đôi khi chỉ còn 50% Nhiều trẻ tỏ rađặc biệt thích một lĩnh vực nào đó, nhưng cha mẹ và nhà trường thiếu quan tâm, vôhình chung đã bỏ phí năng khiếu của trẻ

Vì thế, năng khiếu vượt trội là nền tảng phát triển những tài năng, nếu năngkhiếu được phát triển kịp thời và có phương pháp nuôi dưỡng phát triển năng khiếuthì kết quả đem lại hiệu quả cao Người có năng khiếu còn là người có các cảmgiác đặc biệt về nhiều lĩnh vực và nhà trường, phụ huynh cần quan tâm để biết các

em có thể rèn luyện và phát triển tốt hơn khả năng của mình

1.2 Vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội

Giáo viên chủ nhiệm là người được Hiệu trưởng bổ nhiệm, phân công chịu

trách nhiệm về một lớp Điều lệ trường Trung học ghi rõ: “Mỗi lớp có một giáo

viên chủ nhiệm lớp do hiệu trưởng chỉ định, chọn trong số giáo viên giảng dạy ở lớp đó” Giáo viên chủ nhiệm là người thay mặt hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản

lý toàn diện lớp học từ giáo dục văn hóa cho đến giáo dục đạo đức nhân cách.Chính vì thế có thể nói giáo viên chủ nhiệm là cầu nối đa chiều giữa các lực lượnggiáo dục trong và ngoài nhà trường với tập thể học sinh lớp chủ nhiệm

Giáo viên chủ nhiệm có một vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện

và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội tại lớp chủ nhiệm Giáo viên chủ

nhiệm được xem là “linh hồn của lớp học, là người cố vấn đáng tin cậy dẫn dắt, định hướng, giúp học sinh vươn lên tự hoàn thiện năng lực và nhân cách” Trong

bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, khi vai trò của người giáo viên có

sự thay đổi căn bản, từ chỗ là “người truyền thụ tri thức” sang đóng vai trò củangười trọng tài, cố vấn cho hoạt động nhận thức của học sinh thì vai trò của giáoviên chủ nhiệm có những sự thay đổi căn bản Giáo viên chủ nhiệm trở thànhngười chịu trách nhiệm chính trong “phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩmchất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu định hướng nghềnghiệp cho học sinh” Chính vì thế vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp hết sứcquan trọng góp phần thực hiện mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông; theo dựthảo chương trình phổ thông mới sau năm 2015, Bộ GD&ĐT xác định: “Chươngtrình giáo dục phổ thông nhằm giúp học sinh phát triển khả năng vốn có của bảnthân, hình thành tính cách và thói quen, phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần”

Từ đó để thấy rằng, Với thời gian 4 tiết/ tuần, sự gần gũi, thân thiện giữa giáo viênchủ nhiệm và học sinh sẽ là điều kiện quan trọng để giáo viên chủ nhiệm phát hiện

và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội tại lớp chủ nhiệm

1.3 Vai trò của việc phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu vượt trội với việc hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực, góp phần định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Trước hết, về khái niệm, “phẩm chất” theo Từ điển Tiếng Việt định nghĩa là

“cái làm nên giá trị của người hay vật”, còn theo Chương trình giáo dục phổ thông,

“là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người; cùng với nănglực tạo nên nhân cách con người”, cũng có thể hiểu: khái niệm phẩm chất bao gồm

cả bình diện phẩm chất tâm lí và phẩm chất trí tuệ; “năng lực” được định nghĩalà

”1 Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt độngnào đó; 2 Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành mộtloại hoạt động nào đó với chất lượng cao” Năng lực (competency, có nguồn gốctiếng Latinh là "competentia") được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, nhưng nghĩathông dụng nhất là sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một côngviệc Nội hàm của khái niệm năng lực bao gồm các kiến thức, kĩ năng và thái độ

mà một cá nhân có thể hành động thành công/giải quyết thấu đáo một nhiệm vụtrong các tình huống mới Theo Chương trình giáo dục phổ thông, năng lực được

quan niệm là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức,

kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể; phẩm chất là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người; cùng với năng lực tạo nên nhân cách con người Như vậy, có thể

nói: phẩm chất được đánh giá bằng hành vi, còn năng lực được đánh giá bằng hiệuquả hoạt động

