Trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử ở trường THPT, nhiều giáo viên tâmhuyết với nghề đã luôn trăn trở, tìm tòi, đổi mới phương pháp day học như: Tổchức các trò chơi, khai thác kênh hìn
Trang 1NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
-ĐỀ TÀI
SỬ DỤNG ÂM NHẠC, PHIM TƯ LIỆU NHẰM TẠO HỨNG THÚ
VÀ NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH KHI HỌC
BÀI 21, 22, 23 MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 – BAN CƠ BẢN
Lĩnh vực: Lịch sử Tác giả: Đặng Thị Kim Hoa
Trang 3
Môn Lich sử có vai trò rất quan trọng trong việc bồi dưỡng lòng yêu nước,niềm tự hào dân tộc, ý thức, trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc đồng thời góp phần hình thành, phát triển nhân cáchcủa học sinh.
Thế nhưng hiện nay, đa số học sinh không hứng thú, thậm chí một số em cònchán và ghét môn Lịch sử Vì vậy kết quả học tập không cao
Trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử ở trường THPT, nhiều giáo viên tâmhuyết với nghề đã luôn trăn trở, tìm tòi, đổi mới phương pháp day học như: Tổchức các trò chơi, khai thác kênh hình, sử dụng phim tư liệu lịch sử…Tuy nhiênviệc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên chưa được tiến hành thườngxuyên mà mới chỉ dừng lại ở những giờ thao giảng, thanh tra hoặc các kỳ thigiáo viên giỏi cấp trường, cấp tỉnh Bên cạnh đó, một số giáo viên vẫn còn tiếnhành dạy học theo lối truyền thống: thầy đọc - trò ghi, không sử dụng kênhhình, không sử dụng phim tư liệu, âm nhạc vào giảng dạy lịch sử Vì thế, giáoviên chưa tạo được hứng thú và nâng cao kết quả học tập cho học sinh
Xuất phát từ thực tiễn dạy học môn Lịch sử ở trường THPT, với mong muốngóp phần tạo hứng thú, nâng cao kết quả học tập cho học sinh, tôi đã mạnh dạn
đổi mới phương pháp dạy học bằng hình thức: Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu
nhằm tạo hứng thú và nâng cao kết quả học tập cho học sinh khi học các bài21, 22, 23 môn Lịch sửlớp 12 - Ban cơ bản
Đề tài được nghiên cứu trên 2 nhóm đối tượng tương đương: lớp thực nghiệm
(12A2) và lớp đối chứng (12A3) Hai lớp tương đương nhau về số lượng họcsinh, giới tính, khả năng tiếp thu, cùng lựa chọn thi ban KHTN, điều kiện kinh tế
- xã hội…, có cùng một giáo viên dạy môn Lịch sử Lớp thực nghiệm được thựchiện giải pháp thay thế ở các bài 21, 22, 23 ( tiết 37, 38, 40, 41, 46) lớp 12-phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954- 1975
II.GIỚI THIỆU.
2.1 Hiện trạng
Hiện nay một thực trạng đáng buồn đang xẩy ra đó là đa số học sinh khôngthích học môn lịch sử thậm chí một số em còn chán và ghét môn học này Các
em học lịch sử là để đối phó với thầy, cô, thi cử chứ không phải học để hiểu biết,
để khám phá, vận dụng vào thực tiễn cuộc sống Vì thế hiểu biết của các em vềlịch sử rất mơ hồ, kết quả học tập rất thấp Theo thống kê kết quả thi THPTQG,
Trang 4phổ điểm trung bình môn Lịch sử rất thấp: năm học2016- 2017: 4,49 điểm, nămhọc2017- 2018: 4,6, điểm, năm 2018- 2019: 3,79 điểm, năm 2019- 2020:5,19điểm.
