Giáo dục ý thức phòng chống cháy nổ cho học sinh vùng khó khăn khi dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông

Vùng trường đóng đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn.Các gia đình chưa đượctrang bị đầy đủ các thiết bị chữa cháy cơ bản nhất nên khi có cháy rất nguy hiểm.Học sinh cũng như người dân c

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT ĐẶNG THAI MAI

===***===

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

HỌC SINH VÙNG KHĨ KHĂN KHI DẠY HỌC HĨA HỌC Ở

Danh mục các chữ viết tắt 2

A PHẦN MỞ ĐẦU 3

I ĐẶT VẤN ĐỀ 3

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 4

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4

1 Đối tượng nghiên cứu 4

2 Thời gian nghiên cứu 4

3 Phạm vi nghiên cứu 4

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4

B PHẦN NỘI DUNG 6

I CƠ SỞ KHOA HỌC 6

1 Cơ sở lí luận 6

2 Cơ sở thực tiễn 8

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ 9

1 Thực trạng vấn đề 9

2 Phân tích thực trạng 11

2.1 Thuận lợi 11

2.2 Khó khăn 12

III CÁC PHƯƠNG PHÁP NHẰM GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ PCCN VÀ VẤN ĐỀ CHÁY NỔ TỪ CÁC CHẤT HÓA HỌC HIỆN NAY 12

1 Các phương pháp nhằm giáo dục cho học sinh về phòng chống cháy nổ 12

2 Vấn đề cháy nổ từ các chất hóa học hiện nay 13

IV ÁP DỤNG VÀO DẠY HỌC 15

V TỔ CHỨC TRIỂN KHAI THỰC HIỆN 36

VI HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI 37

C PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 38

1 Kết luận 38

2 Kiến nghị 38

PHỤ LỤC 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Phòng cháy chữa cháy PCCC

ĐỀ TÀI: “ GIÁO DỤC Ý THỨC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ CHO HỌC SINH VÙNG KHÓ KHĂN KHI DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”.

A PHẦN MỞ ĐẦU

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Cháy nổ luôn là hiểm họa tại nhiều địa phương nhất là ở những vùng khó khăn

thiếu cơ sở vật chất phòng cháy, chữa cháy Vì sự an toàn chung của toàn xã hội,mỗi cơ quan, mỗi tổ chức, hộ gia đình và các cá nhân cần tích cực tham gia côngtác phòng chống cháy nổ, nắm vững các nguyên tắc, biện pháp phòng chống vàứng phó khi xảy ra sự cố liên quan đến cháy, nổ

Trong thời gian gần đây, tình hình cháy nổ trên phạm vi cả nước nói chung, ở

Nghệ An nói riêng có chiều hướng gia tăng và diễn ra hết sức phức tạp Trong thờigian qua ở nước ta đã xảy ra hàng ngàn vụ cháy , đã làm chết và bị thương hàngtrăm người, thiêu hủy hàng trăm tỷ tài sản và đã làm hàng ngàn người lâm vàocảnh màn trời chiếu đất, nhiều cơ sở sản xuất bị đình trệ gây tác động xấu đến anninh chính trị và trật tự xã hội Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến các vụ cháy nổ là do

sự thiếu ý thức cảnh giác và sự thiếu kiến thức về cháy nổ của người dân làm dẫnđến những vụ cháy nổ rất nghiêm trọng xảy ra.Trong đó, cháy nổ do chập điện, sửdụng gas, chất đốt không an toàn, thiếu thiết bị an toàn PCCC được coi là nhữngnguyên nhân hàng đầu.Do đó, công tác PCCC đã trở thành một nhiệm vụ hết sứcquan trọng của toàn xã hội và được Đảng và Nhà nước quan tâm một cách đặc biệt Vùng trường đóng đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn.Các gia đình chưa đượctrang bị đầy đủ các thiết bị chữa cháy cơ bản nhất nên khi có cháy rất nguy hiểm.Học sinh cũng như người dân chưa được tiếp xúc nhiều với các phương tiện chữacháy, chưa được phổ biến nhiều về biện pháp phòng cháy chữa cháy, không có đủtrang thiết bị để xử lí khi có cháy nổ xảy ra, thiếu kiến thức trong công tác phòngcháy và chữa cháy nên khi có cháy thường không biết cách để xử lý

Trường học là nơi đào tạo các thế hệ tương lai để xây dựng đất nước Nơi đây,mỗi học sinh đều được giáo dục những kiến thức cơ bản nhất để có thể bước xahơn trong cuộc sống sau này.Các kiến thức, kỹ năng mà các em có thể tích gópđược không chỉ thông qua các kiến thức giảng dạy mà còn thông qua nhiều hoạtđộng khác nhau Do vậy, công tác giáo dục ý thức PCCC cho học sinh ở trườnghọc đóng một vai trò rất quan trọng Mỗi giáo viên và các tổ chức trong nhà trườngcần xây dựng nhiều kế hoạch dạy học lồng ghép các kiến thức liên quan đến cháy

nổ hoặc các chương trình giáo dục trải nghiệm cho các học sinh tham gia

Môn Hóa học ở trường THPT có một vai trò rất quan trọng trong việc giáo dụccho học sinh về ý thức phòng cháy, chữa cháy như những yếu tố cần thiết cho sựcháy, những nguyên nhân thường gây cháy, phương pháp phòng cháy chữa cháy,các chất chữa cháy và dụng cụ chữa cháy Việc lồng ghép kiến thức PCCC trongcác tiết dạy hóa học rất là phù hợp bởi trong điều kiện thực hành phòng thí nghiệmcũng có thể xảy ra các tình huống cháy nổ nguy hiểm bởi các phản ứng hóa học.Chúng ta nên dạy cho học sinh kĩ năng sinh tồn trước khi dạy chữ

Nhằm đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong cán bộ, giáo viên, nhân viên và giáodục cho học sinh trong nhà trường về nguy cơ, tác hại của cháy nổ; từ đó nêu cao ýthức trách nhiệm trong công tác phòng cháy, chữa cháy, nhằm hạn chế đến mứcthấp nhất tình trạng cháy nổ xảy ra , nhất là trong mùa nắng nóng, khô hanh.

