Tổ chức các hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương thông qua chủ đề “phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật

Hóa học là một bộ môn khoa học tự nhiên gắn với thực nghiệm, việc dạy học hóa học gắn với các hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ góp phần thực hiện nguyên lí giáo dục: “học đi đôi với hành

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lí do chọn đề tài

Thế kỉ XXI là thế kỉ của nền kinh tế tri thức, thế kỉ mà tri thức và kĩ năng của con người được coi là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội Nhằm đào tạo được những người lao động mới có khả năng vận dụng linh hoạt các kĩ năng và năng lực vào thực tiễn cuộc sống để giải quyết được những nhiệm vụ đất nước đặt ra

Thực hiện nghị quyết số số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 hội nghị trung ương

8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đào tạo Thực hiện chủ trương đổi mới đồng bộ hình thức dạy học, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục; để tăng cường việc gắn liền dạy học trong nhà trường với thực tiễn cuộc sống và góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học phổ thông

Thực hiện công văn số 323/DATHPT2 – ĐTBD ngày 16/11/2017 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường gắn với thực tiễn sản xuất kinh doanh ở địa phương

Hóa học là một bộ môn khoa học tự nhiên gắn với thực nghiệm, việc dạy học hóa học gắn với các hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ góp phần thực hiện

nguyên lí giáo dục: “học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn”

Tuy nhiên, việc dạy học gắn với các hoạt động sản xuất kinh doanh tại các địa phương chưa được chú trọng đúng mức Trong sách giáo khoa, tài liệu tham khảo bộ môn Hóa học, trong các đề thi, nội dung các bài tập liên quan thí nghiệm thực tiễn còn ít và chưa phong phú Học sinh học trên lớp nhưng không biết liên hệ thực tiễn, không biết tại địa phương mình có mô hình sản xuất kinh doanh như thế nào

Xuất phát từ thực tiễn trên kết hợp tình hình thực tế giảng dạy môn Hóa học

11 tôi lựa chọn đề tài: Tổ chức các hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương thông qua chủ đề “phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật”

II Nhiệm vụ của sáng kiến kinh nghiệm

- Phân tích mục tiêu, nội dung dạy học qua chủ đề : “Phân bón hóa học” (Hóa học 11)

- Nghiên cứu các hình thức trải nghiệm thực tiễn, xây dựng và sử dụng phiếu điều tra

- Thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học gắn sản xuất kinh doanh tại địa

phương qua chủ đề : “Phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật”

- Tham quan tìm hiểu các cơ sở sản xuất kinh doanh tại địa phương

- Thực nghiệm sư phạm

III Phương pháp nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lí luận về hoạt động sản xuất kinh doanh

- Thông qua nghiên cứu và áp dụng trong quá trình giảng dạy môn Hóa học tại trường THPT Quỳnh Lưu 2

- Nghiên cứu các phương pháp và cách thức lồng ghép nội dung tổ chức các hoạt động sản xuất kinh doanh

- Thiết kế các giáo án thực nghiệm

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra, đánh giá tính khả thi và tính hiệu quả của các dự án học tập đã xây dựng

- Kết luận và đề xuất

- Tham khảo các tài liệu về sáng kiến kinh nghiệm

- Các tài liệu tập huấn và BDTX có liên quan

- Mạng Internet

PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Khái niệm về hoạt động sản xuất kinh doanh

Hoạt động sản xuất, kinh doanh được hiểu như là quá trình tiến hành các công đoạn từ việc khai thác sử dụng các nguồn lực sẵn có trong nền kinh tế để sản xuất ra các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ nhằm cung cấp cho nhu cầu thị trường và thu được lợi nhuận của tất cả các doanh nghiệp, các đơn vị sản xuất kinh doanh hoạt động trong nền kinh tế thị trường dù là hình thức sở hữu nào (Doanh nghiệp Nhà Nước, doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, )

1.2 Một số loại hình hoạt động sản xuất, kinh doanh

- Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nông nghiệp

- Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong công nghiệp

- Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong các dịch vụ khách sạn du lịch

- Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực tài chính tiền tệ

1.3 Ý nghĩa của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với hoạt động giáo dục, dạy học ở trường phổ thông

1.3.1 Vai trò của hoạt động sản xuất, kinh doanh đối với quá trình dạy học

- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh

- Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức

- Kích thích hứng thú nhận thức của học sinh

- Phát triển trí tuệ của học sinh

- Giáo dục nhân cách học sinh

1.3.2 Góp phần phát triển một số kỹ năng mềm ở học sinh

- Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng lắng nghe tích cực

- Kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng

- Kỹ năng hợp tác

- Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm

- Kỹ năng quản lí thời gian

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin

- Tạo điều kiện tổ chức quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh một

cách hợp lý

1.4 Những yêu cầu về dạy học nhà trường gắn với sản xuất kinh doanh

1.4.1 Đảm bảo mục tiêu của dạy học và mục tiêu sản xuất kinh doanh

Mục tiêu dạy học và mục tiêu của hoạt động sản xuất kinh doanh có mối liên

hệ chặt chẽ với nhau thông qua sơ đồ sau

Dựa vào sơ đồ ta có thể thấy dạy học thông qua hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương là quá trình kết nối của mô hình của dạy học STEM và dạy học trải nghiệm, dạy học dự án Tùy thuộc vào đối tượng, mục tiêu dạy học và yêu cầu của hoạt động sản xuất tại địa phương giáo viên có thể thiết kế phương pháp dạy học phù hợp