Theo khảo sát 80 học sinh ở 2 lớp 12A2, 12 A3 tại trường THPT Lê ViếtThuật- Vinh-Nghệ An có tới 60 HS không hứng thú học môn lịch sử vì các emcho rằng môn lịch sử là môn phụ, kiến thức nhiều, khô khan, khó học, khó nhớ,không mang lại lợi ích kinh tế trong cuộc sống
2.2 Nguyên nhân.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên song theo tôi có thể khái quátthành 4 nguyên nhân chính sau:
Thứ nhất: Nhiều giáo viên vẫn chưa chú trọng đến việc đổi mới phương pháp
dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như:khai thác, âm nhạc, phim, tổ chức trò chơi, hoạt động trải nghiệm ở các di tíchlịc sử, văn hóa…Vì thế trong các giờ học lịch sử, giáo viên chưa tạo được sựhứng thú học tập cho các em
Thứ 2: Chương trình sách giáo khoa nặng nề, khô khan với nhiều con số, sự
kiện, cách tổ chức kiểm tra, đánh giá học sinh, thi cử còn nặng về điểm số…
Thứ 3: Quan niệm của học sinh, gia đình và xã hội coi môn lịch sử là môn phụ,
khô khan, nhiều sự kiện, khó học, khó nhớ, không mang lại lợi ích kinh tế saunày do đó các em không cần phải đầu tư nhiều thời gian và không hứng thú vớimôn học này
Thứ 4 Cơ sở vật chất nhiều trường chưa đáp ứng yêu cầu của việc sử dụng,
khai thác phương tiện dạy học hiện đại, chưa có kinh phí để tổ chức học sinhtham quan học tập tại các di tích lịch sử, văn hóa, bảo tàng…
Trong 4 nguyên nhân trên, theo tôi việc giáo viên chưa thực sự đổi mới phươngpháp dạy học có ảnh hưởng rất lớn đến vấn đề tạo hứng thú và nâng cao hiệuquả học tập môn Lịch sử của học sinh
2.3 Giải pháp thay thế
Sử dụng âm nhạc,phim tư liệu để dạy một số bài lịch sử trong giai đoạn 1954 –
1975 phần Lịch sử Việt Nam
2.3.1 Cơ sở khoa học của giải pháp
Để thay đổi thực trạng trên đòi hỏi người giáo viên phải không ngừng đổi mớiphương pháp dạy học với nhiều hình thức khác nhau như: tổ chức trò chơi, thảo
Trang 5luận nhóm, học tập ở các di tích lịch sử, văn hóa, sử dụng âm nhạc,phim tưliệu
Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào giảng dạy bộ môn lịch sử là một trongnhững hình thức đem lại hiệu quả rất cao Bởi âm nhạc là món ăn tinh thầnkhông thể thiếu trong đời sống của mỗi con người Ngoài khả năng đem lại niềmvui, sự sảng khoái, nguồn nghị lực cho con người trong cuộc sống, âm nhạc còn
có tác dụng thức tỉnh tình cảm của họ qua những cung bậc hết sức tinh tế Sứcmạnh cảm hóa của âm nhạc tiến bộ, lành mạnh giúp con người vươn tới mộtnhân cách toàn diện Mỗi con người cảm nhận âm nhạc thông qua những cungbậc cảm xúc của tâm hồn mình chứ không phải bằng sự áp đặt của người khác
Vì thế khi kết hợp âm nhạc vào giảng dạy lịch sử, giáo viên không những đãphát huy được tính chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình lĩnh hội trithức mà còn góp phần hoàn thiện nhân cách của học sinh
Phim tư liệu là một nguồn tài liệu quí giá, mang tính chân thực, không hưcấu, không dàn dựng, khách quan, khoa học, hiện thực cuộc sống được phán ánhmột cách trung thực nhất như nó vốn có Vì vậy, sử dụng phim tư liệu phù hợptrong bài giảng không những cung cấp kiến thức cho học sinh mà còn góp phầntạo hứng thú, nâng cao hiệu quả bài học Thông qua những thước phim, ngườihọc được sống lại trong khung cảnh của lịch sử, đựợc quan sát những sự kiệnlịch sử, những nhân vật lịch sử thông qua lăng kính của bản thân chứ không chỉbằng lời giảng, bằng sự áp đặt 1 chiều của giáo viên Không những thế, xemphim còn rèn luyện cho người học kỹ năng quan sát, phân tích, đánh giá các sựkiện, các nhân vật lịch sử và góp phần tạo hứng thú cho học sinh, làm cho giờhoc lịch sử trở nên hấp dẫn, sinh động
- Như vậy, việc sử dụng âm nhạc, phim tư liệu có ảnh hưởng lớn đến việc tạohứng thú học môn lịch sử cho học sinh Tuy nhiên việc khai thác âm nhạc, phim
tư liệu, lại chưa được tiến hành thường xuyên mà chỉ được tiến hành ở một sốgiờ thao giảng, thanh tra hoặc các kỳ thi giáo viên giỏi cấp trường Khai thác
âm nhạc vào giờ học lịch sử còn là vấn đề mới bởi một số giáo viên cho rằngdạy học lịch sử không cần đến âm nhạc, mặt khác lượng kiến thức trong một giờhọc rất nhiều nên giáo viên không đủ thời gian để tiến hành khai thác
- Mặt khác việc khai thác âm nhạc, phim tư liệu vào việc giảng dạy môn Lịch sử
ở các trường phổ thông hiện nay chủ yếu giáo viên dùng để minh họa chứ chưahướng tới việc hướng dẫn học sinh khai thác Nhiều giáo viên chưa nắm vữngqui trình sử dụng phim, âm nhạc như thế nào? Vì thế hiệu quả chưa cao
Trang 62.3.2 Các yêu cầu khi thực hiện giải pháp
Để việc sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào dạy học có hiệu quả, đòi hỏi giáo viện phải đảm bảo những yêu cầu sau:
Trước hết: Người giáo viên phải có niềm đam mê thực sự với môn học của
