Hình thành và phát triển kĩ năng viết truyện dã sử qua việc dạy học văn bản truyện an dương vương và mị châu – trọng thủy

Còn truyền thuyết là một thể loại lớn trong văn họcdân gian, đã hình thành vận động và phát triển lâu đời, truyền thuyết là những tự sựdân gian có cái lõi lịch sử, màu sắc ít huyền ả

MỤC LỤC

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục tiêu, ý nghĩa, tính mới của đề tài 1

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Ý nghĩa 2

1.2.3 Tính mới 2

1.3 Phương pháp nghiên cứu 2

1.4 Phạm vi nghiên cứu đề tài 2

PHẦN II NỘI DUNG 3

2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 3

2.1.1.Cơ sở lý luận 3

2.1.2 Thực tiễn dạy học truyện dã sử ở trường THPT hiện nay……… 4

2.2 Hình thành và phát triển kĩ năng viết truyện dã sử qua việc đọc hiểu văn bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy” 5

2.2.1.Phát triển kĩ năng viết truyện dã sử thông qua văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy” 5

2.2.2 Kế hoạch dạy học hình thành và phát triển kỹ năng viết truyện dã sử qua văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”……… 15

2.2.3 Một số truyện dã sử của học sinh 26

2.3 Hiệu quả của đề tài 39

2.3.1 Phạm vi ứng dụng 39

2.3.2 Đối tượng áp dụng 39

2.3.3 Hiệu quả 39

PHẦN III KẾT LUẬN 42

3.1 Kết luận 42

3.2 Một số kiến nghị đề xuất 43

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Lý do chọn đề tài

Dạy học gắn liền với hoạt động vận dụng, trải nghiệm sáng tạo là một yêu cầucủa phương pháp dạy học mới Thông qua hoạt động trải nghiệm học sinh vậndụng kiến thức vào thực tiễn, hình thành và phát triển các kĩ năng cần thiết đáp ứngyêu cầu mới của xã hội và thời đại

Rèn luyện kĩ năng tạo lập văn bản là một trong hai kĩ năng cơ bản của ngườihọc văn Tạo lập các văn bản giúp học sinh rèn luyện khả năng tư duy, sử dụngngôn từ, nâng cao trí tưởng tượng phong phú, chuyển tải đầy đủ linh hoạt các ýtưởng, suy nghĩ và giãi bày tư tưởng của bản thân về cuộc sống, con người, xãhội, mà viết truyện là một trong những hoạt động thể nghiệm tốt nhất cho nhữngvấn đề trên Trong chương trình khung của Bộ và sách giáo khoa Ngữ văn 10 hiệnhành, học sinh được hình thành và phát triển năng lực làm văn tự sự qua các tiếtdạy làm văn và đọc hiểu văn bản tự sự dân gian ( 07 tiết kĩ năng làm văn tự sự, 14tiết đọc hiểu các văn bản tự sự dân gian - Thực hiện năm học 2019 - 2020; 05 tiết

kĩ năng làm văn tự sự, 12 tiết đọc hiểu các văn bản tự sự dân gian - Thực hiện năm2020-2021) đây là con số đáng kể chứng tỏ tầm quan trọng của việc hình thành kĩnăng viết văn tự sự cho các em mà Bộ giáo dục đã ban hành

Văn bản truyền thuyết “Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy”

là tác phẩm tự sự dân gian có giá trị, đã có nhiều phương pháp dạy học tích cựcđược giáo viên ngữ văn vận dụng Tuy nhiên, để phát huy đặc trưng của thể loạitruyền thuyết giúp hình thành và phát triển kĩ năng viết truyện dã sử cho học sinhthì không phải giáo viên nào cũng đã thử nghiệm Thông qua hoạt động sáng tạonày giúp học sinh hình thành và phát triển kĩ năng viết văn tự sự Đồng thời, đưavăn học gần với cuộc sống ở địa phương, giúp giáo dục tinh thần tự hào về cácnhân vật lịch sử, các sự kiện lịch sử; tự hào về anh hùng hào kiệt của quê hươngđất nước, của địa phương, của dòng họ mình Tạo cơ hội cho các em bày tỏ nhữngsuy nghĩ, cách nhìn nhận đánh giá độc lập của bản thân về cuộc sống con người, vềcác giá trị tinh thần của dân tộc

Từ lí do trên tôi chọn đề tài “ Hình thành và phát triển kĩ năng viết truyện

dã sử qua việc dạy học văn bản: Truyện An Dương Vương và Mị Châu –

Trọng Thủy” Cách làm này tạo hứng thú cho học sinh giúp các em có nhiều cơ

hội trải nghiệm, sáng tạo với văn học; bộc lộ, phát triển năng khiếu của bản thân.Cách dạy này cũng phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục, một công việc mà Đảng

và Bộ Giáo dục đang rất chú trọng quan tâm

1.2 Mục tiêu, ý nghĩa, tính mới của đề tài

1.2.1 Mục tiêu

Nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tíchcực chủ động sáng tạo cho học sinh Tạo hứng thú trong học tập, giúp các em đượctrải nghiệm nâng cao kĩ năng viết, góp phần hình thành một số phẩm chất năng lực

đáp ứng yêu cầu của xã hội Đưa các giá trị lịch sử của dân tộc, quê hương gần hơntrong đời sống tinh thần của thế hệ trẻ.

1.2.2 Ý nghĩa

Đề tài tạo cơ hội cho học sinh được tự tìm hiểu, khám phá về các giá trị vănhóa tinh thần, các sự kiện, con người và di tích lịch sử của quê hương đất nước.Giúp phát triển năng lực tư duy nghệ thuật Phát hiện những nhân tố có sở trườngđam mê với hoạt động sáng tạo văn nghệ Mặt khác hình thành và phát triển một số

kĩ năng mềm: Kỹ năng giao tiếp, trình bày, lắng nghe, hợp tác,

1.2.3 Tính mới

Đề tài đề xuất cách dạy học mới gắn liền giữa việc cung kiến thức với hoạtđộng thực hành, trải nghiệm, sáng tạo; phát hiện, phát triển năng khiếu của ngườihọc Đồng thời, dạy học gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa tinh thầncủa địa phương là phù hợp với chủ trương đổi mới của Ngành

1.3 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp thông kê

- Phương pháp thực nghiệm khoa học

1.4 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu áp dụng cho học sinh khối 10 tại địa phương trong năm học

2019-2020, 2020-2021

Nghiên cứu văn bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”.

Tìm hiểu, nghiên cứu các di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn huyện DiễnChâu, tỉnh Nghệ An

PHẦN II NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài

2.1.1 Cơ sở lý luận

2.1.1.1 Quan điểm giáo dục hiện đại

Các thành tựu nghiên cứu giáo dục học và tâm lí học hiện đại đã cho thấyngười học thay vì chỉ nghe giáo viên thuyết giảng, cần phải có cơ hội tham gia cáchoạt động giáo dục có tính tương tác để phát triển các năng lực quan yếu Nhữngnghiên cứu lí thuyết và thực nghiệm trong lĩnh vực dạy học Ngữ văn, đặc biệt là líthuyết thụ đắc ngôn ngữ, cũng đã chứng minh năng lực ngôn ngữ, năng lực cảmthụ văn học và nhiều năng lực có liên quan khác chỉ được hình thành và phát triểnthông qua các hoạt động đọc, viết, nói, nghe chứ không phải thông qua việc nắmcác kiến thức lí thuyết về ngôn ngữ và văn học Thực tiễn đổi mới giáo dục ởnhiều quốc gia trong vài thập niên gần đây khẳng định cách xây dựng chươngtrình (CT) theo định hướng phát triển năng lực Chú trọng hình thành và phát triểncác kĩ năng là xu hướng tất yếu Xu hướng ấy đáp ứng yêu cầu giáo dục và đàotạo con người trong bối cảnh khoa học và công nghệ phát triển với tốc độ chưatừng có và nền kinh tế tri thức đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với mọiquốc gia Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục khẳng định đổi mới CT theo định hướng phát triển nănglực và phẩm chất của người học Cách tiếp cận này đặt ra mục tiêu căn bản là giúpcho HS có thể làm được gì sau khi học, chứ không tập trung vào việc xác định HScần học những gì để có được kiến thức toàn diện về các lĩnh vực chuyên môn

2.1.1.2 Khái lược về truyện dã sử

Dã sử là ký ức lịch sử được lưu truyền trong dân gian Từ điển Tiếng Việt

1992, định nghĩa dã sử là: “Lịch sử ghi chép những chuyện lưu truyền trong dângian, do tư nhân viết, phân biệt với chính sử” Nội dung có liên quan đến các nhânvật và sự kiện lịch sử Ví dụ như những câu chuyện về vua Lê Lợi, về NguyễnTrãi

Đặc điểm của dã sử là không bị ràng buộc bởi quy tắc, thể lệ, quan điểm củacác sử quan, mà trực tiếp ghi lại những điều nghe, thấy, biết, theo quan điểm củariêng mình Đề tài của dã sử phong phú, tự do, có thể là chuyện nhỏ, chuyện vui,hay chuyện đã thất truyền, cách viết dài ngắn tùy ý, khen chê tùy tâm, kể chi tiếthay sơ lược tùy thích, ít bị chi phối bởi tâm lí bị cấm kị, mà tư liệu thì thườngphong phú, hỗn tạp hơn chính sử nhiều Dã sử ở Trung Quốc rất phong phú,

như Thuyết uyển, Liệt nữ truyện của Lưu Hướng, Ngô Việt Xuân thu của Triệu Hoa Từ đó về sau đời nào cũng có dã sử Ở Việt Nam, cuốn Lê Triều dã

sử (khuyết danh), Lịch triều tạp kỉ của Lê Cao Lãng là những dã sử đáng chú ý.

