Phát triển năng lực học sinh thông qua dạy học dự án bài 9 nhật bản” – địa lí 11 – ban cơ bản

Có thể liệt kê ra ở đây nhiều phươngpháp quan trọng như phương pháp giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác, phươngpháp thảo luận, dạy học theo trạm, dạy học theo góc, dạy học theo dự án… Mỗi

PHẦN I - ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong những năm gần đây ngành giáo dục đã và đang tiến hành đổi mớichương trình giáo dục phổ thông, trong đó có đổi mới PPDH Nghị quyết Hội nghịTrung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ:

“ Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Chính vì vậy giáo dục phổ thông nói

chung cũng như dạy học bộ môn Địa lí nói riêng hiện nay cũng đang có bướcchuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực củangười học, chuyển đổi từ phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều sangdạy cách học, vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng hình thành năng lực và phẩmchất người học

Địa lí vốn là môn học có kiến thức gắn liền với thực tiễn, thay đổi hàng ngàytheo sự phát triển của xã hội, cho nên, địa lí thực sự gần gũi và có vai trò quantrọng trong việc hình thành thế giới quan cho học sinh Thế nhưng, vẫn có một bộphận học sinh còn thờ ơ với việc học tập bộ môn, nhiều phụ huynh coi nhẹ tầmquan trọng của địa lí Để học sinh trở nên yêu thích môn học, để phụ huynh có cáinhìn đúng đắn về bộ môn thì rất cần sự thay đổi từ nhiều phía Việc thay đổichương trình sách giáo khoa theo hướng hiện đại, tích hợp thôi là chưa đủ mà điềuquan trọng là phải đổi mới người thầy, đổi mới phương pháp giảng dạy để mỗi bàihọc là một sự khám phá, mỗi tiết lên lớp là những cuộc phiêu lưu, cuốn người họcvào các hoạt động giảng dạy tích cực và hữu ích

Có thể nói, trong nhiều lí do thì đổi mới phương pháp giảng dạy là nhân tố hếtsức quan trọng Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũng chính là đổi mới ngườithầy, biến những kiến thức hàn lâm, khô cứng trong sách giáo khoa đó trở thànhnhững thông tin đơn giản, dễ tiếp thu Đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm nâng

cao hiệu quả giáo dục với mô hình “lấy học sinh làm trung tâm” là mục tiêu quan

trọng mà toàn ngành đang ưu tiên hướng tới nhằm đào tạo nguồn nhân lực có chấtlượng cho tương lai Để đạt được hiệu quả tối ưu trong hoạt động dạy và học,người giáo viên luôn trăn trở, tìm tòi cho mình một phương pháp tối ưu nhất Làmsao cho tiết dạy đạt hiệu quả cao, học sinh nắm vững trọng tâm, giờ học sinh động?

Đó là một câu hỏi khó đối với một giáo viên trẻ hay cả với các giáo viên dạy lâunăm

2

2

Dạy học lấy học sinh làm trung tâm và dạy học tích cực có nhiều phươngpháp và những kĩ thuật dạy học khác nhau Có thể liệt kê ra ở đây nhiều phươngpháp quan trọng như phương pháp giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác, phươngpháp thảo luận, dạy học theo trạm, dạy học theo góc, dạy học theo dự án… Mỗiphương pháp, mỗi kĩ thuật dạy học bên cạnh việc nâng cao kiến thức cho học sinhcòn có ý nghĩa lớn trong việc hình thành những kĩ năng và nhân cách cho học sinh.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đổi mới phương pháp dạy học và tiếp cận nộidung, mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo hướng phát triển nănglực người học, trong quá trình dạy học tôi đã lựa chọn một số hình thức dạy họcmới trong đó có dạy học dự án

Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học định hướng hành động, trong

đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có sự kết hợp giữa lýthuyết và thực hành để tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Để làm được điều đó,người học phải có tính tự lực cao trong học tập, đòi hỏi và khuyến khích tính tráchnhiệm, sự sáng tạo của người học

Nhằm thay đổi cách học, nhận thức của học sinh về môn Địa lí cũng nhưđịnh hướng phát triển năng lực cho học sinh, bồi dưỡng cho học sinh phương pháp

tự học, khả năng hợp tác, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tácđộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học

sinh; tôi đã áp dụng hình thức dạy học dự án với đề tài: “Phát triển năng lực học sinh thông qua dạy học dự án Bài 9 Nhật Bản” – Địa lí 11 – Ban cơ bản.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài: nghiên cứu lí thuyết về phương phápdạy học theo dự án nhằm phát triển năng lực cho học sinh trong chương trình Địa lítrung học phổ thông

- Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án để xây dựng kế hoạch dạy họcphần Địa lí Nhật Bản trong chương trình Địa lí lớp 11 Ban cơ bản

- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của việc vận dụng phươngpháp dạy học theo dự án để xây dựng kế hoạch dạy học phần Địa lí nhật Bản trongchương trình Địa lí lớp 11 Ban cơ bản

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 11 ở 3 trường trung học phổ thôngtrên địa bàn huyện Quỳnh Lưu

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài được thực nghiệm đối với học sinh lớp 11 ở 3trường trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 11 năm 2020 đến tháng 3 năm 2021

3

3

IV NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Phân tích thực trạng việc đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm trađánh giá môn Địa lí ở trường trung học phổ thông hiện nay,

- Tổng quan những vấn đề lí luận về phương pháp dạy học theo dự án gópphần nâng cao năng lực học sinh hiện nay Từ đó vận dụng xây dựng kế hoạch dạyhọc phần Địa lí Nhật Bản chương trình Địa lí lớp 11 Ban cơ bản theo dạy học dự án

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu: Đây là phương pháp cần thiếttrong việc tiếp cận vấn đề nghiên cứu Phương pháp này được sử dụng hầu nhưtrong suốt đề tài với nguồn tài liệu được sử dụng có thể gồm các dạng: các văn bảnNghị định, Nghị quyết về vấn đề giáo dục; các tài liệu tập huấn chuyên môn của

Bộ giáo dục và đào tạo; các tài liệu, sách báo chuyên ngành của các tác giả, mộtsốtrang báo điện tử về giáo dục, nhằm thu thập thông tin, số liệu liên quan đếnvấn đề đổi mới phương pháp dạy học phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh: Trên cơ sở những số liệu đã thuthập, phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh được sử dụng để xử lí các số liệuphục vụ mục đích nghiên cứu thực trạng đổi mới dạy học môn Địa lí ở trườngphổthông để từ đó áp dụng hiệu quảvào việc xây dựng các chủ đề dạy học Việc xử

lý số liệu còn kết hợp với việc phân tích, tổng hợp và so sánh các đối tượng, các sốliệu với nhau để tìm ra những nhận định, đánh giá của bản thân về vấn đề cầnnghiên cứu Sản phẩm của việc xử lý này được phân tích, tổng hợp hay hệ thốnghóa bằng bảng số liệu, trực quan hóa thành biểu đồ

-Phương pháp quan sát: Quan sát khoa học là phương pháp tri giác đốitượng một cách có hệ thống để thu thập thông tin đối tượng Trong quá trình thựchiện đề tài, giáo viên trực tiếp quan sát quá trình học sinh học tập tại lớp, trong giờkiểm tra để tìm hiểu thái độ, hứng thú, tính tích cực học tập, kĩ năng làm bài, kĩnăng giải quyết vấn đề của học sinh để từ đó rút ra được ưu khuyết điểm màphương pháp mình đang áp dụng, trên cơ sởđó điều chỉnh đểđạt được kết quả như

đề tài mong muốn

-Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm sư phạm được dùng khi

đã có kết quả điều tra, quan sát các hiện tượng giáo dục, cần khẳng định lại chochắc chắn các kết luận đã được rút ra Để khẳng định kết quả của đề tài chúng tôitiến hành dạy thực nghiệm sư phạm với lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Ở lớpthực nghiệm chúng tôi tiến hành dạy học theo phương pháp của đề tài Còn ở lớpđối chứng chúng tôi tiến hành dạy học theo các phương pháp dạy học truyền thống.Sau đó chúng tôi tiến hành cho 2 lớp làm bài kiểm tra trong 15 phút để từ đó đánhgiá được thái độ, ý thức, hiệu quảhọc tập của học sinh, là cơ sở khẳng định tínhhiệu quả của đề tài nghiên cứu

4

4

-Phương pháp điều tra, khảo sát: Để phục vụ cho công tác nghiên cứu đề tàichúng tôi đã sử dụng phương pháp phỏng vấn trong điều tra xã hội học Tức là tiếnhành các cuộc nói chuyện dưới dạng hỏi - đáp trực tiếp và lấy phiếu thăm dò củagiáo viên và học sinh lớp 11 về hiệu quả của việc sử dụng dạy học theo dự án để xâydựng kế hoạch dạy học Địa lí Nhật Bản chương trình Địa lí lớp 11 Đây là một cơ sởquan trọng để có thể rút ra kết luận về tính hiệu quả của đề tài nghiên cứu

VI NHỮNG ĐIỂM MỚI VÀ ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

- Góp phần tích cực trong việc tạo động cơ và sự hứng thú học tập bộ mônĐịa Lí cho học sinh, đổi mới và đa dạng hóa phương pháp dạy học Địa Lí của giáoviên tại trường THPT

- Đề ra một số giải pháp trong việc nâng cao hiệu quả của việc vận dụngphương pháp dạy học dự án trong dạy học Địa Lí hiện nay và ở chương trình mới

- Có thể là nguồn tài liệu tham khảo cho giáo viên Địa Lí ở trường THPT vàbản thân tác giả để vận dụng trong quá trình giảng dạy bộ môn

- Trên cơ sở chung về lý luận dạy học theo dự án, sáng kiến kinh nghiệm vậndụng vào thực tế dạy học địa lí 11 – chương trình chuẩn; xây dựng dự án minh hoạtiến trình tổ chức dạy học trong điều kiện hiện có của nhà trường

- Đề tài áp dụng được cho rộng rãi các đối tượng học sinh (không chỉ học sinhkhá, giỏi mà cả học sinh trung bình hay yếu), từ đó phát huy những năng khiếu,năng lực học sinh mà ở dạy học truyền thống ít phát huy được

- Qua quá trình làm đề tài, giúp học sinh nhận ra được năng khiếu, sở trườngcủa mình, từ đó phát hiện và bồi dưỡng các em trong học tập, giúp định hướngnghề nghiệp và khả năng tiếp cận với những kiến thức nghề nghiệp mà các em yêuthích

- Liên hệ kiến thức được học vào thực tế, biến kiến thức trên sách vở vào ứngdụng thực tế, mang lại lợi ích cho xã hội

5

5

6

PHẦN II - NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Khái niệm dạy học theo dự án.