mình, có kiến thức phong phú, nắm vững nội dung chương trình, vận dụng kiếnthức liên môn… để sử dụng phương pháp dạy học phù hợp cho từng bài, từngmục
Thứ hai: Giáo viên phải có kiến thức tin học, sử dụng thành thạo các phần
mềm hỗ trợ như phần mềm Powerpoint, tổ chức các trò chơi
Thứ ba : Giáo viên nắm vững qui trình soạn một giáo án điện tử có sử dụng âm
nhạc, phim tư liệu
- Bước 1: Chọn bài dạy, đây là một vấn đề quan trọng bởi không phải bài học
nào cũng có thể vận dụng, khai thác âm nhạc, phim tư liệu một cách có hiệu quả
Vì thế, yêu cầu đầu tiên khi sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào giảng dạy, giáoviên phải lựa chọn những bài phù hợp
- Bước 2: Sau khi định hướng bài dạy, giáo viên tiến hành sưu tầm, lựa chọn, xử
lí tư liệu cho phù hợp với nội dụng bài học Yêu cầu cơ bản của bước này là: tưliệu phải đảm bào tính chân thực, tính lịch sử và tính khách quan
+ Cách tìm tư liệu: Khai thác các đoạn phim tư liệu trên kênh truyềnhình( VTV1, VTV7, VTV9, truyền hình Quân đôi, đài truyền hình VĩnhLong ), thư viện tư liệu giáo dục trên mạng internet, các bài hát thì vàoyoutobe, hoặc mua một số đĩa có những bài hát phù hợp với bài dạy mà mình đãchọn
+ Xử lý tư liệu: chọn những đoạn phim, những bài hát có hình ảnh, âm thanhphù hợp với nội dung bài dạy, dung lượng đủ cả thông tin và thời gian
- Bước 3: Thiết kế bài giảng
Trước khi thiết kế bài giảng, giáo viên phải xác định cụ thể những vấn đề sau:+ Chọn những tác phẩm âm nhạc, bộ phim tư liệu phù hợp, sát với nội dung,mục tiêu của bài học
+ Mục đích sử dụng âm nhạc, phim tư liệu: Tạo hứng thú học tập cho học sinh,rèn luyện các kĩ năng: quan sát, phán đoán, phân tích, đánh giá, vận dụng, hìnhhành một số phẩm chất: yêu nước, nhân ái, trách, nhiệm và năng lực: tự học, giảiquyết vấn đề và sáng tạo, nhận thức và tìm hiểu lịch sử, vận dụng kiến thức, kĩnăng đã học
Trang 7+ Chuẩn bị tư liệu: Giáo viên sưu tầm, lựa chọn những tư liệu, bài hát phù hợpvới bài học đồng thời giáo viên phải hướng dẫn, yêu cầu học sinh cùng tìm hiểu.+ Hình thức khai thác: Hoạt động khởi động, hình thành kiến thức mới, củng cố,tìm tòi hoặc vận dụng Âm nhạc, phim tư liệu dùng để khái thác nội dung bàihọc hoặc minh họa
+ Thời điểm khai thác: Đầu mục, giữa mục, cuối mục của bài học
+ Thời gian khai thác
+Cách thức tiến hành
2.3.3 Quá trình thực hiện
Việc sử dụng âm nhạc, phim tư liệu được tiến hành trong 5 tiết ở các bài:
21, 22, 23 lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954 -1975 - Lớp 12 - ban cơ bản.
Bài 21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mỹ
và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam(1954-1965).
Tiết 37 Tình hình và nhiệm vụ cách mạng nước ta sau Hiệp định Giownevơ
- Chuẩn bị tư liệu
+ Giáo viên hướng dẫn, yêu cầu học sinh sưu tầm, chọn lựa những ca khúc hayviết về thời điểm cách mạng nước ta sau Hiệp định Giơnevơ
+ Giáo viên lựa chọn và chuẩn bị ca khúc: Câu hò bên bến Hiền Lương của
- Thời điểm khai thác: Đầu mục I Tình hình và nhiệm vụ cách mạng Việt Nam
khúc: Câu hò bên bến Hiền Lương.
+ Giáo viên cho học sinh có khả năng âm nhạc trình bày bài hát, nếu học sinhkhông trình bày được thì giáo viên sẽ cho các em nghe bài hát do ca sĩ thể hiện Sau khi học sinh nghe ca khúc, giáo viên nêu 1 số câu hỏi gợi mở:
Trang 81?Ca khúc trên nói về địa danh nào?
2?Địa danh đó gắn liền với sự kiện lịch sử nào?
3? Nội dung bài hát phán ánh điều gì?
4? Cảm xúc của em như thế nào khi nghe bài hát đó?
Tiết 38.
Bài 21 mục III Miền Nam đấu tranh chống chế độ Mỹ - Diệm giữ gìn, phát triển lực lượng cách mạng tiến tới phong trào Đồng khởi 1954-1960
- Chuẩn bị tư liệu:
+ Giáo viên hướng dẫn, yêu cầu học sinh sưu tầm, chọn lựa những ca khúc hayviết về phong trào Đồng khởi
+ Giáo viên lựa chọn và chuẩn bị ca khúc: Dáng đứng Bến Tre của nhạc sỹ
Nguyễn văn Tý
- Hình thức khai thác: Hoạt động củng cố.
- Thời điểm khai thác cuối mục 2 Phong trào Đồng khởi
- Mục đích: Giúp học sinh khắc sâu hơn kiến thức đã học đồng thời góp phầnlàm cho giờ học sinh động, hấp dẫn, tạo sự thoái mái để các em bước vào tiếthọc tiếp
- Thời gian khai thác: 3 phút
- Cách thức khai thác
+ Sau khi học xong phần phong trào Đồng Khởi, giáo viên yêu cầu học sinh nêunhững ca khúc đã sưu tầm và quyết định chọn ca khúc: Dáng đứng Bến Tre + Giáo viên cho học sinh thể hiện ca khúc, nếu học sinh không hát được thì sẽcho các em nghe tác phẩm do ca sĩ trình bày và để tăng sự hứng thú học tập chocác em, giáo viên sẽ lồng bài hát vào những thước phim tư liệu về phong tràoĐồng khởi
+ Sau khi học sinh nghe bài hát, giáo viên nêu câu hỏi:
1? Ca khúc trên nói về địa danh nào?