Dã sử phong phú nhưng cũng phức tạp, ngoài các sử liệu đáng quý cũng phatrộn những sự tích mê tín dị đoan, những việc nghe lại, chép lại không có căn cứ.Tuy vậy về văn học là một tư liệu quý báu

So sánh giữa dã sử với truyền thuyết, đối chiếu giữa hai thể loại ta thấy, cả haicó nét chung đều là truyện dân gian và đều liên quan đến lịch sử Trong dã sử, vìyếu tố lịch sử được đặt lên hàng đầu (trong tên gọi có từ “sử”, trong định nghĩa cócụm từ “ký ức lịch sử”), cho nên truyện dã sử gần với lịch sử hơn Ngày nay, trongquá trình du nhập của nhiều nền văn học khác nhau, nền văn học dân gian đã bị mờnhạt bởi những hiện tượng văn học đó Tuy nhiên, nó lại không phải hoàn toàn mất

đi tất cả, mà chỉ có những gì yếu tố bị lãng quên của một nền văn học, và conngười ngày nay đã bị nhầm lẫn bởi các thể loại đó, người ta nhầm lẫn giữa các thểloại như truyền thuyết, thần thoại, giai thoại Trên những nét căn bản có thể phânbiệt dã sử và truyền thuyết là: dã sử là lịch sử ghi chép những chuyện lưu truyềntrong dân gian, do cá nhân viết (thường có nhiều yếu tố hư cấu), nội dung khôngquá dài và thường viết theo tuyến tính Nó riêng biệt hơn với truyền thuyết là nó do

cá nhân viết, (có thể có tên) Còn truyền thuyết là một thể loại lớn trong văn họcdân gian, đã hình thành vận động và phát triển lâu đời, truyền thuyết là những tự sựdân gian có cái lõi lịch sử, màu sắc ít huyền ảo, nội dung kể về các nhân vật và sựkiện lịch sử, và nó không phải là chính sử và lịch sử, nó chỉ là sự thêm pha củanhân dân, do họ tưởng tượng ra để củng cố thêm niềm tin, sự ngưỡng mộ của nhândân đối với các vị nhân vật lịch sử được xem như thánh thần

2.1.2 Thực tiễn dạy học truyện dã sử ở trường THPT hiện nay

Qua cuộc khảo sát thực tế hiểu biết về truyện dã sử của học sinh cho thấy các

em ít biết về thể loại này Hơn nữa trên các trang mạng xã hội như Google nhữngkết quả về lĩnh vực này cũng không đa dạng như những thông tin khác.( Ví dụ khi

gõ Facebook có 22.220.000.000 kết quả; truyện dân gian có 74.500.000 kết quả;truyện ngôn tình 56.700.000 kết quả; truyện dã sử 8.070.000 kết quả) Đời sốngcông nghệ, nhiều loại hình giải trí, trò chơi ảo hấp dẫn hơn rất nhiều so với nhữngcâu chuyện tích xưa kì ảo Những kiến thức lịch sử về quê hương đất nước, nhữnganh hùng hào kiệt, những sự kiện của đời sống ông cha xưa dần mai một Học sinh

ít quan tâm đến các vấn đề lịch sử của cha ông ( kết quả môn Lịch sử trong các kìthi như Tốt nghiệp THPT Quốc gia những năm gần đây rất thấp), ngay cả gia phảdòng họ của mình nhiều em cũng không biết và việc giáo dục truyền thống đótrong các gia đình chưa được chú trọng

Ngày nay các tổ chức văn hóa thế giới từ UNESCO đến các Bộ, sở, phòng vănhóa đều quan tâm đến các di tích lịch sử để tôn vinh, phục hồi Ngay trên địa bànDiễn Châu đã có rất nhiều đình đền, nhà thờ các anh hùng dân tộc, nhà thờ cácdòng họ được công nhận là di sản văn hóa cấp quốc gia, cấp tỉnh như Đền Cuông ởDiễn An, nhà thờ họ Ngô ở Diễn Kỷ, nhà thờ Nguyễn Xuân Ôn ở Diễn Thái, Nhàthờ Nguyễn Trung Minh ở Diễn Xuân, Đền Thiện ở Diễn Ngọc, Chùa Cổ Am ởDiễn Minh, v.v là những di tích lịch sử, những địa chỉ tâm linh gắn liền vớinhững nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử quan trọng của đất nước và quê hương.Nhưng để học sinh Diễn Châu thật sự thấu đáo, tự hào về những giá trị lịch sử đókhông phải là các hoạt động giáo dục nào cũng đã hướng đến

Giáo viên Ngữ văn hiện nay quan tâm nhiều hơn đến các vần đề rèn kĩ năngnghị luận, kĩ năng phản biện, kĩ năng sống hướng cho học sinh đến một tương laiđược xem là hứa hẹn mà đôi lúc xem nhẹ những giá trị tinh thần vẫn âm thầm chảysâu trong mạch nguồn cuộc sống, đang nuôi dưỡng trong tâm hồn trẻ Những giátrị tinh thần ấy vẫn hiện hữu ngay bên cạnh, trong mỗi người, mỗi dòng họ, mỗi cáitên để rồi khi hỏi về những giá trị đó học sinh lại ù tịt như người ở đâu khôngbiết Học sinh có thể lập luận, có thể truyết trình phản biện giỏi nhưng tự kể mộtcâu chuyện hài hước, dí dỏm hay một câu chuyện cuốn hút người đọc về truyềnthống văn hóa, lịch sử của quê hương mình thì lúng túng

Với mục tiêu giáo dục người học sinh toàn diện, nhà giáo dục cần hướng đếnnhững cách dạy, cách học để tạo ra những sản phẩm là con người được trang bịnhững kĩ năng thiết yếu, những phẩm chất tốt đẹp Vừa đáp ứng yêu cầu thời đại

về tri thức, kỹ năng, vừa là những con người có trái tim biết rung động, yêuthương, biết trân quý, tự hào, phát huy những giá trị tinh thần quý báu của gia đình,dòng họ, quê hương, đất nước

2.2 Hình thành và phát triển kĩ năng viết truyện dã sử qua việc đọc hiểu văn

bản “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu - Trọng Thủy”

2.2.1.Phát triển kĩ năng viết truyện dã sử thông qua văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

2.2.2.1 Kỹ năng khai thác tư liệu lịch sử

Tư liệu lịch sử là những sản phẩm hoạt động của con người, nó xuất hiện nhưmột hiện tượng xã hội phục vụ cho một mục đích, một nhu cầu nào đó của xã hộiđương thời và tồn tại như những di tích, dấu vết của hoàn cảnh lịch sử cụ thể đãqua Tư liệu lịch sử vốn phong phú đa dạng, được ghi chép, lưu trữ trong các vănbản lịch sử chính thống của các triều đại, hoặc lưu truyền trong dân gian

Để giúp HS hình thành và phát triển kĩ năng khai thác tư liệu GV hướng dẫn

HS thông qua phương pháp dạy học dự án GV chia nhóm theo các tổ để các emthực hiện nội dung học tập ở nhà, báo cáo vào tiết 1 của bài học

GV đưa bộ câu hỏi định hướng:

- Hãy giới thuyết về môi trường sinh thành, biến đổi và diễn xướng củatruyền thuyết “ Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

- Hãy tìm hiểu các tài liệu lịch sử (chính sử và dã sử) viết về thời kì Âu Lạc,

về vị vua An Dương Vương ( dẫn nguồn cụ thể)

- Trình bày các bước thu thập tư liệu

HS tự phân công cho các thành viên và tiến hành thực hiện nhiệm vụ.Bằng nhiều cách thức khác nhau HS hoàn thành nhiệm vụ của dự án HS cửđại diện nhóm lên trình bày các nội dung kèm sản phẩm báo cáo

Từ hoạt động trên HS nhận diện được vấn đề trong việc viết truyện dã sử.Mỗi một câu chuyện đều gắn liền với đặc trưng của thể loại Nhân vật lịch sử và

sự kiện lịch sử tồn tại trong một môi trường sinh hoạt văn hóa, gắn liền với tênđất, tên làng, tên núi, tên sông Bằng chứng thuyết phục nhất cho câu chuyện là sựtồn tại của các di tích, đền đài, miếu mạo Muốn khai thác được tư liệu, học sinhcần khai thác bằng việc trực tiếp quan sát, tham quan đến các địa điểm nơi cácnhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử đã từng diễn ra hoặc những khu di tích, bảo tồncác giá trị đó Hoặc tìm hiểu thông tin thấu đáo qua các tài liệu lịch sử trên cáccổng thông tin uy tín, chất lượng, qua việc gặp gỡ trao đổi với những nhân chứnglịch sử, các bô lão, những người quản lí, coi giữ các di tích lịch sử.

Các tư liệu lịch sử cần được ghi chép cẩn thận và sắp xếp theo một trình tựhợp lí Cần đảm bảo nguồn của tư liệu, lưu ý năm xuất bản, hiệu đính của tài liệu

2.2.1.2 Kỹ năng xây dựng cốt truyện

Cốt truyện là yếu tố đầu tiên của văn tự sự Tùy thuộc vào quy mô dài ngắnkhác nhau của tác phẩm mà cốt truyện có thể phức tạp hoặc đơn giản, nhiều tìnhtiết hoặc ít tình tiết Tuy nhiên, dù ở mức độ nào thì cốt truyện của truyện dã sửcũng phải đảm bảo gồm một chuỗi sự việc nối tiếp nhau trong một thời gian vàkhông gian cụ thể, có nguyên nhân, có diễn biến, có điểm mở đầu và điểm kếtthúc Đặc biệt là cốt truyện phải có ý nghĩa nhất định Thực tế cho thấy, chính sứchấp dẫn của cốt truyện sẽ góp phần rất lớn trong việc tạo nên thành công của tácphẩm Và ngược lại, nếu cốt truyện quá sơ sài, nhạt nhẽo thì sẽ không thể tạo nênmột tác phẩm hay, có sức chinh phục người đọc, người nghe

Để hình thành và phát triển kỹ năng xây dựng cốt truyện qua văn bản tôi đã

tổ chức cho HS tìm hiểu cốt truyện của văn bản qua phương pháp phát vấn, thảoluận cặp đôi, kết hợp kĩ thuật sơ đồ tư duy

GV nêu câu hỏi phát vấn:

- Hãy tóm tắt văn bản Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy

- Xác định các thành phần chính của cốt truyện

Từ hoạt động trên HS nhận thức được vai trò, ý nghĩa và cách tổ chức cốttruyện trong tác phẩm dã sử, biết cách xác định và tiến hành phân chia các thànhphần chính của cốt truyện trong câu chuyện của mình

Thành phần của cốt truyện gồm:

+ Phần trình bày

Trình bày là phần giới thiệu khái quát về bối cảnh và các nhân vật Qua phầntrình bày, người đọc có thể sơ bộ hiểu được các nhân vật đặc biệt là các nhân vật

chính về mặt quan hệ gia đình, lứa tuổi, nghệ nghiệp, tài năng, lai lịch và hoàncảnh mà các nhân vật đó đang sinh sống và hoạt động Trong phần này, thườngmâu thuẫn chưa vận động và phát triển Chưa có những sự kiện đặc biệt làm thayđổi tình thế, đặt nhân vật trước những thử thách hoàn cảnh Phần trình bày có khicũng là phần nhập đề nhưng không phải mọi nhập đề đều đảm nhiệm chức năngcủa phần trình bày.