Từ những lý do đó chúng tôi đã đưa ra đề tài: “ Giáo dục ý thức phòng chống

cháy nổ cho học sinh vùng khó khăn khi dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông.”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Xây dựng được một số phương pháp dạy học có lồng ghép kiến thức về cháy nổ

khi dạy học hóa học, một số hoạt động giáo dục trải nghiệm, một số hình thức tổchức lồng ghép cho học sinh các kiến thức về phòng chống cháy nổ có liên quanđến chương trình hóa học ở trường THPT nhằm giúp học sinh có hứng thú học tậpvới môn hóa học và giúp các em có được một số kiến thức cơ bản về phòng cháy,chữa cháy

Vận dụng các kiến thức hóa học về cháy nổ các em đã được học để áp dụng vàotrong đời sống thực tiễn Giúp các em có những kỹ năng cơ bản nhất về PCCC để

áp dụng trong cuộc sống và có thể tuyên truyền rộng rãi đến người thân và nhữngngười xung quanh cần cảnh giác với các nguy cơ gây cháy nổ trong việc sử dụngcác hóa chất, các chất dễ gây cháy nổ trong cuộc sống Từ đó, giúp mọi người nângcao ý thức phòng chống cháy nổ

III ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 10, 11 và 12.

2 Thời gian nghiên cứu: Năm học 2019- 2020 và 2020- 2021

3 Phạm vi nghiên cứu:

Các bài học có các chất liên quan đến vấn đề cháy nổ trong chương trình hóa học

10, 11, 12 như:

* Khối 10: Bài Oxi-ozon, tốc độ phản ứng

* Khối 11: Bài Sự điện li, photpho, cacbon, hợp chất của cacbon, ankan, ankin,ancol, andehit

* Khối 12: Bài este, tinh bột, xenlulozơ, polime, kim loại kiềm, kim loại kiềmthổ

Một số kiến thức về cháy nổ từ các lĩnh vực khác như cháy nổ do chập điện, điệnquá tải…

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

* Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu về các chất gây cháy nổ, nguyênnhân gây cháy nổ, phương pháp phòng chống cháy nổ, kĩ năng vận dụng các kiếnthức vào thực tiễn

* Phương pháp khảo sát: Khảo sát về tình trạng nắm bắt các kiến thức về phòngchống cháy nổ trong học sinh ở các trường THPT trong huyện.

* Phương pháp dạy học:

+ Tìm ra các bài học có các chất liên quan đến nguyên nhân cháy nổ để tìm ra cácphương pháp dạy học thích hợp, phương pháp giáo dục thích hợp cho học sinh + Trao đổi với những giáo viên có nhiều kinh nghiệm để bổ sung, góp ý cho cácphương pháp, chuyên đề, báo cáo,các hoạt động để giáo dục cho học sinh được tốthơn

* Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành lồng ghép vào các bài dạy ở một

số lớp của khối 10, 11 và 12 hoặc tổ chức các chuyên đề, các buổi ngoại khóa , một

số cuộc thi cho học sinh trong từng khối học hoặc cho học sinh toàn trường hoặc

có thể tổ chức dạy học theo dự án về vấn đề cháy nổ

* Phương pháp tổng hợp đánh giá: Trên cơ sở thu thập tài liệu, thông tin từ họcsinh và giáo viên trên địa bàn chúng tôi tiến hành tổng hợp và đánh giá

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ KHOA HỌC

1 Cơ sở lý luận

Dựa trên nghị quyết 99/2019/QH14 của Quốc hội về PCCC: nâng cao hiệu lực,

hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về phòng cháy chữa cháy, về huy độngsức mạnh tổng hợp toàn dân vào việc thực hiện nhiệm vụ phòng cháy, chữa cháy Dựa vào nội dung chương trình giáo dục tổng thể năm 2018 môn Hóa học THPT

có đưa vào một số chuyên đề học tập cho học sinh trong mỗi khối nhằm mở rộng,nâng cao kiến thức đáp ứng yêu cầu phân hóa sâu ở cấp THPT; Tăng cường rènluyện kĩ năng thực hành, hoạt động trải nghiệm thực tế làm cơ sở giúp các em hiểu

rõ các ngành nghề liên quan đến hóa học Trong các chuyên đề đó một chuyên đề

về vấn đề phòng chống cháy nổ là chuyên đề 10.2: Hóa học trong việc phòng

chống cháy nổ

Dựa trên các khái niệm về cháy nổ, yếu tố cần thiết cho sự cháy, nguyên nhân gâycháy nổ, phương pháp phòng cháy, chữa cháy

a Khái niệm về cháy, nổ

- Khái niệm về cháy

Lômônôxôp – nhà bác học người Nga nổi tiếng là người đầu tiên chứng minh: “Cháy là sự hóa hợp giữa chất cháy với không khí”

Đến năm 1973, nhà bác học Pháp Lavouriee khẳng định rõ hơn: “ Cháy là sự hóahợp giữa chất cháy với oxi không khí”

Đến nay, bản chất của sự cháy được định nghĩa như sau: Cháy là một phản ứng

hóa học, có tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng.