2? Địa danh đó gắn với sự kiện lịch sử nào?
3 Ca khúc ca ngợi lực lượng nào trong phong trào Đồng khởi?
4 Cảm xúc của em như thế nào khi nghe bài hát đó?
Bài 22: Nhân dân 2 miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc Mỹ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu, vừa sản xuất (1965-1968)
Tiết 40.
I Chiến đấu chống chiến lược chiến tranh cục bộ của đế quốc Mỹ ở miền Nam (1965-1968)
Trang 9- Chuẩn bị tư liệu:
+ Giáo viên hướng dẫn, yêu cầu học sinh tìm hiểu những thước phim tư liệu vềcuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968
+ Giáo viên chọn bộ phim Cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu thân năm
1968 phát trên VTV1
- Thời điểm khai thác: đầu mục 3 Tổng tiến công nổi dậy xuân 1968
- Mục đích: Giúp học hiểu được cuộc tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968 làmột trong những sự kiện lịch sử quan trọng có tác động rất lớn đến kết quả cuộckháng chiến chóng Mĩ cứu nước của nhân dân ta Đồng thời qua đó rèn luyệncho các em kỹ năng quan sát, phán đoán, đánh giá, nêu kết luận và đưa nhận xétcủa bản thân Với hình thứckhai thác này giáo viên không những phát huy nănglực chủ động, sáng tạo của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức mà còn làmcho giờ học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn
- Thời gian khai thác: 5 phút
- Cách thức tiến hành
+ Giáo viên cho học sinh xem phim tư liệu: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậyXuân Mậu Thân 1968 phát trên VTV1
+ Sau khi xem phim, giáo viên nêu câu hỏi dẫn dắt vấn đề:
1? Cuộc Tổng tiến công diễn ra chủ yếu trên địa bàn nào? Mục đích của ta khi
mở cuộc Tổng tiến công năm 1968?
2? Từ những dữ liệu đã xem trên phim và thực tế cách mạng miền Nam, theo em mục tiêu nào ta đã đạt được, chưa đạt được? Từ kết quả đó rút ra bài học gì? 3? Ý nghĩa của cuộc Tổng tiến công
Tiết 41 Chiến đấu chống chiến lược Việt Nam hóa chiến tranh và Đông Dương hóa chiến tranh (1969-1973)
Giáo viên sử dụng 2 hình thức: khai thác phim tư liệu và âm nhạc
a Khai thác phim tư liệu
* Phim cuộc tống tiến công chiến lược năm 1972
- Thời điểm khai thác: Giữa mục 3 Cuộc tiến công chiến lược 1972
- Mục đích: Giúp học sinh hiểu được cuộc chiến ở thành cổ Quảng Trịlà mộttrong những chiến trường khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mĩ, tinh thầnchiến đấu, sự hy sinh anh dũng của quân và dân ta trong cuộc đấu tranh để bảo
vệ độc lập của tổ quốc, qua đó góp phần giáo dục cho các em lòng yêu nước,niềm tự hào, sự tri ân đối với những người đã ngã xuống
- Thời gian khai thác: 5 phút
Trang 10- Cách thức tiến hành: GV cho học sinh xem phim tư liệu sau đó nêu câu hỏi:
1?Tại sao ta lại chọn Quảng Trị làm hướng tấn công chủ yếu trong năm 1972? 2?Thái độ của địch như thế nào khi quân ta mở cuộc tấn công chiến lược?
3? Kết quả, ý nghĩa cuộc tấn công?
*Phim tư liệu về cuộc tập kích 12 ngày đêm vào Hà Nội, Hải phòng của đế quốc Mỹ tháng 12-1972.
- Thời điểm khai thác: Giữa mục 2 Miền bắc vừa chống chiến tranh phá hoại,vừa sản xuất và làm nghĩa vụ hậu phương
- Thời gian khai thác: 5 phút
- Cách thức tiến hành:
+ Giáo viên chohọc sinh xem phim sau đó nêu câu hỏi
1? Cuộc tấn công 12 ngày đêm vào Hà Nội, Hải Phòng của Mĩ nhằm mục đích gì?
2? Qui mô, cường độ, tính chất cuộc tấn công sẽ như thế nào?
3? Mỹ có đạt được mục đích của mình ko? Vì sao?
4? Quân dân ta đã chiến đấu và thu được kết quả như thế nào?
5? Thắng lợi của quân và dân ta có ý nghĩa như thế nào?
b Khai thác âm nhạc.