+ Phần thắt nút tạo tình huống

Thắt nút là khởi điểm sự vận động của mâu thuẫn và xung đột Nó thườngđược đánh dấu bằng một sự kiện nào đó đặc biệt Sự kiện này đặt các nhân vậttrước một sự lựa chọn, đòi hỏi sự tham gia của các nhân vật vào xung đột Trongtoàn bộ cốt truyện, phần thắt nút chiếm một trường độ không dài nhưng có ý nghĩaquan trọng Phần thắt nút có nhiệm vụ bộc lộ trực tiếp những mâu thuẫn được tích

tụ một cách âm ỉ từ trước, các nhân vật sẽ đứng trước những thử thách, đòi hỏiphải bày tỏ những thái độ, chọn lựa cách xử sự, hành động, phản ứng, từ đó bộc lộ

rõ tính cách Sự kiện này có tác dụng làm thay đổi tình thế ban đầu, lôi cuốn cácnhân vật cùng tham gia vào xung đột và qua đó, các nhân vật sẽ bước đầu bộc lộnhững nét bản chất

+ Phần phát triển tình huống truyện

Phát triển là phần quan trọng của cốt truyện bao gồm nhiều cảnh ngộ, nhiều

sự kiện và biến cố khác nhau Tính cách của nhân vật chủ yếu được xác định quaphần phát triển Phần này có một trường độ bao quát hơn cả trong cốt truyện so vớicác thành phần khác Tính cách có thể thay đổi và hoàn chỉnh thông qua nhữngmôi trường khác nhau trong phần phát triển

Phần phát triển cũng là phần vận động của biến cố và mâu thuẫn để đẩy đếnchỗ căng thẳng nhất Trong toàn bộ cốt truyện, phần dài nhất và quan trọng nhất làphần phát triển Khác với phần thắt nút chỉ dùng một sự kiện, phần này bao gồmmột chuỗi sự kiện hoặc biến cố nối tiếp nhau nhằm làm cho xung đột phát triển cả

về chiều sâu và chiều rộng Đồng thời, qua đó khẳng định bản chất của các tínhcách trong những tình huống khác nhau Đây là phần quan trọng và dài nhất củacốt truyện bao gồm nhiều cảnh ngộ, sự kiện và biến cố khác nhau Tính cách nhânvật chủ yếu được xác định trong phần này Nó có thể được thay đổi thông qua cácbước ngoặt, môi trường khác nhau

+ Đỉnh điểm của tình huống

Nối tiếp phần phát triển, giai đoạn căng thẳng nhất của cốt truyện được gọi làđỉnh điểm Ở đó, nhà văn cho thấy cách giải quyết của mình đối với xung đột đãđược miêu tả hoặc cho thấy những khả năng trong việc giải quyết xung đột đó.Phần này, còn được gọi là cao trào, là phần bộc lộ cao nhất của xung đột Lúc này,xung đột đã phát triển đến độ gay gắt, quyết liệt, đòi hỏi phải được giải quyết theomột chiều hướng nhất định Điểm đỉnh là mâu thuẫn phát triển đến độ cao nhấttrong cả quá trình vận động Nó có ý nghĩa quyết định với số phận của nhân vật

Điểm đỉnh thường là một khoảnh khắc, một thời điểm ngắn nhưng có tácdụng quyết định đối với nhân vật trung tâm

+ Phần kết thúc (mở nút)

Kết thúc là sự giải quyết cụ thể của mâu thuẫn Kết thúc chấm dứt một quátrình vận động và giải quyết những mặt đối lập của xung đột Có những kết thúcđóng kín lại một quá trình, lại có những kết thúc hé mở ra một chặng đường mới.Phần này cho thấy kết quả của xung đột đã được miêu tả Thường các tác phẩm chỉcó một cách kết thúc nhưng cá biệt cũng có tác phẩm kết thúc bằng nhiều cáchkhác nhau

Phần kết thúc thường tiếp nối sau ngay điểm đỉnh của cốt truyện vì đỉnh điểmkhông thể kéo dài mà xu hướng nhân vật khi phát triển qua điểm đỉnh thường dẫnngay đến kết thúc Ở đó, nhà văn cho thấy cách giải quyết của mình đối với xungđột đã được miêu tả, hoặc cho thấy những khả năng trong việc giải quyết xung độtđó Đây là phần giải quyết xung đột của cốt truyện một cách cụ thể Ở đây, tác giảtrình bày những kết quả của toàn bộ xung đột của cốt truyện Một cốt truyện tốt,bao giờ phần kết thúc cũng được giải quyết một cách tự nhiên, phù hợp với qui luậtcủa cuộc sống

Cốt truyện dã sử thường tạo nên bởi một loại chất liệu cơ bản Đó là các sựkiện với những tình tiết cụ thể Hệ thống sự kiện các tình tiết này không phải donhà văn tạo ra mà thường đã có sẵn trong cuộc sống vốn dĩ đầy biến động, phongphú và phức tạp Đó là các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử trong mối qua hệ vớigia đình, dòng tộc, đất nước Từ mối quan hệ ấy nảy sinh các vấn đề: vấn đề đấutranh giữa cái tốt với cái xấu, cái mới với cái cũ, sự cao thượng và thấp hèn; vấn đềtình yêu thương, lí tưởng, niềm tin, ước mơ, hi vọng…

Đối với các em học sinh khi làm một bài văn tự sự nói chung và viết truyện

dã sử nói riêng, việc tìm cốt truyện thường gặp những khó khăn Hoặc là do đề tàilịch sử và những câu chuyện lịch sử đã thuộc về quá khứ ít người quan tâm Hơnnữa kể chuyện mà thật quá cũng thiếu hấp dẫn Vì vậy khi xây dựng cốt truyện cầnlưu ý trong việc tạo tình huống cho cốt truyện Dù là kể về chuyện người thật, việcthật nhưng để tạo sức hấp dẫn, tình huống được tạo nên cũng phải thật sự bất ngờ.Việc đưa ra tình huống và xử lí tình huống cũng đòi hỏi phải linh hoạt, khéo léo,không nên hấp tấp, vội vàng giải quyết ngay tình huống vừa đưa ra mà nên chọnthời điểm giải quyết tình huống một cách hợp lí đối với người đọc và người nghe.Trong chuỗi các tình tiết đưa vào cốt truyện, người kể chuyện phải biết nhấnmạnh vào tình tiết quan trọng và lướt qua những tình tiết phụ tạo nền để làm nổibật tình tiết chính

Không nên chọn cốt truyện đơn giản khi kể, dù là kể chuyện người thật, việcthật hay kể chuyện sáng tạo thì cốt truyện cũng phải bắt rễ từ hiện thực cuộc sống

2.2.1.3 Kĩ năng xây dựng nhân vật

Truyện dã sử chính là kể chuyện – kể chuyện đời, chuyện người liên quanđến lịch sử của dân tộc, quê hương, dòng họ Do đó, nhân vật là một yếu tố nghệ

thuật không thể thiếu được của mỗi tác phẩm Có thể khẳng định rằng nhân vật lịch

sử đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc thể hiện chủ đề tư tưởng của tácphẩm Đó là những con người bằng xương, bằng thịt, có tên tuổi, có diện mạo, tínhcách, có hành động, lời nói cụ thể

Thế giới nhân vật trong truyện dã sử cũng rất đa dạng, phong phú Nếu xét vềvai trò thì có nhân vật chính, nhân vật phụ Nhân vật chính là những người thườngxuất hiện nhiều, đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm,chi phối toàn bộ diễn biến của cốt truyện Còn nhân vật phụ là những nhân vật xuấthiện ít hơn, đóng vai trò bổ trợ để làm nổi bật hình tượng nhân vật chính cũng nhưchủ đề của tác phẩm

Để hướng đến việc hình thành và phát triển kĩ năng xây dựng nhân vật trongtruyện dã sử, tôi đã tiến hành thông qua việc tìm hiểu nhân vật trong tác phẩm

Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy như sau:

GV sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, yêu cầu học sinh thực hiện nhiệm vụ

- Tìm hiểu nhân vật An Dương Vương/ Mị Châu/ Trọng Thủy: lai lịch, hànhđộng, việc làm, lời nói và thái độ của nhân dân đối với nhân vật

HS thảo luận trong nhóm, trình bày sản phẩm trên bảng phụ, cử đại diệntrình bày

Qua việc tìm hiểu nhân vật vua An Dương Vương – nhân vật lịch sử, học sinhhọc được cách xây dựng nhân vật lịch sử với các phương diện nghệ thuật là lờinói, hành động, việc làm Văn học dân gian nói chung và truyền thuyết nói riêng làtác phẩm tự sự dân gian Nó mang đầy đủ đặc điểm của thi pháp văn học dân gian.Nhân vật trong tự sự dân gian là nhân vật chức năng, con người hành chức chứkhông phải con người tâm lí Nên khi xây dựng nhân vật, chủ yếu nhân dân laođộng xây dựng nhân vật thông qua hành động để hiện lên phẩm chất Nhân vậtlịch sử trong truyện dã sử với đặc trưng riêng của nó, là sản phẩm của cá nhânchịu sự chi phối bởi đặc trưng thi pháp sáng tác của từng thời Vì vậy khi xâydựng nhân vật lịch sử trong truyện dã sử không nhất thiết chỉ là con người hànhchức mà cũng có thể là con người tâm lí, nhân vật trong dã sử gần với người, vớiđời hơn