1.4.2 Xác định nội dung và thực hiện các bước chuẩn bị

1.4.2.1 Nội dung liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh

- Giáo viên cần cân nhắc những yêu cầu đã được xác định những yêu cầu

này càng được nêu chi tiết, trình bày đơn giản càng giúp học sinh nhận biết rõ nhiệm vụ cần thực hiện

- Giáo viên cần lưu ý về thời gian học sinh có thể làm việc tại địa điểm sản

xuất, kinh doanh để đưa ra các yêu cầu về nội dung cho phù hợp

- Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước các thông tin liên quan

tới cơ sở sản xuất, kinh doanh; khi làm việc với cơ sở sản xuất, kinh doanh, học sinh sẽ trao đổi, quan sát, so sánh những gì thu thập được với thực tế sản xuất từ đó

có sự hiểu biết sâu sắc hơn về hoạt động sản xuất, kinh doanh

- Giáo viên phải tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh trước khi đưa học sinh

tiếp cận chúng để có thể hỗ trợ học sinh khi cần Việc học sinh tìm hiểu được những thông tin bổ sung, thông tin “lạ” về cơ sở sản xuất, kinh doanh sẽ đem lại niềm vui, sự phấn khởi cho học sinh, kích thích tính tò mò, ham hiểu biết của học sinh, tạo thuận lợi cho những lần nghiên cứu tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh tiếp theo

TÌM TÒI, KHÁM PHÁ PHÁT HIỆN VẤN ĐỀ

GIẢI THÍCH, CẢI THIỆN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1.4.2.2 Hoạt động làm việc tại cơ sở sản xuất, kinh doanh cần tiến hành theo những bước cụ thể

- Công việc chuẩn bị

+ Dự kiến được nội dung công việc, hình dung được tiến trình hoạt động + Dự kiến những phương tiện gì cần cho hoạt động

+ Dự kiến sẽ giao những nhiệm vụ gì cho đối tượng nào, thời gian phải hoàn thành là bao lâu

+ Bản thân giáo viên sẽ làm những việc gì để thể hiện sự tương tác tích cực giữa thầy và trò

Về phía học sinh, khi được giao nhiệm vụ các em cần chủ động bàn bạc cách thực hiện trong tập thể lớp, chỉ ra được những việc phải làm, phân công rõ ràng, đúng người, đúng việc Tuy vậy, giáo viên vẫn phải có sự quan tâm, theo dõi, giúp

đỡ, nhắc nhở học sinh hoàn thành công việc chuẩn bị

- Tiến hành hoạt động tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

+ Sắp xếp một qui trình tiến hành hợp lí, phù hợp với khả năng của học sinh + Các công việc cụ thể khi học sinh tìm thông tin về các đối tượng, sự vật chứa đựng trong quá trình sản xuất, kinh doanh liên quan đến nội dung bài học (ghi chép, lấy mẫu vật, chụp ảnh, vẽ lại,…)

+ Trao đổi để phân tích các hiện tượng sự vật, giải thích, liên hệ,… nêu nhận xét của cá nhân, nhóm,… đến lựa chọn cách trình bày thông tin, mẫu vật, viết báo cáo

Trong bước tiến hành hoạt động, học sinh hoàn toàn làm chủ, tự quản điều khiển hoạt động Giáo viên chỉ là người tham dự, quan sát và chỉ xuất hiện khi thật cần thiết

- Kết thúc hoạt động

+ Bước này cũng do học sinh hoàn toàn làm chủ

+ Có nhiều cách kết thúc: Có thể tập hợp học sinh, yêu cầu đại diện nhóm nêu cảm nghĩ về buổi làm việc tại cơ sở sản xuất, kinh doanh, tổ chức cho học sinh tham gia làm vệ sinh,…

- Đánh giá kết quả hoạt động

+ Nhận xét chung về ý thức tham gia mọi thành viên trong tập thể

+ Viết thu hoạch sau hoạt động nhằm tìm hiểu mức độ nhận thức vấn đề của học sinh

+ Bằng câu hỏi trắc nghiệm để đánh giá thái độ của học sinh về một vấn đề nào đó của hoạt động

+ Thông qua sản phẩm hoạt động

Nói chung, nếu giáo viên thực hiện và vận dụng theo quy trình hợp lí thì hoạt động sẽ đạt được những kết quả cụ thể, sẽ tạo được hứng thú cho học sinh, giúp các em có thêm hiểu biết và kinh nghiệm