Dạy học theo dự án (DHDA) là một hình thức dạy học, trong đó người họcthực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thựchành, có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thựchiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích,lập kế họach, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình vàkết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của DHDA

2 Đặc điểm dạy học theo dự án.

Từ nghiên cứu của các nhà khoa học và thực tiễn dạy học cho thấy phương phápdạy học theo dự án có các đặc điểm cơ bản sau:

- Tính phức hợp, liên môn của nhiệm vụ học tập: Nhiệm vụ học tập trong dạy

học theo dự án không giới hạn trong một đơn vị kiến thức của mỗi bài trong mộtmôn học mà có thể xuyên suốt giữa các bài, giữa các chương trong một giáo trình,giữa các giáo trình trong một bậc học và giữa các môn học với nhau Ví dụ như khithực hiện một dự án Địa lí về Nhật Bản, HS lớp 11 có thể vận dụng những kinhnghiệm, kiến thức Địa lí đã được học ở lớp 10 để giải thích đặc điểm khoáng sảnNhật Bản…đồng thời có thể liên kết kiến thức Lịch sử để giải thích đặc điểm kinh

tế Nhật Bản 1945 – 1950, hay liên môn với Hóa học để làm mô hình Nhật Bản

- Sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành: Chủ đề của dự án gắn với thực tiễn

và kết quả của dự án có ý nghĩa thực tiễn xã hội vì vậy dạy học dự án tạo ra kinhnghiệm học tập cho học sinh và kinh nghiệm dạy học đối với giáo viên, thu húthọc sinh vào những dự án phức tạp trong thế giới thực, học sinh sẽ dựa vào đó đểphát triển và ứng dụng các kĩ năng, kiến thức của mình vào cuộc sống

Trọng tâm của dạy học theo dự án là tạo điều kiện cho HS vận dụng các tri thức

lí thuyết vào hoạt động thực tiễn thông qua đó kiểm chứng và mở rộng kiến thức

lí thuyết đồng thời bổ sung kinh nghiệm thực tiễn Vì vậy, HS có điều kiện đểthực hành những lí thuyết đã học và thông qua kết quả đạt được trong hoạt độngthực tiễn, HS có thể rút ra được những nhận định, những kết luận của vấn đềnghiên cứu Trong dự án Nhật Bản như đã đề cập ở trên, trên cơ sở tư liệu thuthập được, HS thường xuyên vận dụng các kiến thức về cách đọc bảng Số liệuthống kê, Sơ đồ, Biểu đồ, Bản đồ … để phân tích, rút ra được những nhận định

về tình hình phát triển kinh tế theo giai đoạn của Nhật Bản, các ngành kinh tếtrong nước hoặc của một vùng kinh tế cụ thể Ngoài ra HS còn có thể chuyển7

7

kết quả nghiên cứu của mình thành biểu đồ, bản đồ trong các sản phẩm cuốicùng Như vậy kĩ năng Địa lí của HS thường xuyên được rèn luyện và pháttriển.

- Tạo ra sản phẩm: Sản phẩm là yêu cầu bắt buộc khi kết thúc các dự án Sản

phẩm được tạo ra trong quá trình HS thực hiện dự án Học sinh được đánh giáthông qua các sản phẩm này cùng với việc công bố, giới thiệu sản phẩm và quátrình làm việc của mình Do vậy, khi giới thiệu dự án luôn có định hướng sản phẩm

rõ ràng Đó là kết quả của hoạt động và những kết quả ấy có thể công bố được Sảnphẩm có thể là những đồ vật cụ thể, chẳng hạn: một ấn phẩm, tờ rơi hay sách, cácbài trình diễn Powerpoint tìm hiểu về tiềm năng, tình hình phát triển, những điểmmạnh, nổi bật trong kinh tế Nhật Bản; video, mô hình Nhật Bản hay cao hơn làtriển lãm về Nhật Bản – vùng đất mới; cũng có thể là những sản phẩm phi vật thểnhư thực hiện một định hướng trong chọn nghề tương lai của học sinh, vấn đề tiếpthu tinh hoa văn hóa Nhật Bản, hợp tác lao động Việt – Nhật

- Tính tự lực của người học (tự tổ chức và tự chịu trách nhiệm của người học): Trong dạy học theo dự án, người học cần tham gia tích cực, tự lực vào

các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tínhtrách nhiệm, sự sáng tạo của người học GV chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướngdẫn, giúp đỡ Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng củahọc sinh và mức độ khó khăn của nhiệm vụ

Đây là một điểm đặc trưng của phương pháp dự án, thể hiện xuyên suốt quanđiểm dạy học hướng vào người học Trong quá trình thực hiện dự án, HS cầnđược tạo điều kiện để “tự định hướng” trong tất cả các giai đoạn, đặc biệt trongviệc xây dựng kế hoạch và thực hiện dự án Trong chừng mực nhất định, HS cònđược tham gia xác định mục đích dự án và đánh giá kết quả của dự án HS cầnđược rèn luyện kĩ năng “tự đánh giá” - Kĩ năng “Siêu nhận thức”- trong suốt quátrình làm dự án để hoàn thiện sản phẩm Từ đó, cùng với giáo viên, các nhóm HS

có thể tham gia đánh giá sản phẩm của nhau, đặc biệt trong giai đoạn kết thúc dự

án – cụ thể ở thời điểm các nhóm trình bày sản phẩm

- Dạy học dự án gắn liền với hoàn cảnh: Các đề tài của dự án cần phải

xuất phát từ thực tế, từ hoàn cảnh gần gũi với cuộc sống, đó là những vấn đề cầnphải giải quyết và phù hợp với điều kiện và khả năng của HS

-Tính định hướng hành động: Trong mô hình dạy học theo dự án, học sinh

sẽ liên tục khám phá, giải thích, tổng hợp thông tin một cách sát thực và có ýnghĩa Các tiết học theo dự án hấp dẫn sẽ giúp học sinh hiểu rằng các nhiệm vụtrong lớp là có giá trị Học sinh sẽ có động cơ tốt khi tin rằng các nhiệm vụ mà họthực hiện phù hợp với các nhu cầu, quyền lợi và mục đích cá nhân của họ Songcần nhấn mạnh, giáo viên phải đảm bảo rằng các nhiệm vụ phải phù hợp với khảnăng của học sinh Nếu các nhiệm vụ quá sức thì học sinh sẽ mất tự tin Nếu các8

8

nhiệm vụ quá dễ thì học sinh nhanh chán và mất hứng thú làm việc, các hoạt độnghọc sẽ không còn hiệu quả.

- Định hướng vào hứng thú của học sinh: Xuất phát từ những vấn đề thực

tiễn, đề tài của dự án tạo được hứng thú và giúp phát triển động cơ học tập của HS Hứng thú của HS cũng cần phải được duy trì và phát triển trong suốt quá trìnhthực hiện dự án Vì vậy, vai trò theo dõi, giám sát, hỗ trợ đúng lúc và đúng thờiđiểm của GV là rất quan trọng

- Dự án có ý nghĩa thực tiễn xã hội: Chủ đề của dự án gắn với thực tiễn và

kết quả của dự án có ý nghĩa thực tiễn xã hội vì vậy dạy học dự án tạo ra kinhnghiệm học tập cho học sinh và kinh nghiệm dạy học đối với giáo viên, thu hút họcsinh vào những dự án phức tạp trong thế giới thực, học sinh sẽ dựa vào đó để pháttriển và ứng dụng các kĩ năng, kiến thức của mình vào cuộc sống

Việc thực hiện các dự án có thể mang lại sự thay đổi có ý nghĩa trong đờisống xã hội và trong bản thân của mỗi HS , chẳng hạn với dự án: Nhật Bản (địa lý11), sau khi tìm hiểu vấn đề dân cư – lao động ở nhật Bản, học sinh thấy được tìnhtrạng thiếu lao động ở Nhật Bản, mối tương quan với nhu cầu lao động của nước ta

và trên thế giới; trên cơ sở xác định sở trường, sự hứng thú, niềm đam mê và điềukiện của bản thân, HS có thể có những hướng đi, những quyết định đúng đắntrong việc lựa chọn nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp phổ thông, góp phần nâng caonăng suất lao động xã hội, …

- Việc học tập mang tính xã hội: Thể hiện sự cộng tác chặt chẽ liên tục

giữa giáo viên với học sinh và giữa học sinh với học sinh Việc cộng tác giữa giáoviên với học sinh thể hiện ở sự hướng dẫn, tư vấn và cung cấp thông tin phản hồicủa giáo viên cho học sinh Học sinh sẽ nhận nhiệm vụ và liên tục thông qua tiếntrình thực hiện dự án với giáo viên

Tổ chức cho HS làm việc nhóm là hình thức phổ biến trong dạy học dự

án Trong quá trình làm việc nhóm, các cá nhân trong nhóm tương tác với nhau

để cùng thực hiện và hoàn thiện sản phẩm của nhóm, các nhóm học sinh phải có

sự cộng tác trong làm việc mới đảm bảo được thành công cho dự án Đồng thờigiữa các nhóm cũng thường xuyên chia sẻ, đánh giá, đóng góp ý kiến cho nhau

để nâng cao chất lượng, sản phẩm GV, với vai trò người tổ chức, chỉ đạo, tư vấn,

hỗ trợ, tạo điều kiện, … sẽ thường xuyên phối hợp nhịp nhàng với nhóm Ngoài

ra, các nhóm còn có thể liên kết với các GV khác trong nhà trường, với cácchuyên gia trong xã hội về lĩnh vực nhóm đang tìm hiểu để nhận được sự tư vấnchuyên nghiệp và kịp thời, … Dễ dàng nhận thấy rằng tính chất “xã hội” của họctập dự án được hình thành và phát triển, qua đó HS được rèn ý thức và PP cùngcộng tác trong lao động

Tính chất xã hội còn được thể hiện rõ qua việc HS “đóng vai” trong quá

9

9

trình thực hiện dự án HS phải “hóa thân” vào các vai có thật trong cuộc sống.Trong dự án Nhật Bản, HS có thể vào vai sứ giả văn hóa, Viện nghiên cứu pháttriển du lịch, …Việc đóng vai ngoài ý nghĩa giúp cho HS nghiên cứu sâu và sátvới thực tiễn hơn một vấn đề học tập, còn giúp HS bước đầu tiếp cận với nhữngcông việc thật ngoài xã hội, qua đó góp phần giúp HS định hướng nghề nghiệp.