Khi phân tích 2 nhân vật Mị Châu và Trọng Thủy, HS nhận diện để nâng cao

kĩ năng xây dựng nhân vật trong truyện dã sử Nhân vật lịch sử không chỉ đặt trongbiến cố lịch sử mà còn được đặt trong các mối quan hệ đời thường Từ góc nhìnđời thường vừa để thấy nhân vật lịch sử gần gũi, không xa rời đời sống thực tại,vừa để thấy được tầm vóc phi thường lớn lao của nhân vật lịch sử Người anh hùng

là người phi thường ngay cả giữa đời thường Việc đặt nhân vật lịch sử trong cácmối quan hệ đó góp phần thể hiện được phẩm chất, tính cách bản lĩnh của họ.Nghĩa là mỗi hành động, việc làm, mỗi lời nói của nhân vật lịch sử đều có trực tiếpảnh hưởng đến vận mệnh dân tộc, số phận nhân dân Họ đại diện cho những chuẩnmực đạo đức của xã hội Họ là con người của thời đại, của dân tộc, của lịch sử Từ đó rút ra cách xây dựng nhân vật trong truyện dã sử qua các phương diện

+ Xây dựng nhân vật bằng cách khắc họa ngoại hình:

Ngoại hình là dáng vẻ bên ngoài của nhân vật bao gồm y phục, cử chỉ, tácphong, diện mạo…Đây là yếu tố quan trọng góp phần cá tính hóa nhân vật Ngoạihình nhân vật cần góp phần biểu hiện nội tâm Đây cũng chính là sự thống nhấtgiữa cái bên ngoài và cái bên trong của nhân vật Vì vậy, khi tính cách, đời sốngbên trong của nhân vật thay đổi, nhiều nét bên ngoài của nhân vật cũng thay đổitheo Khi xây dựng ngoại hình nhân vật, người viết cần thể hiện những nét riêngbiệt, cụ thể của nhân vật nhưng qua đó, người đọc có thể nắm bắt được những đặcđiểm chung của những người cùng nghề nghiệp, tầng lớp, thời đại…Những nhânvật thành công trong văn học từ xưa đến nay cho thấy nhà văn bao giờ cũng chọnlựa công phu những nét tiêu biểu nhất để khắc họa nhân vật

+ Xây dựng nhân vật qua biểu hiện nội tâm:

Khái niệm nội tâm nhằm chỉ toàn bộ những biểu hiện thuộc cuộc sống bêntrong của nhân vật Đó là những tâm trạng, những suy nghĩ, những phản ứng tâmlí… của nhân vật trước những cảnh ngộ, những tình huống mà nó gặp phải trongcuộc đời.Sự biểu hiện hợp lí và sâu sắc nội tâm góp phần rất lớn tạo nên sức sốngcủa nhân vật Nói như L.Tônxtôi: “Mục đích chính của nghệ thuật…là nói lên sựthật về tâm hồn con người, nói lên những điều bí ấn không thể diễn tả bằng ngônngữ thông thường được” Để làm được điều đó, người cầm bút phải hiểu sâu sắccuộc sống và con người, nắm bắt được những biểu hiện và diễn biến dù nhỏ nhặtnhất đời sống bên trong của nhân vật

+ Xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ:

Khái niệm ngôn ngữ nhân vật nhằm chỉ những lời nói của nhân vật trong tácphẩm Lời nói đó phản ánh kinh nghiệm sống cá nhân, trình độ văn hóa, tư tưởng,tâm lí, thị hiếu…Đằng sau mỗi câu câu nói của mỗi con người đều có lịch sử riêngcủa nó Quả là trong cuộc sống không thể có những người nói hoàn toàn giốngnhau, vì vậy, cần phát hiện những nét riêng của ngôn ngữ nhân vật để thể hiệntrong tác phẩm

+ Xây dựng nhân vật qua hành động:

Hành động nhân vật là khái niệm nhằm chỉ các việc làm của nhân vật Đây làphương diện đặc biệt quan trọng để thể hiện tính cách nhân vật vì việc làm của mỗingười là căn cứ quan trọng có ý nghĩa quyết định nói lên tư cách, lí tưởng, phẩmchất cũng như những đặc điểm thuộc về thế giới tinh thần của người đó Hơn nữa,trong các tác phẩm tự sự, tính cách nhân vật không phải ngay từ đầu đã được hìnhthành trọn vẹn Chính hành động có tác dụng bộc lộ quá trình phát triển của tínhcách và thúc đẩy sự diễn biến của hệ thống cốt truyện Thông qua các mối quan hệ,

sự đối xử giữa các nhân vật trong những tình huống khác nhau, người đọc có thểxác định được những đặc điểm, bản chất của nhân vật

2.2.1.4 Kĩ năng lựa chọn chi tiết nghệ thuật

Cốt truyện phải được tạo nên bởi một chuỗi những sự việc, những chi tiếtnghệ thuật Có những chi tiết lớn, đóng vai trò chính để dẫn dắt cốt truyện, lại có

những chi tiết nhỏ, chỉ đóng vai trò bổ trợ làm rõ những chi tiết lớn Tuy nhiên, dùlớn hay nhỏ thì xuất hiện của các chi tiết nghệ thuật đều có ý nghĩa trong việc bộc

lộ chủ đề của tác phẩm cũng như làm nổi bật đặc điểm của các nhân vật (về cảngoại hình lẫn tính cách) Những tác phẩm nghệ thuật thành công là tác phẩm cónhững chi tiết nghệ thuật đặc sắc “Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn”

Giúp học sinh nhận diện được các chi tiết tiêu biểu, từ đó có cách lựa chọn chitiết nghệ thuật tiêu biểu trong quá trình viết truyện dã sử tôi đã tiến hành lồng ghéphướng dẫn từ việc phân tích nhân vật chính

GV gợi mở

- An Dương Vương/ Mị Châu/ Trọng Thủy hiện lên qua các chi tiết nào?(hành động, lời nói, việc làm, cử chỉ, thái độ ) Chi tiết nào bộc lộ tính cách, phẩmchất nhân vật và góp phần làm rõ chủ đề tác phẩm?

- Hãy thử thay đổi một số chi tiết trong tác phẩm và rút ra ý nghĩa của các chitiết đã được lựa chọn?

HS thực hiện nhiệm vụ

- Liệt kê được các chi tiết liên quan đến các nhân vật

- Kể lại câu chuyện bằng việc thay đổi một số chi tiết

Từ việc chỉ ra, phân tích và cảm nhận những chi tiết về nhân vật HS thấyđược tầm quan trọng của các chi tiết trong việc thể hiện nội dung tư tưởng tácphẩm cũng như làm rõ tính cách, phẩm chất của nhân vật Từ đó có cách lựa chọnchi tiết tiêu biểu cho bài viết của mình

HS biết cách lựa chọn chi tiết trong việc viết tác phẩm dã sử

+ Chi tiết nghệ thuật không chỉ là yếu tố cấu thành tác phẩm mà còn là nơigửi gắm những suy nghĩ về nhân vật lịch sử, về các giá trị của đời sống tinh thầncủa ông cha, các thế hệ đi trước của người viết Lựa chọn chi tiết để xây dựng nêntác phẩm nghệ thuật không chỉ thể hiện bản chất sáng tạo, mà còn bộc lộ tài năng,tầm vóc tư tưởng của người cầm bút

+ Cần phải thấy được mối quan hệ giữa chi tiết và tổng thể tác phẩm Sự hòahợp giữa chi tiết và tổng thể sẽ tạo thành chỉnh thể Chi tiết nghệ thuật được xem làthành tố nhỏ nhất trong một chỉnh thể nghệ thuật

+ Trong tác phẩm truyện, chi tiết có thể nhỏ về quy mô, tầm vóc nhưng nóchứa đựng tư tưởng lớn, tình cảm lớn Chỉ bằng những chi tiết cô đúc, tiêu biểu,kết hợp với lối hành văn nhiều ẩn ý sẽ để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòngngười đọc bằng những hình tượng nghệ thuật độc đáo, giàu sức sống

+ Cần xây dựng nhiều chi tiết trở thành những điểm sáng thẩm mĩ của tácphẩm, có vị trí không thể thiếu trong sự phát triển của cốt truyện, gắn liền vớinhững bước ngoặt trong cuộc đời, số phận nhân vật Thiếu chi tiết là thiếu sự đặc

tả, thiếu tính cụ thể, truyện sẽ trở nên nhạt nhẽo, hời hợt, thiếu sức hấp dẫn

2.2.1.5 Kĩ năng lựa chọn ngôi kể, lời kể và thứ tự kể

Ngôi kể thứ 3 - người kể gọi tên các nhân vật, tự giấu mình đi Người kể cóthể kể linh hoạt, tự do những gì diễn ra với nhân vật

Trong văn tự sự, người ta có thể hoàn toàn tự do lựa chọn ngôi kể Mỗi ngôi

kể có ưu điểm riêng Khi lựa chọn ngôi kể thứ nhất, người kể chuyện có thể bày tỏcảm xúc mang màu sắc chủ quan, thẫm đẫm chất trữ tình trong câu chuyện Chọnngôi kể thứ 2, 3 đảm bảo được tính tính khách quan của câu chuyện

Truyện dân gian thường lựa chọn theo ngôi thứ ba là người kể tự giấu mình,không xuất hiện trực tiếp, gọi các nhân vật bằng chính tên gọi hoặc bằng các đại từnhân xưng ở ngôi thứ ba : ông (ấy), bà (ấy), anh (ấy), chị (ấy), cô (ấy)…Mọi diễnbiến hành động thái độ của các nhân vật đều được miêu tả một cách linh hoạt, tự

do, không bị gò bó Cách kể này có ưu thế là đạt được tính khách quan của câuchuyện, khiến cho người đọc, người nghe có cảm giác toàn bộ diễn biến của câuchuyện đang diễn ra như nó đã từng có trong cuộc sống, nhà văn chính là ngườithư kí ghi chép một cách trung thành và đầy sáng tạo

Việc hình thành kĩ năng này GV tiến hành bằng PP đóng vai, yêu cầu HS thựchiện nhiệm vụ

- Hãy xác định ngôi kể của câu chuyện

- Hãy kể lại câu chuyện bằng các ngôi kể khác nhau: là người kể chuyện ởngôi thứ 3, hóa thân vào nhân vật trong truyện để kể ở ngôi thứ nhất

- Sau khi kể câu chuyện bằng các ngôi kể khác nhau, em nhận thấy vai trò, ýnghĩa của việc lựa chọn ngôi kể như thế nào trong văn bản tự sự?

