Sử dụng tư liệu, phim ảnh những nước đã xâm lược cai trị dân tộc ta vào giảng dạy tiết 1 bài 1(SGK GDQP – AN 10) để giúp HS nắm vững lịch sử đánh giặc

và thể chế hóa bằng các văn bản pháp quy của Nhà nước, nhằm góp phần đào tạonhững con người có đủ phẩm chất và năng lực làm tốt hai nhiệm vụ chiến lược xâydựng và bảo vệ Tổ quốc.Trong nh

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

TRƯỜNG THPT NGUYỄN CẢNH CHÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

SỬ DỤNG TƯ LIỆU, PHIM ẢNH NHỮNG NƯỚC ĐÃ XÂM LƯỢC

CAI TRỊ DÂN TỘC TA VÀO GIẢNG DẠY TIẾT 1: BÀI : (SGK GDQP – AN 10)

ĐỂ GIÚP HS NẮM VỮNG LỊCH SỬ ĐÁNH GIẶC CỦA CHA ÔNG TA.

Người thực hiện: Trần Văn Hạnh Lĩnh vực: Giáo dục Quốc phòng - An ninh

Năm học: 2020 - 2021

Trang 2

và thể chế hóa bằng các văn bản pháp quy của Nhà nước, nhằm góp phần đào tạonhững con người có đủ phẩm chất và năng lực làm tốt hai nhiệm vụ chiến lược xâydựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong những năm đất nước có chiến tranh, nhờ có chương trình huấn luyệnquân sự trong các nhà trường, thanh niên trước khi nhập ngũ đã có kiến thức quân

sự phổ thông, rút ngắn được thời gian huấn luyện chiến sĩ mới, tham gia tích cựctrong cuộc kháng chiến chống Mĩ và chiến tranh bảo vệ biên giới Tổ quốc Nhiềutấm gương cao đẹp là học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường đã trở thành anhhung, dũng sĩ trong chiến đấu và lao động xây dựng đất nước Ngoài việc nâng caodân trí về quốc phòng, GDQP góp phần giáo dục ý thức trách nhiệm của mỗi côngdân đối với Tổ quốc, giáo dục lòng tự hào về truyền thống vẻ vang của dân tộc,xây dựng ý thức tổ chức, kỉ luật, coi trọng nếp sống tập thể, mình vì mọi người,chống thói ích kỉ; cùng với các hoạt động khác đẩy lùi tiêu cực và tệ nạn xã hội

Hơn nữa, đất nước ta đã trải qua bao nhiêu thăng trầm bể dâu mới có đượchòa bình và nền độc lập như hôm nay Đó là nhờ vào sự nỗ lực cống hiến cũng nhưtinh thần đoàn kết và lòng yêu nước sâu sắc của mỗi thế hệ Cho đến ngày nay,lòng yêu nước vẫn luôn là thứ tình cảm thiêng liêng cần được trân trọng và pháttriển hơn nữa

Nhận thấy ý nghĩa đó, năm 2001, Chính phủ đã ban hành Nghị định số15/NĐ-CP, quy định GDQP-AN là môn học chính khoá trong hệ thống giáo dục -đào tạo (GD-ĐT) Nhờ đó, công tác GDQP-AN đã có bước phát triển mới cả bềrộng và chiều sâu, chất lượng ngày càng cao Qua đó, đã giáo dục cho thế hệ họcsinh về những chủ trương, quan điểm cơ bản của Đảng về quốc phòng - an ninh(QP-AN), nâng cao ý thức cảnh giác cách mạng và rèn luyện những kỹ năng quân

sự cần thiết, để tuổi trẻ góp phần vào công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổquốc

Tuy nhiên, công tác GDQP-AN bước đầu cũng còn những hạn chế, bất cập,

cả về chỉ đạo, quản lý, xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nội dung,chương trình Tình hình trên ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng GDQP-AN chohọc sinh Chính vì thế, đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới mục tiêu, nội dung,phương pháp dạy học môn GDQP-AN nói riêng cần được quan tâm đúng mức

Trang 3

Nhiều biện pháp dạy học phát huy tính tích cực học tập cho học sinh (HS) đãđược triển khai nhưng vẫn còn một số biện pháp chưa được thực hiện hoặc đã thực hiện nhưng thực sự chưa hiệu quả, một trong những kỹ phương pháp dạy học chưa được đông đảo giáo viên quan tâm sử dụng đó là phương pháp “Sử dụng tư liệu, phim ảnh những nước đã xâm lược cai trị dân tộc ta vào giảng dạy Tiết 1: Bài 1(SGK GDQP – AN 10) để giúp HS nắm vững lịch sử đánh giặc của Cha Ông ta qua các thời kỳ lịch sử”

Việc sử dụng phương pháp này trong dạy học là một biện pháp dạy học phùhợp với xu hướng đổi mới dạy học hiện đại.Với kinh nghiệm của bản thân đã tíchlũy nhiều năm trong quá trình giảng dạy kết hợp với những kiến thức, phươngpháp giảng dạy môn GDQP – AN mà bản thân học tập có được trong thời giantham gia học lớp Văn bằng 2 môn GDQP – AN tại Trường Đại Học Vinh, nhiềunội dung dạy lý thuyết nếu được thiết kế để tổ chức theo phương pháp dạy học sẽphát huy được tính tích cực học tập của HS và mang lại hiệu quả cao trong quátrình dạy học theo xu hướng và phương pháp đổi mới giáo dục hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Sử dụng tư liệu lịch sử, phim ảnhnhững nước đã xâm lược cai trị dân tộc ta trải qua nhiều triều đại để giúp học sinhnắm vững lịch sử đánh giặc và nghệ thuật quân sự của Cha Ông ta qua các thời kỳlịch sử” vào dạy học nhằm tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong dạy họcTiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) ở Trường chúng tôi làm đề tài nghiêncứu của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

2.a Mục đích nghiên cứu

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích:

Phát huy tính tích cực tư duy nghiên cứu tìm tòi của học sinh thông qua kiếnthức lịch sử, văn học đã được tiếp thu từ chương trình của cấp họcTrung học cơ sở

và khai thác thông tin qua intenet, chương trình thời sự

Đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo hứng thứ học tập, tìm kiếm, dễ dànglĩnh hội kiến thức mới cho học sinh

Định hướng, giáo dục, tuyên truyền tình yêu quê hương đất nước thông quabài dạy lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc tới tất cả các đối tượng học sinhTHPT nói chung và học sinh trường chúng tôi nói riêng

Trên cơ sở kiến thức được học, tích lũy của bản thân giúp học sinh hiểu thêm

về lịch sử, truyền thống và nghệ thuật quân sự mà cha ông ta đã xây dựng đúc rút,phát triển lên tầm cao mới qua hàng nghìn năm đánh giặc ngoại xâm qua đó các

em làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền cho gia đình, người thân, bạn bè…về nhữngtrang sử hào hùng của dân tộc ta đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc Thông qua nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề sử dụng phương phápdạy học nhằm thiết kế thành modul bài giảng có sử dụng “Sử dụng tư liệu, phim

Trang 4

ảnh những nước đã xâm lược cai trị dân tộc ta vào giảng dạy Tiết 1: Bài 1(SGKGDQP – AN 10) để giúp HS nắm vững lịch sử đánh giặc của Cha Ông ta qua cácthời kỳ lịch sử và tích cực hóa hoạt động học tập của HS, qua đó góp phần nângcao chất lượng học tập môn GDQP-AN cho HS ở trường chúng tôi.

2.b Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc xây dựng và sử dụngphương pháp trong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

- Khảo sát thực trạng việc xây dựng và sử dụng phương pháp trong dạy họcTiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) HS ở trường chúng tôi

- Xây dựng hệ thống phim ảnh về những trận đánh qua các triều đại lịch sử

của nước xâm lược vào dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) và

nghiên cứu truyền thống, nghệ thuật quân sự mà cha ông ta đã vận dụng và pháttriển theo chiều dài lich sử đánh giặc giữ nước

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của đề tài tôi chỉ nghiên cứu việc xây dựng “Sửdụng tư liệu lịch sử, phim ảnh những nước đã xâm lược cai trị dân tộc ta trải quanhiều triều đại để giúp học sinh nắm vững lịch sử đánh giặc và nghệ thuật quân sựcủa Cha Ông ta qua các thời kỳ lịch sử” vào dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP –

AN lớp 10) ở trường THPT chúng tôi

- Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 10

4 Phương pháp nghiên cứu đề tài

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra bằng phiếu Anket

- Phương pháp phỏng vấn, thực nghiệm

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục

- Phương pháp thống kê toán học

B NỘI DUNG

Trang 5

I Cơ sở lí luận nghiên cứu vấn đề.

I.1 Lịch sử, truyền thống kinh nghiệm và nghệ thuật đánh giặc của tổ tiên

Trải qua hàng ngàn năm liên tục Kiên cường chống giặc ngoại xâm Dântộc Việt Nam đã đúc kết nên nhiều những giá trị cao quý Trong đó có lịch sử,truyền thống và kinh nghiệm nghệ thuật đánh giặc giữ nước

I.2 Chủ nghĩa Mác Lênin.

Chủ nghĩa Mác Lênin là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho nhận thức vàhành động của Đảng ta Là bài học về các quy luật tiến hành xây dựng quân độicách mạng Chiến tranh cách mạng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa - Trên cơ

sở học thuyết MácLênin về chiến tranh quân đội và bảo vệ tổ quốc Đảng ta đãđịnh ra đường lối quân sự cách mạng trong khởi nghĩa giành chính quyền tháng 8năm 1945 Chiến tranh nhân dân giải phóng và chiến tranh nhân dân bảo vệ tổquốc xã hội chủ nghĩa

I.3 Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh.

Hồ Chí Minh là nhà quân sự cách mạng đại tài là anh hùng giải phóng dân tộc

-tư -tưởng quân sự Hồ Chí Minh là sự tiếp thu, phát huy truyền thống đánh giặc của

tổ tiên Đồng thời là sự vận dụng học thuyết Mác Lênin về lĩnh vực quân sự cùngnhững kinh nghiệm hoạt động quân sự của các nước trên thế giới vào thực tế ViệtNam Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh là một hệ thống tư tưởng, quan điểm về quân

sự Đặt cơ sở cho việc hình thành nghệ thuật quân sự Việt Nam từ xa xưa cho đếnkhi có Đảng cùng với toàn dân cả nước tiến hành thắng lợi sự nghiệp giải phóngdân tộc và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa

- Phát huy những truyền thống vẻ vang nghệ thuật đánh giặc độc đáo của tổ tiênĐảng ta đã vận dụng, kế thừa và phát triển những tinh hoa quân sự dân tộc vàotrong: Chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ bảo vệ tổ quốc ở biên giới TâyNam và Phía Bắc và làm tròn nghĩa vụ quốc tế với bạn Lào và Campuchia

+ Ngày nay truyền thống, kinh nghiệm quý báu đó vẫn được lực lượng vũ trang

và nhân dân ta thừa kế, phát triển lên một trình độ mới, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụbảo vệ tổ quốc trong điều kiện mới

Tóm lại, Lịch sử Việt Nam trải qua hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước vàgiữ nước gian khổ nhưng đầy vinh quang, tự hào, lịch sử đánh giặc, giữ nước củadân tộc ta ngày được thế hệ tiếp theo kế thừa, vận dụng sáng tạo và phát triển đếntinh hoa nghệ thuật quân sự độc đáo của dân tộc Song do thực tế đất nước ta chưa

có lưu giữ được những tư liệu quí báu hay những thước phim tái hiện, lột tả mộtcách đầy đủ sức mạnh tài ba của nhiều anh hùng vĩ đại của dân tộc qua các triềuđại lịch sử và cũng từ lý do đó mà thế hệ học sinh sau này cũng bị mai một và hạnchế ham mê tìm hiểu lịch sử của dân tộc Hơn nữa theo PPCT tiết 1 bài 1 SGK (I –Lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam) với khối lượng kiến thức quánhiều theo tôi đây là tiết dạy để giáo viên giải quyết tốt mục tiêu – nhiệm vụ tiết

Trang 6

dạy là tương đối khó Từ cuộc chiến tranh giữ nước đầu tiên cho đến sau thời kỳchống đế quốc Mỹ Là cả một chiều dài lịch sử mà cha ông ta phải luôn đứng lênchống giặc ngoại xâm để giành và bảo vệ độc lập với biết bao cuộc chiến tranh,khởi nghĩa Muốn hoàn thành tốt tiết dạy này tôi nghĩ giáo viên phải là người nắmvững kiến thức lịch sử và tìm hiểu sâu sắc từng cuộc chiến tranh, khởi nghĩa theochiều dài lịch sử dân tộc, phương pháp vận dụng vào tiết dạy phải thật phù hợp Điểm qua các kết quả nghiên cứu trên cho thấy từ trước đến nay tuy đã có khánhiều công trình nghiên cứu về lịch sử truyền thống đánh giặc của cha ông ta Songchưa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu và vận dụng những thước phim hìnhảnh và tư liệu lich sử qua các triều đại lịch sử của nước đã xâm lược, cai trị dân tộcmình vào việc xây dựng và sử dụng sáng kiến để dạy học nhằm tích cực hóa hoạtđộng học tập của HS đồng thời qua đó cũng giúp học sinh thấy được sức mạnh và

sự thông minh sáng tạo của cha ông ta trong nghệ thuật đánh giặc giữ nước Nhữngcông trình nghiên cứu nêu trên là cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài: “Sử dụng tưliệu, phim ảnh những nước đã xâm lược cai trị dân tộc ta vào giảng dạy Tiết 1: Bài1(SGK GDQP – AN 10) để giảng dạy ở Trường THPT chúng tôi