Ngoài ra, tính chất xã hội trong dạy theo dự án còn thể hiện ở khả năng tậndụng những thành tựu mới nhất về khoa học và công nghệ trong xã hội, đặc biệtnhững thành tựu về CNTT CNTT là nguồn lực hỗ trợ tối quan trọng, tối cần thiếttrong suốt quá trình thực hiện dự án Có thể nói, khó lòng hình dung, việc thiết kế

và thực hiện các dự án dạy học trong thế kỉ 21 lại tách biệt hoàn toàn với CNTT,đặc biệt là Internet

3 Vai trò của giáo viên và học sinh trong phương pháp dạy học theo dự án.

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực, bản chất của phươngpháp này đã tạo nên một sự thay đổi lớn về vai trò của người dạy và người học

3.1 Vai trò của giáo viên.

Khác với phương pháp dạy học truyền thống, giáo viên đóng vai trò trungtâm, là chuyên gia và nhiệm vụ chính là truyền đạt kiến thức, trong DHDA, GV chỉ

là người hướng dẫn (guide) và tham vấn (advise) chứ không phải là “cầm tay chỉviệc” cho HS của mình Theo đó, giáo viên không dạy nội dung cần học theo cáchtruyền thống mà từ nội dung nhìn ra sự liên quan của nó tới các vấn đề của cuộcsống, hình thành ý tưởng về một dự án liên quan đến nội dung học, tạo vai trò chohọc sinh trong dự án, làm cho vai trò của học sinh gắn với nội dung cần học (thiết

kế các bài tập cho học sinh)…

- Giáo viên là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo động lực thúc đẩy vai trò tựchủ của học sinh, gắn sự chủ động của học sinh trong việc giải quyết nội dung bàihọc Giáo viên chịu trách nhiệm tư vấn và giúp học sinh giải quyết các vướng mắcchứ không phải giải quyết hộ học sinh Năng lực và vai trò của giáo viên thể hiện ởcác hỗ trợ học sinh (không chỉ bằng các chỉ dẫn mà còn bằng cả các sản phẩmmẫu, các tài liệu cung cấp tham khảo, các nguồn thông tin, cách chuyển giao côngviệc và quá trình đánh giá) Trong lớp học truyền thống, giáo viên nắm giữ tấtcảcác kiến thức và truyền tải đến học sinh

Tóm lại, giáo viên không còn giữ vai trò chủ đạo trong quá trình dạy học màtrở thành người hướng dẫn, người giúp đỡ học sinh, tạo môi trường thuận lợi nhấtcho các em trên con đường thực hiện dự án

3.2 Vai trò của học sinh

10

10

- Học sinh là người chịu trách nhiệm chính, là trung tâm của quá trình dạyhọc Học sinh tự lập kế hoạch, tự định hướng quá trình học tập, hợp tác giải quyếtvấn đề, tự kiểm tra, đánh giá Cũng chính vì vậy, dạy học theo dự án trở nên thực

và hữu ích, hấp dẫn với học sinh

- Học sinh là người quyết định cách tiếp cận vấn đề cũng như phương pháp

và các hoạt động cần phải tiến hành để giải quyết vấn đề đó

- Học sinh tập giải quyết các vấn đề của cuộc sống thực bằng các kĩ năngcủa người lớn thông qua làm việc theo nhóm

- Chính học sinh là người lựa chọn các nguồn dữ liệu, thu thập dữ liệu từnhững nguồn khác nhau đó, rồi tổng hợp (synthesize), phân tích (analyze) và tíchlũy kiến thức từ quá trình làm việc của chính các em

- Học sinh hoàn thành việc học với các sản phẩm cụ thể (dự án) và có thể trìnhbày, bảo vệ sản phẩm đó

- HS cũng là người trình bày kiến thức mới mà họ đã tích lũy thông qua dự án

Cuối cùng, bản thân học sinh là người đánh giá và được đánh giá dựa trênnhững gì đã thu thập được, dựa trên tính khúc chiết, tính hợp lý trong cách thứctrình bày của các em theo những tiêu chí đã xây dựng trước đó

3.3 Vai trò của công nghệ:

Mặc dù công nghệ không phải là vấn đề cốt yếu đối với phương phápDHDA nhưng nó có thể nâng cao kinh nghiệm học tập và đem lại cho học sinh cơhội để hòa nhập với thế giới bên ngoài, tìm thấy các nguồn tài nguyên và tạo ra sảnphẩm Một vài giáo viên có thể không cảm thấy thoải mái với những công nghệmới hoặc có thể cảm thấy lớp học chỉ với một máy tính sẽ là trở ngại đối với việcphải dùng máy tính như là một phần của công việc dự án Những thử thách này cóthể vượt qua Nhiều giáo viên cần sẵn sàng chấp nhận rằng họ không phải làchuyên gia trong mọi lĩnh vực và học sinh của họ có thể biết nhiều hơn họ, đặc biệt

là khi tiếp cận với công nghệ Cùng học các kỹ năng mang tính kỹ thuật với họcsinh hoặc nhờ học sinh giúp đỡ như một người cố vấn kỹ thuật là một vài cách đểvượt qua chướng ngại này

4 Các hình thức của dạy học theo dự án.

- Phân loại dự án

Các loại dự án học tập có thể phân chia theo nội dung, theo thời gian thựchiện hoặc theo hình thức tham gia:

- Phân loại theo nội dung:

+ Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

11

11

+ Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau Ví dụ:

dự án cải tạo hồ bơi của trường (Môn Toán -Lí -Mỹ thuật-Kĩ thuật )

+ Dự án ngoài môn học: Là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vào cácmôn học, ví dụ dự án chuẩn bị cho các lễ hội trong trường, dự án tìm hiểu nănglượng Mặt trời, dự án quảng bá du lịch địa phương

- Phân loại theo sự tham gia của người học: dự án cho nhóm học sinh, dự án

cá nhân Dự án dành cho nhóm học sinh là hình thức dự án dạy học chủ yếu Trongtrường phổ thông còn có dự án toàn trường, dự án dành cho một khối lớp, dự áncho một lớp học

- Phân loại theo quỹ thời gian: K.Frey đề nghị cách phân chia như sau: + Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học

+ Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một số ngày (“Ngày dự án”),nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

+ Dự án lớn: dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (hay

40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (“Tuần dự án”)

5 Các bước tiến hành.

Qui trình tổ chức dạy học theo dự án

Giai đoạn 1: Chuẩn bị

Bước 1 Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo dự án đạt hiệu quả

- Lựa chọn nội dung học tập: Nội dung học theo dự án có thể được thực hiệntrong phạm vi một môn học hoặc liên môn Từ đó, xác định chủ đề lớn cho họcsinh nghiên cứu

- Phân bổ thời gian học tập: Giáo viên cần quyết định thời gian học sinh thựchiện dự án nằm trong phân phối chương trình chính khóa hoặc hoạt động ngoài giờlên lớp, hoạt động ngoại khóa

- Thời lượng: Thời lượng học theo dự án tùy thuộc vào quy mô và nội dung

dự án (xem mục các loại dự án)

- Tài liệu: Giáo viên cần xem xét đến các nguồn tài liệu học sinh có thể tiếpcận để học theo dự án như tư liệu sẵn có (giáo viên có thể cung cấp cho các em),hay các em phải tìm kiếm trong thư viện, trên internet, Ngoài ra cũng cần tínhđến khả năng hỗ trợ của các cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, ở cộngđồng

Các công cụ hỗ trợ khác: Giáo viên cần xem xét đến sự hỗ trợ của công nghệthông tin hiện đại (nếu có) như: Các phần mềm Microsoft Office (Word, Excel,Powerpoint), máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim, các công cụ trên internet, 12

12

Bước 2 Thiết kế kế hoạch bài học theo dự án.

- Thiết kế mục tiêu: Các chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình môn

họcvà những kỹ năng tư duy bậc cao mong muốn đạt được là căn cứ để thiết kếcho những mục tiêu cụ thể của bài học theo dự án

- Thiết kế bộ câu hỏi khung: Theo các tác giả Wiggins, G & McTighe, J.

(2001) bộ câu hỏi khung sẽ giúp cho các dự án tập trung vào những hoạt động dạyhọc trọng tâm Học sinh được giới thiệu về dự án thông qua các câu hỏi gợi mởnhững ý tưởng lớn, xuyên suốt và có tính liên môn Học sinh sẽ buộc phải tư duysâu hơn về các vấn đề nội dung của môn học theo các chuẩn và mục tiêu

Giáo viên xây dựng bộ câu hỏi định hướng để hướng dẫn dự án và giúp họcsinh tập trung vào những ý tưởng quan trọng và những mấu chốt của bài học Bộcâu hỏi định hướng là bộ câu hỏi xuyên suốt các dự án, phát triển tư duy ở các cấp

độ Bộ câu hỏi định hướng giúp dự án tạo ra sự cân bằng giữa việc thấu hiểu nộidung và việc khám phá những ý tưởng hấp dẫn khiến việc học trở nên phù hợp vớihọc sinh, định hướng cho học sinh đạt được mục tiêu của dự án, tạo hứng thú kíchthích để học sinh đạt được những kỹ năng tự tổ chức chiếm lĩnh tri thức, tư duy ởmức độ cao như so sánh, tổng hợp,làm việc nhóm, ứng dụng kiến thức vào thực tế

để đánh giá và tự đánh giá Bộ câu hỏi định hướng bao gồm các câu hỏi khái quát,câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung hướng dẫn việc tiếp thu bài học

- Lập kế hoạch đánh giá: Trong dạy học dự án, các chuẩn được sử dụngnhằm giúp cho việc thiết kế dự án, việc đánh giá được lên kế hoạch trước và xuyênsuốt trong bài học, các bài kiểm tra chỉ là một trong nhiều loại đánh giá Việc thựchiện nhiệm vụ, các phiếu tự đánh giá, bảng kiểm mục và các bài kiểm tra được coinhư các công cụ để đánh giá Để triển khai thành công dạy học dự án, việc đánhgiá nên tập trung vào những câu hỏi cụ thểnhư: học sinh hướng đến các mục tiêuhọc tập như thế nào? Học sinh sử dụng những kĩ năng tư duy nào? Liệu học sinh

có nâng cao được khả năng tự quản lý, tư duy sâu để học tốt hơn hay không?