Theo đó, nội dung giáo dục được định hướng nhằm góp phần hình thành,phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung cho học sinh; đồng thời, thôngqua việc trang bị những kiến thức cốt lõi, kĩ năng cơ bản về các lĩnh vực nghệthuật, tập trung hình thành, phát triển năng lực thẩm mĩ và phát hiện, bồi dưỡngnăng khiếu nghệ thuật cho học sinh; giáo dục thái độ tôn trọng, khả năng kế thừa

và phát huy những giá trị văn hoá, nghệ thuật truyền thống của dân tộc trong quátrình hội nhập và giao lưu với thế giới, đáp ứng mục tiêu giáo dục hài hoà về đức,trí, thể, mĩ cho học sinh

Ngay từ bậc học mầm non, giáo dục nghệ thuật đã được chú trọngnhằm“giúp trẻ phát triển thể chất, tình cảm, hiểu biết thẩm mĩ, hình thành các yếu

tố đầu tiên của nhân cách, ” Đến bậc phổ thông, giáo dục nghệ thuật được thựchiện thông qua nhiều môn học, mà cốt lõi là môn Âm nhạc và môn Mĩ thuật Từlớp 10 đến lớp 12, học sinh được lựa chọn môn học thuộc nhóm môn công nghệ vànghệ thuật phù hợp với định hướng nghề nghiệp, sở thích và năng lực của bảnthân

Như vậy, có thể thấy trong Chương trình giáo dục phổ thông mới, giáo dụcnghệ thuật được xây dựng theo quan điểm tập trung phát triển ở học sinh năng lực

âm nhạc và mĩ thuật, biểu hiện của năng lực thẩm mĩ trong các lĩnh vực này thôngqua nội dung giáo dục với những kiến thức cơ bản, thiết thực; chú trọng thực hành;góp phần phát triển hài hoà đức, trí, thể, mĩ và định hướng nghề nghiệp cho họcsinh Nội dung giáo dục của chương trình được thiết kế theo hướng kết hợp giữađồng tâm với tuyến tính; thể hiện rõ đặc trưng nghệ thuật âm nhạc, mĩ thuật và bảnsắc văn hoá dân tộc; tích hợp cao ở các lớp học dưới, phân hoá dần ở các lớp học

trên, đồng thời “bảo đảm kết nối chặt chẽ giữa các lớp học, cấp học với nhau và liên thông với chương trình giáo dục mầm non, chương trình giáo dục nghề nghiệp

và chương trình giáo dục đại học” Mặt khác, cùng với việc chú trọng khai thác

tiềm năng- những yếu tố bên trong của con người, từ đó khơi gợi được tinh thần tựhọc, niềm đam mê khát vọng sáng tạo của mỗi học sinh mà đặc biệt là nuôi dưỡngtinh thần tự học và học tập suốt đời Đây là một trong những điểm nhấn quan trọng

và then chốt của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo hiện nay

Nói đến năng lực thẩm mĩ là nói tới cảm xúc thẩm mĩ là yếu tố tiền đề củanhận thức thẩm mĩ, thưởng thức thẩm mĩ và sáng tạo thẩm mĩ ; là nói tới tư duythẩm mĩ là nói tới một điều kiện cần thiết để con người lĩnh hội thế giới trong tínhhoàn chỉnh, phong phú và sinh động vốn có của nó, đồng thời để kiến tạo đời sốngtâm hồn cao đẹp, góp phần hình thành và phát triển khả năng “cảm thấy trực tiếp

mực thước chân chính để đo giá trị của các hiện tượng” để hình thành và hoànthiện nhân cách mà nhờ đó mà chủ thể khám phá được cái hay, cái đẹp của tácphẩm và ý nghĩa của đời sống Đó cũng là những vấn đề đòi hỏi phải có các giảipháp phù hợp nhằm đổi mới chất lượng giáo dục nghệ thuật trong nhà trường phổthông.