I.4 Phân nhóm các cuộc chiến tranh xâm lược

I.4.a Nguyên tắc chung phân nhóm

* Vấn đề phân nhóm trong khoa học giáo dục

Với bài giảng này không có nguyên tắc hay sự nhất quán trong phân nhóm kiếnthức mà có thể giới thiệu hay giảng dạy theo mục bài thứ tự nhất định Quan điểm

và theo chương trình giảng mới hiện nay có thể trong chương trình, tài liệu giáokhoa, giáo trình, luận văn khoa học là phân chia kiến thức thành các nhóm nhưsau:

 Các cuộc chiến tranh giữ nước đầu tiên

 Các cuộc chiến tranh giành độc lập

 Các cuộc chiến tranh giữ nước

 Cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc

 Cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược

I.4.b Tác dụng của việc sử dụng sáng kiến kinh nghiệm để nâng cao tính tích cực học tập của HS trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

Trong quá trình dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) Nếu giáoviên sử dụng các phương pháp giảng dạy và vận dụng linh hoạt những kiến thức,tranh ảnh, phối hợp các thước phim tư liệu liên quan minh chứng hợp lý sẽ thúcđẩy một cách tự nhiên tính năng động và tính tích cực tham gia học tập của HS.Đồng thời sẽ tạo không khí học tập vui vẻ giờ học tập không khô khan, tẻ nhạt màcũng khá lý thú Học tập của HS không chỉ là quá trình tiếp thu kiến thức, nó liênquan đến thực hành, hợp tác, làm việc tập thể theo tổ nhóm hơn là ganh đua cánhân

Trang 7

Sử dụng các phương pháp giảng dạy và vận dụng linh hoạt những kiến thức,tranh ảnh, phối hợp các thước phim tư liệu liên quan minh chứng còn có tác dụnghoà đồng sâu rộng và thu hút mức độ tập trung của HS Hơn thế nữa, mối quan tâm

và hoạt động của HS thể hiện qua các tiết học làm nảy sinh tình cảm của các emđối với môn học Do vậy chúng ta hãy mạnh dạn và cố gắng áp dụng phương phápnày trong dạy học môn GDQP - AN nói chung và trong quá trình dạy học Tiết 1:Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) nói riêng

II Thực trạng xây dựng và sử dụng sáng kiến kinh nghiệm trong dạy Mục 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) Trường THPT chúng tôi

II.1 Tổ chức khảo sát thực trạng

- Mục đích khảo sát: Xây dựng cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất áp dụng sángkiến và biện pháp mang tính quy trình khi sử dụng chúng trong dạy học Tiết 1: Bài1: (SGK GDQP – AN lớp 10) ở trường THPT

- Đối tượng khảo sát:

Lớp thực nghiệm: 01 lớp 10A1(42 em) HS

Lớp đối chứng: 01 lớp 10A2 (41 em) HS

Các lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ

lệ giới tính, ý thức học tập, năng lực học tập, thái độ học tập với môn học

- Nội dung khảo sát:

+ Nhận thức của HS về việc tham gia nội dung tiết học có sử dụng sáng kiếntrong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

+ Nhận thức của GV về vai trò, tác dụng của việc sử dụng sáng kiến trongdạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

+ Thực trạng xây dựng và sử dụng sáng kiến trong dạy học Tiết 1: Bài 1:(SGK GDQP – AN lớp 10) của GV

+ Những thuận lợi, khó khăn khi xây dựng sáng kiến và vận dụng trong dạyhọc Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

- Phương pháp khảo sát:

Bằng phương pháp quan sát (thông qua dự giờ, thăm lớp), điều tra bằng phiếuanket, phỏng vấn trực tiếp GV, HS tổng kết kinh nghiệm của GV để thu thập thôngtin về thực trạng nghiên cứu, thống kê toán học (dùng để xử lý số liệu thu thậpđược)

- Chọn mẫu khảo sát:

Lớp thực nghiệm: 01 lớp 10A1(42 em) HS

Lớp đối chứng: 01 lớp 10A2 (41 em)

- Thời gian khảo sát: Từ tháng 09 đến 10 năm 2021

Trang 8

II.2 Kết quả khảo sát.

I.2.a Nhận thức của HS về việc xây dựng và sử dụng sáng kiến trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

Qua phân tích số liệu thu được từ ý kiến trả lời 3 câu hỏi dành cho HS chúngtôi thấy rằng:

+ Mức độ sử dụng sáng kiến trong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN

lớp 10) theo nhận xét của HS Kết quả khảo sát học sinh như sau: 50% số HS cho

rằng GV không bao giờ sử dụng phương pháp mới này trong dạy học môn giáo dụcquốc phòng – an ninh, 35% ý kiến HS cho là ít khi GV sử dụng, còn lại 15% SVcho là bình thường

+ 85% số HS khẳng định việc xây dựng và sử dụng phương pháp mới nàytrong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) là cần thiết, 13% cho làrất cần thiết, chỉ có 2% là không cần thiết

II.2.b Nhận thức của GV về vai trò, tác dụng của sáng kiến trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

Qua phân tích số liệu thu được từ ý kiến trả lời 2 câu hỏi dành cho GV (phụlục 1) chúng tôi thấy rằng:

- 100% GV khẳng định sử dụng sáng kiến này trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGKGDQP – AN lớp 10) là cần thiết và rất có tác dụng (câu hỏi 1)

- Về tác dụng của việc sử dụng câu hỏi trên lớp với 5 mức độ đánh giá quiước là: 1 Hoàn toàn không có tác dụng; 2 Không tác dụng lắm; 3 Bình thường; 4.Tác dụng; 5 Rất có tác dụng, ý kiến của GV thể hiện trên bảng MỤC LỤC 1

II.2.c Đánh giá của HS về mức độ sử dụng sáng kiến của GV trong sáng kiến trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

Đánh giá của HS về tần số sử dụng sáng kiến của GV dạy học Tiết 1: Bài 1:(SGK GDQP – AN lớp 10) kết quả điều tra 72% số HS cho rằng GV sử dụngsáng kiến này trong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) là rất cầnthiết, còn 20% ý kiến HS cho rằng cần thiết và 8% là trả lời không cần thiết 100%học sinh thích GV sử dụng phương pháp và hình thức dạy học a,b và c Từ đó chothấy GV sử dụng sáng kiến này trong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – ANlớp 10) là rất cần thiết

II.3 Những thuận lợi và khó khăn khi xây dựng và sử dụng sáng kiến kinh nghiệm trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

II.3.a Những thuận lợi khi xây dựng và sử dụng sáng kiến kinh nghiệm

Trang 9

trong dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

1) Đội ngũ GV giảng dạy môn GDQP_AN có trình độ chuyên môn tốt (01

GV đạt chuẩn đào tạo, 01 GV đào tạo Văn bằng 2 Tốt nghiệp loại Giỏi), luôntâm huyết với nghề

2) Tổ chuyên môn có sự đoàn kết cao, luôn có sự phối hợp, bàn bạc, họchỏi kinh nghiệm của nhau, thống nhất với nhau trong các hoạt động chuyênmôn Các GV đều nhận thức đúng đắn về sự cần thiết của việc xây dựng và sửdụng sáng kiến trong dạy học Mục 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

3) Qua cách đánh giá ở trên chúng tôi nhận thấy đã có những HS có ý thứctốt, tích cực, độc lập trong học tập, đây là cơ sở để GV sử dụng sáng kiến trongdạy học nhằm lôi cuốn các HS này và thông qua họ tạo ra bầu không khí tươngtác tốt trong học tập

II.3.b Những khó khăn khi xây dựng và sử dụng sáng kiến kinh

nghiệm trong dạy Mục 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

Bên cạnh những thuận lợi nêu trên, khi xây dựng và sử dụng sáng kiếntrong dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) vẫn còn một số khókhăn, tồn tại cần phải giải quyết:

1) Số lượng HS thụ động trong học tập còn rất nhiều không khí học tậpchưa tốt, bên cạnh đó vẫn còn hiện tượng HS học “đối phó” chỉ mục đích họccho qua, chưa chịu khó tìm hiểu tham khảo qua sách báo thời sự, internet

2) Số lượng giáo trình, tài liệu tham khảo, tài liệu trên Internet liên quanđến dạy học Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10) còn ít và thiếu

3) Trong quá trình tổ chức dạy học môn GDQP-AN do đặc thù không thi tốtnghiệp nên ý thức học tập của HS còn chưa cao

4) Kỹ năng soạn bài, kiến thức lịch sử của dân tộc ta cũng như kiến thứclịch sử các triều đại Trung Hoa của một số GV còn hạn chế nên ngại trong việc

sử dụng sáng kiến vào dạy học GV vẫn chưa thật sự đầu tư nhiều vào việc thiết

kế, tìm hiểu kiến thức lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc để giảng cho HS

III Phương pháp“Sử dụng phim ảnh, tư liệu lịch sử các cuộc chiến tranh xâm lược nước ta giúp HS học tốt Tiết 1: bài 1: SGK GDQP lớp 10 III.1 Các cuộc chiến tranh xâm lược nước ta từ TK III.Tr CN đến nay

III.1.a Từ thế kỷ III TCN đến năm 179 TCN.

 Cuộc chiến tranh chống quân Tần năm 214 – 208 Tr CN

 Cuộc chiến tranh chống quân Triệu Đà năm 184 – 179 Tr CN

III.1.b Từ thế kỷ I đến thế kỷ X

 Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40

Trang 10

 Cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu năm 248.

 Cuộc khởi nghĩa của Mai Thúc Loan năm 722

 Cuộc khởi nghĩa của Phùng Hưng năm (766 – 791)

 Cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ năm 905

 Cuộc chiến tranh của Dương Đình Nghệ năm 931

 Cuộc chiến tranh của Ngô Quyền năm 938

III.1.c Từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX

 Lần thứ nhất (981) do Lê Hoàn lãnh đạo

 Lần thứ hai (1075 - 1077) dưới Triều Lý (tiêu biểu là Lý Thường Kiệt)

 3 lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên (1258 - 1288)

III.1.d Từ thế kỷ XIX đến năm 1945

+ Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, lật đổ chế độ thực dân nửa phong kiến

III.1.e Từ 1945 đến năm 1954

+ Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

III.1.g Từ 1954 đến năm 1975

+ Cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ

III.2 Minh họa việc thiết kế và sử dụng sáng kiến vào dạy Tiết 1: Bài 1: (SGK GDQP – AN lớp 10)

Tiết PPCT: 01.

BÀI 1 TRUYỀN THỐNG ĐÁNH GIẶC GIỮ NƯỚC

CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM( 4 TIẾT )

Tiết 1: LỊCH SỬ ĐÁNH GIẶC GIỮ NƯỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM

Trang 11

nước và nghệ thuật quân sự của dân tộc Việt Nam.

* Về ý thức, thái độ: - Bước đầu hình thành ý thức trân trọng lịch sử đánh giặc

giữ nước của dân tộc Việt Nam trong đấu tranh dựng nước và giữ nước qua cácthời kỳ

- Xác định trách nhiệm trong việc giữ gìn và phát huy những trang sử hào hùngcủa dân tộc ta trong nghệ thuật đánh giặc giữ nước Có thái độ học tập và rènluyện tốt, sẵn sàng tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc

II NỘI DUNG VÀ TRỌNG TÂM

1 Nội dung : I Lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

2 Trọng tâm:

Đi sâu làm rõ các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến đánh giặc ngoại xâm bảo vệ độclập Vận dụng kiến thức bài học để hiểu được tinh thần, bền bỉ và kinh nghiệmđánh giặc ngoại xâm của cha ông ta

III THỜI GIAN: - Tổng số: 45 phút

- Tổ chức giảng bài: 5 phút

- Thực hành giảng bài: 35 phút

- Kết thúc giảng bài: 5 phút

IV TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP

1 Tổ chức: - Ổn định lớp học - Lấy lớp học để giới thiệu nội dung

2 Phương pháp: - Giáo viên:- Phân nhóm, Diễn giải, Đàm thoại kết hợp

với phương pháp kể chuyện, So sánh

- Học sinh: Lăng nghe, nhận nhiệm vụ thảo luận và trả lời các câu hỏi, ghi chép

V ĐỊA ĐIỂM: Phòng học

VI VẬT CHẤT: Giáo viên: SGV,Giáo án, chuẩn bị đầy đủ hệ thống câu

hỏi và bản đồ các cuộc chiến tranh giành cho từng nhóm học trên giấy A4, tàiliệu tham khảo,

Học sinh: Vở ghi, SGK GDQP – An ninh 10 Nghiên cứu kiến thức văn học,

lịch sử đánh giặc của dân tộc đã học ở cấp THCS

PHẦN II THỰC HÀNH BÀI GIẢNG:

I.TỔ CHỨC GIẢNG BÀI: 5 PHÚT

1.Kiểm tra sĩ số, kiểm tra trang phục

2.Phổ biến các quy định

3.Kiểm tra bài cũ: Không

4 Phổ biến ý định bài giảng:

Trang 12

- Tiết 1: Lịch sử đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

II TIẾN TRÌNH DẠY HỌC (35 PHÚT)

II.1 HOẠT ĐỘNG 1 (5 phút)

Những cuộc chiến tranh giữ nước đầu tiên.