- Thiết kế các hoạt động: Giáo viên cần xây dựng các tình huống, áp dụngcác kỹ thuật học tích cực để thiết kế các hoạt động nhằm cuốn hút học sinh tìmcách giải quyết vấn đề, thực hiện các nhiệm vụ học tập khác nhau để trả lời các câuhỏi khung, liên hệ được với cuộc sống bên ngoài lớp học và giải quyết một số vấn

đề của cuộc sống thực

Giai đoạn 2 Tổ chức cho học sinh học theo dự án

Quá trình tổ chức dạy học theo dự án được tiến hành theo 6 bước sau đây: Bước 1 Lựa chọn chủ đề dự án: Giáo viên tạo điều kiện để học sinh đề xuấtchủ đề, xác định mục tiêu dự án

Chủ đề khởi đầu bằng một ý tưởng có liên quan đến nội dung học tập của13

13

một môn học hoặc liên môn gắn với thực tiễn mà học sinh quan tâm/yêu thích.

Xây dựng tiểu chủ đề và xác định các vấn đề nghiên cứu cụ thể: Giáo viênhướng dẫn học sinh làm việc theo nhóm sử dụng kỹ thuật động não để xác định cáctiểu chủ đề từ ý tưởng/chủ đề lớn ban đầu Trên cơ sở đó, các nhóm sẽ xây dựngcác vấn đề nghiên cứu cụ thể

Bước 2 Lập kế hoạch: Học sinh lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ

Trong giai đoạn này, học sinh với sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đềcương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạchcần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí,phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

Trong giai đoạn này, để thuận lợi khi xây dựng ý tưởng mới xung quanh chủ

đề đã lựa chọn cũng có thể sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi có các từ hỏi như Ai? Cáigì? Ởđâu? Khi nào? Như thế nào? Tại sao? Trong số các câu hỏi này, câu hỏi Tạisao và Như thế nào là quan trọng nhất

Hoạt động lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập nhằm giúp cho các thành viêntrong nhóm biết được ai sẽl àm nhiệm vụ gì và thời hạn hoàn thành Đây là hoạtđộng hợp tác giữa các thành viên, đòi hỏi mỗi thành viên phải ý thức phối hợp vớinhau, hỗ trợ cho nhau để hoàn thành dự án

Bước 3: Thu thập thông tin: Học sinh tìm cách thu thập thông tin từ nhiềunguồn khác nhau như: quan sát, phỏng vấn nhân chứng, mạng Internet, thư viện,bảo tàng, sách, phim ảnh,

Bước 4 Xử lí thông tin: Học sinh làm việc theo kế hoạch đã xây dựng vàtham vấn giáo viên hướng dẫn nhằm đảm bảo dự án đi đúng hướng

Trong bước này học sinh xử lí các tài liệu thu thập được

- Phân tích và giải thích các kết luận: Sau khi thu thập dữ liệu, cần tiến hànhphân tích để có dữ liệu có ích và có ý nghĩa Các kết luận rút ra sau khi phân tíchđầy đủ các dữ liệu là minh chứng cho các phát hiện của dự án Một số cách phântích dữ liệu tiêu biểu là: Lập bảng, biểu đồ; tổng hợp thông tin; so sánh và đốichiếu

- Tổng hợp thông tin: Trong quá trình tìm hiểu, học sinh đã thu thập mộtlượng lớn dữ liệu/ thông tin Các dữ liệu thô này cần được tổng hợp lại để chỉ đưavào báo cáo các kết luận có liên quan và đã được phân tích Kỹ năng tổng hợp rấtquan trọng đối với hoạt động tìm hiểu và tổng hợp kết quả của dự án

- Xây dựng sản phẩm của dự án: Sau khi thu thập được các thông tin quahoạt động tìm kiếm, điều tra, phỏng vấn và phân tích, học sinh có thể tập hợp lạithành một sản phẩm của dự án Các dạng sản phẩm dự án có thể là: bài trình bàybằng Powerpoint; báo cáo văn bản; phim; tiểu phẩm; mô hình

14

14

Học sinh có thể lựa chọn bất cứ dạng sản phẩm nào để thể hiện kết quả dự

Bước 6 Đánh giá sản phẩm dự án: Giáo viên và học sinh đánh giá kết quả vàquá trình Rút ra kinh nghiệm

Việc đánh giá dự án cần phải trả lời các câu hỏi:

- Dự án vừa thực hiện có cho phép một sự học tập tích cực hay không?

- Mục đích học tập đạt được hay chưa?

- Liệu sản phẩm của dự án có dùng được hay không?

- Những thiếu sót gì đã bỏ qua?

- Trong tương lai dự án có thể thực hiện khác được không?

- Hướng phát triển tiếp theo của dự án là gì?

Ngoài ra còn cần xem xét đánh giá các yếu tố khác trong quá trình thực hiện

dự án như cảm giác thoải mái của học sinh trong quá trình làm việc theo nhóm –thời gian thực hiện dự án - các vấn đề gặp phải và sự hỗ trợ, Từ đó rút ra nhữngkinh nghiệm cho việc phát triển dự án hoặc thực hiện các dự án tiếp theo khác

Có những phương pháp đánh giá khác nhau như: trao đổi bằng thư, đánh giátoàn lớp, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá, học sinh nêu câu hỏi, đánh giá cácnhóm

Sau đây là bảng tóm tắt các bước tổ chức dạy học dự án nói trên:

• Thiết kế dự án: xác định

• Làm việc nhóm để lựa chọnchủ đề dự án

• Xây dựng kế hoạch dự án:xác định những công việc cầnlàm, thời gian dự kiến, vật liệu,15

15

• Thiết kế các nhiệm vụcho HS : làm thế nào để

HS thực hiện xong thì bộcâu hỏi được giải quyết vàcác mục tiêu đồng thờicũng đạt được

• Chuẩn bị các tài liệu hỗtrợ GV và HS cũng nhưcác điều kiện thực hiện dự

án trong thực tế

kinh phí, phương pháp tiếnhành và phân công công v iệctrong nhóm

• Chuẩn bị các nguồn thôngtin đáng tin cậy để chuẩn bịthực hiện dự án

• Cùng GV thống nhất cáctiêu chí đánh giá dự án

• Liên hệ các cơ sở, kháchmời cần thiết cho HS

• Chuẩn bị cơ sở vật chất,tạo điều kiện thuận lợi chocác em thực hiện dự án

• Bước đầu thông qua sảnphẩm cuối của các nhóm

HS

• Phân công nhiệm vụ cácthành viên trong nhóm thựchiện dự án theo đúng kế hoạch

• Tiến hành thu thập, xử lýthông tin thu được

• Xây dựng sản phẩm hoặcbản báo cáo

• Liên hệ, tìm nguồn giúp đỡkhi cần

• Thường xuyên phản hồi,thông báo thông tin cho GV vàcác nhóm khác

• Theo dõi, đánh giá sản

• Chuẩn bị tiến hành giớithiệu sản phẩm

• Tiến hành giới thiệu sản16

16

• Đánh giá sản phẩm dự áncủa các nhóm khác theo tiêu chí

đã đưa ra

Việc phân chia các bước dạy học theo dự án trên đây chỉ mang tính chấttương đối Trong thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểmtra, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với nhữngdạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ

- Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội;

- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học;

- Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm;

- Phát triển khả năng sáng tạo;

- Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp;

- Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn;

- Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc;

- Phát triển năng lực đánh giá của học sinh (tự đánh giá và đánh giá đồngđẳng)

- Rất phù hợp với xu hướng đa dạng hóa hình thức đánh giá trong đổi mớikiểm tra đánh giá hiện nay, phù hợp với chương trình giáo dục THPT mới 2018

- DHDA đòi hỏi nhiều thời gian Vì vậy DHDA không thay thế cho PPthuyết trình và luyện tập, mà là hình thức dạy học bổ sung cần thiết cho các PPDHtruyền thống

- DHDA đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp

- DHDA đòi hỏi giáo viên nhiệt tình, chịu khó đầu tư thời gian để thiết kế dự

án, năng động, có trình độ chuyên môn, trình độ sử dụng công nghệ thông tin vànghiệp vụ nhất định

7 Các năng lực được hình thành trong dạy học dự án.

- Làm việc nhóm: Học sinh làm việc hợp tác trong nhóm nhỏ để thể hiện hếtkhả năng thích nghi, chủ động và tinh thần trách nhiệm trong công việc

- Phân tích, đánh giá: Sử dụng thiết bị viễn thông một cách hiệu quả để ghichép thông tin nghiên cứu và tổng hợp thông tin để viết rõ ràng, đánh giá thông tin

từ xa, giao tiếp với người khác trong việc hỗ trợ học tập trực tiếp, độc lập và theođuổi các sở thích cá nhân

- Sử dụng một số công cụ hỗ trợ từ công nghệ thông tin: Các kĩ năng soạnthảo văn bản, thiết kế ấn phẩm, poster, lược đồ điện tử, làm video clip, cẩm nang,

tổ chức triển lãm…

- Khai thác bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh…

- Sự sáng tạo và cải tiến của học sinh sẽ được phát huy tối đa vì thông qua

dự án cho phép các em thực hiện những ý tưởng sáng tạo để tạo nên đóng góp đáng

kể và có ích cho lĩnh vực có sự cải tiến

8 Những lưu ý khi tổ chức dạy học theo dự án.

Khi tổ chức dạy học theo dự án giáo viên cần lưu ý một số điểm sau đây:

- Phải xác định đúng chủ đề: Vì nếu không xác định đúng chủ đề thì nội

dung của dự án tiến triển theo 2 hướng bất lợi: Một là không có nhiệm vụ nghiêncứu vì chủ đề quá đơn giản, hai là nhiệm vụ quá khó vượt khả năng và điều kiệncho phép – nghĩa là nhiệm vụ dự án cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình

độ và khả năng của học sinh HS được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phùhợp với khả năng và hứng thú cá nhân

- Đòi hỏi giáo viên phải có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, tích

cực, yêu nghề Đặc biệt là năng lực tổ chức và quản lý học sinh trong hoạt động,

nhất là hoạt động nhóm

- Giáo viên phải quan tâm đến nguồn tư liệu tham khảo của chủ đề dự án,trang thiết bị cần thiết và địa điểm phù hợp cho hoạt động của giáo viên và họcsinh

18

18

- Các dự án học tập cần góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thựctiễn đời sống, xã hội; có sự kết hợp giữa nghiên cứu lí thuyết và vận dụng lí thuyếtvào hoạt động thực tiễn, thực hành.

- Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn họckhác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp

- Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộngtác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm

- Sản phẩm của dự án không giới hạn trong những thu hoạch lý thuyết; sảnphẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu

- Dạy học dự án không phù hợp với các bài học đòi hỏi sự trình bày chínhxác, chặt chẽ và hệ thống

-Việc thực hiện dự án ít nhiều liên quan đến kinh phí (in ấn, chi phí trongquá trình thu thập tài liệu ) vì vậy giáo viên phải thường xuyên bám sát, điềuchỉnh tránh lãng phí, không cần thiết

- Không phải nội dung nào, bài học nào cũng áp dụng được phương phápdạy học theo dự án Nội dung dạy học trong dự án dạy học phải mang tính tổnghợp hoặc liên môn Vấn đề phải hấp dẫn, sát với thực tiễn để thiết kế được nhiềuhoạt động

Tóm lại, dạy học dự án là hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quanđiểm dạy học hiện đại như: Định hướng người học, định hướng hành động, dạyhọc giải quyết vấn đề và quan điểm dạy học tích hợp Bên cạnh đó, dạy học dự ángóp phần gắn lí thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội,tham gia vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lựcgiải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làmviệc của người học

II – CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Thực trạng dạy và học Địa Lí theo phương pháp dự án ở trường THPT hiện nay.

1.1 Về phía giáo viên:

Môn Địa lí trong nhà trường phổ thông giúp học sinh có được những hiểubiết cơ bản, hệ thống về Trái Đất - môi trường sống của con người, về thiên nhiên

và những hoạt động kinh tế của con người trên phạm vi quốc gia, khu vực và thếgiới; rèn luyện cho học sinh những kĩ năng hành động, ứng xử thích hợp với môitrường tự nhiên, xã hội Đó là một phần của học vấn phổ thông cần thiết cho mỗingười lao động trong xã hội hiện đại, trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước.Vì vậy giáo viên cần phải thay đổi phương pháp dạy học nhằm phát huy19

19

năng lực, kĩ năng của mỗi một học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu chất lượng lao độnghiện nay.

Trong những năm học vừa qua, đông đảo giáo viên có nhận thức đúng đắn

về đổi mới phương pháp dạy học Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết và cómong muốn thực hiện đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá.Đối với môn Địa lí nói riêng và các môn học khác ở các trường trung học phổthông việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lựchọc sinh đã và đang được quan tâm nhiều hơn Việc áp dụng những phương phápdạy học tích cực vào các tiết dạy học được sử dụng nhiều hơn và đã bước đầu cónhững kết quả khả quan Học sinh tỏ ra quan tâm, hứng thú hơn đối với môn học,kết quả học tập cao hơn Nhiều giáo viên đã thật sự đầu tư, nghiên cứu đổi mớiphương pháp dạy cũ, áp dụng các phương pháp dạy học theo dự án để kích thíchhứng thú học tập, phát triển các kĩ năng cần thiết cho học sinh

Tuy nhiên, hoạt động dạy học theo dự án ở trường trung học phổ thông chưađồng bộ và hiệu quả chưa cao như mong muốn Quá trình dạy học vẫn thiên vềtruyền thụ tri thức một chiều, nặng về truyền thụ kiến thức Số giáo viên thườngxuyên chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy học cũng như

sử dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo củahọc sinh còn chưa nhiều.Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tìnhhuống thực tiễn cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưathực sự được chú trọng Việc ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng các phươngtiện, thiết bị dạy học chưa được thực hiện rộng rãi

Tôi đã tiến hành khảo sát việc sử dụng các phương pháp dạy học theo dự áncủa giáo viên vào giảng dạy ở 3 trường Trung học phổ thông thuộc địa bàn huyện

Quỳnh Lưu, tổng số 12 giáo viên ( xem Phụ lục 1) Tôi đã thu được kết quả như

sau:

20

20

Bảng 1: Thống kê các phương pháp dạy học được giáo viên sử dụng trong giảng dạy bộ môn Địa lí ở một số trường trung học phổ thông tại huyện

Thỉnh thoảng sử dụng

Tỉ lệ (%)

Số lượng (người)

Tỉ lệ (%)

Số lượng (người)

Tỉ lệ (%)

Số lượng (người)

Tỉ lệ (%)

Nguyên nhân thứ nhất là do để chuẩn bị một tiết dạy theo phương pháp tíchcực như phương pháp dự án cần rất nhiều thời gian, soạn bài chi tiết, tỉ mỉ

21

21

Nguyên nhân thứ 2 là do chương trình hiện hành được thiết kế theo kiểu

"xoáy ốc" nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn học, có những nội dung kiến thứcđược chia ra các mức độ khác nhau để học ở các cấp học khác nhau (nhưng khôngthực sự hợp lý và cần thiết); việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theođịnh hướng nội dung, nặng về lập luận, suy luận, diễn giải hình thành kiến thức;cùng một chủ đề/vấn đề nhưng kiến thức lại được chia ra thành nhiều bài/tiết đểdạy học trong 45 phút không phù hợp với phương pháp dạy học tích cực; có nhữngnội dung kiến thức được đưa vào nhiều môn học; hình thức dạy học chủ yếu trênlớp theo từng bài/tiết nhằm "truyền tải" hết những gì được viết trong sách giáokhoa, chủ yếu là "hình thành kiến thức", ít thực hành, vận dụng kiến thức

Nguyên nhân thứ 3 là do hiện nay học sinh lớp 12 thi tốt nghiệp theo hìnhthức trắc nghiệm Hình thức thi này chưa phù hợp nhiều cho việc áp dụng nhiềuphương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là ở phương pháp dạy học theo dự án cũngnhư chưa tạo điều kiện phát huy hết năng lực của học sinh

Nguyên nhân thứ 4 là do áp lực kinh tế trong cuộc sống hiện nay phần nàoảnh hưởng đến việc dành nhiều thời gian cho đầu tư phương pháp dạy học, sốlượng hồ sơ còn nhiều cũng ảnh hưởng đến việc đầu tư cho giáo án

1.2 Về phía học sinh:

Bên cạnh đó, thực trạng học tập của học sinh đối với bộ môn Địa lí hiện naycũng khiến cho việc áp dụng các phương pháp dạy học mới gặp nhiều khó khăn

Đa số các em còn lúng túng với dạng bài tập “mở” khi đọc hiểu để trả lời câu hỏi

hoặc vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tiễn Học sinh chủ yếu dựavào kiến thức trong sách giáo khoa, chưa biết cách sử dụng các kiến thức thực tiễn

và liên môn trong giải quyết các bài tập và làm bài kiểm tra Đặc biệt một số emcho rằng đó là môn học của khối C hoặc coi đó là môn phụ không cần học nhiều,nên dẫn tới tâm lí không hứng thú, không quan tâm chú trọng những tiết học này

Vì vậy trước khi thực hiện dự án, chúng tôi đã tiến hành khảo sát học sinhcác lớp 11 ở 3 trường THPT trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu để tìm hiểu mongmuốn của các em khi tham gia các hoạt động học tập trong các giờ học Địa lí vớicâu hỏi như sau: “Em có mong muốn trong một giờ học Địa lí sẽ được tham giavào những hoạt động học tập nào nhiều? Chúng tôi đã thu được kết quả trong số

487 học sinh được khảo sát thì có đến 257 em thích được tham gia hoạt động nhóm(chiếm 61,1%), có 84 em thích được thảo luận vấn đề (32,7%), chỉ có 15 em(chiếm 5,8%) thích lên lớp nghe giảng lí thuyết và 1 em (0,4%) thích tự nghiên cứubài học (xem Phụ lục 1) Như vậy hầu hết học sinh đều có mong muốn được hiểu,được bày tỏ ý kiến của bản thân đối với vấn đề tiếp nhận kiến thức mới, mongmuốn được vận dụng hiểu biết của bản thân để giải quyết các vấn đề trong thực tế

Với sự phát triển của cách mạng 4.0 hiện nay, đa số học sinh biết sử dụng

22

22

điện thoại, zalo, facebook, mersinger , một bộ phận các em (không phải chỉ họcsinh khá, giỏi mà cả học sinh trung bình và yếu) còn biết lập trang wet, biết làmvideo, lồng tiếng video, có em còn biết làm nhiều ấn phẩm học tập như sách, tờ rơiquảng bá, có em có năng khiếu dẫn chương trình, năng khiếu lãnh đạo nhóm Quathực tế dạy học hướng dẫn thiết lập bản đồ tư duy trong một tiết dạy bài EU (thựchiện 8/12 lớp) tôi phát hiện ra nhiều em có năng khiếu hội họa, trí thông minh vậnđộng trong khi đó với dạy học truyền thống các năng lực học tập này của các emkhông được sử dụng và phát huy.

Đứng trước thực trạng đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từphương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vậndụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thờiphải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểmtra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề gắn với thực tiễn Theo

đó, phương pháp dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực hiệnnay, có tác dụng rất lớn trong việc gắn bài học với thực tiễn, giúp học sinh hìnhthành những kĩ năng giải quyết tình huống trong thực tiễn hiệu quả

2 Nguyên nhân dẫn đến những hạn chế khi tổ chức hoạt động dạy học

dự án trong môn Địa Lí ở trường THPT hiện nay.