HS thực hiện các nhiệm vụ

- Xác định được ngôi kể trong văn bản: ngôi thứ 3

- HS kể được câu chuyện từ ngôi kể thứ 3 và hóa thân vào các nhân vật: RùaVàng, An Dương Vương, Mị Châu hoặc Trọng Thủy kể lại được câu chuyện ởngôi thứ nhất

- HS chỉ ra được những vai trò của việc lựa chọn ngôi kể - ngôi kể thể hiệnđược điểm nhìn của người viết về con người, cuộc sống, xã hội

Từ hoạt động trên HS biết cách lựa chọn ngôi kể trong văn bản dã sử củamình một cách phù hợp.

* Lời kể và lời thoại

Lời kể và lời thoại trong văn dã sử cũng đòi hỏi phải thực sự dụng công

Về lời kể: thông thường nhắc tới lời kể là người ta nghĩ ngay tới lời dẫn dắtcốt truyện, giới thiệu thời gian không gian Lời kể còn là lời giới thiệu nhân vật –giới thiệu về lai lịch, tên tuổi, đặc điểm hình dáng, tính cách Tuy nhiên trong cáctác phẩm, lời kể rất linh hoạt, bao gồm trần thuật, miêu tả Có nghĩa là ngay trongcùng một đoạn văn đã phải bao gồm tất các hình thức ấy

Còn lời thoại cũng phải rất sáng tạo Người viết dã sử phải chọn lời thoại thậtphù hợp với văn cảnh, với nhân vật (liên quan tới tuổi tác, nghề nghiệp, tínhcách…) Đặc biệt lời thoại phải có kèm đệm chêm xen những từ ngữ đưa đẩy đểlàm rõ thái độ của nhân vật Người viết cần dùng kiểu ngôn ngữ đối thoại sát vớithời đại mà nhân vật lịch sử sinh sống, thậm chí có thể sử dụng ngôn ngữ địaphương để tăng thêm tính chân thực cho nhân vật Câu văn trong đối thoại cũngkhông nhất thiết phải đầy đủ kết cấu C – V, có thể dùng kiểu câu tỉnh lược

Lời kể và lời thoại trong Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy

bị chi phối bởi đặc trưng của thể loại truyền thuyết Yếu tố cá thể hóa không điểnhình trong một tác phẩm dân gian.Vì vậy hình thành kĩ năng lựa chọn lời kể và lờithoại được học sinh nhận diện sau khi đã kết thúc việc tìm hiểu văn bản bằng hìnhthức phát vấn tái hiện

GV nêu câu hỏi: Hãy nhận xét về nghệ thuật kể chuyện, cách xây dựng lờithoại giữa các nhân vật trong tác phẩm

HS nhận diện được đặc trưng lời kể trong truyền thuyết, tác giả dân gian sửdụng lời kể mộc mạc, ít miêu tả, chủ yếu chỉ thuật lại hành động của nhân vật, chú

ý kể những chi tiết về hoàn cảnh xuất thân của nhân vật, bối cảnh của câu chuyện,những lời thoại nhân vật được lựa chọn điển hình cho phẩm chất, tính cách, tháiđộ một cách cô đọng

Từ đó GV hướng HS đến kĩ năng lựa chọn lời kể của văn bản dã sử: kết hợplinh hoạt các yếu tố trần thuật, miêu tả trong quá trình kể chuyện Lời kể cần mangdấu ấn cá nhân, tính cách của người kể chuyện Hình thành một phong cách kểchuyện riêng như lạnh lùng, ấm áp, hài hước, dí dỏm hay diễu nhại, cổ kính làđích hướng đến của hoạt động sáng tạo nghệ thuật

* Thứ tự kể trong văn dã sử

Việc sắp xếp thứ tự kể trong một tác phẩm dã sử là cả một nghệ thuật Thứ tự

kể trong câu chuyện ảnh hưởng đến diễn biến cốt truyện, sự thay đổi sẽ xáo trộncốt truyện và ảnh hưởng trực tiếp đến ý đồ nghệ thuật của người sáng tác Mỗi thứ

tự kể là một phát hiện, dụng công khác nhau của người cầm bút về câu chuyệnmình sẽ kể.

Người ta có thể kể theo thứ tự thời gian, chuyện xảy ra trước kể trước, chuyệnxảy ra sau kể sau Với cách kể này sẽ giúp người nghe dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thuộc.Cũng có thể kể chuyện theo trình tự các tuyến nhân vật Kể diễn biến cuộc đời củanhân vật này rồi lại chuyển sang kể diễn biến cuộc đời của nhân vật khác theo quan

hệ các tuyến chính diện, phản diện, tốt, xấu Cách kể này đem đến những điều thú

vị, hấp dẫn, buộc người nghe, người đọc nhập tâm để tìm ra các mối quan hệ vàcác tầng giá trị của câu chuyện

Để HS hình thành và phát triển kỹ năng lựa chọn thứ tự kể qua bài học tôi đãhướng dẫn bằng việc nêu vấn đề

GV nêu vấn đề:

- Hãy xác định thứ tự kể của câu chuyện?

- Em có thể thay đổi thứ tự kể của câu chuyện được không? Vì sao?

HS suy nghĩ độc lập hoặc trao đổi trong nhóm bàn để nhận ra thứ tự kể củatác phẩm theo trật tự tuyến tính ( thời gian) theo diễn biến sự việc từ trước đến sau.Đây là trật tự thường thấy trong truyện cổ dân gian

Do hình thức truyền miệng, giúp người đọc người nghe dễ nhớ, dễ thuộc, nêncác truyện cổ thường chọn thứ tự kể như vậy Ngoài ra trong truyện hiện đại cónhiều thứ tự kể chuyện khác nhau nó thể hiện tài năng của người viết, thể hiện chủ

đề nội dung của văn bản một cách sinh động

Qua hoạt động này HS hình thành được kĩ năng lựa chọn trình tự kể trong mộttác phẩm tự sự nói chung và truyện dã sử nói riêng

Lựa chọn thứ tự kể theo thời gian: sự việc được sắp xếp từ trước đến sau.Lựa chọn thứ tự kể theo tuyến nhân vật: xây dựng hai tuyến nhân vật chínhdiện và phản diện đối lập với nhau về lí tưởng, chính kiến, đạo đức, hành động.Lựa chọn thứ tự kể theo diễn biến tâm lí nhân vật: lấy quá trình vận động bêntrong của nhân vật, những phản ánh tâm lí của nhân vật trong mối quan hệ với cácnhân vật khác

2.2.2 Kế hoạch dạy học hình thành và phát triển kỹ năng viết truyện dã sử qua văn bản “Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

Tiết 15,16 (10A3,4) Tiết 17,18,19 (10D1,D2) Ngày soạn 25 - 09 – 2020

TRUYỆN AN DƯƠNG VƯƠNG VÀ MỊ CHÂU-TRỌNG THUỶ

( Truyền thuyết)

I, MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1, Kiến thức

- HS nêu được một số đặc điểm cơ bản của truyền thuyết

- Nêu được nội dung và nghệ thuật của Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy.

- Trình bày được mối quan hệ giữa sự thật lịch sử và hư cấu

- Rút ra bài học giữ nước trong hiện tại

- Chia sẻ trách nhiệm của bản thân với đất nước trong hoàn cảnh thực tại

2, Kĩ năng

- Đọc hiểu văn bản theo thể loại truyền thuyết

- Hình thành, phát triển kĩ năng làm văn tự sự

- Viết truyện dã sử

3, Thái độ

- HS có thái độ yêu mến các nhân vật lịch sử, trân trọng tư tưởng ước mơcủa người xưa về các nhân vật lịch sử, thích thú trước trí tưởng tượng bay bổngcủa người xưa trong truyền thuyết Tìm hiểu bảo tồn các giá trị tinh thần của chaông

4, Phát triển năng lực

+ Năng lực đọc - hiểu văn bản truyền thuyết, truyện dân gian

+ Năng lực độc lập, chủ động, hợp tác trong tìm hiểu các đơn vị kiến thức củabài học

+ Năng lực hoạt động nhóm

+ Năng lực đánh giá: đánh giá kết quả của mình, của bạn, của giáo viên

+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt phù hợp, hiệu quả trong tạo lập vănbản nói và viết

+ Năng lực đóng vai nhân vật, năng lực kể chuyện, năng lực sáng tác truyện

về lịch sử

- Lí giải thái độ và cách đánh giá của nhân dân về các nhân vật lịch sử

- Lí giải nguyên nhân mất nước và rút ra bài học giữ nước

II - Phương tiện thực hiện:

- SGK, SGV, thiết kế bài học, các tài liệu tham khảo

- Phiếu học tập, bảng phụ, tivi

III - Cách thức tiến hành:

- Kết hợp các hình thức dạy học dự án, phương pháp trao đổi thảo luận nhóm,trả lời các câu hỏi

- Các kĩ thuật: trình bày một phút, chia nhóm

IV - Tiến trình dạy học

Dự kiến kết quả

- Gv nêu câu hỏi:

Em biết gì vềnhững lễ hội này?

- GV dẫn dắt vàobài

HSlắngnghevàtrảlời

- HS nhắc được địa danh, tên lễ hội và ý nghĩa của nó: Gợi nhắc đến vua An Dương Vương.

- 2 địa danh: Đông Anh, Hà Nội và Diễn Châu, Nghệ An.

- Lễ hội Cổ Loa diễn ra 5,6 tháng Giêng; Lễ hội Đền Cuông 14,15 tháng Hai.

- Đây là dịp để nhân dân tưởng nhớ công lao của đức vua

An Dương Vương, người sáng lập ra nhà nước Âu Lạc nhà nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam.