+ Cuộc chiến tranh chống quân Tần năm 214 – 208 Tr CN

+ Cuộc chiến tranh chống quân Triệu Đà năm 184 – 179 Tr CN

- Câu hỏi cho nhóm 1: Dựa vào kiến thức lịch sử, văn học ở cấp THCS và

những bộ phim, sơ đồ cuộc chiến tranh và câu chuyện truyền thuyết các em hãy:Tóm tắt cuộc chiến tranh chống quân Tần? Nguyên nhân quân Tần thất bại?

- Câu hỏi cho nhóm 2: Dựa vào kiến thức lịch sử, văn học ở cấp THCS

và những bộ phim, sơ đồ cuộc chiến tranh và câu chuyện truyền thuyết các emhãy: Tóm tắt cuộc chiến tranh chống của quân Triệu Đà? Nguyên nhân thất bạicủa An Dương Vương?

* SẢN PHẨM: HS nêu được:

Nhóm 1:

Tóm tắt cuộc chiến tranh chống quân Tần?

Năm 218 tr.CN, Tần Thủy Hoàng sai hiệu uý Đồ Thư chỉ huy 50 vạn quântiến xuống phương Nam mở rộng xâm lược Lạc Việt Sau 3 năm hành quân vất

vả Với một lực lượng mạnh, quân xâm lược Tần đã chiếm được Lạc Việt sápnhập vào đế chế Tần Nhưng bấy giờ người Âu Lạc không chịu khuất phục, kéonhau chạy vào rừng núi, tôn Thục Phán làm chủ tướng, tổ chức kháng chiến.Người Việt đã chiến đấu rất ngoan cường Họ rút vào rừng "không ai chịu đểcho quân Tần bắt" ngày ẩn đêm đánh phá quân xâm lược, dựa vào địa hình địavật hiểm trở là núi rừng để chiến đấu lâu dài Khi quân Tần đã lâm vào tình thếkhốn quẫn, người Việt tổ chức tấn công tiêu diệt giặc, giết chết chủ tướng ĐồThư Cuộc kháng chiến của nhân dân Việt chống quân xâm lược Tần trên địabàn nước Văn Lang bấy giờ đã kéo dài liên tục năm, sáu năm ( từ khoảng năm

214 đến 208 tr.CN) Năm 208 tr.CN, tình hình đế chế Tần gặp nhiều khó khăn:Tần Thuỷ Hoàng chết, buộc Tần Nhị Thế phải ra lệnh bãi binh, rút khỏi đất nước

Trang 13

- Nguyên nhân quân Tần thất bại?

Quân Tần đi từ xa đến, không quen thủy thổ, mắc bệnh dịch chủ yếu lấy sốđông thực hiện đánh nhanh thắng nhanh Trong khi người Âu Việt; biết lấy nhỏchống lớn, tiến hành lui binh vào rừng sâu bảo toàn lực lượng, thực hiện lối đánh

du kích ngày ẩn nấp đêm tổ chức ra đánh làm tiêu hao dần sinh lực đối phương chờ thời cơ tiến công tiêu diệt địch

-Nhóm 2:

- Tóm tắt cuộc chiến tranh chống quân triệu Đà xâm lược?

Triệu Đà đã nhiều lần xâm lược Âu Lạc, nhưng Âu Lạc lúc đó có quântướng giỏi, có thành lũy kiên cố, có vũ khí tốt, đặc biệt là nỏ liên châu bắn mộtlần nhiều mũi tên - được coi là “nỏ thần” nên đều đánh bại Triệu Đà Bị thất bạibằng vũ lực, Triệu Đà dùng gian kế “cầu hòa” và cầu hôn công chúa Mỵ Nươngcho con trai là Trọng Thủy, gửi Trọng Thủy ở rể ở kinh đô Cổ Loa An DươngVương bị mắc mưu giặc.Trọng Thủy là một gian tế vừa dùng kế ly gián gây mâuthuẫn trong nội bộ triều đình, lấy cắp bí mật “nỏ thần”

Khi chính trị, quân sự Âu Lạc suy yếu, Triệu Đà xuất quân xâm lược Cuộcchiến đấu của An Dương Vương lâm vào tình thế bất lợi và nhanh chóng thấtbại.Cuộc chiến bại này làm cho đất nước ta rơi vào ách thống trị của phong kiếnTrung Quốc hơn 1.000 năm, thường gọi là thời kỳ Bắc thuộc

- Nguyên nhân thất bại của An Dương Vương?

Do An dương Vương chủ quan mất cảnh giác trước âm mưu giặc bị TrọngThủy làm gian tế vừa dùng kế ly gián gây mâu thuẫn trong nội bộ triều đình, lấycắp bí mật “nỏ thần” thực hiện trong ứng ngoài hợp với Vua cha

* TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

HOẠT ĐỘNG CỦA HS GVVÀ SẢN PHẨM DỰ KIẾN

- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

Đối với nhóm 1.

- GV Thực hiện PP phân tích giảng giải Phát câu hỏi cho từng nhóm

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ phim do Trung quốc sản xuất như;Phim Tần Thủy Hoàng, là vị Hoàng Đế đầu tiên thống nhất Trung hoa với côngtrình Vạn lý tường thành có số lượng quân trên trăm vạn…

- Hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử và những câuchuyện truyền thuyết qua văn học để trả lời câu hỏi

- HS nhận câu hỏi nghe ý kiến gợi mở của Gv và thực hiện trả lời câu hỏi

Trang 14

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ phim do Trung quốc sản xuất

+ Triệu Đà là một tướng giỏi của nhà Tần sau khi nhà Tần diệt vong đãchiếm cứ vùng đất để lập nên nước Nam Việt với Câu chuyện truyền thuyết MỹChâu – Trọng thủy

- Hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử và những câuchuyện truyền thuyết qua văn học để trả lời câu hỏi

- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

- Chia nhóm thảo luận:

Nhóm 1: là dãy bàn bên phải trả lời câu hỏi 1

Nhóm 2: là dãy bàn bên trái trả lời cau hỏi 2

- Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

GV gọi đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận

Nhóm khác nhận xét bổ sung thêm ý kiến của nhóm mình

- Bước 4: Kết luận, nhận định:

GV đánh giá kết quả của HS

GV nêu lại diễn biến các cuộc chiến tranh, HS nghe và lược trích ghi

chép bài

- Tóm tắt cuộc chiến tranh chống quân Tần năm 214 – 208 Tr CN

Mặt khác Năm 218 tr.CN, Tần Thủy Hoàng sai hiệu uý Đồ Thư chỉ huy

50 vạn quân tiến xuống phương Nam xâm lược các vùng đất Lĩnh nam, MânViệt và Lạc Việt Sau 3 năm hành quân vất vả Với một lực lượng mạnh, quânxâm lược Tần đã chiếm được cả vùng Lĩnh Nam, giết chết quân trưởng Tây Âu

là Dịch Hu Tống, chia đất Lĩnh Nam thành 3 quận sáp nhập vào đế chế Tần.Nhưng bấy giờ người Âu Lạc không chịu khuất phục, kéo nhau chạy vào rừngnúi, tôn người kiệt tuấn là Thục Phán làm chủ tướng, tổ chức kháng chiến.Người Việt đã chiến đấu rất ngoan cường Họ rút vào rừng "không ai chịu đểcho quân Tần bắt" ngày ẩn đêm đánh phá quân xâm lược, tận dụng địa hình địavật hiểm trở là núi rừng để chiến đấu lâu dài, tiêu hao binh lực địch (người vàlương thực).Cuộc kháng chiến lâu dài của nhân dân Tây Âu đã làm cho quânTần tiến thoái lưỡng nan: "lương thực bị tuyệt và thiếu", "đóng binh ở đất vôdụng, tiến không được mà thoái cũng không xong" Khi quân Tần đã lâm vàotình thế khốn quẫn, người Việt tổ chức tấn công tiêu diệt giặc, giết chết chủtướng Đồ Thư."Quân Tần thây phơi, máu chảy, hàng mấy chục vạn" Cuộckháng chiến của nhân dân Việt chống quân xâm lược Tần trên địa bàn nước VănLang bấy giờ đã kéo dài liên tục năm, sáu năm ( từ khoảng năm 214 đến 208

Trang 15

tr.CN) vô cùng anh dũng, đã làm thất bại âm mưu xâm lược và đô hộ của đế chếTần Năm 208 tr.CN, tình hình đế chế Tần gặp nhiều khó khăn: Tần Thuỷ Hoàngchết, nông dân Trung Quốc nổi dậy khắp nơi, bọn tướng tá Tần thừa cơ mưu bá

đồ vương, cát cứ chống lại nhà Tần, buộc Tần Nhị Thế phải ra lệnh bãi binh, rútkhỏi đất nước ta

- Tóm tắt cuộc chiến tranh chống quân Triệu Đà năm 184 – 179 Tr CN

Sau khi hợp nhất Âu Việt với Lạc Việt, Thục Phán nắm quyền cai quản đấtnước, xưng là An Dương Vương, đổi tên nước là Âu Lạc, xây thành Cổ Loa làmkinh đô Những sự kiện này xảy ra vào thế kỷ III, II tr.CN

Lúc này ở Trung Quốc, nhà Tần sụp đổ, nhà Hán mới lên, một viên tướngnhà Tần là Triệu Đà lợi dụng tình hình đó, xây dựng lực lượng, chiếm đất QuảngĐông và Quảng Tây lập ra nước Nam Việt đóng đô ở đất Quảng Châu ngày nay

và có âm mưu bành trướng xuống phía nam Triệu Đà đã nhiều lần xâm lược ÂuLạc, nhưng Âu Lạc lúc đó có quân tướng giỏi, thành lũy kiên cố, có vũ khí tốt,đặc biệt là nỏ liên châu bắn một lần nhiều mũi tên - được coi là “nỏ thần” nênđều đánh bại Triệu Đà Bị thất bại bằng vũ lực, Triệu Đà dùng gian kế “cầu hòa”

và cầu hôn công chúa Mỵ Nương cho con trai là Trọng Thủy, gửi Trọng Thủy ở

rể ở kinh đô Cổ Loa An Dương Vương bị mắc mưu giặc Trọng Thủy là mộtgian tế vừa dùng kế ly gián gây mâu thuẫn trong nội bộ triều đình, lấy cắp bí mật

“nỏ thần” Khi chính trị, quân sự Âu Lạc suy yếu, Triệu Đà xuất quân xâm lược.Cuộc chiến đấu của An Dương Vương lâm vào tình thế bất lợi và nhanh chóngthất bại.Cuộc chiến bại này làm cho đất nước ta rơi vào ách thống trị của phongkiến Trung Quốc hơn 1.000 năm, thường gọi là thời kỳ Bắc thuộc

Trang 16

chiến tranh giành độc lập từ (TK I – TK X) nguyên nhân thất bại của từng cuộckhởi nghĩa và chiến tranh.

- HS biết và tóm tắt được các cuộc chiến, hiểu được nghệ thuật quân sựcha ông ta đã sử dụng để giành thắng lợi và nguyên nhân thất bại

* NỘI DUNG:

Hs biết nêu tóm tắt được các cuộc khởi nghĩa và chiến tranh trong thời

kỳ giành độc lập từ (thế kỷ I – X) Biết được nguyên nhân thắng lợi và thất bạicủa từng cuộc khởi nghĩa và chiến tranh

- GV chuẩn bị sẵn 4 câu hỏi trên 4 tờ giấy A4 và giao cho bốn nhóm HSthảo luận và trả lời

Nhóm 1 - Cuộc khởi nghĩa chống nhà Đông Hán và nhà Ngô

+ Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng năm 40

+ Cuộc khởi nghĩa của Bà Triệu năm 248

những bộ phim, lược đồ cuộc khởi nghĩa các em hãy: Tóm tắt cuộc khởi nghĩacủa Hai Bà Trưng và của Bà triệu? Nguyên nhân quân Tần thất bại?