- Về cơ sở vật chất: nhà trường chưa có phòng học dành riêng cho bộ môn,

đa số các phòng học sắp xếp bàn ghế theo truyền thống (hai dãy hàng ngang), chưaphù hợp cho dạy học dự án, số lớp học có máy chiếu còn ít nên việc thực hiện dạyhọc dự án còn khó khăn

- Học sinh ít khi được học theo dự án nên cách tổ chức thực hiện nhiệm vụcòn nhiều bất cập, chưa có kinh nghiệm làm việc nhóm nên đòi hỏi gv phải theosát để định hướng

- Dạy học dự án đòi hỏi nhiều thời gian công sức đầu tư của giáo viên, việcthực hiện ít nhiều liên quan đến kinh phí

- Thời gian để tổ chức buổi triển lãm dạy học dự án khó bố trí vì đa số cácbuổi sáng HS đều học 5 tiết

- Chương trình giáo dục phổ thông cũ chia ra nhiều bài, nhiều tiết nhỏ chưaphù hợp cho dạy học dự án

23

23

3 Một số giải pháp tổ chức có hiệu quả dạy học dự án trong môn Địa Lí.

- Cần lên kế hoạch sớm, tỉ mỉ, chi tiết, dành thời gian rộng cho HS thựchiện nhiệm vụ dự án để không ảnh hưởng nhiều đến môn học khác và HS có thờigian đầu tư nhiều cho sản phẩm Cần tiến hành song song việc thực hiện dự án trênlớp (trong giờ Địa lý, sinh hoạt 15’) và ở nhà

- Tiết kiệm kinh phí: Việc thực hiện dự án ít nhiều liên quan đến kinh phí(vật liệu, in ấn…) GV cần hướng dẫn HS tận dụng các phế liệu, luôn bám sát,điều chỉnh cách in ấn của HS trong thực hiện dự án nhằm giảm chi phí, tránh lãngphí không cần thiết

- Hướng dẫn HS chọn đúng bạn có khả năng làm trưởng nhóm, tập huấnqua cho nhóm trưởng, hướng dẫn nhóm trưởng lập kế hoạch khoa học trước khithực hiện

- Lựa chọn dự án hấp dẫn, giao nhiệm vụ dự án phù hợp với năng lực họcsinh

- Lập trang nhóm và đưa đầy đủ các nội dung, nhiệm vụ dự án, các mẫukhảo sát, tài liệu tham khảo, hay lập địa chỉ trang web để khảo sát online ngay từtrước khi giới thiệu dự án hay bắt đầu dự án.Thiết lập và hướng dẫn HS sử dụng

công cụ “google form, google meet”… trong thực hiện dự án.

III – THỰC NGHIỆM: DẠY HỌC DỰ ÁN BÀI 9 NHẬT BẢN ( ĐỊA LÍ LỚP 11 – BAN CƠ BẢN) THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH.

Lớp thực hiện 11A1, A2, A3

Địa chỉ: Sơn Hải – Quỳnh Lưu

Tiêu đề bài dạy Dự án có thể sử dụng khi dạy bài 9 Nhật Bản

Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và tình hình phát triển kinh tế24

24

Tiết 2: Các ngành kinh tế và các vùng kinh tế.

Tiết 3: Phân tích hoạt động kinh tế đối ngoại của NhậtBản

Tên dự án:

“Nhật Bản - VÙNG ĐẤT CỦA NHỮNG GIẤC MƠ”

BÀI 9: NƯỚC NHẬT BẢN

1.2 Mục tiêu dạy học

Việc xác định mục tiêu dự án có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện

dự án Cụ thể, cần xác định mục tiêu dự án từ chuẩn kiến thức bài học và các kĩnăng cơ bản, những kĩ năng tư duy bậc cao và những năng lực phẩm chất mà bàihọc hướng tới

Sau khi học xong bài này, học sinh sẽ tạo ra những sản phẩm là các lược đồđiện tử, sơ đồ tư duy, quyển cẩm nang du lịch, bài nghiên cứu, video clip, tổ chứctriển lãm …theo yêu cầu của giáo viên, có vận dụng kiến thức môn học khác nhau

để giải quyết dự án cho nhóm mình, vì thế học sinh cần nắm:

Mục tiêu bài dạy/dự án.

a Kiến thức:

- Xác định được vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ NB từ khi thành lập đến nay

- Phân tích được ảnh hưởng của vị trí địa lí, đặc điểm tự nhiên và tài nguyênthiên nhiên đến phát triển kinh tế - xã hội

- Phân tích được tác động của các đặc điểm dân cư, xã hội tới phát triển kinh

tế

-xã hội

- Giải thích được tình hình phát triển kinh tế NB qua các giai đoạn; trình bàyđược sự phát triển, phân bố các ngành kinh tế; so sánh được các vùng kinh tế theonhững đặc điểm nổi bật

- Viết được báo cáo truyền đạt những nét nổi bật về hoạt động kinh tế đốingoại

- Biết vận dụng kiến thức những môn học khác nhau như: Địa lí, lịch sử, tinhọc… để giải quyết những vấn đề dự án đặt ra và tổng hợp những kiến thức đó mộtcách khoa học

b Kỹ năng:

- Đọc được bản đồ, rút ra được nhận xét; phân tích được số liệu, tư liệu

- Khai thác, chọn lọc được các tư liệu từ các nguồn khác nhau về địa lí NhậtBản

25

25

- Vẽ được biểu đồ, nhận xét.

- Sự sáng tạo và cải tiến của học sinh sẽ được phát huy tối đa vì thông qua

dự án cho phép các em thực hiện những ý tưởng sáng tạo để tạo nên đóng góp đáng

kể và có ích cho lĩnh vực có sự cải tiến

- Sử dụng thiết bị viễn thông một cách hiệu quả để ghi chép thông tin nghiêncứu và tổng hợp thông tin để viết rõ ràng, đánh giá thông tin từ xa, giao tiếp vớingười khác trong việc hỗ trợ học tập trực tiếp, độc lập và theo đuổi các sở thích cánhân Xây dựng được video phù hợp với nội dung dự án, viết sách, tạp chí hay làm

- Định hướng nghề nghiệp và khả năng tiếp cận với những kiến thức nghềnghiệp mà các em yêu thích

- Liên hệ kiến thức được học vào thực tế, biến kiến thức trên sách vở vàoứng dụng thực tế, mang lại lợi ích cho xã hội

- Có trách nhiệm công dân với tình hình phát triển kinh tế đất nước

e Năng lực:

- Năng lực chung gồm:

+ Năng lực tự chủ và tự học: được hình thành và phát triển thông qua họctập dự án NB như thu thập thông tin và trình bày báo cáo địa lí; khảo sát, điều trathực tế địa phương, vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề thực tế,

+ Năng lực giao tiếp và hợp tác: được hình thành và phát triển thông quacác hoạt động nhóm khi thực hiện nội dung dự án NB (học sinh thảo luận khi hoạtđộng nhóm để đi đến thống nhất ý kiến, ý tưởng về nội dung )

+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: trong quá trình tham gia hoạtđộng dự án, HS phát hiện được các khó khăn xảy ra, đề xuất được các giải phápgiải quyết vấn đề, thử nghiệm và tìm ra được giải pháp tối ưu nhất

26

26

- Năng lực chuyên biệt thuộc bộ môn Địa:

+ Năng lực nhận thức khoa học địa lí Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnhthổ; Sử dụng bản đồ, tranh ảnh; sử dụng số liệu thống kê, năng lực khảo sát thựctế

+ Năng lực tìm hiểu địa lí: Sử dụng được các công cụ của Địa lí học, tổ chứcđược học tập ở thực địa, khai thác được Internet phục vụ môn học

+ Năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Cập nhật được thông tin vàliên hệ thực tế, thực hiện được chủ đề học tập khám phá từ thực tiễn, vận dụng trithức địa lí vào giải quyết một số vấn đề thực tiễn

1.3 Đối tượng dạy học của dự án

- Chọn học sinh khối 11 ở 3 lớp 11A1, 11A2, 11A3 tổng sĩ số là 129 em.Trong đó 11A1, 11A3 là hai lớp học có khả năng nắm bắt thông tin dự án nhanh, ýthức học tập cao, nhiều em biết ứng dụng công nghệ thông tin và đặc biệt là rấtyêu thích bộ môn Địa lí, với lớp 11A2 lực học học sinh trung bình nhưng nhiều

em có năng khiếu công nghệ thông tin, hội họa, cần được phát huy

- Tuy nhiên, đây là ba lớp học thực nghiệm lần đâu tiên, vì thế trước khi dạyhọc dự án giáo viên cần phải tiến hành những công việc sau:

+ Phát phiếu điều tra khảo sát năng lực của học sinh trước khi tiến hành dạyhọc dự án Sau đó xem xét kết quả trả lời của học sinh để tiến hành dự án mộtcách tốt nhất

+ Hướng dẫn học sinh về một số phần mềm cần thiết để học sinh tạo đượcsản phẩm

+ Bộ câu hỏi định hướng, gợi mở theo chủ đề dự án mà học sinh đang tiếnhành làm…

1.4 Ý nghĩa của dự án

a Đối với thực tiễn dạy học

- Dự án này có ý nghĩa sâu sắc đến thực tiễn dạy học ở trường THPT, giúphọc sinh làm việc nhóm tốt hơn và thích thú hơn trong việc học tập bộ môn:

+ Với việc làm dự án các thành viên trong nhóm đều phải làm việc tự giác,trách nhiệm… từ đó rèn luyện cho các em kĩ năng làm việc nhóm, hợp tác giữa cácthành viên trong nhóm

+ Vấn đề giáo viên đưa ra phải lôi cuốn, thu hút, khơi gợi trí tò mò của họcsinh

- Dự án này có ý nghĩa với việc rèn luyện kỹ năng mềm và giúp học sinhlàm trung tâm trong việc học mà không có sự áp đặt ở giáo viên

27

27

+ Học sinh tự trình bày sản phẩm của nhóm Việc trình bày những sản phẩm,giúp học sinh rèn luyện kĩ năng giao tiếp: học sinh diễn đạt những suy nghĩ, ýtưởng của mình qua hình thức nói, qua đó học sinh tự tin hơn khi đứng trước đámđông

+ Lấy học sinh làm trung tâm trong lớp học là bước rèn luyện cho các emhình thành năng lực tự học, sáng tạo, hợp tác, giải quyết vấn đề, tự quản lí, cónhững kĩ năng làm việc, kĩ năng tư duy ban đầu để thực hiện những dự án học tập

do giáo viên giao, đồng thời giúp ích cho tương lai của các em

b Ý nghĩa đối với đời sống xã hội:

- Học sinh biết vận dụng kiến thức đã học ở nhiều môn học để giải quyếtnhững vấn đề có thực trong cuộc sống, phát họa nên bức tranh toàn cảnh về “Nhật