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Khái quát về thực trạng công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội của giáo viên chủ nhiệm Trường THPT Đô Lương 4

Trải qua gần 15 năm xây dựng và phát triển, phát huy truyền thống “Dạy tốt

- Học tốt”, chất lượng giáo dục toàn diện của trường THPT Đô Lương 4 ngày càngđược phát huy và khẳng định, trong đó công tác chăm lo bồi dưỡng đội ngũ nhàgiáo, đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi, chăm lo họcsinh thi đậu vào các trường Đại học – Cao đẳng là một trong những nhiệm vụ trọngtâm của nhà trường Vì vậy những năm gần đây, trường liên tục cải thiện về chấtlượng giáo dục toàn diện và chất lượng đội tuyển học sinh giỏi, giáo viên và họcsinh đã tạo được sự hứng khởi và niềm vui thực sự

Học sinh của trường cơ bản thuần nông, chăm chỉ, chuyên cần, tu dưỡng tốt,chịu khó học hỏi, biết vâng lời, quyết tâm cao, tràn đầy nhiệt huyết, sự sáng tạo,cầu thị sự tiến bộ và tỏa sáng Phụ huynh học sinh thuộc vùng hạ huyện, điều kiệnkinh tế khó khăn, nhiều người đi làm ăn xa nhưng hết sức chăm lo, tạo mọi điềukiện cho con em học tập, rèn luyện và tu dưỡng về mọi mặt, luôn theo dõi tìnhhình học tập của con em, thường xuyên liên hệ với nhà trường, giáo viên chủnhiệm để cập nhật tình hình học tập, nhất là quan tâm đến đạo đức, tư cách của họcsinh Tuy nhiên, sự quan tâm của phụ huynh đối với các em có năng khiếu vượttrội còn hạn chế Tâm lý của phụ huynh cũng như học sinh là hướng vào học tập trithức và lựa chọn nghề nghiệp theo xu hướng thời đại chứ không từ năng khiếu

Trường có quy mô 21 lớp học với đội ngũ 21 giáo viên chủ nhiệm lớp Cácgiáo viên được sắp xếp phù hợp tùy theo đặc điểm, năng lực học sinh đặc biệt lànăng lực môn học Thực hiện công tác đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục songsong với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi các môn văn hóa, thì việc phát hiện vàbồi dưỡng học sinh năng khiếu là một trong những nhiệm vụ không kém phầnquan trọng của ngành giáo dục nói chung, mỗi nhà trường nói riêng, nhất là tronggiai đoạn hiện nay công tác giáo dục toàn diện học sinh cả mặt về đạo đức, trí tuệ,thể chất, thẩm mỹ và kỹ năng cơ bản để hình thành nhân cách con người, hiểuđược cuộc sống và luôn biết vươn lên cái hoàn thiện: Chân- Thiện- Mỹ

2.2 Một số kết quả đã đạt được trong công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội của giáo viên chủ nhiệm Trường THPT Đô Lương 4

Trong những năm học gần đây, trường THPT Đô Lương 4 đã chú trọng đổimới công tác giảng dạy và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội các khối

lớp, từ khâu xây dựng kế hoạch đến thực hiện kế hoạch và cũng đã đạt được một

số kết quả đáng khích lệ

Nhiều học sinh qua quá trình phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu vượt trội đãphát huy khả năng của bản thân và đạt được những thành tích đáng kể Nhiều họcsinh đạt các thành tích trong các cuộc thi không những trong quy mô nhà trường

mà rộng hơn quy mô huyện, tỉnh : võ thuật, âm nhạc, dẫn chương trình, ngườimẫu, diễn viên…

2.3 Một số vấn đề đặt ra trong công tác công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội của giáo viên chủ nhiệm Trường THPT Đô Lương 4