-Khái niệm về nổ: Nổ là một quá trình chuyển hóa cực nhanh về mặt lý và hóa

học của các chất hoặc hỗn hợp của chúng, có tỏa ra năng lượng rất lớn

b Yếu tố cần thiết cho sự cháy

Để hình thành sự cháy phải có 3 yếu tố gọi là tam giác cháy:

Hình ảnh minh họa

Chất cháy như: gỗ, bông, vải, nhựa, xăng, dầu, axeton, axetilen, metan, oxit

cacbon, kim loại,

Nguồn nhiệt thích ứng: Trong thực tế sản xuất và đời sống có nhiều loại nguồn

nhiệt khác nhau có thể gây cháy như:

+ Nguồn nhiệt trực tiếp: ngọn lửa trần ( bếp lửa, đèn thắp sáng, bật lửa, diêm, tànđóm, tàn thuốc )

+ Nguồn nhiệt do ma sát sinh ra: ổ bị thiếu dầu mỡ, ma sát giữa sắt với sắt + Nguồn nhiệt do phản ứng hóa học giữa các các chất khi tác dụng với nhau + Nguồn nhiệt do sét đánh

+ Nguồn nhiệt do điện sinh ra như: chập mạch điện, quá tải hoặc sử dụng cácdụng cụ tiêu thụ điện đốt nóng

Nguồn oxi: Oxi là thành phần tham gia phản ứng cháy và duy trì sự cháy Để

duy trì sự cháy cần có từ 14%- 21% hàm lượng oxi trong không khí Nếu hàmlượng oxy thấp hơn thì đám cháy khó có thể phát triển được Trong môi trườngchúng ta đang sống, hàm lượng oxi chiếm 21% thể tích không khí Như vậy, lúcnào thành phần oxi cũng đủ oxi cho đám cháy phát triển

Trong thực tế, có một số chất cháy cá biệt khi cháy cần rất ít thậm chí không cầncung cấp oxy từ môi trường bên ngoài vì bản thân chất cháy đã chứa đựng thànhphần oxi , dưới tác dụng của nhiệt chất đó sinh ra oxy để duy trì sự cháy như:Kaliclorat (KClO3), kali permanganat (KMnO4), amonintrat (NH4NO3),

Việc xác định yếu tố cần thiết cho sự cháy có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trongcông tác phòng cháy, chữa cháy, giúp cho việc chọn phương án phòng cháy hoặcchữa cháy thích hợp nhất Bởi vì muốn ngăn ngừa cháy nổ hoặc dập tắt đám cháychỉ cần loại trừ một trong ba yếu tố trên

c Nguyên nhân gây cháy nổ

Cháy do con người gây ra:

+ Cháy do sơ xuất: do con người thiếu kiến thức, hiểu biết về phòng cháy, chữa

cháy dẫn đến những sơ hở, thiếu sót như: đun nấu, hút thuốc ở những nơi có điềukiện dễ cháy hoặc sử dụng xăng, dầu, điện không đúng quy định, không đề phòngcháy nổ

+ Vi phạm quy định an toàn phòng cháy, chữa cháy: do con người thiếu ý thức vềphòng cháy, chữa cháy dẫn đến làm bừa, làm ẩu, không chấp hành quy định antoàn phòng cháy, chữa cháy như đun nấu, hút thuốc ở những nơi cấm lửa, hàn cắttrên cao

+ Trẻ em nghịch lửa: nhiều đám cháy do trẻ em chơi diêm, lửa, vứt tàn thuốc vàonhững nơi có chất cháy

Cháy do thiên tai như sấm sét:

Trường hợp này thường xảy ra ở những vùng đồi núi , cây cao, khu vực có nhiều

nhà tầng hoặc nơi có nhiều kim loại mà hệ thống thu lôi chống sét không đảm bảonên bị sét đánh

Tự cháy:

Tự cháy là trường hợp ở một nhiệt độ nhất định, chất cháy tiếp xúc với không khí

và tự cháy hoặc chất cháy gặp một chất khác xảy ra phản ứng hóa học có thể tựbốc cháy mà không cần cung cấp nhiệt từ bên ngoài như:

+ Tự cháy khi chất đó gặp nước: Natri(Na), kali (K), natrihidrosunfat ( thuốcnhuộm)

+ Tự cháy do quá trình tách nhiệt: thuốc lá, nguyên liệu cám chất thành đống doquá trình sinh hỏa tách nhiệt; một số loại dầu thảo mộc như dầu gai, dầu bóng Doquá trình oxi hóa nhiệt độ tăng lên đến nhiệt độ bắt cháy thích ứng sẽ tự bốc cháy + Tự cháy do tác động của các hóa chất

d Phương pháp phòng cháy, chữa cháy

Phương pháp phòng cháy:

+ Tạo môi trường không cháy, khó cháy bằng cách thay thế các vật liệu từ dễ

cháy, có nguy hiểm cháy trở thành không cháy, khó cháy

+ Ngăn chặn, triệt tiêu nguồn nhiệt gây cháy; quản lý chặt chẽ nguồn lửa, nguồnnhiệt trong các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày

+ Cách ly chất cháy với nguồn lửa, nguồn nhiệt

+ Lắp đặt hệ thống báo cháy tự động, bán tự động

Phương pháp chữa cháy:

+ Ngăn cách oxi với chất cháy ( cách ly): Dùng thiết bị chất chữa cháy như đất

cát, bọt chữa cháy, chăn nệm, bao tải, vải bạt để chụp, đậy, phủ lên bề mặt chấtcháy

+ Làm loãng nồng độ oxi và hỗn hợp chất cháy ( làm ngạt): là dùng các chấtkhông tham gia phản ứng cháy như CO2, N2 bọt trơ phun vào vùng cháy làm loãngnồng độ oxi và hỗn hợp cháy

+ Phương pháp làm lạnh ( thu nhiệt): là dùng các chất chữa cháy có khả năng thu

nhiệt như khí trơ lạnh CO2, N2,H2O để làm giảm nhiệt độ của đám cháy nhỏ hơnnhiệt độ bắt cháy của chất cháy thì đám cháy sẽ tắt