Bản - Vùng đất của những giấc mơ” Qua đó, các em có ý thức tiếp thu những

thành tựu của khoa học thế giới vào công cuộc xây dựng đất nước ta hiện nay

- Thông qua dự án, học sinh trải nghiệm những điều thú vị, giúp các em nhìnnhận sâu sắc hơn về bài học cũng như biết được tiềm năng, thực trạng các ngànhkinh tế, vấn đề ngoại giao, nêu nguyên nhân, một số vấn đề về kinh tế - xã hội còntồn tại ở NB và cùng tìm những hướng giải quyết cho các vấn đề liên quan đếnngành nghề của mình Từ đó có ý thức xây dựng và bảo vệ quê hương

1.5 Thiết bị dạy học và học liệu

- Để hoàn thành dự án này, cần phải có những thiết bị cần thiết bổ trợ, dưới đây làmột số thiết bị cần dùng có đánh (X vào ô vuông) trong dự án này:

Thiết bị và nguồn tài liệu tham khảo

Công nghệ - Phần cứng (Đánh dấu vào những thiết bị cần thiết)

Đầu máy VCRMáy quay phimThiết bị hội thảo Video Thiết bị khác

Công nghệ - Phần mềm (Đánh dấu vào những phần mềm cần thiết)

28

28

Đa phương tiện

Dự án NB gồm tổng hợp các hoạt động dự án đa dạng và định hướng giáo dụcphát huy đa dạng năng lực của học sinh Dự án được xây dựng và thực hiện trong 4tuần, với các hoạt dộng xây dựng mô hình, thiết kế các loại sản phẩm, báo cáo, triểnlãm

Trong dự án này, học sinh sẽ đóng vai làm các ngành nghề khác nhau (thànhviên của Bộ Nông Nghiệp, Bộ Công Nghiệp, Bộ Thương Mại, Bộ Ngoại Giao, BộGiáo Dục ) phác họa nên bức tranh toàn cảnh NB về tiềm năng, thực trạng cácngành kinh tế, ngoại giao, nêu nguyên nhân, một số vấn đề về kinh tế, xã hội còntồn tại và cùng tìm những hướng giải quyết cho các vấn đề liên quan đến ngànhnghề của mình

Sản phẩm của các nhóm là các lược đồ điện tử, sơ đồ tư duy, quyển cẩm nang

du lịch, tạp chí, sách, bài nghiên cứu, video clip, mô hình NB tất cả được sử dụng

để tổ chức triển lãm… được trình bày tại phòng tổ chuyên môn và phòng học củahọc sinh trong buổi báo cáo dự án Các hình ảnh, sản phẩm của các nhóm còn đượcđăng tải trên trang facebook dự án: “NB - Vùng đất của những giấc mơ” tại địa chỉ:https: //web.facebook.com/vungdatcuanhunggiacmo để mọi người tham khảo

Quỹ thời gian Lĩnh vực bài dạy Phương tiện học tập

trong dự án

- 4 tuần cho học

sinh chuẩn bị

- 1 tiết giới thiệu dự

án, 2 tiết báo cáo

- Địa lí

- Một số kiến thức liênmôn: lịch sử

- Máy tính

- Máy chiếu

- Bộ câu hỏi định hướng

- Bộ câu hỏi khảo sát học sinh

29

29

- Các công cụ hỗ trợ dạy học dự ánnhư mạng Internet,…

Những kĩ năng cơ bản HS cần có trước khi thực hiện dự án

- Kỹ năng tự nghiên cứu, tóm tắt nội dung bài học trong SGK

- Làm việc nhóm

- Phân tích, đánh giá

- Các kĩ năng soạn thảo văn bản, thiết kế ấn phẩm, poster, lược đồ điện tử, làmvideo clip, cẩm nang, tổ chức triển lãm, dẫn chương trình…

- Khai thác bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh…

- Biết sử dụng một số công cụ hỗ trợ từ công nghệ thông tin

1.6.1 NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

- Nội dung 1: Tổng quan về NB: Tóm tắt được các đặc điểm nổi bật về tự nhiên,

dân cư, xã hội và ảnh hưởng của chúng đến phát triển kinh tế - xã hội

Khái quát kinh tế NB qua 4 giai đoạn từ khi thành lập đến nay, nguyên nhân, giảipháp Sản phẩm là mô hình NB, sơ đồ tư duy hay lược đồ điện tử, các tờ rơi (HS

có quyền chọn loại hình sản phẩm theo năng khiếu, sở thích của mình)

- Nội dung 2: Dân cư và giáo dục NB: Thực trạng dân cư NB (mức sống, kết cấu

dân số, đô thị hóa, phân bố dân cư, trình độ dân trí và đặc tính của dân cư NB ),một số nguyên nhân và hậu quả Giải pháp để phát triển dân số bền vững Sản phẩm

là một quyển sách hay một video clip nghiên cứu về dân cư và giáo dục NB ( HS

có thể lựa chọn sản phẩm làm sách hay thiết kế video clip tùy theo sở thích, năngkhiếu của mình)

- Nội dung 3: Kinh tế NB: các giai đoạn phát triển kinh tế NB, các ngành kinh tế

(Tiềm năng, thực trạng, nguyên nhân, những vấn đề đặt ra và giải pháp) Sản phẩm

là video clip

- Nội dung 4: Tìm hiểu về du lich và ẩm thực NB: Khái quát địa lí của NB, giới

thiệu một số danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, sản phẩm đặc trưng của một sốbang ở NB (Nông nghiệp, công nghiệp,…) Đôi nét về lễ hội, văn hóa ẩm thực, cáckhu vui chơi, mua sắm, các nhà hàng khách sạn nổi tiếng của quốc gia này Sảnphẩm là một quyển cẩm nang du lịch hay tạp chí du lich NB

- Nội dung 5: Hoạt động kinh tế đối ngoại NB: Những nhân tố tác động đến quan

hệ Việt – Nhật, tiến trình quan hệ ngoại giao Việt – Nhật Những kết quả đạt được

và triển vọng hợp tác giữa hai nước Sản phẩm là một bài nghiên cứu

- Nội dung 6: NB những điều lý thú: HS tự tìm hiểu thông tin, cập nhật thông tin

mới về những điểm nổi bật, đặc biệt, thú vị về NB Sản phẩm là đố vui về NB (cóthể làm sách đố vui nhỏ, các tờ rời đố vui nhỏ, quân bài đố vui NB )

30

30

Chú ý:

- Trong một nội dung gv có thể cho HS được lựa chọn sản phẩm thiết kế của mình

để phù hợp với năng khiếu sở thích của các em, từ đó tạo hứng thú cho HS khithực hiện dự án, đồng thời góp phần làm cho sản phẩm buổi triển lãm đa dạng hơn

- Tùy theo lượng nội dung nhiều hay ít để gv định hướng số HS trong mỗi nhómcho phù hợp

1.6.2 TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

a Bộ câu hỏi định hướng

Câu hỏi khái

Câu hỏi bài học - Vì sao NB trở thành một cường quốc lớn trên thế giới?

Câu

hỏi nội

dung

- Nhóm 1: Tổng quan về NB+ Đọc Bài 9 NB tiết 1, 2 trong SGK địa lý 11 tự tóm tắt nội dungbài học, sau đó xem hướng dẫn tóm tắt của gv và sửa lại (xemphụ lục 6)

+ Trình bày được các đặc điểm nổi bật về tự nhiên, dân cư

+ Phân tích được ảnh hưởng của chúng với phát triển kinh tế

-xã hội

+ 4 giai đoạn phát triển kinh tế từ khi thành lập đến nay

+ Các ngành kinh tế: đặc điểm nổi bật, nguyên nhân

- Nhóm 2: Dân cư và giáo dục NB:

+ Thực trạng dân cư NB (mức sống, kết cấu dân số, đô thị hóa,phân bố dân cư, trình độ dân trí và đặc tính của dân cư NB ),một số nguyên nhân và hậu quả

+ Giải pháp để phát triển dân số bền vững

31

31

- Nhóm 4: Tìm hiểu về du lich và ẩm thực NB:

+ Trình bày khái quát lịch sử và địa lí của NB

+ Giới thiệu một số danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử

+ Nêu sản phẩm đặc trưng của một số bang ở NB (Nông nghiệp,công nghiệp,…)

+ Đôi nét về lễ hội, văn hóa ẩm thực, các khu vui chơi, mua sắm,các nhà hàng khách sạn nổi tiếng của quốc gia này

- Nhóm 5: Hoạt động kinh tế đối ngoại NB:

+ Trình bày những nhân tố tác động đến quan hệ Việt – NB.+ Tiến trình bình thường hóa quan hệ ngoại giao Việt – NB.+ Nêu những kết quả đạt được trong quan hệ ngoại giao Việt –NB

+ Phân tích triển vọng hợp tác giữa hai nước Việt – NB

b Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

b.1 Chuẩn bị của giáo viên:

32

32

- Bộ câu hỏi định hướng (Câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung).

cả các mẫu phiếu, biên bản trên vào trong trang nhóm “Nhật bản vùng đất củanhứng giấc mơ” để HS tiện theo dõi và sử dụng)

- Thiết kế và gửi các em bài tập tự học cá nhân, yêu cầu các nhóm hoàn thành trongkhi thực hiện dự án

- Xem xét học sinh gặp phải những khó khăn nào, cần những yêu cầu nào, từ đó cóthể hỗ trợ học sinh tốt hơn trong quá trình làm việc

- Giáo viên thường xuyên kiểm tra sản phẩm cũng như các biên bản làm việc nhómhàng tuần để nắm tiến độ thực hiện dự án của các em

- Bảng khảo sát online kết quả học sinh nhận thức sau khi hoàn thành dự án

Sau dự án:

- GV tổng kết, đánh giá cho điểm dựa trên tất cả những theo dõi, ghi chép, chođiểm báo cáo, sản phẩm, ý thức, ngoài ra dự án cần dựa vào; phiếu ghi nhận thôngtin, biên bản nghiệm thu và thanh lý hợp đồng, nhật ký cá nhân, báo cáo tổng kết

* Bộ Tư liệu hỗ trợ HS thực hiện dự án

- Danh mục các tài liệu tham khảo:

+ Sách giáo khoa , Địa lý 11 và các sách báo viết về đất nước NB

+ Địa chỉ trang Web liên quan: https: //www.google.com.vn; https:

33

google dịch ra tiếng Việt.