Tuy nhiên, chúng ta không bằng lòng với kết quả đã có mà luôn cố gắngphấn đấu để có kết quả tốt hơn nữa trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu vượttrội Vai trò của người thầy đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện và bồi dưỡnghọc sinh có năng khiếu vượt trội Nếu học sinh có năng khiếu nổi trội, có tư chấtthông minh mà không được bồi dưỡng nâng cao thì không thể khơi gợi, phát triểnnhững tố chất sẵn có của các em, như vậy người thầy cũng chưa làm tròn nhiệm vụcủa mình Vì vậy, giáo viên chủ nhiệm cần chú ý để phát hiện và bồi dưỡng nhữnghọc sinh có năng khiếu.“Mỗi người đều là một thiên tài Nhưng nếu bạn đánh giámột con cá bằng khả năng trèo cây, cả đời nó sẽ tin rằng mình thật là ngu ngốc”(Albert Einstein) Nếu học sinh có năng khiếu nổi trội, có tư chất thông minh màkhông được bồi dưỡng nâng cao thì không thể khơi gợi, phát triển những tố chấtsẵn có của các em, như vậy người thầy cũng chưa làm tròn nhiệm vụ của mình

3 Một số giải pháp của giáo viên chủ nhiệm trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội tại trường THPT Đô Lương 4

3.1 Phát hiện học sinh có năng khiếu vượt trội tại trường THPT Đô Lương 4

Cần phải thừa nhận rằng, tài năng về mặt âm nhạc, mỹ thuật, múa, thể thao,văn học… đều ít nhiều chịu ảnh hưởng của yếu tố bẩm sinh Trên cơ sở học sinh

có năng khiếu thiên bẩm về mặt nào đó, nếu được phát hiện sớm và được bồidưỡng đúng cách thì năng khiếu bẩm sinh ở các em sẽ phát triển rất nhanh Giáoviên chủ nhiệm phát hiện một số dấu hiệu chứng tỏ học sinh có năng khiếu nhưsau:

Học sinh có năng khiếu về nhạc lý:

 Học sinh có hứng thú với nhịp điệu

 Học sinh ghi nhớ âm điệu tốt: Học sinh rất nhanh học thuộc được giai điệu của bài hát, đôi khi có thể sửa khi các bạn hát sai nhạc

 Phân biệt tốt giữa nhạc và các âm thanh khác

 Có thể sử dụng âm nhạc để miêu tả lại những trải nghiệm của mình

 Học sinh dễ hòa nhập với âm nhạc, thích nhảy, múa…

 Nếu học sinh có năng khiếu âm nhạc thì là tiền đề rất sớm cho nhiều bộ mônnghệ thuật khác nhau: vũ công, ca sĩ, người mẫu …

Học sinh có năng khiếu vận động:

 Học sinh có năng khiếu vận động có biểu hiện rất dễ nhận thấy là hiếu động,

tò mò hơn hẳn so với các bé cùng tuổi

 Trong các trò chơi vận động trẻ cũng thường tỏ ra trội hơn

 Học sinh có năng khiếu vận động cũng sẽ thích các hoạt động thể chất và hoạt động ngoài trời, lúc nào cũng tràn đầy năng lượng

 Khi lớn hơn một chút học sinh sẽ rất có ý thức về hình thể (đây là yếu tố quan trọng vì nhiều người trưởng thành cũng không hiểu được sự quan trọng của hình thể)

 Học sinh có khả năng phối hợp tốt và làm quên với nhịp điệu nhanh, nên nếuhọc sinh có khả năng vận động tốt hoàn toàn cũng có thể học nhanh các môn khiêu vũ, nhảy múa…

Học sinh có khả năng ngôn ngữ:

 Học sinh có năng khiếu về ngôn ngữ thường học nói nhanh hơn học sinh đồng tuổi, học sinh cũng có cách diễn đạt về một sự vật sự việc theo cách riêng của các em hết sức thú vị mà người lớn không ngờ đến

 Học sinh liên tục đặt câu hỏi về những vấn đề trong cuộc sống

 Với những học sinh có khả năng ngôn ngữ linh hoạt có thể rèn luyện và pháttriển khả năng làm dẫn chương trình, hùng biện…