1.4.2.3 Phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm

- Phải luôn đề cao vai trò hoạt động chủ động, tích cực của học sinh

- Giáo viên luôn tạo điều kiện tối đa để học sinh được tham gia vào các hoạt

động với cơ sở sản xuất kinh doanh, giúp em tìm tòi, khám phá, liên hệ kiến thức

đã có để giải thích các sự vật, hiện tượng đó

- Giáo viên giao nhiệm vụ rõ ràng, hướng dẫn cụ thể chi tiết để học sinh biết

cách làm việc với cơ sở sản xuất, kinh doanh

- Trong quá trình làm việc với cơ sở sản xuất, kinh doanh, các em được áp

dụng những kiến thức, sự hiểu biết của cá nhân để nhận biết các sự vật, hiện tượng gắn bó với cơ sở sản xuất, kinh doanh, các em được trải nghiệm với những tình huống đã từng xảy ra tại nơi có cơ sở sản xuất, kinh doanh, có thể chỉ là tình huống được dựng lại, được mô tả lại nhưng nó tác động mạnh tới tâm tư, tình cảm của các

em

- Khi các em được tự tìm hiểu về cơ sở sản xuất, kinh doanh, được quan sát,

nhận xét mà không chỉ nghe nói về cơ sở sản xuất sẽ giúp các em được trải nghiệm qua các tình huống thực tế Điều đó thường giúp học sinh có được thái độ tình cảm chân thực, đúng đắn với hoạt động sản xuất, kinh doanh Mặt khác được trải nghiệm qua các tình huống thực tế sẽ giúp các em phát triển tốt hơn một số kỹ năng sống như đã nêu trên

1.4.2.4 Kết hợp đa dạng các hình thức tổ chức thực hiện

- Tại mỗi địa phương đều có những cơ sở sản xuất, kinh doanh dù lớn hay

nhỏ Vì vậy khi sử dụng cơ sở sản xuất, kinh doanh để dạy học, có thể tổ chức nhiều hình thức tiếp cận:

+ Cho học sinh trực tiếp quan sát hoạt động sản xuất, kinh doanh

+ Dùng các giác quan để tìm hiểu, dùng máy ảnh, máy quay phim ghi lại hình ảnh cơ sở sản xuất, kinh doanh

+ Cho các em tiếp xúc qua phim, ảnh nếu không có điều kiện đưa học sinh tới nơi có cơ sở sản xuất, kinh doanh

- Bên cạnh việc dạy học các môn học với các cơ sở sản xuất, kinh doanh,

nhà trường phổ thông cần tổ chức nhiều loại hình hoạt động tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh ngay trong khuôn viên nhà trường:

+ Tổ chức sinh hoạt chuyên đề tìm hiểu cơ sở sản xuất, kinh doanh

+ Tổ chức triển lãm về sản xuất, kinh doanh ở địa phương…

+ Tổ chức thăm quan những địa điểm có cơ sở sản xuất, kinh doanh ngay tại địa phương trường đóng hoặc các cơ sở sản xuất, kinh doanh lớn trong nước, quốc tế khi có điều kiện

1.5 Cơ sở của việc vận dụng tổ chức các hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương trong bài “ Phân bón hóa học” (Hóa học 11)

- Phạm vi kiến thức: Kiến thức về các loại phân bón, tính chất và những ứng dụng của phân bón đối với từng loại cây trồng; những tác động đến môi trường và sức khỏe con người từ việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lí

- Tình huống triển khai: Nhiều vụ ngộ độc thực phẩm, nhiều sản phẩm nông sản trên thị trường hiện nay tồn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật còn nhiều Người sản xuất chưa ý thức được việc sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lí trong sản xuất Quỳnh Văn và Quỳnh Bảng là hai vùng trọng điểm trồng rau cung cấp cho nhiều nơi khác nhau, tuy nhiên vấn đề sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật còn tự phát, chưa quan tâm đến vấn đề an toàn cho môi trường và người sử dụng Trường THPT Quỳnh Lưu 2 có học sinh ở hai vùng này chiếm đa số Thông qua dự án này, giáo viên mong muốn học sinh có một trải nghiệm thực sự về thực trạng sử dụng phân bón hóa học tại địa phương, đặc biệt ở hai vùng Quỳnh Văn và Quỳnh Bảng từ đó có ý thức hơn trong việc sử dụng và bảo vệ môi trường Đặc biệt học sinh tìm hiểu một số cơ sở sản xuất rau củ theo công nghệ hiện đại tại 1 số vùng trọng điểm trên địa bàn Từ đó có cái nhìn tổng quan về sự phát triển nông nghiệp theo mô hình truyền thống và mô hình hiện đại

Với các em học sinh được lớn lên và hàng ngày chứng kiến sự phát triển các nghành nông nghiệp của địa phương, các em rất muốn khẳng định sự hiểu biết thực

tế của bản thân nhất là hiểu biết về những vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống Đồng thời, với sự phát triển mạnh của CNTT, các em đã có khả năng khai thác, ứng dụng để phục vụ cho nhiệm vụ học tập