Nhóm 2 - Cuộc khởi nghĩa chống Nhà Lương và nhàTùy

+ Cuộc khởi nghĩa của Lý Bí năm 542

+ Cuộc khởi nghĩa của Triệu Quang Phục năm 548

những bộ phim, lược đồ cuộc khởi nghĩa các em hãy: Tóm tắt cuộc khởi nghĩacủa Lý Bí và của Triệu Quang Phục ? Nêu Nguyên nhân Thắng lợi và thất bại?

Nhóm 3 - Cuộc khởi nghĩa chống lại nhà Đường

+ Cuộc khởi nghĩa của Mai Thúc Loan năm 722

+ Cuộc khởi nghĩa của Phùng Hưng năm (766 – 791)

+ Cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ năm 905

những bộ phim, lược đồ cuộc khởi nghĩa các em hãy: Tóm tắt cuộc khởi nghĩacủa Mai Thúc Loan và Khúc Thừa Dụ? Nêu Nguyên nhân Thắng lợi và thất bại?

Nhóm 4 - Hai cuộc chiến tranh chống quân Nam Hán

+ Cuộc chiến tranh của Dương Đình Nghệ năm 931

+ Cuộc chiến tranh của Ngô Quyền năm 938

những bộ phim, lược đồ hai cuộc chiến tranh các em hãy: Tóm tắt cuộc khởinghĩa của Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền? Nêu Nguyên nhân Thắng lợi và

Trang 17

thất bại?

Nhóm 1: - Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Hai Bà trưng

Tháng 2 năm Canh Tý (năm 40), Trưng Trắc cùng với em gái là Trưng Nhịphát động khởi nghĩa ở cửa sông Hát Bọn Tô Định, Thứ sử, Thái thú của nhàĐông Hán thấy nghĩa quân nổi lên như vũ bão, đều hoảng sợ và theo nhau bỏchạy về Trung Quốc Cuộc khởi nghĩa do Hai Bà Trưng lãnh đạo đã lật nhàochính quyền nhà Đông Hán ở Giao Chỉ và Cửu Chân

Năm 42 Quang Vũ sai Phục tướng quân là Mã Viện dẫn đội quân gồm 8nghìn quân cộng với 12 nghìn lấy ở bộ giao chỉ tổng cộng 20 vạn cùng 2000thuyền xe theo đường ven biển tiến vào nước ta qua sông Bạch đằng lên sônglục đầu rồi vào đất Giao Chỉ đi thẳng đến lãng bạc Giao chiến lâu ngày quâncủa Hai Bà thiếu kinh nghiệm không địch nổi đội quân thiện chiến và nhiều kinhnghiệm của Mã viện, 3/43 Mã viện thắng trận chém vài nghìn người Hai Bà phảilui về Mê linh sau đó chạy sang cấm khê quân Hán chém và bắt đến 3 vạn quânkhởi nghĩa sau đó Hai Bà chạy lui đến sông hát thì tự vẫn tại đó

Nguyên nhân Hai Bà trưng khởi nghĩa giành thắng lợi?

Hai Bà âm thầm xây dựng lực lượng trong lòng địch, ngày ẩn nấp đêmluyện tập võ nghệ chuẩn bị khí giới, thu nạp tướng tài Thực hiện phất cờ cuộckhởi nghĩa bất ngờ làm Tô Định trở tay không kịp và cuộc khởi nghĩa của Hai

Bà được đông đảo nhân dân đồng tình ủng hộ, mong muốn giải phóng ách thốngtrị

Nguyên nhân cuộc khởi nghĩa bị thất bại?

Mã Viện dẫn 20 vạn quân ồ ạt sang chiến đấu Hai quân giao chiến ở khuvực thành Cổ Loa Cuộc giao chiến lâu ngay quân của Hai Bà thiếu kinh nghiệmtrận mạc lại với quân số ít hơn không địch nổi đội quân thiện chiến và nhiềukinh nghiệm của Mã viện

Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Triệu Thị Trinh chống lại nhà Ngô

Năm 248 thấy quan lại Đông Ngô quá tàn ác khi Bà mới 19 tuổi đã cùnganh trai là Triệu Quốc Đạt tập hợp nghia quân trên đỉnh núi Nưa, ngày đêm màigươm luyện võ chuẩn bị khởi nghĩa Quân Ngô biết tin đành dùng nhiều tiền bạcmua chuộc nhưng bà không lay động, trước tình hình này chính quyền đô hộ cửLục Dận làm thứ sử Giao châu đem 8000 quân tiếp viện đến đàn áp, sau khi muachuộc 3 ngàn hộ ở Cao lương đầu hàng Lục Dận đem quân đi trấn áp quận Cửuchân kéo dài hai tháng Về mặt lực lượng và qui mô tổ chức thì quân Ngô hơnhẳn nghĩa quân Vào ngày 22/2 năm Mậu Thìn Bà cùng nghĩa quân phá vòngvây rút về núi tùng và rút gươm tư vẫn ở đó

Nguyên nhân cuộc khởi nghĩa bị thất bại?

Trang 18

Đông Ngô là một nước mạnh thời Tam Quốc, có đội quân thủy chiến hùngmạnh với nhiều tướng giỏi có nhiều kinh nghiệm trận mạc.Trong khi nước ta chỉ

là một quận và bị Đông Ngô cai trị Hơn nữa nghĩa quân của Bà Triệu là tập hợpcủa những đội quân nhỏ lẻ thiếu kinh nghiệm chiến trận

Nhóm 2 Cuộc khởi nghĩa chống Nhà Lương và nhà Tùy

- Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Lý Bí năm 542.

- Năm 542, Lý Bí phất cờ khởi nghĩa ở Thái Bình, hào kiệt và nhân dânkhắp nơi hưởng ứng Vùng Chu Diên có Triệu Túc và con là Triệu Quang Phục,Thanh Trì có Phạm Tu, Thái Bình có Tinh Thiều Sau gần 3 tháng, nghĩa quân

đã chiếm được hầu hết các quận, huyện Tiêu Tư hoảng sợ, vội bỏ thành LongBiên chạy về Trung Quốc Năm 542 và 543, Nhà Lương huy động quân đàn ápcuộc khởi nghĩa nhưng đều bị quân của Lí Bí đánh bại Đầu năm 544, Lý Bí lênngối Hoàng Đế đặt quốc hiệu là Vạn xuân.năm 545 nhà Lương đem quân sangxâm chiếm Lý Nam Đế đem 30.000 quân ra chống cự, nhưng bị thua ở nhiềutrận địa nên phải chạy về Gia Ninh Quân Lương đuổi theo vây đánh Triều đìnhtiền Lý phải rời sâu vào vùng núi thuộc đất của người Lạo ở Tân Xương Tháng

8, vua lại đem 20.000 quân từ trong đất Lạo ra đóng ở hồ Điển Triệt đóng nhiềuthuyền đậu chật cả mặt hồ Quân Lương sợ, cứ đóng lại ở cửa hồ không dám tiếnvào", Tuy nhiên, nhân dịp nước sông dâng cao tràn vào hồ, Trần Bá Tiên bấtngờ đưa quân đánh úp khiến nhà Lý vỡ trận Tại đây Lý Nam Đế bị ốm nặng vàqua đời năm 548 Trước đó, ông ủy cho đại tướng là Triệu Quang Phục giữ việcnước

- Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Triệu Quang Phục năm 548.

Năm 589 sau khi diệt được nhà Trần ở Giang Nam, vua Tùy buộc Lý Phật

Tử phải vào chầu và thần phục nhà Tùy Lý Phật Tử đã chống lại, tìm kế hoãnbinh để chuẩn bị lực lượng chống lại sự xâm lược của nhà Tùy Vua Tùy liềnphong Lưu Phương thứ sử Qua Giao Châu làm Giao Châu đạo hành quân tổngquản, Kính Đức Lượng làm trưởng sự chỉ huy 27 quân doanh (khoảng 10 vạnquân) tiến vào xâm lược nước Vạn Xuân Quân Lưu Phương vượt biên giới, vàotới núi Đô Long đánh tan 2.000 quân của Lý Phật Tử đóng giữ ở đây Lý Phật

Tử xin hàng, bị Lưu Phương bắt giải sang Trung Quốc Nhiều tướng sĩ của Lý

Phật Tử tiếp tục chiến đấu nhưng đều bị thất bại, bị bắt và bị giết Từ đây nước

Vạn Xuân bị mất về tay quân xâm lược nhà Tùy

- Nguyên nhân thất bại của cuộc khởi nghĩa.

Sau khi Triệu Quang phục bị Lý phật Tử ám hại giết chết, thế lực của dân

ta suy yếu do Lý phật Tử không được sự ủng hộ của nhân dân

Hơn nữa Tùy có đội quân tinh nhuệ thiện chiến

Nhóm 3: Cuộc khởi nghĩa chống lại nhà Đường

Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Mai Thúc Loan năm 722.

Trang 19

Năm 713, Mai Thúc Loan lãnh đạo nghĩa quân khởi nghĩa ở Hoan Châuchống lại ách đô hộ nhà Đường và giành được thắng lợi Ông lên ngôi vua, xưng

là Mai Hắc Đế Năm 722, nhà Đường sai 10 vạn quân sang đánh nước ta Saunhiều trận đánh khốc liệt, Mai Hắc Đế thất trận, ông rút quân vào rừng lâm bệnhnặng rồi mất Tương truyền con trai thứ 3 của ông là Mai Thúc Huy lên thay lấyhiệu là Mai Thiếu Đế và tiếp tục chống trả quân nhà Đường đến năm 723 thì tan

rã Nước ta lại rơi vào tay nhà Đường

- Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Phùng Hưng năm (766 – 791).

- Khoảng năm 776, anh em Phùng Hưng nổi dậy khởi nghĩa ở Đường Lâm (Ba Vì, Hà Tây) Sau đó Phùng Hưng kéo quân bao vây và chiếm phủ Tống

Bình

+ Năm 791, nhà Đường sang đàn áp, Phùng An ra hàng

Kết quả: Giành quyền làm chủ trong 9 năm nhưng sau đó bị đàn áp.

- Tóm tắt cuộc khởi nghĩa của Khúc Thừa Dụ năm 905.

Năm 905 Khúc Thừa Dụ khởi nghĩa giành chính quyền, tự xưng là Tiết Độ

Sứ Nhà Đường không còn cách nào khác phải công nhận quyền tự chủ củangười Việt Năm 917 Khúc Thừa Mỹ là con của Khúc Hạo lên thay cha giữ chứcTiết Độ Sứ Vào thời gian này, chính quyền phương Bắc đang rất hỗn loạn hìnhthành nên cục diện Ngũ Đại Thập Quốc Năm 930 quân Nam Hán đem quânsang đánh nước ta, Khúc Thừa Mỹ chống cự không nổi sức địch, bị bắt và giải

về Phiên Ngưng

Nguyên nhân khởi nghĩa của Mai Thúc Loan và Phùng Hưng thất bại.

Triều Đường từ năm (618 - 907) giai đoạn đầu rất hưng thịnh đất đai được

mở rộng, dân giàu có đội quân mạnh nhất thế giới thời bây giờ Mai Thúc Loan

và Phừng Hưng phất cờ khởi nghĩa không đúng thời dịp

Nguyên nhân giành thắng lợi.

Cuối nhà Đường xẩy ra biến cố Ngũ đại thập quốc, Triều đình không cókhả năng kiểm soát về quân đội dẫn đến các chư hầu nổi cát cứ đây cúng là cơhội Khúc Thừa Dụ khởi binh thoát khỏi ách cai trị của nhà Đường

Nhóm 4: Hai cuộc chiến tranh chống quân Nam Hán- Tóm tắt cuộc chiến tranh của Dương Đình Nghệ năm 931.

Dương Đình Nghệ là tướng cũ của Khúc Hạo, mùa đông năm 931 DươngĐình Nghệ đem quân từ Ải Châu ra Đại La diệt trừ thứ sử Giao châu Lý Tiến.Được tin Vua Nam Hán sai Trần Bảo đem quân sang trấn áp hòng giữ ách thốngtrị Giao châu đã bị quân của Dương Đình Nghệ đánh tan giành lại chính quyền.Sau khi dẹp xong giặc, ông tự xưng Tiết Độ Sứ tiếp tục xây dựng nền tự chủ củanước ta

Nguyên nhân thắng lợi.

Trang 20

Dương Đình nghệ đã chủ động đánh trước tiêu diệt Lý Tiến chiếm thành

và chủ động đợi quân tiếp viện từ xa tới Với nghệ thuật “Dĩ đoản chế trường”

- Cuộc chiến tranh của Ngô Quyền năm 938.