Lưu ý khi sử dụng nước chữa cháy cần chú ý không dùng nước chữa các đámcháy đang có điện, hóa chất kị nước như xăng, dầu, gas và đám cháy có có nhiệt độcao trên 1900oC mà nước quá ít

Dựa vào các tài liệu, mạng internet, sách giáo khoa, sách giáo viên hóa học 10, 11

và 12

2 Cơ sở thực tiễn

Dựa vào nhu cầu cấp thiết, tính cấp bách về vấn đề phòng cháy chữa cháy trongtrường học, ở địa phương hiện nay khi mà các vụ cháy nổ ngày càng xảy ra nhiềuhơn, nguy hiểm hơn nhưng công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, kiến thứcPCCC chưa đi vào chiều sâu, hình thức tuyên truyền chưa sát với người dân đặcbiệt là những người dân sống ở những vùng khó khăn.

Dựa vào tình hình thực tiễn các trường THPT và các địa phương Đó là việc dạyhọc có lồng ghép vấn đề cháy nổ cho học sinh còn rất ít , sơ sài, chưa được chútrọng nhiều Học sinh chưa có nhiều hứng thú với môn hóa học nên các giờ họchóa các em không thực sự tập trung nên việc lồng ghép các vấn đề thực tiễn sẽ tănghứng thú học cho các em hơn Việc thay đổi cách học và nhận thức của các em vềvấn đề cháy nổ ngay từ bây giờ sẽ giúp các em có những “hành động” cụ thể đưavào áp dụng ngay trong cuộc sống để bảo vệ an toàn cho bản thân, gia đình và xãhội

Dựa vào việc học sinh không nắm rõ được các chất, nguyên nhân gây cháy vàthiếu kiến thức cơ bản về phòng chống cháy nổ

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

1 Thực trạng vấn đề

Khi thực hiện đề tài này chúng tôi đã đề cập đến vấn đề phòng chống cháy nổtrong học sinh và thấy học sinh hứng thú với đề tài này nhưng các em lại khônghiểu biết nhiều về các vấn đề liên quan nên tôi đã tiến hành lấy phiếu thăm dò từhọc sinh, một số giáo viên và một số người dân trong vùng

Phiếu thăm dò đối với học sinh:

Phiếu số 1: Đánh dấu X vào ô lựa chọn.

Câu hỏi Có Ít Rất ít Hầu như

Phiếu số 2: Đưa ra phương án trả lời cho các câu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Em đã làm gì để giảm thiểu

các nguy cơ gây ra cháy nổ?

Câu hỏi 2: Nêu các nguyên nhân thường

gây ra cháy nổ?

Câu hỏi 3: Liên hệ các kiến thức hóa

học em biết vào việc phòng chống cháy

nổ như thế nào?

Sau đây là số liệu điều tra đầu năm học 2020- 2021 với 237 học sinh tại 6 lớp của

ba khối gồm 10E, 10I, 11B, 11H, 12A, 12K khi chưa áp dụng các phương phápcủa đề tài này vào giảng dạy:

105/23744.30%

41/23717,30%

28/23711,82%Vấn đề PCCC có hấp dẫn các em

không?

124/23752,32%

41/23717,30%

43/23718,14%

29/23712,24%

Giáo viên có tập trung giáo dục ý thức

PCCC cho các em?

60/23725,32%

74/23731,22%

59/23724,89%

44/23718,57%Các em có đầy đủ kiến thức, kĩ năng về

PCCC?

34/23714,35%

47/23719,83%

98/23741,35%

58/23724,47%

18,99%

15,61%

17,30%48,10%

Nêu các nguyên nhân

thường gây ra cháy nổ?

30,80%28,27%20,68%20,25%Liên hệ các kiến thức hóa

học em biết vào việc

C Biết tuyên truyền cho mọi

người cùng tham gia PCCC

D Tất cả các phương án trên

39/237

59/237

45/23794/237

16,46%

24,89%

18,99%39,66%

2 Phân tích thực trạng:

2.1 Thuận lợi:

- Việc thay đổi phương pháp dạy học gắn với những tình huống cụ thể cho các

em được trải nghiệm nhiều hơn, được hoạt động nhiều hơn giúp các em có thêmnhiều kiến thức thực tế hơn và có hứng thú hơn trong việc dạy học

- Học sinh THPT là lứa tuổi đã có ý thức, nhận thức về các loại hóa chất nguyhiểm, các nguyên nhân gây cháy nổ, các phương pháp phòng cháy, chữa cháy Các

em đã có thể tự mình tìm tòi các vấn đề về cháy nổ trong cuộc sống và biết cáchxâu chuỗi các sự việc để rút ra cho mình các kiến thức bổ ích

- Hiện nay công nghệ thông tin ngày càng phát triển, đời sống của người dâncũng ngày càng được nâng cao Do đó, học sinh có thể tìm kiếm nhiều thông tin ởtrên báo đài, tivi, mạng internet Cùng với đó học sinh ngày nay được phát triểnrất toàn diện nên nhiều em rất có năng khiếu như: vẽ tranh, diễn kịch, viết văn, làmcác video nên giáo viên có thể dễ dàng giao các nhiệm vụ cho học sinh

- Môn Hóa học có rất nhiều vấn đề có liên quan đến cháy nổ nên giáo viên dễdàng lồng ghép vào chương trình dạy học

- Ở địa phương chúng tôi phần lớn học sinh là con nông dân nên khi đề cập đếnvấn đề này các em rất tò mò và hứng thú Đồng thời các em cũng đã nhận thứcđược vấn đề cháy nổ đang càng ngày càng diễn ra nghiêm trọng nên các em cũngmuốn nắm rõ các vấn đề này và tìm ra các giải pháp hữu ích dù là nhỏ nhất đểgiảm thiểu các vụ cháy nổ xảy ra