Từ những phân tích trên, có thể thấy hình thức tổ chức các hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương bằng nhiều hình thức như dạy học

trải nghiệm, dạy học dự án có khả năng ứng dụng cao trong bài 12 – Phân bón hóa học (Hóa học 11)

II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

2.1 Về thực trạng dạy và học theo hình thức tổ chức các hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương

Để tìm hiểu về thực trạng dạy học môn hóa học phổ thông theo hình thức tổ chức các hoạt động dạy học gắn với sản xuất kinh doanh tại địa phương, tôi đã tiến

hành điều tra 59 giáo viên môn Hóa học (Nội dung phiếu điều tra trình bày trong Phụ lục 1) và 124 HS ở ba trường THPT trên địa bàn đầu năm học 2020 – 2021 (Nội dung phiếu điều tra trình bày trong Phụ lục 2) Kết quả thu được như sau:

Khảo sát giáo viên Khảo sát học sinh

Mức độ quan tâm

Số lượng Tỉ lệ Nội dung khảo sát Kết quả Không quan tâm 2 3,4%

Em có muốn biết vai trò của Hóa học trong đời sống hàng ngày không?

Rất muốn: 104 Muốn: 18 Không muốn: 2 Mới chỉ nghe nói

Em có sử dụng kiến thức Hóa học trong đời sống hàng này không?

Thường xuyên: 3 Thỉnh thoảng: 50 Không: 71

Rất muốn tìm

hiểu 24 40,7%

Theo em, kỹ năng vận dụng kiến thức Hóa học vào đời sống hàng ngày có quan trọng không?

Rất quan trọng: 20 Quan trọng: 30

Ít quan trọng: 38 Không quan trọng:

36 Đang tìm hiểu 10 16,9%

Có bao giờ em tự nghiên cứu về các kiến thức hóa học liên quan thực tiễn

không?

Thường xuyên: 3 Thỉnh thoảng: 50 Không: 71

Đang nghiên cứu 1 1,7%

Em có thích tự mình khám phá các kiến thức liên quan

đến thực tiễn?

Rất thích: 56 Thích: 46 Bình thường: 17 Không: 5 Đang dạy dự án

hoặc trải nghiệm,

STEM

2 3,4%

Em có thích trải nghiệm kiến thức hóa học liên quan thực tiễn cùng với bạn bè?

Rất thích: 107 Không thích: 17 Dạy học theo hình

mình?

Rất thích: 120 Không thích: 4

Như vậy có thể thấy dạy học theo hình thức gắn với hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương đang là một vấn đề rất mới cần được triển khai và nhân rộng

mô hình đến giáo viên các trường đặc biệt trong bộ môn hóa học vì tính ưu việt của

nó Bên cạnh đó số giáo viên có nguyện vọng tìm hiểu chiếm tỉ lệ lớn đây là những

cơ sở quan trọng cho việc đưa dạy học trải nghiệm, dạy học dự án theo hình thức

tổ chức lồng ghép các hoạt động liên quan đến sản xuất kinh doanh tại địa phương vào giảng dạy ở các trường học

Học sinh có nhiều em còn hoang mang không biết học hóa để làm gì, các em chưa thấy được những ứng dụng của hóa học Điều này cũng một phần do cách dạy của giáo viên còn nặng về lý thuyết chủ yếu thiên về dạy giải bài tập, ít chú trọng đến thực hành, trải nghiệm nên làm cho học sinh thấy nhàm chán Hầu hết học sinh

đều có mong muốn GV bổ sung thêm những kiến thức thực tiễn để giờ học trở nên thú vị và ý nghĩa hơn Đặc biệt các hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương nơi các em sinh sống diễn ra hàng ngày nhưng lại bị lãng quên khiến việc dạy học gắn với thực tiễn không còn ý nghĩa Các em không biết mình học để làm gì, ứng dụng được gì? Và kết quả điều tra cho thấy hầu hết các em đều mong muốn được học, trải nghiệm kiến thức hóa học liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương

2 2 Về sách giáo khoa và tài liệu tham khảo

2.2.1 Về sách giáo khoa

Thứ nhất, SGK hiện hành còn nặng về lý thuyết, tính toán, nhiều bài thực

hành trùng lặp, xa rời với thực tiễn Nội dung hóa học gắn với các vấn đề thực tiễn còn ít Qua nhiều năm giảng dạy và sử dụng SGK Hóa Học 11 tôi nhận thấy xuất hiện các bài tập thực tiễn nhưng số lượng còn rất ít so với kiến thức thực tế mà các

em được học Cụ thể: Chương 2: 3/37; 9/62 Chương 3: 4/83 Chương 4: 4/91; 2/95; 4/95; 5/116; 4/123 Chương 7: 4/169, trong đó nội dung câu hỏi còn chung chung, số liệu còn cũ, chưa mang tính thời sự Trong khi đó với chương trình hóa học 11, có thể tiến hành các hoạt động trải nghiệm gắn với hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương như:

- Thuốc thử pH, thuốc thử môi trường từ rau, củ quả trái cây

- Phân bón hóa học, thuốc trừ sâu với sức khỏe cộng đồng, dự án rau sạch

- Thăm quan mô hình sản xuất công nghiệp chất lượng cao tại địa phương Qua phân tích ta thấy các vấn đề thực tiễn rất phong phú, đa dạng có thể giải thích được nhiều hiện tượng trong cuộc sống và áp dụng đơn giản trong thực tiễn

Thứ hai, tính giáo dục của môn hóa thông qua lượng bài tập thực tế trong

SGK cũng chưa thực sự nổi bật Chủ yếu đưa ra mặt tích cực còn về tác động tiêu cực đến môi trường, sức khỏe con người và giải pháp cho vấn đề này thì rất ít đề cập Riêng phần ứng dụng của các chất cũng thường trình bày ngắn gọn, chung chung, trừu tượng, đôi khi sơ sài nên sự nhận thức về tầm quan trọng của các chất

và ý nghĩa của môn hóa học ở các em còn hạn chế

Thứ ba, những thông tin khoa học mới và những vấn đề mang tính thời sự có

liên quan đến bộ môn không được cập nhật kịp thời vào chương trình Điều đó làm cho ý nghĩa của việc học trở nên kém hứng thú và khó thuyết phục học sinh

2.2.2 Về tài liệu tham khảo

Hiện nay do yêu cầu đổi mới thi cử nên những tài liệu về các bài tập hóa học ứng dụng thực tế khá nhiều, tuy nhiên những tài liệu đó còn rời rạc chưa được hệ thống và phân loại chi tiết Hầu hết các tài liệu chỉ đưa ra các bài tập mà chưa có

sự phân tích, thiết kế vào các bài giảng cụ thể, gây khó khăn cho giáo viên khi tham khảo và vận dụng Vì chưa có những tài liệu hay, phù hợp nên giáo viên còn

khá lúng túng trong khâu truyền thụ cho học sinh, cũng chính vì thế mà việc học hóa của học sinh còn nặng về lí thuyết, ít gắn với thực tiễn, ít được trải nghiệm cuộc sống

2.3 Về giáo viên và học sinh

2.3.1 Ưu điểm

Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp dạy học môn hóa học

ở trường THPT đã có một số chuyển biến tích cực Trong mỗi tiết dạy, giáo viên

đã quan tâm đến việc chuyển từ một chiều, học tập thụ động sang học tập chủ động, chú trọng năng lực thực hành cho học sinh Đồng thời với sự phát triển mạnh

mẽ của công nghệ thông tin việc học của học sinh thuận lợi rất nhiều, tạo điều kiện

để học sinh có thể tự mình khám phá tri thức mới theo nhiều cách khác nhau chứ không phụ thuộc quá nhiều vào giáo viên

Xu hướng chuyển sang học nghề của học sinh tăng nhanh do nhu cầu của xã hội đòi hỏi giáo viên cần có kiến thức nhất định về giáo dục STEM, dự án, trải nghiệm…để cung cấp cho HS những kiến thức về mặt lí thuyết, tạo cơ hội cho HS được trải nghiệm, vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề của cuộc sống

2.3.2 Hạn chế

- Khi dạy các kiến thức hóa học, nhiều giáo viên chỉ trình bày, giới thiệu các kiến thức mà không có phân tích, giải thích để học sinh hiểu rõ bản chất vì vậy việc tiếp nhận kiến thức của học sinh gặp khó khăn Chủ yếu học sinh chỉ ghi nhớ

và áp dụng một cách máy móc mà không có liên hệ với các kiến thức tương tự

- Năng lực của giáo viên trong việc tiếp cận với chương trình đổi mới phương pháp dạy học ở các trường và các địa phương không đồng đều, một số giáo viên chưa thực hiện đổi mới phương pháp giáo dục, giảng dạy do chưa quan tâm đến quá trình đổi mới, cải cách của Bộ giáo dục

- Nhiều giáo viên chỉ chú trọng việc rèn luyện các dạng bài tập để luyện thi đại học, học sinh học để vượt qua các kì thi Nhiều kiến thức thực tiễn bị lãng quên

mà không được áp dụng ngoài đời sống

Như vậy dạy học theo hình thức trải nghiệm, dự án, STEM đặc biệt là các vấn

đề liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh tại địa phương hiện nay đang trở thành một xu hướng giáo dục mang tính tất yếu trên thế giới trong bối cảnh cạnh tranh kinh tế, cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao giữa các quốc gia

III GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC GẮN LIỀN VỚI SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI ĐỊA PHƯƠNG QUA BÀI 12 : PHÂN BÓN HÓA HỌC (HÓA HỌC 11)