 Cũng với khả năng ngôn ngữ trên, nếu học sinh giàu cảm xúc và thích hóa thân thành các nhân vật khác ngoài bản thân thì học sinh có năng khiếu kịch…Học sinh có năng khiếu hội họa:

 Học sinh có năng khiếu hội họa có thể vẽ mọi nơi mọi lúc và luôn thử vẽ trên các chất liệu mới

 Trí tưởng tượng của học sinh có năng khiếu hội họa rất cao, thích khám phá…

 Học sinh yêu thích thiên nhiên, yêu thích dã ngoại

 Những bức tranh của học sinh có độ hài hòa về màu sắc rất sớm

3.1 Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội của giáo

viên chủ nhiệm

Khi bắt đầu nhận lớp chủ nhiêm theo sự phân công của nhà trường, giáoviên chủ nhiệm cần tiến hành việc điều tra đặc điểm tình hình lớp tới từng học sinhbằng việc soạn một biểu mẫu điều tra để học sinh trình bày đặc điểm tình hình củariêng mình theo mẫu Phiếu điều tra này có nhiều nội dung, song có một số nội

dung rất quan trọng, không thể thiếu giúp phát hiện các học sinh có năng khiếuvượt trội:

+ Sở trường năng lực, năng khiếu của bản thân ( Chú ý đến những năngkhiếu múa, hát, đóng kịch, ngâm thơ, kể chuyện, thể dục thê thao, dẫn chươngtrình, hài hước )

+ Nghề nghiệp của gia đình ( Chú ý những gia đình có nghề làm nghệ thuật,thủ công mĩ nghệ, )

+ Truyền thống hoạt động phong trào của gia đình

Sau đó giáo viên chủ nhiệm làm công việc thống kê kết quả trả lời của họcsinh theo những mục đích khác nhau, trong đó có mục đích nhằm phát triển cácnăng khiếu vượt trội

Việc điều tra này có tác dụng giúp giáo viên chủ nhiệm nắm được khả năngtiềm tàng của lớp mình về năng khiếu vượt trội của các em Để từ đó có cơ sở rènluyện, phát huy, khai thác khi có dịp Thực tế việc điều tra của tôi cho thấy không

có một tập thể học sinh nào mà lại không có nhân tố tiềm năng, có năng khiếu vượttrội để phát triển bản thân Đối tượng chúng ta phải giáo dục là các em học sinhcủa thế kỉ XXI, không phải là các sĩ tử của thời cụ Khổng Tử, Mạnh Tử Bởi vậygiáo viên chủ nhiệm cũng phải là những con người năng động của thời đại mới Cónhư vậy chúng ta mới có thể hiểu được tâm lý của các em, mong muốn của các em,

từ đó có những tư vấn phù hợp, hợp lý, hiệu quả Chúng ta vẫn giữ vững quanniệm “Tiên học lễ, hậu học văn”, trước hết học làm người sau đó mới học chữ.Giáo viên chủ nhiệm và gia đình cần đưa tới cho các em một niềm tin, một hi vọngtrong một xã hội có nhiều biến động và nhiều thước đo giá trị như bây giờ Các em

có nhiều con đường để lập thân, lập nghiệp mà không nhất thiết phải theo conđường đại học Các em có thể làm nhiều việc khác nhau, thu nhập khác nhaunhưng các em phải luôn là người tử tế, tử tế trong công việc mình làm, tử tế vớibản thân (bao hàm cả việc thành thật với chính mình), tử tế với mọi người, tử tếvới chính những gì mà mình đang có Hạnh phúc đối với người giáo viên rất giản

dị, đó có thể chỉ là câu chào nho nhỏ của các em khi thầy cô đi qua, đó có có thể làánh mắt chăm chú, say mê khi thầy cô giảng bài, đó là tiếng cười nói đầy hăm hở,nhiệt huyết của các em khi trở lại trường lấy bằng tốt nghiệp Là một giáo viên chủnhiệm, có lẽ ai cũng mong các em có thể hiểu được điều đó