Năm 938, quân Nam Hán - Lưu Hoằng Tháo chỉ huy kéo vào nước ta NgôQuyền lợi dụng thủy triều đang lên đã cho dân quân đóng cọc từ trước, nhử quânđịch vào trận địa bằng những chiếc thuyền nhỏ nhẹ

- Quân địch háo chiến đuổi theo, lọt vào trận địa của ta

- Khi thủy triều rút, quân dân ta phản công Quân Nam Hán không chốngchịu được, tướng giặc bị giết vua Nam Hán nghe tin, hốt hoảng rút quân về

nước Quân ta thắng lợi, kết thúc 1000 năm đô hộ phong kiến phương Bắc Đây

là lần thứ hai nhà Nam hán đem quân sang xâm lược nước ta Với chiến thắngnày, nhân dân ta đã đạp tan hoàn toàn mưu đồ xâm chiếm nước ta của bọn phongkiến phương Bắc, khẳng định nền độc lập của dân tộc, chiến thắng Bạch Đằng

mở ra thời kì độc lập lâu dài của Tổ quốc

Nam Hán chưa phải là nước lớn, hơn nữa Ngô Quyền sau khi diệt Kiềucông Tiễn đã chuẩn bị chu đáo với bãi cọc và đặt quân mai phục

HOẠT ĐỘNG CỦA HS GVVÀSẢN PHẨM DỰ KIẾN

- BƯỚC I: CHUYỂN GIAO NHIỆM VỤ:

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Hán Sở tranh hùng, Việt Vương câu tiễn Triều đại nhà Hán tồn tại 400năm Phim Tam quốc diễn nghĩa thời kỳ cuối của nhà Hán khi Trung Hoa bịchia ra 3 nước và Đông Ngô là nước nằm ở phía Giang đông của Trung Hoa.Giao Châu lúc này chịu sự đô hộ của nhà Đông Hán

- GV hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử và nhữngcâu chuyện lịch sử chiến tranh về Hai Bà Trưng cũng như Triệu Thị Trinh quavăn học để trả lời câu hỏi

- GV Thực hiện PP phân tích giảng giải

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Tùy Đường tranh hùng, Triều đại nhà Tùy,Tùy Đường xưng hùng, Hổtướng Tùy Đường… Nhà Tùy chỉ tồn tại được 38 năm

Trang 21

- GV hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử và những câuchuyện lịch sử Đầu thế kỷ VI, Nhà Lương chia nước ta thành các quận, huyện.

- Phân biệt đối xử: Nhà Lương chỉ cho tôn thất nhà Lương và một số dòng

họ lớn được giao những chức vụ quan trọng Thứ sử Tiêu Tư tàn bạo đặt ra hàngtrăm thứ thuế vô lý Làm cho nhân dân ta khổ cực và oán thán, Lý Bí đã phất cờkhởi nghĩa

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Tùy Đường tranh hùng,Tùy Đường xưng hùng, Hổ tướng Tùy Đường, VõTắc Thiên, Thái Bình Thiên Quốc, Tây Du Ký… Nhà Đường tồn tại được 291năm (618 – 907)

- Hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử và những câuchuyện lịch sử Nhà Đường đã mở rộng lãnh thổ Trung Hoa rộng lớn, xây dựngnền văn minh phát triển Ở giai đoạn cuối triều đại Hoàng đế Nhà Đường lo ănchơi không lo việc triều chính đời sống nhân dân lầm than giặc nổi lên khắp nơicát cứ đất nước trung hoa và giai đoạn Ngũ đại thập quốc triều đình hầu như mấtkiểm soát đối với các vùng lãnh thổ Nhờ vậy mà năm 905 Khúc Thừa Dụ khởinghĩa giành chính quyền, tự xưng là Tiết Độ Sứ Nhà Đường không còn cáchnào khác phải công nhận quyền tự chủ của người Việt

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Thái Bình Thiên Quốc, Tây Du Ký… Nhà Nam Hán mới thành lập nhưng

có đội quân mạnh về thủy chiến và lục chiến

- GV hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử Lưu Cung

là danh tướng của Triều Đường đã chiếm vùng đất Giang Nam lập nên nướcNam Hán Tuy chưa lớn mạnh nhưng muốn mở rộng lãnh thổ đã 2 lần đem quânxuống phía nam xâm lược nước ta

- BƯỚC 2: THỰC HIỆN NHIỆM VỤ:

Nhóm 1: Gồm 3 dãy bàn phía trên bên phải nghiên cứu trả lời câu hỏi 1

Nhóm 2: Gồm 3 dãy bàn phía dưới bên phải nghiên cứu trả lời câu hỏi 2

Trang 22

Nhóm 3: Gồm 3 dãy bàn phía trên bên trái nghiên cứu trả lời câu hỏi 3.

Nhóm 2: Gồm 3 dãy bàn phía dưới bên trái nghiên cứu trả lời câu hỏi 4

- BƯỚC 3: BÁO CÁO, THẢO LUẬN:

Các nhóm c ử đại diện lên trình bày kết quả thảo luận,

3 nhóm còn lại lắng nghe và bổ sung thêm ý kiến của nhóm mình

- BƯỚC 4: KẾT LUẬN VÀ NHẬN ĐỊNH:

GV nêu lại diễn biến các cuộc chiến tranh, HS nghe và lược trích ghi chépbài

- Cuộc chiến tranh chống nhà Hán xâm lược

Nhà Đông Hán cử Tô Định làmThái thú quận giao chỉ từ năm 34 TôĐịnh dùng chính sách áp bức, bóc lột của nhà Đông Hán với toàn bộ người ÂuLạc Tô Định giết Thi Sách chồng của Bà Trưng Trắc, hành vi bạo ngược của TôĐịnh không làm cho Trưng Trắc sờn lòng, mà trái lại càng làm cho Bà thêmquyết tâm tiến hành cuộc khởi nghĩa đánh đổ chính quyền đô hộ, áp bức của nhàĐông Hán, khôi phục độc lập, "đền nợ nước, trả thù nhà" Tháng 2 năm Canh Tý(năm 40), Trưng Trắc cùng với em gái là Trưng Nhị phát động khởi nghĩa ở cửasông Hát Bọn Tô Định, Thứ sử, Thái thú của nhà Đông Hán thấy nghĩa quân nổilên như vũ bão, đều hoảng sợ và theo nhau bỏ chạy về Trung Quốc Cuộc khởinghĩa do Hai Bà Trưng lãnh đạo đã lật nhào chính quyền nhà Đông Hán ở GiaoChỉ và Cửu Chân Tin này đưa về triều đình nhà Hán Vua Quang Vũ nhà Hánchuẩn bị cuộc phản công Năm 42 Quang Vũ sai Phục tướng quân là Mã Việndẫn đội quân gồm 8 nghìn quân cộng với 12 nghìn quân lấy ở bộ giao chỉ tổngcộng 20 vạn cùng 2000 thuyền xe theo đường ven biển tiến vào nước ta quasông Bạch đằng lên sông lục đầu rồi vào đất giao chỉ đi thẳng đến lãng bạc,long biên cổ loa, hai bà trưng qua lãng bạc xuống cổ loa đón đánh quân hán ởđây quân hai bên giao chiến dữ dội ở đây quân hán ko hợp thủy thổ phươngnam nên nhiều người bị chết giao chiến lâu ngay quân của hai bà thiếu kinhnghiệm ko địch nổi đội quân thiện chiến và nhiều kinh nghiệm của Mã viện,tháng 3 năm 43 Mã viện thắng trận chém vài nghìn người hai bà phải lui về Mêlinh sau đó chạy sang cấm khê quân hán chém và bắt đến 3 vạn quân khởi nghĩasau đó hai chạy lui đến sông hát thì tự vẫn tại đó

Trang 23

Năm 248 thấy quan lại Đông Ngô quá tàn ác khi Bà mới 19 tuổi đã cùnganh trai là Triệu Quốc Đạt tập hợp nghia quân trên đỉnh núi Nưa, ngày đêm màigươm luyện võ chuẩn bị khởi nghĩa Quân Ngô biết tin đành dùng nhiều tiền bạcmua chuộc nhưng bà không lay động, trước tình hình này chính quyền đô hộ cửLục Dận làm thứ sử Giao châu đem 8000 quân tiếp viện đến đàn áp, sau khi muachuộc 3 ngàn hộ ở Cao lương đầu hàng Lục Dận đem quân đi trấn áp quận Cửuchân kéo dài hai tháng Về mặt lực lượng và qui mô tổ chức thì quân Ngô hơnhẳn nghĩa quân Vào ngày 22/2 năm mậu thìn bà cùng nghĩa quân phá vòng vâyrút về núi tùng và rút gươm tư vẫn ở đó.

Nghệ thuật quân sự.

Âm thầm chuẩn bị lực lượng ngày đêm luyện võ nghệ, mài gươm chờ đợithời cơ Nhưng do binh yếu lực mỏng phải đối đầu với đội quân Giang Đônghùng mạnh có kinh nghiệm nên cuộc khởi nghĩa của triệu Thị Trinh thất bại

- Cuộc chiến tranh chống nhà Lương xâm lược

- Năm 542, Lý Bí phất cờ khởi nghĩa ở Thái Bình, hào kiệt và nhân dânkhắp nơi hưởng ứng Vùng Chu Diên có Triệu Túc và con là Triệu Quang Phục,Thanh Trì có Phạm Tu, Thái Bình có Tinh Thiều

- Sau gần 3 tháng, nghĩa quân đã chiếm được hầu hết các quận, huyện.Tiêu Tư hoảng sợ, vội bỏ thành Long Biên chạy về Trung Quốc

- Năm 542 và 543, Nhà Lương huy động quân đàn áp cuộc khởi nghĩanhưng đều bị quân của Lí Bí đánh bại Quân Lương bị tiêu diệt đến 7, 8 phần,quân ta giải phóng thêmHoàng Châu

- Sự bóc lột hà khắc của Nhà Lương nhân dân căm ghét bọn đô hộ nên đãhưởng ứng nhiệt tình cuộc khởi nghĩa , cùng với tinh thần chiến đấu kiên cường,dũng cảm, quyết tâm đánh đuổi kẻ thù, giành độc lập dân tộc của nghĩa quân

- Cuộc chiến tranh chống nhà Tùy xâm lược

Năm 589 sau khi diệt được nhà Trần ở Giang Nam, vua Tùy buộc Lý Phật

Tử phải vào chầu và thần phục nhà Tùy Lý Phật Tử đã chống lại, tìm kế hoãnbinh để chuẩn bị lực lượng chống lại sự xâm lược của nhà Tùy Vua Tùy liềnphong Lưu Phương thứ sử Qua Giao Châu làm Giao Châu đạo hành quân tổngquản, Kính Đức Lượng làm trưởng sự chỉ huy 27 quân doanh (khoảng 10 vạnquân) tiến vào xâm lược nước Vạn Xuân Quân Lưu Phương vượt biên giới, vàotới núi Đô Long đánh tan 2.000 quân của Lý Phật Tử đóng giữ ở đây Lý Phật

Tử xin hàng, bị Lưu Phương bắt giải sang Trung Quốc Nhiều tướng sĩ của LýPhật Tử tiếp tục chiến đấu nhưng đều bị thất bại, bị bắt và bị giết Từ đây nướcVạn Xuân bị mất về tay quân xâm lược nhà Tùy Triều Tiền Lý tồn tại được 60năm (544-602) tới đây chấm dứt

Trang 24

- Các cuộc khởi nghĩa chống nhà Đường.

Mai Hắc Đế (713-722) : Năm 713, Mai Thúc Loan lãnh đạo nghĩa quân

khởi nghĩa ở Hoan Châu chống lại ách đô hộ nhà Đường và giành được thắnglợi Ông lên ngôi vua, xưng là Mai Hắc Đế Năm 722, nhà Đường sai 10 vạnquân sang đánh nước ta Sau nhiều trận đánh khốc liệt, Mai Hắc Đế thất trận,ông rút quân vào rừng lâm bệnh nặng rồi mất Tương truyền con trai thứ 3 củaông là Mai Thúc Huy lên thay lấy hiệu là Mai Thiếu Đế và tiếp tục chống trảquân nhà Đường đến năm 723 thì tan rã Nước ta lại rơi vào tay nhà Đường

Trong thời kỳ này có nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân, tiêu biểu : khởinghĩa Phùng Hưng (766-791), khởi nghĩa Dương Thanh (819-820)

+ Khoảng năm 776, anh em Phùng Hưng đã nổi dậy khởi nghĩa ở Đường Lâm (Ba Vì, Hà Tây)

+ Sau đó Phùng Hưng kéo quân bao vây và chiếm phủ Tống Bình

+ Năm 791, nhà Đường sang đàn áp, Phùng An ra hàng

Kết quả: Giành quyền làm chủ trong 9 năm nhưng sau đó bị đàn áp

Khúc Thừa Dụ (905-907) : năm 905 Khúc Thừa Dụ khởi nghĩa giành chínhquyền, tự xưng là Tiết Độ Sứ Nhà Đường không còn cách nào khác phải côngnhận quyền tự chủ của người Việt năm 907 Khúc Thừa Dụ qua đời, con là KhúcHạo lên thay Năm 917 Khúc Thừa Mỹ là con của Khúc Hạo lên thay cha giữchức Tiết Độ Sứ Vào thời gian này, chính quyền phương Bắc đang rất hỗn loạnhình thành nên cục diện Ngũ Đại Thập Quốc Năm 930 quân Nam Hán đemquân sang đánh nước ta, Khúc Thừa Mỹ chống cự không nổi sức địch, bị bắt vàgiải về Phiên Ngưng

- Chuẩn bị lực lượng chờ thời cơ khi nhà Đường rơi vào giai đoạn suy yếu,Trung Hoa đang giai đoạn Ngũ đại thập quốc Nhà Đường không có khả năngkiểm soát các nước chư hầu, đây là cơ hội Khúc Thừa Dụ khởi nghĩa giành độclập

* Hai cuộc chiến tranh chống quân Nam Hán.