3.1 Lựa chọn chủ đề

Phân bón hóa học, thuốc trừ sâu và thuốc bảo vệ thực vật không còn xa lạ gì với cuộc sống của chúng ta Thực trạng sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu

một cách tràn lan gây ra những hiểm họa gì trong cuộc sống? Thành phần của các loại phân bón đó là gì? Chúng có tác hại gì nếu chúng ta quá lạm dụng vào nó? Đặc biệt quỳnh Văn, quỳnh Bảng là 2 vùng trọng điểm trồng rau củ cung cấp cho

cả nước cũng là nơi tập trung hầu hết các em học sinh trường quỳnh Lưu 2 đã sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật như thế nào? Thông qua dự án, các em sẽ có được những hiểu biết và thái độ quan tâm đến những vấn

đề xã hội đang diễn ra xung quanh, biết cách sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu và thuốc bảo vệ thực vật an toàn, có những hành động thiết thực để bảo vệ môi trường Đặc biệt dự án sẽ giúp các em tìm hiểu và tiếp cận với mô hình sản xuất nông nghiệp hiện đại tại địa phương mình

3.2 Những công việc chuẩn bị cho phương án tổ chức dạy học

- Lập kế hoạch dạy học

- Xây dựng hệ thống câu hỏi của bài học gắn liên quan phân bón hóa học,

thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật gắn với sản xuất, kinh doanh để HS tìm hiểu

- Khảo sát các cơ sở kinh doanh liên quan đến trồng rau củ quả trên địa bàn

- Điều tra thực trạng sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ

thực vật trên địa bàn

3.3 Quy trình xây dựng bài học

- Tìm hiểu cơ sở sản xuất rau màu tại địa phương mình đang sinh sống theo

2 mô hình: Mô hình truyền thống (Quỳnh Văn, Quỳnh Bảng) và mô hình hiện đại (Trồng rau củ quả trong nhà kính tại cơ sở Tâm Đạt – Cầu Giát, Quỳnh Hoa, Quỳnh Bảng) theo các nội dung: Cách sử dụng và bảo quản phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật; thời gian thu hoạch sau khi sử dụng các loại phân bón trên; sản lượng thu hoạch; chi phí đầu tư và hiệu quả thu được từ các mô hình sản xuất ở trên?

- Bài học được thiết kế xen kẽ: trên lớp, ở nhà và cơ sở sản xuất kinh doanh

- Tổ chức dạy học theo tiến trình đã thiết kế

3.4 Quy trình đánh giá học sinh

- GV chia HS thành 4 nhóm theo địa phương

- Các nhóm được phát bảng tiêu chí đánh giá sản phẩm

- Điểm của mỗi HS bao gồm: (Điểm của cả nhóm+ điểm đánh giá đồng đẳng giữa các thành viên trong nhóm + điểm kiểm tra cuối dự án)/3 Trong đó:

+ Điểm của cả nhóm: Điểm đánh giá của giáo viên sau mỗi nhiệm vụ giao cho nhóm

+ Điểm đánh giá đồng đẳng giũa các thành viên trong nhóm (Theo mẫu sau)

+ Điểm kiểm tra khi kết thúc dự án

Tiêu chí

Các mức độ chất lượng (điểm)

Điểm đạt được Tốt (9 - 10) Khá (7 - 8) Trung bình (5 - 6) Cần cố gắng

Tham gia nhưng thường lãng phí thời gian và ít khi làm việc

Tham gia nhưng thực hiện những công việc không liên quan

Đôi khi không lắng nghe các ý kiến của những người khác

Không lắng nghe

ý kiến của những người khác

Đưa ra sự phản hồi

có tính xây dựng nhưng lời chú thích chưa thích hợp

Đưa ra sự phản hồi không

Có tôn trọng những thành viên khác và không chia sẻ công việc một cách công

bằng

Không tôn trọng những thành viên Khác và không chia sẻ công việc một cách công bằng

Không hoàn thành nhiệm vụ được giao đúng thời gian và làm đình trệ công việc của nhóm

Không hoàn thành nhiệm vụ được giao đúng thời gian và thường xuyên buộc nhóm phải điều chỉnh hoặc thay đổi

Tổng điểm

3.5 Thiết kế tiến trình dạy học

- Phạm vi kiến thức: Kiến thức về các loại phân bón, tính chất và những ứng dụng của phân bón đối với từng loại cây trồng; những tác động đến môi trường và sức khỏe con người từ việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật không hợp lí

- Thời gian thực hiện: 2 tuần, bao gồm 3 tiết trên lớp (1 tiết triển khai dự án, 2 tiết báo cáo sản phẩm) và thời gian thực hiện ngoài lớp

- Bài học liên quan: Bài 12: Phân bón hóa học, bài 13 và bài 14 SGK lớp 11 THPT

3.5.1 Mục tiêu:

Sau học bài này HS có thể:

Năng lực hóa học Nhận thức hóa học 1 Trình bày được các thành phần

chính của các loại phân bón

2 Trình bày được tác dụng của các loại phân bón đối với từng loại cây

và từng loại đất của địa phương

3 Mô tả và giải thích được tính chất của các loại phân bón đối với đất

Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học 5 Vận dụng được kiến thức để:

- Đề xuất được một số giải pháp hạn chế tác hại đối với môi trường sống và sức khỏe của nhân dân