Giáo viên chủ nhiệm xây dựng kế hoạch phát hiện và bồi dưỡng học sinh cónăng khiếu vượt trội theo các bước sau:

Bước 1: Tìm hiểu đối tượng học sinh

Bước 2: Xác định các học sinh có năng khiếu vượt trội

Bước 3: Xác định các hoạt động học tập để phát hiện và bồi dưỡng học sinh có

năng khiếu vượt trội

Bước 4: Lựa chọn phương pháp và đánh giá học sinh

Bước 5: Xây dựng bản kế hoạch dạy học

3.2 Bồi dưỡng học sinh có năng khiếu vượt trội thông qua các hoạt động

dạy học của giáo viên chủ nhiệm

3.2.1. Tích cực thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học

Xây dựng kế hoạch bài học theo hướng tăng cường và phát huy tính chủ động,tích cực, tự học của học sinh thông qua việc thiết kế tiến trình dạy học thành

các hoạt động học để thực hiện cả ở trên lớp và ngoài lớp học Năng lực được hình

thành và phát triển trong hoạt động và đó là cơ sở quan trọng cho sự phát triểnnăng khiếu vượt trội của học sinh Vì vậy, việc thiết kế tiến trình dạy học căn cứtrên lô gich của tâm lí học hoạt động nhận thức và tâm lí học phát triển của học

sinh có ý nghĩa quan trọng nhằm đáp ứng quan điểm dạy học từ học sinh, bằng học sinh và vì học sinh Chú trọng rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học, tự

nghiên cứu để tiếp nhận và vận dụng kiến thức mới thông qua giải quyết nhiệm vụhọc tập đặt ra trong bài học và chuyên đề học tập; cân đối thời gian trong lớp vàngoài lớp nhằm tạo điều kiện khích lệ học sinh luyện tập, thực hành, trình diễn,trình bày, thảo luận, bảo vệ kết quả học tập của mình; giáo viên tổng hợp, nhận xét,đánh giá, kết luận để học sinh tiếp nhận và vận dụng.Căn cứ chương trình mônhọc, cấp học, tính chất và qui mô bài học, chủ đề và chuyên đề học tập, tiếp tụctriển khai thực hiện hiệu quả việc sử dụng di sản văn hóa trong tổ chức dạy họcliên môn và các hoạt động giáo dục học theo Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 của liên Bộ GDĐT, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịchSân khấu khóa tác phẩm văn học là một trong những hình thức dạy học đadạng được áp dụng tại trường THPT Đô Lương 4 trong nhiều năm trở lại đây Hoạtđộng này được tổ chức nhằm khơi dậy trong các em học sinh tình yêu đối với tácphẩm văn chương, đồng thời tạo ra một sân chơi để các em học sinh thỏa sức sángtạo Có một nhà văn từng nói: “Văn là người Học văn là để học làm người Làmngười hơn muôn loài ở chỗ có cảm xúc, biết yêu thương cái đẹp, ghét chê cái xấu,cảm thông chia sẻ, biết rơi lệ trước nổi đau, biết cười trong cuộc sống…” Nhưnglàm thế nào để học sinh có thể cảm được những cái hay, cái đẹp trong môn Ngữvăn? Làm thế nào để các em yêu thích môn Ngữ văn trong bối cảnh xã hội hiện đạingày nay? Đó là điều mà các thầy cô trong tổ bộ môn nói chung và một giáo viênchủ nhiệm đồng thời là giáo viên dạy văn luôn trăn trở để áp dụng vào lớp chủnhiệm