- Được sự hỗ trợ và hợp tác của các giáo viên trong nhóm, trong tổ, các giáo viêntrong BCH đoàn trường, nhà trường rất nhiều trong việc tạo môi trường cho họcsinh hoạt động tích cực hơn

- Các tài liệu về phòng cháy, chữa cháy có rất nhiều nên các em có thể tự tìm hiểuđược ở trên mạng

2.2 Khó khăn:

- Vẫn còn một số học sinh cảm thấy không có hứng thú trong việc tìm tòi, khám

phá các kiến thức về phòng cháy, chữa cháy Nhiều em thờ ơ với vấn đề này vàcho rằng nó không liên quan đến các em, có những em cho rằng đó là việc của độiphòng cháy chữa cháy Vì vậy, các em thiếu kiến thức thực tế, không biết cách xử

lí các tình huống khi có cháy xảy ra

- Thời gian dành cho một tiết học không nhiều để giáo viên khi dạy có thể giáodục cho các em về vấn đề này cũng như để học sinh có nhiều hoạt động cho phầnnày Cùng với đó việc dạy học lồng ghép còn chưa đồng bộ giữa các giáo viên nênkhi nhận một lớp mới thì giáo viên sẽ khó khăn hơn khi đưa vấn đề này vào

- Chương trình sách giáo khoa chưa đưa nhiều vấn đề này vào trong dạy học nêngiáo viên đang phải tự lồng ghép vào cho học sinh nên đang gặp một số khó khăn.Cùng với đó học sinh đang đặt nặng vấn đề thi cử nên không dành nhiều thời gian

để tìm hiểu về vấn đề này Một bộ phận học sinh ý thức học tập kém và ý thức tìmhiểu các vấn đề này chưa cao

- Điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường chưa đủ để đáp ứng đầy đủ cho học sinh

có thể trải nghiệm nhiều hơn, thực hành nhiều hơn

III CÁC PHƯƠNG PHÁP NHẰM GIÁO DỤC CHO HỌC SINH VỀ PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ VÀ VẤN ĐỀ CHÁY NỔ TỪ CÁC CHẤT HÓA HỌC HIỆN NAY

1 Các phương pháp nhằm giáo dục cho học sinh về phòng chống cháy nổ

Để triển khai đề tài này tôi đã lựa chọn một số phương pháp giảng dạy để lồng

ghép vấn đề phòng chống cháy nổ cho học sinh để nhằm giáo dục cho các em vềcách phòng cháy, chữa cháy và để các em có thể đưa các kiến thức này tuyêntruyền đến với những người xung quanh các em ở địa phương như sau:

+ Phương pháp dạy học tình huống: Khi dạy học những bài có các chất liên quanđến vấn đề cháy nổ chúng tôi sẽ đưa ra cho học sinh một số tình huống có vấn đềliên quan sau đó tổ chức cho học sinh tìm hiểu nguyên nhân, trả lời các câu hỏi đặt

ra và từ đó cho các em tìm ra các biện pháp phòng chống cháy nổ để áp dụng vàothực tế cuộc sống

+ Phương pháp dạy học thông qua hình ảnh trực quan: Khi dạy học một số bàigiáo viên có thể nêu lên một số hình ảnh,một số video, một số sự việc hoặc vấn đềliên quan đến cháy nổ để học sinh suy nghĩ, thảo luận tìm ra câu trả lời sau đó giáoviên kết luận Qua đây sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong các vấn đề về cháy nổ và

có thể tuyên truyền cho những người xung quanh mình biết cách phòng cháy- chữacháy khi có hỏa hoạn xảy ra

+ Kết hợp với các thành viên trong nhóm, trong tổ để tổ chức các chuyên đề, cácbuổi nói chuyện, các hoạt động ngoại khóa về vấn đề cháy nổ cho học sinh trongtrường thay cho một số tiết học nhàm chán và có thể mời cả những người dân xungquanh tham dự để phổ biến các kiến thức về phòng chống cháy nổ

+ Tổ chức hoạt động trải nghiệm: Kết hợp cùng với các tổ chức trong nhà trườngnhư đoàn trường tổ chức cho học sinh các cuộc thi như: Tìm hiểu về luật phòngchống cháy nổ, tổ chức cuộc thi viết bài tuyên truyền về phòng chống cháy nổ, vẽtranh về vấn đề cháy nổ.

+ Phương pháp tổ chức trò chơi: Tổ chức các trò chơi với những câu hỏi về vấn

đề cháy nổ cho học sinh trong một số giờ học nhằm kích thích hứng thú học sinhbên cạnh đó kết hợp giáo dục cho các em về cháy nổ

+ Phương pháp dạy học theo dự án: Giáo viên sẽ đưa các dự án về vấn đề cháy nổcho từng nhóm học sinh với các câu hỏi đề xuất để học sinh thảo luận, tìm tòi vàhoàn thiện các sản phẩm để báo cáo trước lớp

2 Vấn đề cháy nổ từ các chất hóa học hiện nay

Nền công nghiệp hóa chất có một lịch sử phát triển lâu đời với những đóng góp

vô cùng quan trọng trong sự phát triển của khoa học công nghệ nói riêng và của xãhội loài người nói chung Tuy nhiên, song song với những đóng góp cực kì to lớn,đây cũng là ngành công nghiệp gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng cùng vớinguy cơ cháy nổ luôn thường trực