- Giải thích được một số phân bón, thuốc bảo vệ thực vật không phù hợp với loại đất hoặc cây trồng

Phẩm chất chủ yếu Trung thực 6 Tiến hành các thí nghiệm an toàn,

nêu đúng hiện tượng xảy ra Trách nhiệm 7 Có trách nhiệm trong việc đảm bảo

an toàn cho bản thân và cho người khác, bảo quản và sử dụng hợp lí các hóa chất và dụng cụ

Năng lực chung Giao tiếp và hợp tác 8 Tham gia và đóng góp ý kiến trong

nhóm và tiếp thu sự góp ý, hỗ trợ của các thành viên trong nhóm

Giải quyết vấn đề và sáng tạo 9 ý thức an toàn trong quá trình làm

thí nghiệm với các axit, bazơ…

10 Đề xuất biện pháp sử dụng và xử lí thích hợp sau khi sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật

11 Tính được độ dinh dưỡng của các loại phân đạm, lân, kali trong các trường hợp cụ thể

12 Thăm quan mô hình sản xuất rau

củ hiện đại công nghệ cao tại địa phương, so sánh với mô hình sản xuất rau truyền thống

3.5.2 Thiết bị dạy học và học liệu

- Học liệu: Phiếu học tập, Phiếu bài tập luyện tập, phiếu đánh giá

- Phim về nhà máy sản xuất phân đạm, lân, kali, NPK, phân vi lượng

3.5.3 Tiến trình dự án

3.5.3.1 Hoạt động 1: Tìm hiểu về hoạt động sản xuất kinh doanh (1 tiết trên lớp)

- Mục đích: Thu thập thông tin, phát hiện vấn đề

- Nội dung: Tìm hiểu về sản phẩm, quy trình sản xuất phân bón hóa học qua đoạn video

- Kỹ thuật tổ chức:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

1 Nội dung 1:

Thăm quan, tìm hiểu về nhà máy sản

xuất đạm Phú Mỹ qua đoạn video, ghi

vào vở các yêu cầu sau:

- Tên sản phẩm phân bón nhà máy sản

xuất?

- Đặc điểm nổi bật của sản phẩm?

- Giải thích những điểm nổi bật của

sản phẩm về tác dụng đối với cây

trồng?

- Công nghệ quan trọng nhất trong dây

truyền sản xuất của nhà máy là gì?

Giải thích?

2 Nội dung 2:

Xem các video về qui trình sản xuất

phân Lân, kali, NPK, phân vi lượng

- GV chia HS thành 4 nhóm theo địa

phương: Nhóm 1 (Quỳnh Xuân, Quỳnh Tân); Nhóm 2 (Quỳnh Tân, Mai

Hùng); Nhóm 3 (Quỳnh Hoa, Quỳnh Thanh); Nhóm 4 (Quỳnh Văn, Quỳnh Bảng) và đánh giá theo nhóm trong suốt quá trình tiến hành dự án

- Các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí

- Các nhóm thảo luận báo cáo, phát

hiện/phát biểu vấn đề

(GV điều hành, hỗ trợ)

- Sản phẩm học tập: Ghi chép thông tin sản phẩm, quy trình sản xuất; giải

thích; đặt câu hỏi về sản phẩm, quy trình

Sản phẩm nhóm 1

Sản phẩm nhóm 2

Sản phẩm nhóm 3

Sản phẩm nhóm 4

Nhận xét của giáo viên:

* Ưu điểm:

- Cả 4 nhóm đều nêu nội dung trọng tâm của bài học

- Trình bày logic, sáng tạo: Nhóm 2 đầy đủ các nội dung nhất, rõ ràng nhất

* Nhược điểm:

- Các nhóm chưa nêu được câu hỏi liên quan bài học

3.5.3.2 Hoạt động 2: Học kiến thức mới (1 tiết trên lớp)

- Mục đích: Tiếp nhận kiến thức mới và vận dụng

- Nội dung: Tìm hiểu, xây dựng kiến thức mới về phân bón hóa học

- Kỹ thuật tổ chức:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

1 Nội dung 1: Tìm hiểu về phân bón

hóa học

GV giao nhiệm vụ cho 4 nhóm

Tìm hiểu kiến thức về “Phân bón hóa

học” trong tài liệu được phát, xác định:

- Những nội dung kiến thức cơ bản về

bón hóa học trong tài liệu tìm hiểu các

loại phân bón thường dùng, cách tính

độ dinh dưỡng của phân đạm, lân, kali

1 Cần bón bao nhiêu kilogam phân

đạm amoni nitrat chứa 90,5% NH4NO3

cho 1,0 hecta khoai tây, biết rằng 1,0

hecta khoai tây cần 6,0 kg nitơ

2 Một loại quặng Photphat có chứa

35% Ca3(PO4)2 Hãy tính hàm lượng

phần trăm P2O5 có trong quặng trên?

3 Để sản xuất một lượng phân bón

amophot đã dùng hết 6000 mol H3PO4

a Tính thể tích khí amoniac (đktc) cần

dùng, biết rằng loại amophot này có tỉ

lệ về số mol nNH4H2PO4:n(NH4)2HPO4 = 1:1

b Tính khối lượng amophot thu được?