Dương Đình Nghệ (931-937) : năm 931 Dương Đình Nghệ, là tướng cũ

của của Khúc Hạo, đã đánh chiếm Giao Châu và đánh tan quân tiếp viện củaNam Hán giành lại chính quyền Sau khi dẹp xong giặc, ông tự xưng Tiết Độ Sứtiếp tục xây dựng nền tự chủ của nước ta

- Lợi dụng thời cơ khi địch chủ quan không phòng thủ Dương Đình Nghệđem quân từ Thanh Hóa ra đánh bất ngờ tiêu diệt quân nam Hán ở thành TốngBình sau đó tổ chức đón đánh và tiêu diệt viện binh của Nam Hán

Trang 25

Ngô Quyền (937- 938): Năm 938, quân Nam Hán - Lưu Hoằng Tháo chỉhuy kéo vào nước ta Ngô Quyền lợi dụng thủy triều đang lên đã cho dân quânđóng cọc từ trước, nhử quân địch vào trận địa bằng những chiếc thuyền nhỏ nhẹ.

- Quân địch háo chiến đuổi theo, lọt vào trận địa của ta

- Khi thủy triều rút, quân dân ta phản công Quân Nam Hán không chốngchịu được, tướng giặc bị giết vua Nam Hán nghe tin, hốt hoảng rút quân về

nước Quân ta thắng lợi, kết thúc 1000 năm đô hộ phong kiến phương Bắc Đây

là lần thứ hai nhà Nam hán đem quân sang xâm lược nước ta Với chiến thắngnày, nhân dân ta đã đạp tan hoàn toàn mưu đồ xâm chiếm nước ta của bọn phongkiến phương Bắc, khẳng định nền độc lập của dân tộc, chiến thắng Bạch Đằng

mở ra thời kì độc lập lâu dài của Tổ quốc

- Vận dụng qui luật lên xuống của thủy triều dùng bãi cọc để đánh giặc, lợidụng địa hình địa vật tại cửa sông Bạch Đằng đặt quân mai phục, biết sử dụngcách đánh bộ binh phối hợp với thủy binh

- GV chuẩn bị sẵn 4 câu hỏi trên 4 tờ giấy A4 và giao cho bốn nhóm HSthảo luận và trả lời

Nhóm 1 Cuộc kháng chiến chống quân Tống

+ Lần thứ nhất (981) do Lê Hoàn lãnh đạo

+ Lần thứ hai (1075 - 1077) dưới Triều Lý (tiêu biểu là Lý Thường Kiệt)

những bộ phim, câu chuyện lịch sử và sơ đồ kháng chiến và các em hãy: Tóm tắthai cuộc kháng chiến chống quân Tống ? Nguyên nhân giành thắng lợi của ĐạiViệt và thất bại của quân Tống?

Nhóm 2 Cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên (1258 -1288)

Trang 26

+ Lần thứ nhất năm 1258.

+ Lần thứ hai năm 1282

+ Lần thứ ba năm 1287 - 1288

những bộ phim, lược đồ 3 cuộc kháng chiến các em hãy: Tóm tắt ba cuộc khángchiến chống quân Mông - Nguyên ? Nêu Nguyên nhân Thắng lợi của nhà Trần

và thất bại của quân Mông - Nguyên?

Nhóm 3 Cuộc kháng chiến chống quân Minh (đầu TK XV)

+ Lần thứ nhất (981) do Lê Hoàn lãnh đạo

+ Lần thứ hai (1075 - 1077) dưới Triều Lý (tiêu biểu là Lý Thường Kiệt) + Do Hồ Quý Ly lãnh đạo (1406 - 1407)

+ Cuộc khởi nghĩa Lam sơn do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo(1418 –1427)

những bộ phim, sơ đồ kháng chiến các em hãy: Tóm tắt cuộc kháng chiến của

Hồ Quý Ly và Lê Lợi? Nêu Nguyên nhân Thắng lợi và thất bại?

Nhóm 4 Cuộc kháng chiến chống quân Xiêm – Mãn Thanh (cuối TK XVIII)

+ Chống quân Xiêm (1784 - 1785)

+ Chống quân Mãn Thanh (1788 - 1789)

những bộ phim, lược đồ cuộc kháng chiến các em hãy: Tóm tắt cuộc khángchiến chống quân Xiêm – Mãn thanh ? Nêu Nguyên nhân Thắng lợi và thất bại?

Đối với nhóm 1: Hai cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược.

- Tóm tắt Cuộc chiến tranh chống nhà Tống xâm lược lần thứ I

- Năm 981, quân Tống theo hai đường thủy bộ tiến vào xâm lược nước ta

- Dưới sự lãnh đạo của Lê Hoàn, quân ta chặn đánh địch ở sông Bạch Đằng

và ải Chi Lăng

- Tại cửa sông Bạch Đằng, Lê Hoàn chỉ huy cho đóng cọc để ngăn chặnthuyền địch Nhiều trận chiến đấu ác liệt diễn ra, cuối cùng quân thủy của địchcũng bị chết gần hết

- Trên bộ, quân ta cũng chặn đánh ác liệt ở Chi Lăng buộc chúng phải rútquân, thừa thắng quân ta truy kích diệt địch, quân giặc chết đến quá nửa Tướnggiặc bị giết Cuộc kháng chiến thắng lợi

Trang 27

Địch phải đi vất vả từ xa tới và nghĩ rằng nước Đại Cồ Việt đang tronglúc khó khăn nên chủ quan Sự tài tình của Lê Hoàn trong bố trí chiến trận, biếtkết hợp thủy bộ binh, phát huy triệt để địa hình địa vật để chống giặc

- Tóm tắt cuộc kháng chiến chống nhà Tống xâm lược lần thứ II

Giai đoạn thứ nhất năm 1075

- Tháng 10- 1075, Lý Thường Kiệt và Tông Đản chỉ huy 10 vạn quân, chialàm 2 đạo tấn công vào đất Tống

+ Mục tiêu: kho lương thành Châu Ung

+ Đường bộ do Thân Cảnh Phúc, Tông Đản chỉ huy quân dân miền núi

+ Lí Thường Kiệt chỉ huy quân thuỷ đổ bộ vào Châu Liêm, châu Khâm

+ Lý Thường kiệt đã cho yết bảng nói rõ mục đích cuộc tiến công tự vệ

- Sau 42 ngày đêm quân ta đã làm chủ thành Ung Châu, tướng giặc phải tựtử

Giai đoạn thứ hai năm (1076 – 1077)

- Cuối năm 1076, 10 vạn quân Tống, 1 vạn ngựa, 20 vạn dân phu do QuáchQuỳ, Triệu Tiết chỉ huy kéo vào nước ta; 1 đạo quân do Hoà Mâu theo đườngbiển tiếp ứng

- Tháng 01/1077, quân Tống vượt ải Nam Quan qua Lạng Sơn tiến vàonước ta, nhà Lý đánh nhiều trận nhỏ để cản bước tiến của giặc

- Lý Kế Nguyên đã mai phục và đánh 10 trận liên tiếp ngăn bước tiến đạoquân thủy của giặc

- Quân Tống đóng quân ở bờ bắc sông Cầu không lọt vào sâu được.

- Cuối xuân 1077 Lý Thường Kiệt cho quân vượt sông bất ngờ đánh vàođồn giặc Kết quả quân giặc “Mười phần chết đến năm sáu phần” Quách Qùychấp nhận giảng hòa và rút quân về nước

Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ hai

- Nhờ tinh thần đoàn kết, ý chí độc lập tự chủ cũng như truyền thống yêunước, bất khuất của dân tộc

- Có sự lãnh đạo cùng chiến thuật tài tình của vị tướng Lý Thường Kiệt

- Nhà Tống đang trong thời kì khủng hoảng

Đối với nhóm 2:

- Tóm tắt cuộc chiến tranh 3 lần chống quân Mông - Nguyên

+ Lần thứ I: Tháng 1/1258, Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy 3 vạn quân

Trang 28

Mông Cổ tràn vào nước ta Trước thế giặc mạnh Vua Trần rút lui khỏi thànhThăng Long , rút về Thiên Trường (Hà Nam) và thực hiện kế hoạch “Vườnkhông nhà trống”

Giặc vào kinh thành không một bóng người, không có lương thực Chúngđiên cuồng phá hoại kinh thành Do quân ta chống trả quyết liệt và thiếu lươngthực, chưa đầy 1 tháng địch rơi vào tình thế khó khăn, lực lượng bị tiêu hao dầnNhà Trần mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ Đầu (bến sông Hồng, HàNội) Ngày 29/1/1258, quân Mông cổ bị đánh tan, phải rút chạy về nước Cuộckháng chiến chống quân Mông Nguyên lần 1 kết thúc thắng lợi

+ Lần thứ II: Tháng 1/1282, Thoát Hoan cầm đầu 50 vạn quân Nguyên

tiến vào nước ta Sau một vài trận đánh địch tại biên giới, quân ta đã tiến về VạnKiếp, Thăng Long và cuối cùng, rút về Thiên Trường (Hà Nam) để thực hiện kếhoạch “Vườn không nhà trống”.Cùng thời điểm đó, Toa Đô dẫn quân từ Chăm-

pa đánh ra Nghệ An, Thanh Hóa; quân Thoát Hoan mở cuộc tiến công xuốngphía Nam để tiêu diệt quân ta, nhưng thất bại buộc phải rút về Thăng Long vàlâm vào tình trạng thiếu lương thực trầm trọng Tháng 5/1285, lợi dụng thời cơquân địch đang suy yếu, nhà Trần tổ chức phản công đánh tan quân giặc ở nhiềunơi như Tây Kết, Chương Dương, Hàm Tử, Thăng Long

Kết quả của lần 2 kháng chiến chống quân Mông Nguyên: 50 vạn quân giặc

bị giết chết, phần còn lại tháo chạy về nước Toa Đô bị chém đầu, Thoát Hoanchui ống đồng về nước

+ Lần thứ III: Tháng 12/1287, quân Nguyên tấn công Đại Việt Cánh quân

thứ nhất do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào Lạng Sơn, Bắc Giang và chiếm đóngVạn Kiếp, cánh quân thứ 2 là thủy quân do Ô Mã Nhi chỉ huy tiến vào nước ta,ngược lên sông Bạch Đằng để phối hợp cùng Thoát Hoan Chiến thắng Vân Đồntiêu diệt đoàn thuyền lương của giặc Phần lớn thuyền lương bị đắm, số còn lại

bị quân ta chiếm Cuối tháng 1/1288, quân Thoát Hoan chiếm đóng Thăng Longnhưng rơi vào thế bị động, lòng quân hoang mang, Quân ta bố trí, mai phục ởsông Bạch Đằng Tháng 4/1288, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi rút về theo đườngsông Bạch Đằng Quân ta nhử địch vào sâu trận khi thủy triều dâng cao; đến khinước rút thì thuyền địch xô vào cọc và bị quân ta đánh từ hai bên bờ Nhiều quângiặc bị ta giết chết, Ô Mã Nhi bị bắt sống Cánh quân bộ của Thoát Hoan nhanhchóng rút về nước Quân Nguyên thất bại thảm hại, đập tan mộng xâm lược ĐạiViệt, ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên kết thúc

Nguyên nhân thắng lợi của ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên

Nguyên nhân thắng lợi không chỉ ở lãnh đạo mà tạo nên bởi một tập thểđoàn kết Sự đồng lòng, chuẩn bị chu đáo của vua tôi nhà Trần, được tất cả cáctầng lớp nhân dân ủng hộ và tham gia kháng chiến, đường lối chiến lược đúngđắn, sáng tạo, sự lãnh đạo tài tài của các vị tướng nhà Trần, đặc biệt là Trần

Trang 29

Quốc Tuấn

Đối với nhóm 3: Tóm tắt các cuộc chiến tranh chống nhà quân Minh xâm lược

- Tóm tắt cuộc chiến của Nhà Hồ với quân Minh (1400 – 1407)

Hồ Quý Ly (1400-1401) : năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôi cháu ngoạicủa mình là Trần Thiếu Đế, lập nên nhà Hồ đặt tên nước là Đại Ngu năm 1401

Hồ Quý Ly nhường ngôi cho con là Hồ Hán Thương rồi lui về làm Thái Thượnghoàng Năm 1406 nhà Minh lấy cớ “phò Trần diệt Hồ” đã đem quân sang đánhnước Đại Ngu Cha con họ Hồ chống không nổi sức địch Năm 1407 cha con HồQuý Ly bị bắt và giết chết

Nguyên nhân thất bại của nhà Hồ.