-2.Hoạt động Hình thành kiến thức (90 phút)

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

HS tham gia trình bày dự án học tập về các vấn đề đã thực hiện, kết hợp

- HS đọcđại diện các nhóm trình bày

- Các nhóm

I Tiểu dẫn

1 Truyền thuyết: là một thể loại văn

học dân gian, ra đời sau truyện thần thoại, thường có yếu tố tưởng tượng kì

ảo, các nhân vật, sự kiện đều liên quan đến lịch sử, là những truyện truyền miệng kể lại truyện tích các nhân vật

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

- Hãy nêu đặc trưng của thể loại truyền thuyết

- Hãy giới thuyết về môi trường sinh thành, biến đổi

và diễn xướng của truyền thuyết “ Truyện

An Dương Vương và Mị Châu – Trọng Thủy”

- Hãy tìm hiểu các tài liệu lịch

sử (chính sử và

dã sử) viết về thời kì Âu Lạc,

về vị vua An Dương Vương ( dẫn nguồn cụ thể)

- Trình bày các bước thu thập tưliệu

- GV cho HS nhận xét

- GV nhận xét chung, chốt lại kiến thức

khác lắng nghe nhận xét,

bổ sung

lịch sử hoặc giải thích nguồn gốc các phong cảnh địa phương theo quan niệm của nhân dân, biện pháp nghệ thuật phổ biến của nó là khoa trương, phóng đại, đồng thời nó cũng sử dụng yếu tố hư ảo, thần kỳ như cổ tích và thần thoại

2 Không gian văn hóa:

+ Cụm di tích Cổ Loa:là di tích lịch sử tại vùng đất xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội

+ Đền Cuông: Di tích lịch sử tại xã Diễn

An, huyện Diễn Châu, Nghệ An

->Các cụm di tích là minh chứng lịch sử cho sự sáng tạo và lưu truyền chuỗi truyền thuyết về thời kì Âu Lạc

3.Truyện An Dương Vương và Mị Châu – Trọng thủy

a Vị trí: trích “Rùa vàng” trong “Lĩnh nam chích quái”- Những câu truyện ma quái ở phương Nam

b Có 3 bản kể:

+ Rùa vàng, +Thục kỉ An Dương Vương (Thiên nam ngữ lục),

+ Ngọc trai - giếng nước (Cổ Loa)

2.2 Đọc hiểu khái quát văn bản

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

- Hãy kể, hoặc tóm tắt văn bản

- Hãy xác định ngôi kể ,thứ tự

kể của câu chuyện?

- Em có thể thayđổi thứ tự kể củacâu chuyện đượckhông? Vì sao?

- Xác định các

thành phần chính của cốt truyện

- Hãy xác định

bố cục và chủ đềcủa văn bản?

HS tóm tắt văn bản

Nêu bố cục, chủ

đề của tác phẩm

II Đọc hiểu văn bản

1 Đọc hiểu khái quát

- Kể-Tóm tắt

- Bố cục: 2 phần+ Phần 1: Từ đầu -> "bèn xin hòa": AnDương Vương xây thành, chế nỏ và bảo

vệ đất nước

+ Phần 2: còn lại: Nguyên nhân mất nước Âu Lạc và mối tình Mị Châu - Trọng Thủy

- Chủ đề: Kể về quá trình xây thành, chếnỏ, bảo vệ đất nước của An Dương Vương và bi kịch nước mất nhà tan Đồng thời thể hiện thái độ, tình cảm của tác giả dân gian đối với từng nhân vật

2.3 Đọc hiểu chi tiết văn bản

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

- Hs lắngnghe, thảo luậntheo nhóm,

2 Đọc hiểu chi tiết

1 Nhân vật An Dương Vương

a An Dương Vương trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước:

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

GV sử dụng

PP thảo luậnnhóm:

- Nhóm 1:

Tìm hiểu nhân vật An Dương Vương trong

sự nghiệp dựng nước

và giữ nước ( lai lịch, hành động, việc làm, lời nói, )

GV gợi mở:

An Dương Vương hiện lên qua các chi tiết nào?

Chỉ ra nhữngchi tiết bộc

lộ tính cách, phẩm chất nhân vật và góp phần làm rõ chủ

đề tác phẩm

Vì sao An Dương Vương chiếnthắng quân Triệu Đà?

Nhóm 2:

Tìm hiểu và phân tích ý

trình bàykết quả trên bảngphụ

- Đại diện nhóm trình bàykết quả thảo luận

- Các nhóm khác, nhận xét,

bổ sung

- Nhân vật lịch sử An Dương Vương:

+ Tên thật Thục Phán, là vị vua lập nên và cai trị duy nhất của nhà nước Âu Lạc

+ Thời gian trị vì 50 năm (257 TCN- 208TCN)

+ Quyết định dời đô từ vùng núi Nghĩa Lĩnh

về đồng bằng (thành Cổ Loa) để phát triển

và mở rộng lưu thông

-> Ban đầu, có thể nhân định ADV là vị vuasáng suốt, bản lĩnh vững vàng, tầm nhìn xa rộng

- Quá trình Xây thành:

+ Thành lắp tới đâu lở tới đó

+ Lập đàn trai giới, giữ mình trong sạch, cầubách thần

+ Nhờ cụ già mách bảo, sứ Thanh Giang, tức Rùa Vàng giúp nhà vua xây thành công Loa Thành

+ Thành rộng ngàn trượng, xoắn như hình

trôn ốc (GV giới thiệu: gồm 3 vòng thành, tường đất cao dày và hào sâu, dễ thủ khó công)

-> thành Cổ Loa là căn cứ phòng thủ vững chắc, là sự sáng tạo độc đáo của người Việt cổ

=> An Dương Vương có lòng kiên trì quyết tâm, có ý thức đề cao cảnh giác

- Việc Chế nỏ:

+ Nỗi băn khoăn:

“Nhờ ơn của thần, thành đã được xây xong Nay nếu có giặc ngoài biết lấy gì mà

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

kì ảo? Tại sao nhà vua được thần linh giúp đỡ?

Nhóm 3:

Tại sao An Dương Vương thất bại khi Triệu

Đà xâm lượclần thứ 2

Phân tích nguyên nhânmất nước?

Nhóm 4:

Nhận xét về thái độ của nhân dân đốivới vua An Dương Vương? Ý nghĩa hành động An Dương Vương tự tay chém đầu con gái?

GV cho 1

HS lên điều khiển tổ chức hoạt động

- Gv nhận xét

bổ sung và kết luận

hào của cha ông về trình độ sản xuất vũ khí

- Sự xuất hiện của chi tiết kì ảo: cụ già bí ẩn,rùa vàng, nỏ thần đã khẳng định việc làm của An Dương Vương là chính nghĩa, hợp lòng trời, được lòng dân

- Chiến thắng Triệu Đà:

+ Nhờ thành ốc kiên cố + Nhờ nỏ thần lợi hại + Nhờ có ý thức đề cao cảnh giác-> Nêu cao bài học cảnh giác, tinh thần trách nhiệm và sự sáng suốt của An Dương Vương

 An Dương Vương mang phẩm chất của vị vua anh hùng, tầm nhìn xa trông rộng, có ý thức đề cao cảnh giác, bản lĩnh vững vàng, biết trọng người tài, có lòng yêu nước sâu sắc, có công lao với dân tộc, được thần và dân đồng lòng

 Nhân dân ca ngợi nhà vua, tự hào về những thành quả và chiến công của dân tộc

b Bi kịch nước mất- nhà tan:

- Nguyên nhân thất bại:

+ Nhận lời cầu hòa, gả con gái cho con trai kẻ thù, cho Trọng Thủy ở rể ngay trong Loa Thành

-> không nhận thấy bản chất ngoan cố và

âm mưu thâm độc của kẻ thù

+ Khi giặc đến chân thành: vẫn mãi lo chơi

cờ, cười nhạo kẻ thù

-> chủ quan, ỷ lại vào vũ khí hiện đại mà không lo phòng bị, xem thường địch

=> An Dương Vương tự chuốc lấy thất bại

do tự phạm nhiều điều sai

- Kết cục: thất bại, bỏ chạy, giết con, sự nghiệp tiêu vong

-> Vua có trách nhiệm với đất nước nhưng mát cảnh giác nên rơi vào bi kịch

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

+ GV bổ sung và kết luận

GV tổ chức cho HS tìm hiểu về nhânvật Mị Châu

GV phát vấn: Hãy kể tên các chi tiết, sự việc liên quan đến Mị Châu?

GV chia lớp thành 2 nhóm, học sinh cùng

HS liệt

kê các sựviệc, chi tiết tiêu biểu

Các nhóm lầnlượt đưa

ra quan điểm

* Ý nghĩa các chi tiết hư cấu:

- Nhờ tiếng thét của Rùa Vàng, ADV tỉnh ngộ, tự tay chém đầu con gái:

+ Hành động quyết liệt, dứt khoát đứng về phía công lí và quyền lợi của dân tộc

+Sự thức tỉnh muộn màng của nhà vua+ Sự thảm khốc của chiến tranh

-> chi tiết mang tính bi kịch

- An Dương Vương cầm sừng tê bảy tấc rồi theo gót Rùa vàng xuống biển

+ Thể hiện sự ngưỡng mộ đối với vị anh hùng dân tộc

+ Niềm thương tiếc khi huyền thoại hoá, bất

tử hoá người anh hùng

=> Những chi tiết hư cấu thể hiện quan điểm và thái độ kính trọng, mến phục của nhân dân; đồng thời giúp xoa dịu nỗi đau mất nước Tuy mất cảnh giác để mất nước nhưng trong tâm thức người dân, An DươngVương mãi là nhà vua yêu nước, có công với nước

2 Nhân vật Mị Châu:

- Sai lầm:

+ Vô tình tiết lộ bí mật về nỏ thần, tạo điều

kiện cho Trọng Thủy đánh tráo nỏ thần-> ngây thơ, cả tin, mất cảnh giác làm lộ bí mậtquốc gia

+ Nghe lời chồng: rắc lông ngỗng đánh dấu, giúp kẻ thù truy đuổi theo hai cha con -> bị tình cảm làm cho lu mờ lí trí, đặt tình cảm

vợ chồng lên trên lợi ích quốc gia

=> Mị Châu đã thuận theo tình cảm vợ chồng mà quên đi nghĩa vụ đối với đất nước

- Kết cục: Bị Rùa Vàng kết tội là giặc và bị vua cha chém đầu -> Mị Châu phải trả giá cho sự cả tin đến mù quáng của mình

Tôi nghe ngày xưa truyện Mị Châu / Trái

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

3 (sgk)

GV nhận xét, bổ sung

GV tổ chức cho HS tìm hiểu về nhânvật Trọng Thủy

GV phát vấn: Hãy kể tên các chi tiết, sự việc liên quan đến Trọng Thủy?