Tưởng như hóa chất, chất hóa học chỉ gây nguy hiểm ở những nơi như nhà kho,phòng thí nghiệm, nhà máy, công trường nhưng thực tế chúng cũng là nguyên nhânphổ biến gây nên các vụ cháy nhà, cháy khu dân cư Trong thời gian gần đây, liêntiếp xảy ra những vụ cháy nổ liên quan đến hóa chất Nguyên nhân là do trong cácgia đình có chứa rất nhiều vật liệu dễ cháy như phụ kiện, bao bì, nhựa tổng hợp,một số đồ gia dụng sử dụng các chất hóa học như xăng, dầu, sơn, gas, dầu mỡ, gỗ,vải, giấy Đây là những chất dễ cháy,khi tiếp xúc với nguồn cháy hoặc bị bảo quản

ở nhiệt độ cao đã phát cháy ở ngưỡng cháy khi được tiếp xúc với oxi.Những vụcháy nổ hóa chất càng ngày càng nguy hiểm hơn khi xảy ra ở khu vực đô thị, gầncác khu dân cư

- Cháy nổ chất hóa học từ việc đun nấu: Cháy có liên quan đến nấu nướng lànguyên nhân gây ra khoảng 48% số vụ cháy ở các khu dân cư Do một số nguyênnhân như: dầu mỡ bốc cháy khi đun nóng quá mức trên bếp hoặc trong lò vi sóng;khi đun nấu không cẩn thận để lửa bắt vào các vật dụng dễ cháy ở sàn nhà, tườngnhà bằng gỗ, bàn ghế gỗ, các loại vải nhắc nồi; khi sử dụng bếp gas để nấu xong

thì không khóa van gas lại hoặc tắt bếp chưa đúng quy trình; sử dụng các loại chaichứa gas và các phụ kiện không đảm bảo chất lượng, làm gas xì ra khỏi bình nếukhông may bị bắt lửa sẽ dẫn tới cháy nổ rất nguy hiểm.

Một số hình ảnh minh họa

- Cháy nổ do tích trữ các chất hóa học dễ cháy: Khi tích trữ các thiết bị dễ cháynhư bình xăng, bình gas, dầu hỏa mà không đảm bảo các biện pháp an toàn phòngcháy, chữa cháy thì cũng là tâm điểm của cháy nổ Trong không khí luôn có sẵncác hợp chất dễ cháy nên khi các chất này bị rò rỉ chỉ cần tiếp xúc với nguồn điệnhoặc nguồn lửa thì chắc chắn sẽ có cháy nổ lớn xảy ra

Hình ảnh về dự trữ xăng và các loại gas trái phép

- Cháy từ các nguồn nguyên liệu và các chất hóa học khác: Các chất hóa học như

KNO3, KClO3, NH3 và một số đơn chất như S, Zn, Ca Đây là thành phần để sảnxuất ra phân bón vô cơ; cũng là tiền chất chính để pha chế, tạo chất gây nổ Nhiềuchủ các cơ sở đã không tuân thủ theo quy định an toàn mà chủ yếu thực hiện thủcông, sử dụng các chất bị cấm lưu hành, sản xuất trong khu dân cư nên đã gây nênnhiều vụ nổ nghiêm trọng Một số loại hóa chất nguy hiểm có khả năng gây cháy,

nổ khi tiếp xúc với nhau hoặc tiếp xúc với các chất khác như nước như canxicacbua có thể phản ứng với nước tạo khí axetilen- một chất khí đặc biệt dễ cháynổ.Nếu axetilen tiếp xúc với NH4NO3 sẽ xảy ra phản ứng nổ lớn

IV ÁP DỤNG VÀO DẠY HỌC

Phòng chống cháy nổ là vấn đề chung của toàn xã hội Tuy nhiên, ở một số

trường học chưa thực sự đầu tư cơ sở vật chất cũng như giáo dục cho học sinh vềvấn đề này Bản thân là những giáo viên lại đảm nhiệm dạy môn hóa học,một mônhọc có liên quan rất lớn đến vấn đề cháy nổ ở vùng tương đối khó khăn nên chúngtôi luôn trăn trở làm sao phải giáo dục cho học sinh được những kiến thức cơ bảntrong phòng cháy, chữa cháy và để từ đó lôi cuốn được học sinh hứng thú hơntrong học tập

Dưới đây là một số phương pháp chúng tôi đã và đang áp dụng trong quá trìnhgiảng dạy ở trường THPT:

Phương pháp 1: Dạy học theo tình huống

Yêu cầu: Chọn những tình huống phổ biến trong cuộc sống, gắn với thực tế, có

liên quan đến nội dung bài dạy, có tính giáo dục ý thức, kĩ năng PCCC cho họcsinh để đưa ra cho học sinh khi dạy học một số bài Nội dung các tình huống phảihấp dẫn, phù hợp với trình độ của học sinh và thời gian phải hợp lý

Mục đích: Lồng ghép được các vấn đề liên quan đến cháy nổ vào trong các tiết

dạy học hóa học để các em hiểu rõ hơn về các ứng dụng cũng như những ảnhhưởng của các chất giúp các em có ý thức hơn trong vấn đề PCCC Ngoài ra, còngiúp làm phong phú thêm kiến thức thực tế cho học sinh, giúp học sinh biết cáchvận dụng hiệu quả vào đời sống hằng ngày, làm cho lớp học trở nên sôi động hơn

Một số tình huống gắn với thực tiễn:

+ Tình huống 1: Theo em khi có cháy xảy ra chúng ta cần phải giữ mình ở vị trí

thấp sát sàn nhà là vì sao?

Gợi ý: Oxi nặng hơn không khí nên chúng ta sẽ ít hít phải khí độc hơn khi nằm sátnền nhà

( Áp dụng khi dạy bài: Oxi- lớp 10)

+ Tình huống 2: Có nên dùng nước để dập tắt một đám cháy do chập điện mà

chưa được cắt nguồn điện hay không?