- Chuẩn bị tư liệu:
+ Giáo viên hướng dẫn, yêu cầu học sinh sưu tầm, tìm hiểu những ca khúc viết
về thành cổ Quảng Trị 1972
+ GV chuẩn bị: 2 ca khúc: Cỏ non thành Cổ của nhạc Sĩ Tân Huyền và Ngọn lửatuổi 20 của nhạc sĩ Thanh Bình Những ca khúc này được lồng vào những thướcphim tư liệu, hình ảnh về cuộc chiến ở thành cổ Quảng Trị, phim Đừng đốt
- Thời điểm khai thác cuối mục 3
- Mục đích để giáo dục cho các em lòng biết ơn, sự tri ân đối với những người
đã không tiếc máu xương để giành lại mảnh đất này
- Thời gian: Mỗi ca khúc 3 phút
Bài 23: Khôi phục và phát triển kinh tế xã hội ở miền Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam ( 1973- 1975)
Tiết 46.
III Giải phóng hoàn toàn miền Nam, giành toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc.
Giáo viên sử dụng 2 hình thức: phim và âm nhạc
a Khai thác phim tư liệu.
Trang 11GV chọn tư liệu: Phim tư liệu về diễn biến Tây Nguyên, Huế - Đà Nẵng, chiếndịch Hồ Chí Minh - Nguồn từ thư viện tư liệu giáo dục
- Thời điểm khai thác: Mục 2
- Thời gian khai thác: 10 đến 12 phút
Cách thức tiến hành:
*Chiến dịch Tây Nguyên
GV cho học sinh xem phim từ đầu mục sau đó nêu 1 số câu hỏi để giải quyếtvấn đề:
1?Tại sao Bộ chính trị lại chọn Tây Nguyên làm điểm mở đầu cho cuộc Tổng tiến công nổi dậy năm 1975?
2? Khi mở chiến dịch Tây Nguyên, quân ta đã sử dụng lối đánh như thế nào? Chọn địa điểm nào để mở đầu cho chiến dịch?
3? Địch đã đối phó như thế nào?
4? Kết quả, ý nghĩa của chiến dịch?
* Chiến dịch Huế - Đà Nẵng
- Thời gian khai thác: 3 phút
- Thời điểm khai thác cuối mục b
*Chiến dịch Hồ Chí Minh.
- Thời điểm khai thác cuối mục c
- Thời gian khai thác: 5 phút
- Cách thức tiến hành
+ Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về hoàn cảnh, phương châm, diễn biếntrên lược đồ chiến dịch Hồ Chí Minh sau đó cho HS xem phim
+ Mục đích: Giúp học biết, hiểu về cuộc tiến công nổi dậy Xuân 1975 nói chung
và chiến dịch Hồ Chí Minh nói riêng một cách chân thực, sinh động nhất Qua
đó góp phần rèn luyện cho các em kĩ năng lắng nghe, quan sát, phân tích, đánhgiá sự kiện lịch sử
b Khai thác âm nhạc
- Chuẩn bị tư liệu
+ Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh sưu tầm, chọn lựa 2 ca khúc hay nhấtliên quan đến thời điểm đất nước thống nhất năm 1975
+ Giáo viên chuẩn bị 2 ca khúc “Đất nước trọn niềm vui” của nhạc sĩ Hoàng Hà
và “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” của nhạc sĩ Phạm Tuyên.
- Thời điểm khai thác:
+ Bài hát “Đất nước trọn niềm vui” khai thác vào cuối mục IV
Trang 12+ Bài “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” vào cuối mục IV: Nguyênnhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước( 1954-1975)
- Thời gian khai thác: 6 phút
đó góp phần giáo dục cho các em lòng yêu nước, sự tri ân đối với những người
đã ngã xuống cho Tổ quốc nở hoa độc lập
III VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
3.1 Vấn đề nghiên cứu
- Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào dạy học bài 21, 22, 23 lịch sử lớp 12 cónâng cao hứng thú học tập lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 cho học sinhkhông?
- Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào dạy học bài 21, 22, 23 lịch sử lớp 12 cónâng cao kết quả học tập lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 cho học sinhkhông?
3.2 Giả thuyết nghiên cứu
- Có, sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào dạy học bài 21, 22, 23 lịch sử lớp 12
sẽ nâng cao hứng thú học tập Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 cho HS
- Có, sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào dạy học bài 21, 22, 23 lịch sử lớp 12
sẽ nâng cao kết quả học tập cho học sinh
IV PHƯƠNG PHÁP
4.1 Khách thể nghiên cứu
Tôi chọn khách thể nghiên cứu là lớp 12A2, 12A3 Trường THPT Lê ViếtThuật - Thành phố Vinh - Tỉnh Nghệ An Lớp thực nghiệm (12A2) và lớp đốichứng (12A3) tương đương nhau về số lượng học sinh, năng lực học tập , giớitính, điều kiện kinh tế - xã hội… Hai lớp có cùng một giáo viên dạy môn Lịchsử
Trang 13Bảng 1: Bảng tương quan giữa hai nhóm.