GV nêu câu hỏi: trước và

HS liệt

kê các sựviệc, chi tiết tiêu biểu

tim lầm chỗ…biển sau

-> Nhân dân muốn phê phán Mị Châu– bằngbản án tử hình– vì những lỗi lầm gây tổn hạicho đất nước -> Xuất phát từ truyền thống yêu nước, thiết tha đối với độc lập, tự do củadân ta

- Mị Châu được minh oan:

+ Lời nguyền trước khi chết:

“nếu có lòng phản nghịch mưu hại cha… nhục thù”-> minh chứng cho tấm lòng trung

hiếu, giãi bày cho nỗi oan bị lừa dối

+ Hóa thân kiểu phân thân: máu biến thànhngọc trai -> lời nguyền linh ứng

=> Sự bao dung, cảm thông của nhân dân đối với sự trong trắng, thơ ngây của Mị Châu khi phạm tội một cách vô tình

* Bài học lịch sử: phải đặt đúng đắn mối

quan hệ giữa cái chung với cái riêng, giữa tình nhà với nợ nước

3 Nhân vật Trọng Thủy

a Giai đoạn đầu:

- Nghe lời vua cha lợi dụng Mị Châu lấy cắp nỏ thần

- Tấn công nước Âu Lạc và đuổi theo cha con An Dương Vương

-> Trọng Thủy phản bội tình cảm của Mị Châu, là tên gián điệp nguy hiểm, kẻ thù củadân tộc, trực tiếp gây ra bi kịch mất nước vàcái chết của hai cha con An Dương Vương

b Khi Mị Châu chết:

- Khóc lóc, ôm xác vợ về táng ở Loa Thành

- Lao đầu xuống giếng tự tử-> Tình cảm thực sự với vợ xuất hiện đã quámuộn màng Cái chết của Trọng Thủy thể hiện:

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

là người nhưthế nào?

GV nhận xét, bổ sung

GV nêu tình huống: Có ý kiến cho rằng hình ảnh “Ngọc Trai - Giếngnước ngợi catình yêu chung thủy cuả Mị Châuđối với Trọng Thủy”

Trước ý kiếnđó anh/ chị

lý giải như thế nào?

GV phát vấn:

Hãy nhận xét những đặc sắc về nghệ thuật của tác phẩm ( cốt truyện, nghệthuật kể chuyện, xây

HS trao đổi với bạn bên cạnh và trả lời

HS suy nghĩ và trả lời

+ Sự bế tắc giữa hai tham vọng: có được nước Âu Lạc và có tình yêu của Mị Châu+ Sự trả giá tất yếu của giả dối và phản bội

=> đứng giữa Hiếu và Tình, Trọng Thủy

cũng là nạn nhân của chiến tranh xâm lược

* Hình ảnh ngọc trai – giếng nước:

- Là hình ảnh có giá trị nghệ thuật, thẩm

mĩ cao

- Hình ảnh ngọc trai: phù hợp với lời ước nguyện của Mị Châu -> chứng minh cho tấm lòng trong sáng của nàng

Chi tiết nước giếng có hồn Trọng Thuỷ

-> là chứng nhận cho sự hối hận và ước muốn hoá giải tội lỗi của Trọng Thuỷ

=> Sự phán xét thấu lí đạt tình, vừa nghiêm khắc vừa nhân ái của nhân dân (rộng lòng tha thứ cho những người vô tình phạm tội như Mị Châu hay những kẻ biết ăn năn hối hận như Trọng Thuỷ)

4 Nghệ thuật đặc sắc của câu chuyện:

 sự đan xen tạo yếu tố li kì, hấp dẫn cho câu chuyện kể

- Nghệ thuật kể chuyện: theo trình tự thời gian, ngôn ngữ cô đọng, lời thoại súc tích, điển hình

- Hình ảnh:

+ Giàu chất tư tưởng thẩm mĩ

Mục tiêu

của hoạt

động

Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

GV yêu cầu 1-2 HS nhắc lại các giá trịnội dung và nghệ thuật của tác phẩm

HS trình bày các giá trị nội dung

và nghệ thuật theo phần ghi nhớ

Bài tập 1Nhóm 2:

Bài tập 2Bài tập 3:

cả lớp cùnglàm

HS tranh luận trong nhóm và làmcác bài tập

HS trình bày được quan điểm của cánhân, trên sự hiểu biết về đặc trưngtruyền thuyết

Bài tập 1: Đánh giá về Trọng ThủyBài tập 2: Đánh giá hành động tự taychém đầu Mị Châu của ADV

Bài tập 3: Bài thơ “Tâm sự” Tố Hữu, MịChâu - Trọng Thủy (Vân Thê)

Một đôi kẻ Việt người Tần Nửa phần ân ái, nửa phần oán thương Vuốt rùa chàng đổi máy

Lông ngỗng thiếp đưa đường Thề nguyền phu phụ

Lòng nhi nữ Việc quân vương

-2.4 Vận dụng (23 phút)

Mục tiêu của hoạt động Hoạt động của GV Hoạt động

của HS Dự kiến kết quả

- Thông qua hoạt động vận

dụng HS trải nghiệm,

sáng tạo, vận dụng những

kiến thức về đặc trưng thể

loại, kỹ năng tìm hiểu văn

bản tự sự để giải quyết

những vấn đề đặt ra trong

thực tiễn Nhất là biết viết

một câu chuyện về đề tài

lịch sử Từ đó nâng cao

năng lực làm văn tự sự,

phát triển ngôn ngữ, hiểu

biết và quan tâm các giá

trị tinh thần, văn hóa, lịch

sử của quê hương, gia

- Nhiệm vụ trên lớp, các nhóm có cùng năng khiếu như diễn kịch, hùng biện, kể chuyện sáng tạo, viết đoạn văn bày tỏ suy nghĩ

về các nhân vật trong truyện

- Nhiệm vụ ở nhà: tìm hiểu, khai thác tư liệu lịch sử

về các di tích lịch sửcủa địa phương, dòng họ để viết một câu chuyện dã sử

- GV nhận bài, đánh giá nhận xét các sản phẩm truyện

và trao thưởng

Thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu

ở nhà và trênlớp Có sản phẩm của các nhân, nhóm

- HS nhập vai cácnhân vật diễn xuất sáng tạo, thể hiện được nội dung đoạn trích

và năng lực của bản thân

- Kể chuyện sáng

tạo ở các ngôi kểkhác nhau

- Viết được những

câu chuyện dã sửthú vị

2.5 Hoạt động Tìm tòi, mở rộng (2 phút)

Mục tiêu của hoạt động Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

- Kích thích tinh thần tự

học, tự tìm tòi, khám phá

của học sinh Giúp các em

mở rộng những hiểu biết

về tác phẩm và những lĩnh

khác của đời sống văn

GV hướng dẫn HS tìm hiểu ở nhà các vấn đề:

- Chuyển thể loại hình sân khấu hóa tác phẩm truyền thuyết

HS thực hiện các nhiệm vụ học tập ở nhà

- HS thực hiện tốt các yêu cầu

- Có sản phẩm

cụ thể trình bày ở những tiết học sau

Mục tiêu của hoạt động Hoạt động của GV

Hoạt động của HS

Dự kiến kết quả

học.Từ đó cũng nhận thức

được rằng đời sống của

một tác phẩm văn học rất

phong phú Người sáng tác

có thể gửi gắm những suy

tư sâu kín, nhiệt huyết nhất

đến với độc giả, thì người

đọc có thể là đồng sáng tạo

với nhà văn

- Vẽ tranh, soạn nhạc, làm thơ với nguồn cảm hứng từ tác phẩm

- Tìm thêm các dị bản khác

- Tìm hiểu những cách đánh giá khác nhau về nhân vật lịch sử, sự kiện lịch sử từ các góc độ đạo đức, văn hóa

2.2.3 Một số truyện dã sử của học sinh

Câu chuyện số 1:

CHUYỆN KỂ AN DƯƠNG VƯƠNG HIỂN LINH

(Phan Thanh Hà – 10A4)

Chuyện kể rằng: Năm ấy, ở làng

ở làng Cự Phủ, xã Đông Yên tức làng

Tân Châu, xã Diễn An bây giờ, xuất

hiện một căn bệnh lạ Nhiều người

không ốm đau gì, chỉ qua m ột cơn

đau bụng rồi chết Không chỉ người

mà những con vật lớn như trâu bò

cũng mắc phải căn bệnh lạ, cứ rống

lên một hồi lại lăn đùng ra chết Các

bô lão trong làng không lí giải được,

bèn đi gọi một bà đồng về phụ bóng

Bà đồng lên chỉ phán một câu: Làng này tận thế! Nói rõ bổ đùng ra Ai nấy đềukinh sợ Phụ nữ thì khóc, đàn ông thì lo lắng Cả làng hội bàn hết hôm này đếnhôm khác vẫn chưa biết nên thế nào Ông Đào Xuân Mỹ ruột rối tơ vò

Một hôm trên đường đi họp làng về, ông Mỹ chợt thấy một con rùa mắc cạn,đang nằm ở giữa đường liền bắt con rùa ấy đem thả đi ở một cái ao trong làng Tốihôm ấy, khi ông ngủ thì mơ một giấc mơ kì lạ Một ông cụ râu tóc bạc phơ, chốnggậy đến gần mà rằng : “Muốn làm cho nhân dân trong vùng được ấm no, hạnhphúc, cho làng mạc được yên ổn thì hãy sắm lễ mà kêu nài đức Vua Còn nếukhông thì làng xã tan hoang, nhân dân khổ cực mà tai hoạ cũng giáng xuống liênmiên” Nói rồi biến mất Ông giật mình tỉnh dậy, hoá ra đó chỉ là một giấc mơ,nhưng không biết có nên tin hay không Ông bèn đem câu chuyện ấy mà thuật lại

với những người bạn của mình Ban đầu nghe xong ai nấy đều nghĩ đó chỉ là câuchuyện phiếm

Nhiều ngày sau trôi qua, bệnh tình dân làng trầm trọng, thêm nhiều ngườichết bất đắc kì tử Vào buổi tối, khi đang từ nhà hàng xóm ra về thì cụ Đào Xuân

Mỹ lại gặp con rùa hôm trước mình đã thả nằm trước cổng nhà Trời đã tối màđường qua ao lại xa nên cụ bèn đưa rùa vào nhà để ở tạm Nhưng khi con rùa vừavào nhà liền bảo: “ Ta là Rùa Vàng ở dưới Thuỷ cung, hôm trước nghe vua Thuỷ