Những năm học trước, phương pháp “Sân khấu hóa tác phẩm văn học” đã đượctôi áp dụng trong một số tiết học văn bản mang lại hiệu quả cao trong việc giúphọc sinh chủ động tìm hiểu nội dung tác phẩm đồng thời phát triển năng khiếuvượt trội của các em Tháng 9 năm 2020, trong Hội thảo chuyên đề: “Đổi mới,sáng tạo trong dạy học” trường THPT Đô Lương 4, phương pháp: “sân khấu hóatác phẩm văn học” được đưa ra trao đổi, phân tích về tính khả thi trong dạy học

môn Ngữ văn Phương pháp này giúp học sinh chủ động tiếp cận văn bản, thâmnhập vào thế giới của tác phẩm để cảm nhận về các nhân vật và chi tiết trong tácphẩm sau đó tái hiện trên sân khấu lớp học Ngoài ra học sinh còn được tự mìnhsáng tạo trong cách diễn xuất làm sao để diễn tả được sâu sắc tính cách, nội tâmcủa nhân vật mình đóng vai Với những học sinh không tham gia diễn xuất cũngcần đọc văn bản thật kĩ và cảm nhận về nhân vật trong tác phẩm để đối chiếu vớihình ảnh nhân vật được tái hiện trên sân khấu lớp học và đưa ra nhận xét của mình.

Từ đó tiết học thực sự gây được hứng thú cho nhiều đối tượng học sinh để các emhọc tập hiệu quả hơn

Tại lớp chủ nhiệm, việc đưa tác phẩm văn học lên sân khấu đã được thực hiện

có nề nếp, hiệu quả Các tác phẩm ngữ văn, trích đoạn văn học trong chương trìnhnhư Chí Phèo, Vợ Nhặt, Nỗi oan Thị Mầu, Số Đỏ đã được sân khấu hóa vớinhững góc nhìn, cách tiếp cận phong phú, sinh động Trực tiếp vào vai Thị Mầutrong tiểu phẩm "Thị Mầu ngoại truyện" bạn Đặng Thị Hoa, học sinh lớp 11B dotôi chủ nhiệm đã chia sẻ cảm nhận của mình: “Theo em, sân khấu hóa các tácphẩm ngữ văn, trích đoạn văn học là một cách học hay, lôi cuốn người học Bởikhi được hóa thân vào nhân vật trong tác phẩm văn học, chúng em tự phân tích,đánh giá, suy nghĩ về tâm lý nhân vật, bối cảnh, diễn biến câu chuyện, qua đó cảmnhận sâu sắc về tác phẩm văn học nói chung và từng nhân vật nói riêng”

Thay vì cho học sinh đọc tác phẩm ngữ văn, thảo luận, trao đổi tôi đã chohọc sinh được học tập theo từng nhóm, chuẩn bị một cách kỹ lưỡng để “hóa thân”vào nhân vật trong các tác phẩm thuộc chương trình giảng dạy Phương pháp nàygiúp học sinh chủ động tiếp cận văn bản, thâm nhập vào thế giới của tác phẩm đểcảm nhận về các nhân vật và chi tiết trong tác phẩm sau đó tái hiện trên sân khấulớp học Ngoài ra học sinh còn được tự mình sáng tạo trong cách diễn xuất làm sao

để diễn tả được sâu sắc tính cách, nội tâm của nhân vật mình đóng vai Với nhữnghọc sinh không tham gia diễn xuất cũng cần đọc văn bản thật kĩ và cảm nhận vềnhân vật trong tác phẩm để đối chiếu với hình ảnh nhân vật được tái hiện trên sânkhấu lớp học và đưa ra nhận xét của mình Từ đó, các tiết học ngoại khóa theo hìnhthức sân khấu đã thực sự tạo được hứng thú cho đại đa số học sinh để các em họctập có hiệu quả Phương pháp học này cũng góp phần xây dựng ở các bạn học sinhthói quen đọc sách đề hiểu tác phẩm nhiều hơn

Tìm hiểu được biết, để việc “sân khấu hóa các tác phẩm văn học” có hiệu quảthiết thực, nhiều cơ sở giáo dục đã phát huy tối đa vai trò, trách nhiệm của đội ngũgiáo viên Ngữ văn Các thầy cô đóng vai trò cốt lõi trong xác định mục đích, nộidung và phương pháp đọc hiểu tác phẩm; xác định cách thức sân khấu hóa (kịch,hát, múa); lựa chọn tác phẩm, xác định phân đoạn và nhân vật rồi dự kiến kếhoạch Việc lựa chọn tác phẩm ngữ văn, trích đoạn văn học để đưa lên sân khấucần có sự chọn lọc để bảo đảm tính giáo dục, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh;