Các nhóm tham gia nghiên cứu Học sinh các nhóm
Nhóm thực
nghiệm
Khảo sát về hứng thứ của HS để xác định hainhóm tương đương nhau
Kết quả học tập đã được xác định là tươngđương nhau, nên không kiểm tra trước tác động
Dạy học có sử dụng âm nhạc,phim tư liệu
- Khảo sát về hứng thú
- Kiểm tra kiến thức của HS12A3
Nhóm đối chứng
Dạy học bìnhthường
- Khảo sát về hứng thú
- Kiểm tra kiến thức của HS
4.3 Quy trình nghiên cứu.
a Chuẩn bị của giáo viên
Sưu tầm, chọn lựa, xử lý các tư liệu âm nhạc, phim tư liệu tại các web bài giảngđiện tử, thư viện tư liệu, đài truyền hình…
b Khảo sát hứng thú của học sinh trước khi tác động
- Xây dựng thang đo hứng thú: khi xây dựng thang đo, chúng tôi đã lấy ý kiến
của GV trong bộ môn và góp ý của một số chuyên gia trong giáo dục
- Khảo sát hứng thú của học sinh ở 2 lớp để xác định sự tương đương về hứng
thú của các nhóm tham gia nghiên cứu
c Tiến hành tác động (dạy thực nghiệm)
Sử dụng giải pháp mới trong việc dạy học tại lớp thực nghiệm đồng thời dạy họctheo phương pháp dạy bình thường tại lớp đối chứng
Thời gian dạy như sau:
Trang 14Bảng 3 Thời gian tiến hành dạy thực nghiệm
Thời gian Tiết theo
PPCT
Tên bài dạy
20/1/2021 37 Bài 21: Xây dựng CNXH ở miền Bắc, đấu tranh
chống đế quốc Mỹ ở Miền Nam(1954-1965)25/1/2021 38 Bài 21: Xây dựng CNXH ở miền Bắc, đấu tranh
chống đế quốc Mỹ ở Miền Nam (1954-1965)18/2/2021 40 Bài 22: Nhân dân 2 miền trực tiếp chiến đấu chống
đế quốc Mỹ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu, vừa sản xuất (1965-1968)
28/2/2021 41 Bài 22: Nhân dân 2 miền trực tiếp chiến đấu chống
đế quốc Mỹ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu, vừa sản xuất (1965-1968)
31/3/2021 46 Bài 23: Khôi phục phát triển kinh tế - xã hội ở miền
Bắc, giải phóng hoàn toàn miền Nam1973-1975
d Khảo sát hứng thú và kiểm tra kiến thức của học sinh sau khi tác động
Chúng tôi thu thập dữ liệu về kiến thức và thái độ thông qua việc:
- Sử dụng thang đo thái độ trước và sau khi học của 2 lớp để đo sự thay đổi
về hứng thú của HS đối với nội dung được học.
- Bài kiểm tra kiến thứcsau thời gian tác động đối với hai lớp (Bảng so sánh
kết quả bài kiểm tra 1 tiết môn Lịch sử của 2 lớp 12A2 (lớp sử dụng âmnhạc,phim tư liệu vào bài dạy), 12A3 (lớp không sử dụng âm nhạc, phim tư liệu)
4.4.1 Đo lường hứng thú
Trước và sau khi tác động chúng tôi tiến hành khảo sát hứng thú học tập đối với
môn Lịch sử ở hai lớp thực nghiệm (12A2) và lớp đối chứng (12A3) (Phiếu
khảo sát ở phần phụ lục).
4.4.2 Đo lường kiến thức
Kết quả kiểm tra cuốihọc kì 1 cho thấy trình độ 2 lớp tương đương nhau Sau tácđộng, chúng tôi tiến hành kiểm tra 1 tiết ở cả lớp thực nghiệm (12 A2) và lớp
đối chứng (12 A3) Đề kiểm tra và kết quả kiểm tra ở phần phụ lục.
Trang 15V PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ BÀN LUẬN KẾT QUẢ
5.1 Phân tích kết quả về hứng thú
- Sử dụng kết quả của T-Test độc lập giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
trước khi thực hiện tác động để kiểm chứng sự tương đương về sự hứng thú họctập môn lịch sử của học sinh
Bảng 4 Kết quả khảo sát trước tác động
Lớp thực nghiệm
12A2
Lớp đối chứng 12A3
Bảng 5 Kết quả khảo sát sau tác động
Lớp thực nghiệm
Giá trị P của T - Test 0,0000000000000020
Chênh lệch giá trị trung
bình chuẩn (SMD) của 2
nhóm sau tác động
2,33
Trang 16Trước tác động Sau tác động 0
Trên cơ sở so sánh dữ liệu, cho phép ta đưa ra nhận xét:
1 So sánh kết quả khảo sát trước tác động của 2 nhóm:
Chênh lệch điểm trung bình của 2 nhóm 0,52 điểm và điểm kiểm chứng TTEST
độc lập kết quả kiểm tra trước tác động giữa 2 nhóm cho giá trị P bằng 0,38, chothấy xác suất xẩy ra ngẫu nhiên cao do vậy chênh lệch này không có ý nghĩa.Takết luận: Trước khi tác động hứng thú của 2 nhóm tương đương nhau
2 So sánh kết quả sau tác động của 2 nhóm:
- Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm là 70,08, của nhóm đối chứng là55,63 Chênh lệch điểm trung bình của nhóm TN cao hơn nhóm ĐC là 14,45cho thấy điểm TB giữa 2 nhóm có sự khác biệt rõ rệt Lớp được tác động cóđiểm TB cao hơn lớp ĐC
- Kiểm chứng TTEST độc lập kết quả kiểm tra sau tác động giữa 2 nhóm chogiá trị P rất nhỏ, cho thấy chênh lệch điểm TB giữa 2 nhóm rất có ý nghĩa.Điểm TB của nhóm TN cao hơn điểm TB của nhóm ĐC là không ngẫu nhiên mà