4 Ở địa phương em thường dùng những loại nào để bón cho từng loại cây đặc dụng?

5 Viết PTHH điều chế phân đạm ure, đạm nitrat, đạm amoni Vì sao người ta dùng tro bếp để bón cho cây ?

6 Viết PTHH điều chế supe photphat đơn và supe photphaps kép Tính độ dinh dưỡng của các loại phân bón trên?

7 Vì sao trộn phân đạm một lá (NH4)2SO4, hai lá NH4NO3 hoặc nước tiểu với vôi Ca(OH)2 hay tro bếp (có hàm lượng K2CO3 cao) đều bị mất đạm Viết phương trình phản ứng?

GV điều hành, “chốt” kiến thức mới

- Sản phẩm học tập: Ghi chép được kiến thức mới vận dụng để giải quyết vấn đề nêu ra trong Hoạt động 2)

Nhóm 1:

* Nhóm 2:

* Nhóm 3:

* Nhóm 4:

Nhận xét của giáo viên:

* Ưu điểm:

- Cả 4 nhóm đều nêu nội dung trọng

tâm của bài học

+ Chưa phân công nhiệm vụ cụ thể cho

từng thành viên nên khi làm việc nhóm

còn tranh cãi

+ Câu 7 trả lời cụ thể, chi tiết

- Nhóm 2:

+ Nội dung trình bày rõ ràng, chữ đẹp,

phân công công việc hợp lí

+ Câu 7 trả lời còn sơ sài

+ Câu trả lời phù hợp nội dung

+ Biết tóm tắt, phân chia công việc cụ

3.5.3.3 Hoạt động 3: Luyện tập, thực hành (1 tiết trên lớp)

- Mục đích: Phát triển kỹ năng vận dụng KT mới

- Nội dung: Trả lời câu hỏi, làm bài tập, thực hành…

- Kỹ thuật tổ chức:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- GV giao nhiệm vụ cho 4 nhóm

* Nội dung 1: Giải các về nhà bài tập

- HS 4 nhóm cử đại diện lên chữa các

- Các nhóm theo dõi, bổ sung

* Nội dung 2: Thí nghiệm phân biệt

một số loại phân bón hóa học

1 Thử tính tan của các loại phân đạm,

phân lân, phân kali và phân đầu trâu

Lấy mỗi loại 1 ít (cỡ bằng hạt ngô) vào

từng ống nghiệm riêng biệt Cho vào

mỗi ống nghiệm 4-5 ml nước cất và lắc

nhẹ ống nghiệm

- Nhận xét khả năng hòa tan trong

nước của các loại phân bón trên?

2 Thử tính chất của phân đạm

Lấy khoảng 1ml dung dịch các phân

bón tan trong nước Cho vào ống

nghiệm khoảng 0,5 ml dung dịch

NaOH rồi đun nóng nhẹ Cho mẩu quỳ

tím ẩm trên miệng các ống nghiệm

- Quan sát hiện tượng, cho biết thí

nghiệm trên tìm ra được loại phân bón

gì? Giải thích?

3 Thử tính chất của phân lân và kali

Lấy khoảng 1ml dung dịch vừa pha

chế của phân kali vào một ống nghiệm

và supe photphat kép vào 1 ống

nghiệm khác Nhỏ vài giọt dung dịch

AgNO3 vào từng ống nghiệm

- Nêu hiện tượng quan sát được?

- Viết phương trình hóa học của các

phản ứng?

- HS làm thí nghiệm

- GV quan sát, hỗ trợ lúc cần thiết

Sản phẩm học tập: Hệ thống câu hỏi/bài tập/bài thực hành; lời giải; phương pháp giải

Ra bài tập về nhà để HS tiến hành trải nghiệm tại địa phương (thời gian

1 tuần ở nhà, cơ sở sản xuất kinh doanh)

Tìm hiểu các loại phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật được bà con

nông dân quê em sử dụng theo các nội dung:

1 Khảo sát môi trường đất tại địa phương

2 Khảo sát cây chuyên dụng tại địa phương

3 Khảo sát thực trạng sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật tại địa phương?

3.1 Thế nào là thuốc trừ sâu? Thuốc bảo vệ thực vật?

3.2 Ở gia đình, địa phương em thường sử dụng những loại phân bón, thuốc

3.5 Thời gian tối thiểu để thu hoạch nông sản sau khi sử dụng các loại thuốc

trên là bao lâu?

3.6 Cách xử lí vỏ thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật sau khi sử dụng của

người dân?

3.7 Kể tên một số bệnh của người dân tại địa phương?

3.8 Ý kiến của em về việc sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật tại địa phương?

3.9 Đề xuất một mô hình sản xuất rau sạch tại địa phương?

3.10 Thăm quan mô hình sản xuất rau quả theo công nghệ hiện đại ở địa

phương em, so sánh với mô hình trồng cây theo phương pháp truyền thống?