Gợi ý: Không dùng nước để dập tắt các đám cháy do chập điện mà chưa được cắtnguồn điện do trong nước tự nhiên có chứa các chất điện li sẽ dẫn điện, gây nguyhiểm cho chính người chữa cháy

( Áp dụng khi dạy bài: Sự điện li- lớp 11)

+ Tình huống 3: Tại sao trong các vụ cháy xảy ra thì số người chết ngạt còn nhiều

hơn số người chết vì bỏng? Theo em khi có cháy cần phải làm những gì?

Gợi ý: Do trong các vụ cháy thì sinh ra các khí độc như cacbon monoxit (CO),làm giảm nồng độ oxy nên gây ngạt khi hít nhiều trong thời gian dài

( Áp dụng khi dạy bài : Hợp chất của cacbon- lớp 11)

+ Tình huống 4: Tại sao không dùng nước để dập tắt các đám cháy bằng xăng

dầu? Đối với đám cháy bằng xăng dầu ta nên làm như thế nào để dập tắt?

Gợi ý: Xăng, dầu nhẹ hơn nước, không tan trong nước nên sẽ nổi lên trên nướcnên vừa không cách ly với không khí, lại không có tác dụng giảm thấp nhiệt độ màlửa vẫn cháy tiếp, đám cháy càng lan rộng hơn.

Đối với đám cháy bằng xăng, dầu chúng ta nên dùng cát, bình cứu hỏa đểdập tắt

( Áp dụng khi dạy bài: Ankan- lớp 11)

+ Tình huống 5: Tại sao chúng ta không nên để mỹ phẩm như nước hoa, dầu mỡ

gần bếp lửa? Khi nấu ăn mà chảo mỡ không may bị bắt lửa ta cần dùng biện pháp

gì để dập tắt?

Gợi ý: Nước hoa là chất dễ bị biến đổi khi nhiệt độ cao, chúng có thể bay hơi vàgây phản ứng cháy Dầu mỡ cũng là những chất dễ cháy

(Áp dụng khi dạy về este- lipit- lớp 12)

+ Tình huống 6: Một học sinh tiến hành làm thí nghiêm với Natri nếu lấy một

lượng Natri nhiều thì sẽ gây hiện tượng gì? Để đảm bảo an toàn khi làm thí nghiệm

và bảo quản Natri chúng ta cần làm như thế nào?

Gợi ý: Các phản ứng của Natri xảy ra mãnh liệt Khi cho Na vào các chất nhưnước sẽ sinh ra một lượng khí hiđro Lượng hiđro nếu lớn có thể gây ra phản ứngnổ

Khi làm thí nghiệm với Natri chỉ làm một lượng nhỏ và bảo quản chúng bằngcách ngâm trong dầu hỏa

(Áp dụng khi dạy bài: Kim loại kiềm- lớp 12)

+ Tình huống 7: Chúng ta có nên hàn cắt kim loại trong khu vực có nhiều giấy,

gỗ, vật liệu dễ cháy? Nếu cần phải hàn cắt kim loại thì cần phải lưu ý gì?

Gợi ý: Không nên do trong quá trình hàn cắt kim loại có thể sinh ra ngọn lửa nếugần các chất dễ cháy sẽ có thể dẫn đến cháy nổ rất nguy hiểm

(Áp dụng khi dạy về kim loại- lớp 12 hoặc bài ankin- lớp 11)

+ Tình huống 8: Với các đám cháy nhỏ chúng ta nên dùng khăn ướt để phủ kín

lên đám cháy Còn với các đám cháy lớn hơn, khi không thể khống chế đám cháythì chúng ta nên đóng kín cửa phòng đang cháy rồi chạy ra ngoài vì sao?

Gợi ý: Nhằm mục đích cô lập đám cháy, để giảm lượng oxy làm giảm tốc độ củaphản ứng cháy

( Áp dụng khi dạy bài: Tốc độ phản ứng- lớp 10)

+ Tình huống 9: Vì sao than chất thành đống lớn có thể tự bốc cháy?

Gợi ý: Do than tác dụng chậm với oxi trong không khí tạo ra CO2, phản ứng nàytỏa nhiệt Nếu than chất thành đống lớn phản ứng này diễn ra nhiều, nhiệt tỏa rađược tích góp dần khi đạt tới nhiệt độ cháy của than thì than sẽ tự bốc cháy

( Áp dụng khi dạy bài: Cacbon- lớp 11)

+ Tình huống 10: Tại sao không dùng bình chữa cháy bằng CO2 (cacbon đioxit)

để dập tắt các đám cháy bằng than hay kim loại nóng đỏ? Cho biết cách sử dụngbình chữa cháy bằng CO2?

Gợi ý: Do ở nhiệt độ cao sẽ xảy ra các phản ứng và sinh ra CO là một khí độc, rất

dễ nổ

(Áp dụng khi dạy bài: Hợp chất của cacbon- lớp 11)

+ Tình huống 11: Tại sao không nên để các lọ, chai chứa cồn gần ngọn lửa? Khi

sử dụng cồn để nướng mực khô, cá khô cần lưu ý gì?

Gợi ý: Do cồn chất dễ bay hơi, các phân tử trong hơi cồn được ngọn lửa nungnóng nên bắt cháy rất nguy hiểm

( Áp dụng khi dạy bài: Ancol- lớp 11)

+ Tình huống 12: Keo xịt tóc là sản phẩm mỹ phẩm phổ biến được phun xịt lên

tóc để giữ nếp tóc Tại sao khi tóc xịt keo thì không nên lại gần lửa, các đám cháy? Gợi ý: Do trong keo xịt tóc chứa các copolime, chất hòa tan và chất đẩy đều có độbay hơi cao và dễ bắt lửa

(Áp dụng khi dạy về polime- lớp 12)

+ Tình huống 13: Tại sao chúng ta không nên để bật lửa, lọ keo xịt tóc, nước hoa,

- Nước hoa, cồn y tế: Bên trong nước hoa, cồn y tế có chứa một lượng cồn rất lớn,

dễ bén lửa

( Áp dụng: tùy từng bài chọn các chất cho thích hợp)

Tình huống 14: Trong đêm, khi đang ngủ thì phát hiện có mùi gas bên trong nhà

mình Theo em, cần tiến hành xử lý như thế nào là đúng nhất?