do kết quả tác động (sử dụng PP dạy học mới) nghiêng về nhóm thực nghiệm
- Chênh lệch giá trị TB chuẩn của kết quả (SMD) của kết quả khảo sát 2 nhóm là2,33 Theo bảng tiêu chí Cohen, mức độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn
- Từ kết quả trên, ta rút ra: Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu để dạy các bài 21, 22,
23 giai đoạn 1954-1975 phần lịch sử Việt Nam lớp 12 – Ban cơ bản, đã làm tănghứng thú học tập của học sinh lớp 12- trường THPT Lê Viết Thuật- TP Vinh- Nghệ An
Trang 175.2 Phân tích kết quả về kiến thức
Bảng 6 Kết quả kiểm tra 1 tiết
Nhóm thực nghiệm Nhóm đối chứng
Chênh lệch giá trị trung
bình chuẩn (SMD)
0.60
Từ kết quả phân tích dữ liệu thu được, cho thấy:
- Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm là 7,24, của nhóm đối chứng là 6,47.Chênh lệch điểm trung bình của nhóm TN cao hơn nhóm ĐC là 0,77 cho thấyđiểm TB giữa 2 nhóm có sự khác biệt rõ rệt Lớp được tác động có điểm TB caohơn lớp đối chứng
- Kiểm chứng TTEST độc lập kết quả kiểm tra sau tác động giữa 2 nhóm cho
giá trị P bằng 0.0056, cho thấy chênh lệch điểm TB giữa 2 nhóm là có ý nghĩa.Điểm TB của nhóm TN cao hơn điểm TB của nhóm ĐC là không ngẫu nhiên mà
do kết quả tác động (sử dụng PP dạy học mới) nghiêng về nhóm thực nghiệm
- Chênh lệch giá trị TB chuẩn (SMD) của kết quả bài kiểm tra 1 tiết 2 nhóm là0,6 Theo bảng tiêu chí Cohen, mức độ ảnh hưởng của tác động là trung bình
Lớp thực nghiệm 12A2 Lớp đối chứng 12A3
Trang 18- Rút ra: Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu để dạy các bài 21, 22, 23 giai đoạn1954-1975 phần lịch sử Việt Nam lớp 12- Ban cơ bản - đã nâng kết quả học tậpcủa học sinh lớp 12- trường THPT Lê Viết Thuật - TP Vinh- Nghệ An.
VI KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
6.1 Kết luận:
Qua nghiên cứu, chúng ta đã trả lời cho 2 câu hỏi trong vấn đề nghiên cứu là
Sử dụng âm nhạc, phim tư liệuvào dạy học Lịch sử đã đem lại kết quả là nângcao kết quả học tập và hứng thú học tập bộ môn Lịch sử cho học sinh lớp 12-trường THPT Lê Viết Thuật
Khai thác âm nhạc, phim tư liệu vào giảng dạy lịch sử là một trong những hìnhthức đem lại hiệu quả cao
- Thứ nhất: Góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học
- Thứ hai: Bằng việc cho học sinh xem những thước phim tư liệu, những cakhúc cách mạng trình chiếu trên bảng powerpoint, giáo viên rèn luyện cho các
em kỹ năng thực hành, kỹ năng quan sát, phân tích, phán đoán nhanh chóng,chính xác các tình huống xẩy ra, tìm được nhanh nhất các câu trả lời
- Thứ ba: Tạo điều kiện để các em nêu lên những suy nghĩ, những cảm nhận củamình về các sự kiện, nhân vật hoặc bàn luận vấn đề lịch sử để từ đó các em tựtin hơn trong quá trình lĩnh hội tri thức
- Thứ tư: Khai thác âm nhạc, phim tư liệu vào giảng dạy lịch sử giúp học sinhtiếp thu bài học nhẹ nhàng, thoải mái, củng cố những kiến thức đã học một cáchchủ động, tự giác đồng thời giúp các em phát huy năng lực cá nhân
- Không khí học tập rất sôi nổi, hào hứng Các em cho rằng với hình thức dạyhọc này không những được quan sát những hình ảnh sinh động, được xemnhững thước phim tư liệu chân thực, nghe những bài hát hay về một thời oanhliệt( điều mà các em rất ít nghe trong cuộc sống hàng ngày) mà còn được nói lênnhững suy nghĩ, những nhận xét của chính mình Một số em khi nghe ca khúc
Cỏ non thành cổ, mắt ngấn lệ hoặc khi nghe ca khúc Đất nước trọn niểm vui,Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng, tất cả các em đã đứng dậy hát và cùng
vỗ tay làm cho giờ học vô cùng sôi nổi Điều đó chứng tỏ các tác phẩm âm nhạctôi đã sử dụng trong giờ học lịch sử đã chạm tới trái tim, đưa các em trải quanhiều cung bậc cảm xúc khác nhau làm cho giờ học lịch sử không còn là nhữngcon số khô khan, tẻ nhạt, buồn ngủ và áp lực nữa mà thực sự rất hấp dẫn và bổích Có những giờ học khi trống trường đã điểm nhưng các em vẫn chưa thôi
Trang 19tranh luận, hoặc còn nán lại để xem phim, nghe tiếp bài hát Sau những giờ họcnhư thế, có nhiều em đã gặp tôi để tâm sự: Chúng em rất thích học những bàihọc lịch sử bằng hình thức này Lời chia sẻ của các em đã tiếp thêm động lực đểtôi tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học.