- Không đoàn kết được sức dân để tạo nên một cuộc chiến tranh nhân dân

- Những chính sách của nhà Hồ không hợp lòng dân

- Đường lối kháng chiến của nhà Hồ thiên về phòng thủ, bị động

- Tóm tắt Cuộc chiến tranh chống nhà Minh của nhà Lê sơ (1418 –

1527)

Lê Thái Tổ (1428 – 1433) : năm 1428, Lê Lợi tập hợp anh hùng hào kiệt,phất cờ khởi nghĩa, sử gọi là Khởi nghĩa Lam Sơn Ông cũng tự xưng là BìnhĐịnh Vương, kêu gọi nhân dân đứng lên chống giặc Minh cứu nước Năm 1427,ông đã lãnh đạo quân đội đánh tan 15 vạn quân cứu viện và chém chết LiễuThăng Năm 1428 ông lên ngôi hoàng đế, tức Lê Thái Tổ

+ Nguyên nhân thắng lợi.

Nhân dân ta có lòng yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất, quyết tâm giànhlại độc lập tự do cho đất nước Tất cả các tầng lớp nhân dân không phân biệt giàtrẻ, nam nữ, các thành phần dân tộc đều đoàn kết đánh giặc, hăng hái tham giakháng chiến, gia nhập lực lượng vũ trang, tự vũ trang đánh giặc, ủng hộ, tiếp tếlương thực cho nghĩa quân.Nhờ đường lối chiến lược, chiến thuật đúng đắn,sáng tạo của bộ tham mưu nghĩa quân, đứng đầu là Lê Lợi, Nguyễn Trãi

Đối với nhóm 4: Tóm tắt các cuộc chiến tranh chống quân Xiêm – Mãn Thanh

Năm 1771, Nguyễn Nhạc cùng 2 người em của mình là Nguyễn Huệ vàNguyễn Lữ khởi nghĩa ở ấp Tây Sơn Đến năm 1788 khởi nghĩa thắng lợi,Nguyễn Nhạc tự xưng là Thái Đức Hoàng Đế lập ra nhà Tây Sơn

Quang Trung (1788 – 1792) : tình hình trong thời kỳ này rất rối ren phức

tạp Hậu duệ của chúa Nguyễn là Nguyễn Phúc Ánh – con của Nguyễn PhúcLuân, vẫn còn muốn lấy lại cơ nghiệp của các chúa Nguyễn nên sau khi chạythoát đã cầu viện vua Xiêm mang quân sang đánh với nhà Tây Sơn năm 1784.Đầu năm 1785, Nguyễn Huệ đã cho phục binh ở Rạch Gầm – Xoài Mút đánh tan

Trang 30

liên minh Xiêm – Nguyễn

Năm 1786 khi chưa được lệnh anh là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ đã tự ýđem quân đánh Bắc Hà lật đỗ họ Trịnh ở Đàng Ngoài Lúc này nảy sinh mâuthuẫn giữa anh em nhà Tây Sơn Năm 1788, Lê Chiêu Thống đã “cõng rắn cắn

gà nhà” chạy sang cầu viện quân Thanh đêm 29 vạn quân về chiếm Thăng Long.Trong tình cảnh này Nguyễn Huệ buộc phải lên ngôi Hoàng đế, tức QuangTrung Hoàng đế Sau đó với tài năng quân sự kiệt xuất của mình Quang Trung

đã chỉ huy quân Tây Sơn đánh tan 29 vạn quân Thanh xâm lược Nguyễn Nhạclúc này xưng là Tây Sơn vương

Nguyên nhân thắng lợi không chỉ ở lãnh đạo mà tạo nên bởi một tập thểđoàn kết Sự đồng lòng, chuẩn bị chu đáo của vua tôi, được tất cả các tầng lớpnhân dân ủng hộ và tham gia kháng chiến, đường lối chiến lược đúng đắn, sángtạo, sự lãnh đạo tài của vị vua Quang Trung, với chiến lược thần tốc bất ngờđánh địch lúc sơ hở thiếu phòng bị

HOẠT ĐỘNG CỦA HS GV VÀ SẢN PHẨM DỰ KIẾN

- BƯỚC I: CHUYỂN GIAO NHIỆM VỤ:

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Vương triều đại Tống, Anh hùng Nhạc Phi, Thủy Hử là những phim đượcTrung Hoa xây dựng để nói lên triều đại lớn mạnh của đại Tống Bài hịch tướng

sỹ của Lý Thường Kiệt, lịch sử 4000 năm dựng nước…

- GV hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử

Triều đại nhà Tống là một triều đại lớn của Trung Hoa tổn tại 391 năm từkhi Triệu Khuông Dẫn khai quốc cho đến khi bị Đế quốc Mông Cổ xâm lược Sau chiều dài lịch sử chiến tranh liên miên với các nước Tây Hạ và ĐạiLiêu và dần bị thất bại làm hao tổn quốc khố, nhân dân lầm than Buộc nhà Tốngphải xin cầu hòa và nạp cống hàng năm Khi hay tin ở Đại Việt Đinh TiênHoàng và Thái tử Đinh Liễn bị ám sát, Đinh Toàn lên ngôi còn nhỏ tuổi và chođây là cơ hội cho Hoàng đế đại Tống chiếm lấy Đại Cồ Việt mở rộng lãnh thổ

vơ vét tài nguyên đồng thời lấy lại uy danh sau nhiều lần thua ở phương Bắc

Lần thứ hai Hoàng đế đại Tống theo chính sách của Vương An Thạch đó là:Thực hiện cải cách xây dựng quốc khố, bên cạnh đó để chuẩn bị kế hoạch lâudài xua quân đánh chiếm Đại Việt để trả mối nhục trận thua lần trước Hoàng đếTống cho xây dựng huấn luyện thủy quân và lục tại khu vực ba thành gần ĐạiViệt đồng thời tập trung lương thảo tranh phải vận chuyển xa…

Trang 31

- HS nhận câu hỏi nghe ý kiến gợi mở của Gv và thực hiện trả lời câu hỏi.

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Thành cát Tư Hãn, Hốt Tất Liệt, Cuộc chiến thảo nguyên, Thần điêu đạihiệp…

- Gv hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử

Mông Cổ là một đế quốc hùng mạnh với đội kỵ binh lớn và giỏi nhất thếgiới thời bấy giờ Đội quân bách chiến bách thắng lãnh thổ chiếm được vắtngang từ châu Á đến tận châu âu

Sau khi Thành cát Tư Hãn chinh phục gần hết châu âu thôn tính Đại Liêu,Tây Hạ bắt đầu quay sang xâm lược Đại Lý chuẩn bị mở rộng lãnh thổ về phíanam đánh nước Tống

Lần thứ nhất chúng bắt nhà Trần đầu hàng cung cấp quân giới lương thảo

để chúng đánh Tống Lần hai cũng như lần ba sau khi chiếm nước Tống lập ranhà Nguyên và tổ chức đem quân đánh nhà trần

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Vương triều đại Minh, Cẩm y vệ, Hiệp khách minh triều…

- GV hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử 300 triều đạinhà Minh năm 1368 khi Chu Nguyên Chương tiêu diệt các quần hùng lập nênnhà Minh Giai đoạn đầu quốc lực nhà Mình hưng thịnh ổn đinh bờ cõi phía Bắc

và Tây và có ý muốn thôn tính Đại Việt

Nhân cơ hội nhà Hồ cướp ngôi nhà Trần vin cớ bảo hộ nhà Trần nên đemquân sang tiêu diệt nhà Hồ nhân đó chiếm Đại Việt Chúng dùng chính sách hàkhắc cai trị, bọc lột vơ vét của cải nhân dân Đại Việt lầm than cùng cực nhiềulần đứng lên khởi nghĩa khắp nơi

Tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của Lê Lợi và Nguyễn Trãi…

- GV giới thiệu và đưa ra một số bộ nội dung phim do Trung quốc sản xuấtnhư; Vương triều đại Thanh, Khang Hi vi Hành, Bao thanh Thiên, Thanh triềusát thủ, Đại nội cao thủ, kỳ án nhà Thanh, Càn Long Vi Hành…

Trang 32

- GV hướng dẫn gợi mở cho HS liên hệ với kiến thức lịch sử

Sau khi Nguyễn Ánh bị quân của Quang Trung Nguyễn Huệ đánh đuổi ratận đảo Phú Quốc đã gửi thư nhờ Thực dân Pháp cứu viện không thành liền gửithư sang nhờ Vua Xiêm Nhân đó Vua Xiêm cho 5 vạn quân thủy bộ sang theoyêu cầu của Nguyễn Ánh Với trận phục kích Rạch Gầm – Xoài Mút NguyễnHuệ đã đánh tan 5 vạn quân Xiêm

Khi hay tin Quang Trung thần tốc kéo quân ra Bắc phạt, Lê Chiêu Thốngchạy sang nước Thanh và dâng thư cứu viện Nhân đó Hoàng đế nhà Thanh đã

cử Tôn Sỹ Nghị đem 29 vạn quân sang Đại Việt Cho quân nghỉ ngơi ăn tết xong

sẽ đánh dẹp cuộc quân của Quang Trung Nhân dịp tết quân địch chủ quankhông phòng bị Quang Trung cho nghĩa quân ăn tết trước và thần tốc đem quân

ra thành Thăng long Một trận đánh bất ngờ tiêu diệt gọn 29 vạn quân Thanh và

bè lũ bán nước Lê Chiêu Thống

- BƯỚC 2: THỰC HIỆN NHIỆM VỤ:

Nhóm 1: Gồm 3 dãy bàn phía trên bên phải nghiên cứu trả lời câu hỏi 1

Nhóm 2: Gồm 3 dãy bàn phía dưới bên phải nghiên cứu trả lời câu hỏi 2.Nhóm 3: Gồm 3 dãy bàn phía trên bên trái nghiên cứu trả lời câu hỏi 3

Nhóm 2: Gồm 3 dãy bàn phía dưới bên trái nghiên cứu trả lời câu hỏi 4

- BƯỚC 3: BÁO CÁO, THẢO LUẬN:

Các nhóm c ử đại diện lên trình bày kết quả thảo luận,

3 nhóm còn lại lắng nghe và bổ sung thêm ý kiến của nhóm mình

- BƯỚC 4: KẾT LUẬN VÀ NHẬN ĐỊNH:

GV nêu lại diễn biến các cuộc chiến tranh, HS nghe và lược trích ghi chép bài

- Hai cuộc kháng chiến chống quân Tống

+ Lần thứ nhất (981) do Lê Hoàn lãnh đạo.

Cuối năm 979 Đinh Tiên Hoàng và Thái tử Đinh Liễn bị ám sát.Tháng 8năm 980, Hầu Nhân Bảo, quan trấn thủ châu Ung của Đại Tống dâng thư lênhoàng đế Đại Tống báo cáo việc Đại Cồ Việt có nội loạn và là thời cơ để đánh

chiếm "ở Giao Châu thì vua cuối họ Đinh là Đinh Toàn còn nhỏ dại, bị giặc hãm hại, nước loạn mãi chưa yên, dân không biết dựa vào ai làm chủ Ta nên kíp sai quân sang, nói là đến cứu ".

Nắm được tình hình Đại Cồ Việt rồi, Tống Thái Tông phong Hầu NhânBảo làm Giao Châu lộ Thủy lục kế độ Chuyển vận sứ, Tôn Toàn Hưng, Trần

Trang 33

Khâm Tộ, Lưu Trừng, Giả Thực giữ chức Binh mã Đô bộ thự lập tức chuẩn bịchiến tranh với Đại Cồ Việt Đồng thời ban chiếu chinh phạt Đại Cồ Việt

Mùa thu năm 980, quan trấn thủ châu Lạng (Lạng Sơn) báo tin cho triềuđình việc quân Tống chuẩn bị đánh xuống Đại Cồ Việt Lê Hoàn liền lên ngôivua và gấp rút chuẩn bị kháng chiến Trước tình hình cấp bách của đất nước bênngoài thì giặc tiến đến biên giới,

- Năm 981, quân Tống theo hai đường thủy bộ tiến vào xâm lược nước ta

- Dưới sự lãnh đạo của Lê Hoàn, quân ta chặn đánh địch ở sông Bạch Đằng

và ải Chi Lăng.Tại cửa sông Bạch Đằng, Lê Hoàn chỉ huy cho đóng cọc để ngănchặn thuyền địch Nhiều trận chiến đấu ác liệt diễn ra, cuối cùng quân thủy củađịch cũng bị chết gần hết Trên bộ, quân ta cũng chặn đánh ác liệt ở Chi Lăngbuộc chúng phải rút quân, thừa thắng quân ta truy kích diệt địch, quân giặc chếtđến quá nửa Tướng giặc bị giết Cuộc kháng chiến thắng lợi Quân giặc chếtquá nửa, tướng giặc bị giết Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi

- Biết dùng kế hoãn binh để có thời gian chuẩn bị, Phát huy nghệ thuậtdùng bãi cọc tại cửa sông Bạch Đằng, lợi dụng đìa hình có lợi cho ta, bất lợi chođịch đặt quân mai phục, chờ thời cơ khi giặc mệt mỏi dùng quân tổng lực tiêudiệt

+ Lần thứ hai (1075 - 1077) dưới Triều Lý (tiêu biểu là Lý Thường Kiệt).