Gợi ý: Nên mở cửa để thông thoáng gió, khóa bình gas lại để gas không bị rò rỉnữa và tuyệt đối không dùng lửa để kiểm tra, không bật các thiết bị tiêu thụ điện (Áp dụng khi dạy bài ankan- lớp 11)

Tình huống 15: Một học sinh tự chế pháo bằng cách dùng hàng chục bao diêm để

làm thuốc pháo sau đó nhồi thuốc pháo vào các vỏ pháo Theo em việc làm nàycủa bạn học sinh có nguy hiểm không? Chúng ta có nên sử dụng các loại pháo nổtrái phép không?

Gợi ý: Chúng ta không nên tự chế pháo và sử dụng pháo nổ trái phép vì sẽ rất nguyhiểm, có thể gây ra các vụ cháy nổ nghiêm trọng Trong pháo có những hóa chấtnhư photpho, lưu huỳnh người đốt thường phải tiếp xúc rất gần nên khi phát nổ dễ

bị các tổn thương nặng ở mặt, mắt, tay, cổ, ngực Vùng tổn thương có thể nhanhchóng phù nề gây cản trở hô hấp, gây suy hô hấp Các tai nạn do pháo nổ có thểxảy ra bất cứ lúc nào, các vết thương do tự chế pháo nổ rất nguy hiểm bởi sức côngphá lớn

( Áp dụng khi dạy bài photpho- lớp 11)

Tình huống 16: Một hôm, Nam thấy mẹ mua về nhiều can xăng xăng rồi cất vào

trong bếp

Nam liền nói mẹ: Mẹ ơi làm như thế là không tốt đâu

Mẹ liền đáp: Hôm nay giá xăng rẻ nên mẹ tranh thủ mua ít can về cất dùng dần.Theo em, chúng ta nên nói với mẹ Nam như thế nào về việc tích trữ xăng khôngđúng quy định như vậy? Nếu đã mua về rồi thì nên cất giữ như thế nào cho antoàn?

Gợi ý: Không nên dự trữ xăng dầu trong gia đình nhất là những khu vực gần nguồnlửa vì sẽ rất dễ gây ra cháy, nổ

Xăng,dầu, cồn không nên để gần các khu vực dễ xảy ra cháy như khu vực nhà xe,nhà bếp…

(Áp dụng khi dạy bài ankan- lớp 11)

Phương pháp 2: Dạy học thông qua các hình ảnh trực quan

Yêu cầu: Chọn các hình ảnh gần với kiến thức bài học, gắn với thực tế đời sống

mà các em thường gặp để các em dễ trả lời Câu hỏi đưa ra cần sát với hình ảnh vàmục đích của giáo viên hướng đến là vấn đề PCCC

Mục đích: Học sinh quan sát các hình ảnh thực tế giúp các em dễ nhớ hơn, kích

thích hứng thú các em hơn trong học tập và nhất là sẽ phát huy được khả năng tưduy sáng tạo của các em

Cụ thể:

Ví dụ 1: Khi dạy học bài ankan (lớp 11) hoặc dạy về xenlulozơ ( lớp 12) giáo viên

có thể chiếu hình ảnh sau cho học sinh quan sát và trả lời câu hỏi:

Chúng ta có nên để các chai chứa xăng, dầu, cồn gần các vật liệu bằng giấy, gỗnhư thế này không? Vì sao? Chúng ta có nên tích trữ xăng dầu trong gia đìnhkhông? Nếu trong gia đình cần phải cất trữ xăng, dầu thì chúng ta nên lưu ý gì? Học sinh quan sát hình ảnh, thảo luận rồi đưa ra câu trả lời.

Ví dụ 2: Khi dạy học bài ankan ( lớp 11) giáo viên cho học sinh quan sát hình ảnh

và trả lời các câu hỏi:

Cho biết những việc làm của những người trong ảnh có đúng không? Cho biếtnhững lưu ý để giảm thiểu các vụ cháy, nổ xảy ra?

Ví dụ 3: Khi dạy bài lipit ( lớp 12) giáo viên cho học sinh quan sát hình ảnh sau và

trả lời câu hỏi:

Khi nấu ăn không may dầu mỡ bị bắt lửa như thê này em cần làm gì? Đưa ra một

số lưu ý khi dùng dầu mỡ để nấu ăn để không xảy ra cháy, nổ?

Học sinh quan sát hình ảnh, suy nghĩ và đưa ra câu trả lời

Ví dụ 4: Khi dạy bài ankin (lớp 11) hoặc bài đại cương kim loại ( lớp 12) giáo

viên cho học sinh quan sát hình ảnh sau và trả lời câu hỏi

Nếu phía dưới chỗ hàn có một chiếc xe máy hoặc các vật liệu dễ cháy thì điều gì sẽxảy ra? Khi hàn cắt kim loại chúng ta cần lưu ý những gì để không xảy ra cháy nổ?

Ví dụ 5: Khi dạy về phần kim loại ( lớp 12) giáo viên cho học sinh quan sát hình

ảnh sau và trả lời câu hỏi:

Embiết đây là cái gì? Tại sao khi xây dựng nhà cửa nhất là nhà cao tầng, khu chungcư…chúng ta lại phải lắp cột thu lôi? Tại sao đầu cột thu lôi lại nhọn?