- Các em đã chủ động, tham gia tích cực hơn vào quá trình dạy - học Nhiều emhăng say xây dựng bài, thảo luận sôi nổi những vấn đề mà giáo viên đưa ra Có
em mạnh dạn xin hát thử một số bài hát mà tôi đã chọn Các em có thể hát chưahay, chưa đúng lời, đúng nhạc nhưng tôi cảm thấy rất vui và hạnh phúc bởi ít rathông qua những giờ học này, các em đã biết thêm nhiều ca khúc cách mạng,các khúc trữ tình về một thời oanh liệt của những năm tháng chống Mĩ cứunước( điều mà trước đây các em chưa từng biết hoặc biết rất ít)
6.2 Khuyến nghị
a Đối vối giáo viên
- Khai thác âm nhạc, phim tư liệu là một trong những hình thức dạy học manglại hiệu quả cao đối với môn Lịch sử Tuy nhiên không phải bài nào cũng có thể
sử dụng hình thức này Vì vậy, giáo viên phải biết chọn lựa những bài dạy phùhợp
- Khi sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào giảng dạy, giáo viên không chỉ dừng lại
ở dạng minh họa mà phải đi sâu khai thác hết giá trị tối đa của nó
- Giáo viên phải không ngừng tự học, tự bồi dưỡng để biết và sử dụng thànhthạo công nghệ thông tin, các phần mềm hỗ trợ
- Để sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào giảng dạy đòi hỏi giáo viên phải đầu tưrất nhiều thời gian để sưu tầm, xử lý tư liệu, thiết kế bài bài dạy Vì vậy giáoviên phải biết vượt qua khó khăn, phải yêu môn học mà mình đã lựa chọn
b Đối với tổ chuyên môn
Cần tiến hành tổ chức các tiết dạy học theo chủ đề, nghiên cứu bài học…
c Đối với các cấp lãnh đạo
Cần quan tâm về cơ sở vật chất như máy chiếu hoặc ti vi màn hình rộng đểgiáo viên có điều kiện đổi mới phương pháp dạy học Đổi mới hình thức kiểmtra, đánh giá
d Đối với học sinh: phải thay đổi thái độ, phương pháp học tập đối với bộ mônLịch sử
Với kết quả của đề tài, chúng tôi mong được chia sẻ chút ít kinh nghiệm củamình với các bạn đồng nghiệp, góp phần nâng cao kết quả học tập và hứng thúhọc tập của học sinh đối với môn Lịch sử
Trang 20TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Tài liệu nghiên cứu về khoa học sư phạm ứng dụng - Nhà xuất bản đại học sưphạm 2010
2 Thư viện tư liệu giáo dục - htt;//tulieu.violet.vn/
3.Thư viện bài giảng điện tử - htt;//baigiang.violet.vn/
4 Hướng dẫn ôn tập trắc nghiệm - Nhà xuất bản đại học Thái Nguyên, năm2017
5 Tìm sự hấp dẫn môn Lịch sử - Báo Tuổi trẻ - ngày 2/12/2016
6 Vì sao học sinh quay lưng với môn Lịch sử - Báo Công an nhân dân – ngày25/11/2015
7 Thư viện sáng kiến kinh nghiệm.net
Trang 21+ Rất ít giáo viên sử dụng âm nhạc vào giảng dạy lịch sử vì họ cho rằng đó là điều không cần thiết đối với môn lịch sử Mặt khác mỗi giờ dạy họ phải cung cấp cho học sinh một lượng kiến thức quá nhiều nên không còn thời gian giành cho âm nhạc.
+ Để chuẩn bị cho 1 giờ dạy có sử dụng âm nhạc, phim, giáo viên phải tốn rất nhiều thời gian vì thế nhiều giáo viên ngại sử dụng hình thức dạy học này.
* Nguyên nhân
1 Giáo viên vẫn chưa chú trọng nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: khai thác phim, âm nhạc, tổ chức trò chơi, cho học sinh tham quan học tập ở các di tích lịch sử, văn hóa… Vì thế trong các giờ học lịch sử, giáo viên chưa tạo được
sự hứng thú học tập của học sinh.
2 Chương trình sách giáo khoa nặng nề, khô khan
3 Quan niệm của học sinh, gia đình và xã hội coi môn lịch sử là môn phụ nên không phải học nhiều…
4 Cơ sở vật chất nhiều trường chưa đáp ứng yêu cầu của việc sử dụng, khái thác phương tiện dạy học hiện đại.
Trong những nguyên nhân trên, tôi chọn nguyên nhân thứ 1 để tác động.
- Bước 3: Thiết kế bài giảng
+ Sử dụng âm nhạc, phim tư liệu vào mục nào của bài học
+ Mục đích khai thác
+Thời điểm khai thác: đầu mục, giữa mục hay cuối mục
+ Thời gian khai thác
+ Hình thức khai thác: GV có thể cho HS xem phim, nghe nhạc trước, sau đó
GV sử dụng hệ thống câu hỏi để giải quyết vấn đề hoặc ngược lại.
* Số tiết thực hiện: 5 tiết trong 3 bài 21, 22, 23.