và nhất là hạn chế những tình huống “nhạy cảm”, những chi tiết có nguy cơ hiểulệch lạc, hiểu không đúng Sau khi được phê duyệt, giáo viên cùng học trò tổ

chức thực hiện trên cơ sở thực tế của lớp, chọn cách làm phù hợp, tránh lãng phíthời gian, công sức, chi phí Tổ chức các buổi học ngoại khóa sân khấu hóa tácphẩm ngữ văn cũng được thực hiện có chọn lọc, tránh làm theo phong trào, dàntrải.

Thực tế cho thấy, quá trình nhập vai vào nhân vật, các em học sinh cũng gặpkhông ít khó khăn, đôi khi còn có sự mâu thuẫn giữa tính cách của học sinh vớitính cách của nhân vật; điều này thường làm cho các em không hiểu hết được đặcđiểm của nhân vật Khi đó, học sinh sẽ trao đổi, thảo luận với giáo viên Quá trìnhnày cũng giúp các em hiểu rõ hơn về nhân vật của mình tái hiện, đây cũng là mộtlần khắc sâu kiến thức rất hiệu quả Cùng với đó, phương pháp “sân khấu hóa tácphẩm văn học” cũng làm tăng tính đoàn kết và hợp tác giúp đỡ lẫn nhau trong họctập Các em biết tự phân công nhiệm vụ, có trách nhiệm với mỗi phần việc đượcgiao; từ đó hình thành thói quen làm việc theo nhóm

Phát huy được tính sáng tạo và phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh, phươngpháp “sân khấu hóa tác phẩm văn học” là một trong những phương pháp giảngdạy hiệu quả giúp nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn Đồng thời gópphần bồi dưỡng nhân cách thế hệ trẻ, hướng các em học sinh đến những giá trịchân thiện mỹ Đặc biệt góp phần không nhỏ trong việc phát hiện và bồi dưỡnghọc sinh có năng khiếu vượt trội tại lớp chủ nhiệm

3.2.2 Tích hợp giáo dục theo chủ đề và kết nối hệ thống loại hình

Với định hướng dạy học giúp học sinh phát triển khả năng huy động tổnghợp kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết có hiệu quảcác vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, được thực hiện ngay trong quá trìnhlĩnh hội tri thức và rèn luyện kĩ năng, việc dạy học tích hợp là một xu thế có nhiềutriển vọng trong giáo dục hiện đại

Để hình thành và phát triển năng lực thẩm mĩ cho học sinh, cần đặt giáo dụcnghệ thuật trong mối tương quan hệ thống và đồng bộ của loại hình văn học nghệthuật (bao gồm Âm nhạc, Mĩ thuật và Văn học) Văn học có khả năng khơi gợi tìnhcảm đạo đức nhân văn của con người, thông qua sự đồng điệu giúp con người nhậnthức được ý nghĩa sâu xa của giá trị Chân - Thiện - Mĩ và tình yêu cuộc sống Ngữvăn là môn học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12 Trong tác phẩm văn học, những hìnhảnh, nhịp điệu, tiết tấu ngôn ngôn ngữ thông qua các lớp nghĩa tiềm ẩn và hàmngôn của Tiếng Việt là những yếu tố cốt lõi mang tính đặc thù của hình tượng vănhọc, cho nên việc khai thác hiệu quả các yếu tố nghệ thuật của tác phẩm trong quátrình dạy học Ngữ văn theo hướng tích hợp vừa góp phần hình thành và phát triểnnăng lực văn học - một biểu hiện của năng lực thẩm mĩ; đồng thời vừa tạo ra hiệuứng “cộng hưởng” nhằm bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm để học sinh phát triển vềtâm hồn và hoàn thiện nhân cách

Thực tiễn triển khai đổi mới giáo dục thời gian qua cho thấy: việc dạy họcliên môn, tích hợp theo chủ đề đã có những kết quả đáng ghi nhận Hoạt động của