Tháng 10- 1075, Lý Thường Kiệt và Tông Đản chỉ huy 10 vạn quân, chialàm 2 đạo tấn công vào đất Tống kho lương thành Châu Ung, đường bộ do ThânCảnh Phúc, Tông Đản chỉ huy quân dân miền núi Lí Thường Kiệt đã cho yếtbảng nói rõ mục đích cuộc tiến công tự vệ của mình đồng thời chỉ huy quân thuỷ

đổ bộ vào Châu Liêm, châu Khâm Sau 42 ngày đêm quân ta đã làm chủ thànhUng Châu, tướng giặc phải tự tử Làm thay đổi kế hoạch và làm chậm lại cuộctấn công xâm lược của nhà Tống vào nước ta Sau khi phá đươc 3 thành trì

Châu Liêm, Châu Khâm, Ung Châu, thực hiện phá đường lấp sông làm cảntrở đường tiến quân của Tống Lí Thường Kiệt lui quân về lập thành lũy phòngthủ chắc chắn bên bờ nam sông như Nguyệtchờ đón đánh quân Tống

Cuối năm 1076, 10 vạn quân Tống, 1 vạn ngựa, 20 vạn dân phu do QuáchQuỳ, Triệu Tiết chỉ huy kéo vào nước ta; 1 đạo quân do Hoà Mâu theo đườngbiển tiếp ứng Tháng 01/1077, quân Tống vượt ải Nam Quan qua Lạng Sơn tiếnvào nước ta, nhà Lý đánh nhiều trận nhỏ để cản bước tiến của giặc Lý KếNguyên đã mai phục và đánh 10 trận liên tiếp ngăn bước tiến đạo quân thủy củagiặc Quân Tống buộc phải đóng quân ở bờ bắc sông Cầu không lọt vào sâuđược Quách Quỳ cho quân vượt sông đánh phòng tuyến của ta nhưng bị quân taphản công quyết liệt làm chúng không tiến vào được Cuối xuân 1077 Lý

Trang 34

Thường Kiệt cho quân vượt sông bắt ngờ đánh vào đồn giặc.

+ Quân giặc “Mười phần chết đến năm sáu phần”

+ Quách Qùy chấp nhận giảng hòa và rút quân về nước

- Chủ động tiến công phá kế hoạch tiến công của địch, đã dùng biện pháp

“tiên phát chế nhân” Chủ động phòng ngự chờ thơi cơ khi địch mệt mỏi khôngphòng ngự tổ chức đánh phục kích, phát huy qui luật lên xuống của thủy triềuđặt mai phục nhử địch vào bãi cọc

Nhóm 2 Cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên (1258 -1288) + Lần thứ I: Tháng 1/1258, Ngột Lương Hợp Thai chỉ huy 3 vạn quân

Mông Cổ tràn vào nước ta Giặc theo đi đường sông Thao và tiến xuống BạchHạc (Phú Thọ) Sau đó, tiến đến vùng Bình Lệ Nguyên (Vĩnh Phúc) thì bị chặnlại ở phòng tuyến do vua Trần Thái Tông chỉ huy

Trước thế giặc mạnh Vua Trần rút lui khỏi thành Thăng Long, rút về ThiênTrường (Hà Nam) và thực hiện kế hoạch “Vườn không nhà trống”

Giặc vào kinh thành không một bóng người, không có lương thực, biết đã

mắ mưu của Nhà Trần chúng điên cuồng phá hoại kinh thành Do quân ta chốngtrả quyết liệt và thiếu lương thực, chưa đầy 1 tháng địch rơi vào tình thế khókhăn, lực lượng bị tiêu hao dần

Nhà Trần mở cuộc phản công lớn ở Đông Bộ Đầu (bến sông Hồng, HàNội) Ngày 29/1/1258, quân Mông cổ bị đánh tan, phải rút chạy về nước Cuộckháng chiến chống quân Mông Nguyên lần 1 kết thúc thắng lợi

+ Lần thứ II: Tháng 1/1285, Thoát Hoan cầm đầu 50 vạn quân Nguyên

tiến vào nước ta Sau một vài trận đánh địch tại biên giới, quân ta đã tiến về VạnKiếp, Thăng Long và cuối cùng, rút về Thiên Trường (Hà Nam) để thực hiện kếhoạch “Vườn không nhà trống”.Cùng thời điểm đó, Toa Đô dẫn quân từ Chăm-

pa đánh ra Nghệ An, Thanh Hóa; quân Thoát Hoan mở cuộc tiến công xuốngphía Nam để tiêu diệt quân ta, nhưng thất bại buộc phải rút về Thăng Long vàlâm vào tình trạng thiếu lương thực trầm trọng Tháng 5/1285, lợi dụng thời cơquân địch đang suy yếu, nhà Trần tổ chức phản công đánh tan quân giặc ở nhiềunơi như Tây Kết, Chương Dương, Hàm Tử, Thăng Long 50 vạn quân giặc bịgiết chết, phần còn lại tháo chạy về nước Toa Đô bị chém đầu, Thoát Hoan chuiống đồng về nước

+ Lần thứ III: Tháng 12/1287, quân Nguyên tấn công Đại Việt Cánh quân

thứ nhất do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào Lạng Sơn, Bắc Giang và chiếm đóngVạn Kiếp, cánh quân thứ 2 là thủy quân do Ô Mã Nhi chỉ huy tiến vào nước ta,ngược lên sông Bạch Đằng để phối hợp cùng Thoát Hoan

Tại Vân Đồn, sau khi đoàn quân của O Mã Nhi đi qua Trần Khánh Dư cho

Trang 35

quân mai phục đợi đoàn thuyền lương của địch do Trương Hổ chỉ huy, khi đoànthuyền lương của địch đi qua bị quân ta từ nhiều phía đánh ra dữ dội Phần lớnthuyền lương bị đắm, số còn lại bị quân ta chiếm.

Cuối tháng 1/1288, quân Thoát Hoan chiếm đóng Thăng Long nhưng rơivào thế bị động lương thực thiếu thốn lòng quân hoang mang, Quân ta bố trí,mai phục ở sông Bạch Đằng Tháng 4/1288, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi rút vềtheo đường sông Bạch Đằng Quân ta nhử địch vào sâu trận khi thủy triều dângcao; đến khi nước rút thì thuyền địch xô vào cọc và bị quân ta đánh từ hai bên, nhiều quân giặc bị ta giết chết, Ô Mã Nhi bị bắt sống Cánh quân bộ của ThoátHoan nhanh chóng rút về nước Quân Nguyên thất bại thảm hại, đập tan mộngxâm lược Đại Việt, ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông Nguyên kếtthúc

- Thục hiện kế sách “vươn không nhà trống”, lấy ít địch nhiều, lấy yếuchống mạnh Lấy đoản binh thắng trường trận phát huy được sức mạnh của thếtrận "cả nước đánh giặc"; đánh du kích, biết tránh chỗ mạnh của địch phát huyđịa hình có lợi cho ta đánh địch, khai thác triệt để điểm bất lợi của địch là lươngthực, quân nhu và khí hậu

Nhóm 3 Cuộc kháng chiến chống quân Minh (đầu TK XV)

+ Do Hồ Quý Ly lãnh đạo (1400-1401): Năm 1400, Hồ Quý Ly cướp ngôicháu ngoại của mình là Trần Thiếu Đế, lập nên nhà Hồ đặt tên nước là ĐạiNgu năm 1401 Hồ Quý Ly nhường ngôi cho con là Hồ Hán Thương rồi lui vềlàm Thái Thượng hoàng Năm 1406 nhà Minh lấy cớ “phò Trần diệt Hồ” đã đemquân sang đánh nước Đại Ngu Cha con họ Hồ chống không nổi sức địch Năm

1407 cha con Hồ Quý Ly bị bắt và giết chết

- Chính quyền không được lòng dân, do đó không phát huy được sức mạnhcủa thế trận "cả nước đánh giặc"; nặng về phòng ngự bị động và thiếu linh hoạttrong vận dụng cách đánh nên sớm thất bại

- Cuộc khởi nghĩa Lam sơn do Lê Lợi và Nguyễn Trãi lãnh đạo (1418 – 1427).

- Tháng 2 - 1418, Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa ở Lam Sơn, tự xưng là BìnhĐịnh Vương Giữa năm 1418, quân Minh huy động một lực lượng mạnh, quyếtbắt giết bằng được Lê Lợi Trước tình hình nguy cấp, Lê Lai đã cải trang làm LêLợi và hi sinh Quân Minh tưởng rằng đã giết được Lê Lợi nên rút quân

- Cuối năm 1421, hơn 10 vạn quân Minh mở cuộc tấn công vào căn cứ củanghĩa quân Lê Lợi lại phải rút quân lên núi Chí Linh

- Mùa hè năm 1423, Lê Lợi đề nghị tạm hoà và được quân Minh chấpthuận Tháng 5 - 1423, nghĩa quân trở về căn cứ Lam Sơn

Trang 36

- Năm 1424, nghĩa quân tiến đánh Khả Lưu, giải phóng Nghệ An.

- Từ tháng 10-1424 đến tháng 8-1425, nghĩa quân đã giải phóng được TânBình và Thuận Hóa Tháng 8 - 1425, Trần Nguyên Hãn, Lê Ngân huy quân tiếnvào giải phóng Tân Bình, Thuận Hóa

- Cuối năm 1426, nghĩa quân tiến quân ra Bắc theo 3 đạo, mở rộng phạm vihoạt động Nghĩa quân chiến thắng nhiều trận lớn, quân Minh phải rút vào thànhĐông Quan cố thủ

Cuối năm 1426, chiến thắng tại trận Tốt Động Chúc Động Tháng 10

-1427, chiến thắng tại trận Chi Lăng - Xương Giang Cuộc khởi nghĩa thắng lợi

- Lấy yếu chống mạnh hay đánh bất ngờ, ít địch nhiều thường dùng maiphục, đánh du kích Nhiều hình thức chiến thuật đã được vận dụng thành công.Phục kích, tập kích Chiến thuật vây thành và đánh thành Trận hạ thành XươngGiang chứng tỏ một bước trưởng thành của nghĩa quân Lam Sơn và cũng là mộtđiển hình của nghệ thuật công thành trong lịch sử quân sự dân tộc

Nhóm 4 Cuộc kháng chiến chống quân Xiêm – Mãn Thanh (cuối TK XVIII)

Năm 1771, Nguyễn Nhạc cùng 2 người em của mình là Nguyễn Huệ vàNguyễn Lữ khởi nghĩa ở ấp Tây Sơn Đến năm 1788 khởi nghĩa thắng lợi,Nguyễn Nhạc tự xưng là Thái Đức Hoàng Đế lập ra nhà Tây Sơn Tình hìnhtrong thời kỳ này rất rối ren phức tạp Hậu duệ của chúa Nguyễn là NguyễnPhúc Ánh – con của Nguyễn Phúc Luân, vẫn còn muốn lấy lại cơ nghiệp của cácchúa Nguyễn nên sau khi chạy thoát đã cầu viện vua Xiêm mang quân sang đánhvới nhà Tây Sơn năm 1784 Đầu năm 1785, Nguyễn Huệ đã cho phục binh ởRạch Gầm – Xoài Mút đánh tan liên minh Xiêm – Nguyễn Năm 1786 khi chưađược lệnh anh là Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ đã tự ý đem quân đánh Bắc Hà lật

đỗ họ Trịnh ở Đàng Ngoài Lúc này nảy sinh mâu thuẫn giữa anh em nhà TâySơn Năm 1788, Lê Chiêu Thống đã “cõng rắn cắn gà nhà” chạy sang cầu việnquân Thanh đêm 29 vạn quân về chiếm Thăng Long Trong tình cảnh nàyNguyễn Huệ buộc phải lên ngôi Hoàng đế, tức Quang Trung Hoàng đế Sau đóvới tài năng quân sự kiệt xuất của mình Quang Trung đã chỉ huy quân Tây Sơnđánh tan 29 vạn quân Thanh xâm lược Nguyễn Nhạc lúc này xưng là Tây Sơnvương

Tiêu đề	Sử Dụng Tư Liệu, Phim Ảnh Những Nước Đã Xâm Lược Cai Trị Dân Tộc Ta Vào Giảng Dạy Tiết 1 Bài 1 (SGK GDQP – AN 10) Để Giúp HS Nắm Vững Lịch Sử Đánh Giặc
Tác giả	Trần Văn Hạnh
Trường học	Trường THPT Nguyễn Cảnh Chân
Chuyên ngành	Giáo Dục Quốc Phòng - An Ninh
Thể loại	Sáng Kiến Kinh Nghiệm
Năm xuất bản	2020 - 2021
Thành phố	Nghệ An

Định dạng
Số trang	72
Dung lượng	6,07 MB