Tề bàn chuyện ở làng xã nhà ngươi Vì nhân dân không chịu tin vào thần thánh,bác bỏ công đức của người xưa nên phải gánh chịu hậu quả, thiên tai lũ lụt, dịchbệnh không ai trợ giúp” Ông Mỹ liền gặng hỏi về vị vua mà ông cụ trong giấc mơnói đến.“ Vậy giờ chúng tôi phải thờ đức vua nào?” Rùa Vàng nói: “An DươngVương vốn là vị vua yêu dân như con, vì thất bại trước Triệu Đà đáng phải phạt tộinhưng thấy được tình cảm và trách nhiệm đối với nhân dân nên Thủy Tề giao chochức Thống Thủy binh, chuyên cai quản xứ Hoan Châu này Ngươi hãy nói dânchúng thành tâm ắt có người giúp đỡ” Rùa Vàng nói rồi ra đi

Cụ Đào Xuân Mỹ nghe vậy, sinh nghi bởi lần trước chỉ là giấc mơ thôi cònlần này thì rõ ràng Rùa Vàng đã nói Ông khấp khởi mừng thầm chỉ mong cho trờinhanh sáng

Hôm sau, mới sáng tinh mơ ông đã đi tới nhà các cụ trong làng để gọi họp vàsau khi nghe ông kể xong các cụ tìm đến một cụ già nhiều tuổi nhất trong làng hỏi

về vị Vua An Dương Vương Cụ Ân năm nay 105 tuổi, đôi mắt tinh anh vuốt râuung dung nói: Am thờ Thục Phán An Dương Vương không xa đây là bao Chỉ lànăm Trinh Quán nguyên niên (năm 627) vua nhà Đường vì muốn chế ngự vượngkhí đất Hoan Châu, sai một tên phù thủy đến yểm đất này Vốn lúc đầu nhân dântin tưởng và thành kính, hương lửa thường xuyên Nhưng từ khi tên phù thủy kiasang ngôi đền không còn ứng nghiệm Lâu dần dân chúng cũng bỏ bê, cây cối mọc

um tùm, đền miếu chỉ còn là nơi trú ngụ của chim công, chim hạc

Nói rồi cụ chỉ tay về phía nam, nơi cây ngọn núi xa xa, cây cối um tùm

Ngày 24/6/1036 niên hiệu Thông Thụy cùng với các cụ Nguyễn Trung Trực,Cao Như, Nguyễn Thoại, cụ Đào Xuân Mỹ bắt đầu kêu gọi dân làng trùng tu tôntạo lại am thờ vua An Dương Vương Tại mảnh đất làng Cự Phủ các cụ dựng mộtmái nhà tranh nhỏ, một nhà bái đường thờ Đức vua và am nhỏ thờ Mị Châu Ngaysau khi xây dựng xong căn nhà thì một số người bắt đầu ăn chay, tẩy trần Cả làng

tổ chức may cờ, dâng đèn hoa Người gói bánh đồ xôi, biện bày hoa quả, hươnglửa suốt 3 ngày đêm Các cụ già làng ra sức khấn cầu đức Vua ban ân xá

Canh hai hôm đó, ông Đào Xuân Mỹ vẫn nhớ rõ ngày 15/7/1036 niên hiệuThông Thụy một sự việc khiến dân làng kinh ngạc Khi hương lửa gần tàn, mộtđàn chim công đi ra xòe đuôi múa lượn như theo một bản nhạc, tiếp đến một ngaivàng xuất hiện giữa không gian, trong nháy mắt một vị vua mình mặc Hoàng bào,đầu đội mũ miện, tọa trên ngai vàng, gương mặt tươi sáng, cả người và ngai vàng

lơ lửng giữa không gian Dân chúng kinh sợ liền gập người cúi lạy, cầu xin đứcVua ra tay cứu giúp bách tính Khi mọi người ngẩng lên thì không thấy gì nữa Quả nhiên, ngày hôm sau trong làng không còn ai mắc bệnh lạ Dân làng kéonhau đi tạ ơn nhà vua Từ đó hàng tháng cứ đến ngày 14 cả làng lại sắm sửa lễ vậtcúng bái Hàng ngày những gia đình nào gặp chuyện không may cũng ra thắphương xin đều được yên ổn Người trong làng vẫn thường dạy bảo nhau phải sống

tu nhân tích đức, không làm điều xấu sẽ được Đức vua thấu hiểu

Từ đó về sau đền Cuông được trung tu sửa chữa nhiều

lần, đặc biệt vào năm Giáp Tý 1864, vua Tự Đức đã ban sắc

chỉ xây dựng lại đền với quy mô như ngày nay Sự linh ứng

của ngôi đền vẫn được nhân dân lưu truyền Đền Cuông

vừa là một thắng cảnh, vừa là nơi tín ngưỡng linh thiêng

của người dân đất Hoan Châu và cả nước Hàng năm, vào

các ngày 14,15,16 tháng 2 âm lịch, nhân dân địa phương lại

tổ chức lễ hội Đền Cuông với nhiều hoạt động văn hóa

phong phú và đa dạng để tưởng nhớ công đức của vua Thục

Phán An Dương Vương

Câu chuyện số 2

PHỤ TỬ ĐỒNG KHOA

(Bùi Thị Minh Huyền- 10D1)

Vào thời nhà Hậu Lê, ở làng Lý

Trai, huyện Đông Thành, tỉnh Nghệ

An, nay là xã Diễn Kỷ, huyện Diễn

Châu, tỉnh Nghệ An, có gia đình Ngô

Trí Hòa tương truyền từ xưa rất

nghèo, hai vợ chồng lúc nào cũng

phải chung lưng đấu cật cực khổ cày

cuốc sống qua ngày Bữa ăn lúc nào

cũng chỉ có rau xanh, hôm nào thịnh

soạn hơn nữa thì có ngô, có khoai

Tuy vậy ông được cái ham học và

luôn cố gắng hết sức làm tròn trách nhiệm của mình, phần để trang trải cuộc sống,phần để nuôi chồng ăn học

Lại nói đến Ngô Trí Hòa,

hằng ngày ngoài làm việc

trang trải cuộc sống, ông luôn

thức khuya dậy sớm mài kinh

dùi sử, với mong muốn đỗ đạt

bảng khoa, rạng danh dòng

tộc Trước nhà ông có một cây thị được trồng từ những thuở ngày xưa, nơi mà ôngluôn ngồi dưới mỗi lúc học, nơi luôn cho ông cảm giác thư thái khi được ở gần vớithiên nhiên, nơi mà có những mùa ra quả tỏa hương thơm tinh túy cho ông cảmhứng rèn luyện sau những ngày vất vả mệt nhọc Nhưng trớ trêu thay, năm lần bảylượt ông đi thi chưa có lần nào đỗ Viễn cảnh ý định từ bỏ sự nghiệp học hành để

đi buôn đã bao lần xâm chiếm lấy ông, để rồi bẵng một thời gian dài, ông chẳngmàng gì đến kinh sử nữa Cho đến một ngày…

Đó là năm 1590, lúc về nhà sau một buổi chiều thu hoạch mùa màng trêncánh đồng lúa bội thu cùng người vợ yêu quý của mình, ông đi chẳng may vấpphải tảng đá trước sân, đập đầu vào gốc thị, nằm bất tỉnh miên man

Ù ù ù, vừa mở mắt ra, ông đang lơ lửng giữa khoảng không xám đặc, cuộnxoáy Chưa kịp định thần lại thì ông bị hút về phía trước, mãi cho đến khi gặp mộtcánh cửa, cửa bật tung, ông bị hút sâu vào đó Trông thấy xa xa, trước mặt mình làmột tòa nhà lớn - khác xa những căn nhà cũ nát còn thấm cảnh đói nghèo ở làngquê Ông mừng rỡ với hy vọng sẽ được giải cứu Đến gần, ông nhận ra một cungđiện tráng lệ, hay đúng hơn là một tòa lâu đài rất kiên cố, được xây dựng theo lốikiến trúc phương Tây, sàn lát bằng cẩm thạch đen nhánh, mặt ngoài bọc thép mịn

và nhẵn bóng như gương Thú vị vì đứng trước viễn cảnh mà có mơ ông cũngkhông thể ngờ tới, để thỏa tính hiếu kỳ, ông đứng khựng trước lâu đài và ngắmnghía rất chăm chú

Tiếp đó, ông đến tận sát chiếc cổng có hai cánh cửa, một cánh bỏ ngỏ Mặc dùcó thể tự do bước vào, ông nghĩ là vẫn gõ cửa thì hơn Nghĩ rồi ông gõ một tiếngnhè nhẹ và chờ ít lâu nhưng không thấy ai ra, tưởng người ta chưa nghe thấy, ônglại gõ một tiếng mạnh hơn, nhưng vẫn chẳng thấy, chẳng ai nghe đến Ông lại đậpmạnh hơn nữa, và lần này cũng chẳng hề có ai Điều đó làm cho ông cực kỳ kinhngạc bởi không thể một tòa lâu đài được chăm nom tốt như vậy lại bị bỏ không

“Nếu không có ai – Ngô Trí Hòa tự nhủ - thì ta chẳng có gì mà sợ nữa cả” Nói rồi,ông bước vào

Khi đi qua tiền sảnh, ông run run nhưng định thần lại và nói to: “Làm ơn,không có ai ở đây để cứu rỗi kẻ nghèo hèn này sao?” Nói đi nói lại câu đó hai balần, vẫn không một ai lên tiếng Sự im lặng càng làm ông ta ngạc nhiên hơn

Ông đi ngang qua một cái sân rất rộng và đưa mắt nhìn bốn phía thử xem cótìm được ai chăng, nhưng vẫn tịnh không trông thấy một bóng người Không có ai

ở sân, ông lại bước vào căn phòng rộng mà các tấm thảm trải đều bằng lụa quý Kỳdiệu thay, chính giữa phòng là một bể nước bốn góc là bốn loại tứ linh long ly quyphượng Điều này làm ông liên tưởng đến gian phòng của vua chúa thời xưa Baphía của lâu đài là vườn cây tô điểm bằng những bồn hoa, hồ nước, những lùm cây

và cơ man là vật trang trí Điều cuối cùng làm cho chốn ấy trở thành tuyệt diệu làmuôn vàn chim chóc cất lên tiếng hót du dương vang lừng khắp không gian

Ngô Trí Hòa đi dạo hồi lâu từ gian này sang gian khác, tất cả đều rộng lớn,tráng lệ Khi đã thấm mệt, ông ngồi nghỉ ở một phòng làm việc trống trông ra