- Liên kết chỉ dẫn về kĩ thuật

- Phiếu tự đánh giá về các sản phẩm thực hiện

* Hỗ trợ HS chia nhóm (kết hợp nội dung Điều chỉnh cho phù hợp đối tượng)

b2 Chuẩn bị của học sinh:

- Các loại bản đồ, hình ảnh, tài liệu thu thập được qua internet hoặc có trong thưviện

Tuần 1 Hoạt động 1: Khảo sát nhu cầu học sinh trước dự án

Thời lượng: 10 phút (trong tiết học thứ 1 của tuần 1)

- Học sinh trả lời phiếu khảo sát HS

trực tuyến về: Kiến thức (liên quantới NB), kỹ năng (CNTT, làm việcnhóm…), thái độ (tinh thần học tậpnhững điều hay từ bạn bè…)

- Phân tích và ghi chú kết quả khảo

sát, dự kiến cách chia nhóm

- Thể hiện những kiến thức, kỹnăng, thái độ một cách trungthực trên phiếu khảo sát

Hoạt động 2: Giới thiệu dự án + triển khai việc thực hiện dự án Thời lượng: 15 phút (Trong tiết học thứ 2 của tuần 1)

Giới thiệu sơ lược về dự án “NB vùng đất của những giấc mơ” và

Suy nghĩ về các tiểu chủ đề cóliên quan đến chủ đề dự án

34

34

cung cấp cho các em bộ câu hỏi địnhhướng.

- Chia nhóm, hướng dẫn HS chọn

nhóm trưởng, phân công công việc

- Thu thập thông tin cá nhân, thôngtin liên lạc, nhiệm vụ của từng thànhviên

- Đưa ra yêu cầu thực hiện sảnphẩm, phổ biến quy trình đánh giá,giới thiệu một số sản phẩm mẫu đểđịnh hướng nghiên cứu cho học sinh

- Thiết kế và gửi bài tập tự học chocác nhóm

- Cung cấp tư liệu hỗ trợ (sau khi HS

đã chọn sản phẩm), giới thiệu trangfacebook của dự án

- Yêu cầu 1 HS là cán bộ lớp thànhthạo công nghệ thông tin tạo trangnhóm trên facebook của lớp để liênlạc, trao đổi thông tin, thảo luận giữacác nhóm, và giao trách nhiệm quản

lý trang nhóm cho em đó GV hướngdẫn HS lập nội quy trang nhóm khi

sử dụng

Lưu ý: GV không cần phải tạo trangnhóm vì những việc HS làm được

gv để các em làm nhằm phát huynăng lực công nghệ thông tin của các

em, đồng thời rèn kỹ năng quản lý,

sử dụng trang nhóm facebook

- Đưa thông tin liên quan đến dự ánlên trang face

“NB - vùng đất của những giấc mơ” và bộ câu hỏi định

hướng

- Nghiên cứu kết quả khảo sátnăng khiếu, sở trường, sở thíchcủa các bạn trên trang khảo sát

HS của GV

- Thành lập nhóm, bầu nhómtrưởng, nhóm phó, thư ký…

- Đặt tên nhóm, tên chủ đề

- Lấy thông tin liên lạc với GV,các bạn trong nhóm (số điệnthoại, email, facebook)

- Lập zalo của nhóm, mersingercủa nhóm, nếu cần sử dụng

“google meet” để thảo luận,trao đổi nội dung dự án

- Thiết lập và triển khai nội quytrang nhóm facebook .trênmạng cho các bạn rõ

- Lắng nghe GV hướng dẫnhình thức tự đánh giá và nhậncác bảng biểu đánh giá

- Làm bài tập tự học GV đãđưa

- Thảo luận nhóm về Bộ câu hỏiđịnh hướng → chọn chủ đề vàhình thức thể hiện sản phẩmriêng của nhóm

Chú ý: các nhóm trưởng cầnquyết đoán chốt nhanh hìnhthức thể hiện sản phẩm củanhóm

- Nghiên cứu các tư liệu hỗ trợ

→ phác thảo những công việc

sẽ tiến hành trong dự án

Tuần 2 Hoạt động 3: Tiến hành thực hiện dự án

Thời lượng: Linh hoạt

- Hướng dẫn HS lập kế hoạch thực - Nhóm trưởng lập một bảng35

35

hiện dự án.

- GV hướng dẫn HS thu thập vàchọn lọc tài liệu

- Hướng dẫn các nhóm làm bài trìnhchiếu đa phương tiện, clip ảnh, cẩmnang du lịch, sách, tạp chí, gameshow, mô hình NB (xem ở phụ lục),các kỹ năng nghiên cứu

-Theo dõi mức độ tiếp thu của nhóm

Hội ý với các nhóm về tiến độ thựchiện

- Làm việc với từng cá nhân, đặcbiệt quan tâm tới các em tiếp thuchậm

- Thường xuyên phản hồi nhận xétcác công việc HS đã làm, kịp thờikhích lệ và chỉnh sửa các sai sót, qua

đó mỗi cá nhân và nhóm sẽ luôn tựđánh giá lại công việc đã thực hiện,

tự điều chỉnh lại những sai sót, tựchỉnh sửa kế hoạch để đạt kết quả tốthơn

kế hoạch thực hiện dự án thểhiện sự phân công công việccác thành viên trong nhóm thật

cụ thể, với các mốc thời gian

- Các nhóm trình bày và chỉnhsửa dần nội dung sản phẩm

- Tham khảo ý kiến của giáoviên, từ các nhóm khác để cónhững điều chỉnh cần thiết

Tuần 3 Hoạt động 4: Tiến hành thực hiện dự án (tiếp theo)

Thời lượng: Linh hoạt

- Theo dõi và hỗ trợ tiến độ thựchiện dự án của HS (theo dỗi quacác phương tiện hiện đại như điệnthoại, mạng, hay gv có thể đến độtxuất kiểm tra hoạt động của từngnhóm)

- Nhận xét, góp ý và đưa ra nhữngđộng viên, tư vấn trong hỗ trợ, địnhhướng kịp thời (trường hợp HSgặp khó khăn) trong quá trình HS

- Thường xuyên báo cáo tiến

độ thực hiện dự án với GV

- HS báo địa điểm thời gianlàm trên trang nhóm, quay haychụp ảnh, ghi lại các hoạt độnglàm việc của nhóm mìnhchuyển báo cáo cho giáo viêntheo từng giai đoạn

- Phản hồi với GV những khókhăn gặp phải (nếu có) và nhờ36

36

tiến hành thực hiện dự án.

Chú ý: GV không đứng ra giải

quyết khó khăn cho HS , mà chỉnên động viên, gợi mở để các emtìm ra các cách giải quyết

Ví dụ: trong khi làm mô hìnhthuyền NB của nhóm 1 lớp 11A3trường tôi, HS gặp khó khăn trongviệc uốn bìa cát tông theo đúng môhình mẫu, HS đã tự thử nghiệmkhắc phục bằng cách sử dụng bìamỏng hơn và đã thành công

Nhóm 3, lớp 11A1 gặp khó khănkhi tìm tư liệu kinh tế NB vì videotiếng Việt về NB trên mạng ít, HS

đã thử nghiệm gõ tiếng Anh và tiếngNhật và tìm thấy được nhiều kênhthông tin, tư liệu

- Kiểm tra sản phẩm trong quá trìnhthực hiện dự án

GV tư vấn hỗ trợ, định hướng

- Hoàn thành sản phẩm đúngthời gian

Hoạt động 5: Chuẩn bị cho buổi báo cáo sản phẩm dự án Thời lượng: Linh hoạt (có thể ở trên lớp hay ở ngoài hành lang lớn của dãy nhà học, phòng tổ bộ môn nếu có, phòng máy chiếu)

- - Chọn MC điều khiển buổi báo cáo

dự án của các nhóm

- - Gửi kịch bản chương trình báo cáo

cho MC tham khảo (với lớp HS cókhả năng viết kịch bản gv chỉ địnhhướng và góp ý, sửa đổi, bổ sungkhông viết thay HS )

- - Dặn dò HS về cách giới thiệu dự

án sao cho thu hút được người xem

- - Với triển lãm lớn cho toàn khối và

trường dự, gv cần lên kế hoạch cùngcác nhóm trưởng, nhóm phó tiếnhành tổng duyệt qua chương trìnhtrước khi thực hiện

- - Nhắc nhở HS xem lại bảng tiêu

chí đánh giá báo cáo sản phẩm

- - Tự ứng cử hoặc đề cử 01 MCđiều khiển buổi báo cáo dự án

- Nghiên cứu bảng tiêu chí đánhgiá báo cáo sản phẩm và sảnphẩm nhóm đã thực hiện →làm việc theo nhóm, thảo luận

về công tác báo cáo sản phẩm

(lựa chọn hình thức, phân công

báo cáo, …) dự án của nhóm.

37

37

Tuần 4 Hoạt động 6: Báo cáo dự án

- - MC của lớp điều khiểnchương trình báo cáo → cácnhóm chủ động báo cáo theochương trình đã định trước

- + Nhóm thuyết trình: các thànhviên hỗ trợ nhau hoàn thànhphần trình bày của nhóm

- + Nhóm không thuyêt trình:

- * Lắng nghe, theo dõi và đặtcâu hỏi cho các nhóm thuyếttrình

 * Sắp xếp, phân công các thànhviên nhóm tham gia đánh giábáo cáo các dự án

- Học sinh trả lời các câu hỏitrong 15 phút

- Thể hiện một cách trung thựcnhững kiến thức, kỹ năng, thái

độ có được sau khi hoàn thành

dự án vào phiếu khảo sát

- Mỗi nhóm tự đánh giá về quátrình làm việc của mình trong

dự án tập hợp toàn bộ văn bảnđánh giá nộp lại cho GV

- Lắng nghe những nhận xétcủa GV và rút kinh nghiệm

1.7 Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

- Đánh giá kết quả học tập của học sinh không phải đánh giá theo lối truyềnthống mà giáo viên phải đánh giá từ lúc học sinh bắt đầu tiến hành dự án, sản phẩmhọc sinh và đặc biệt là có sự đánh giá kết quả nhóm này đối với nhóm kia Tóm lạikiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh thông qua tổng hợp đánh giá

- Hệ số đánh giá tùy thuộc vào giáo viên, trong dự án này tôi sẽ đánh giánhư sau: Sản phẩm học sinh do nhóm đánh giá hệ số 1, sản phẩm học sinh do giáoviên đánh giá hệ số 2, tinh thần làm việc nhóm hệ số 1 và có điểm cộng cho thành

38

38

viên nào trong nhóm tích cực và tham gia trả lời câu hỏi của nhóm mình và đặt câuhỏi hay cho nhóm khác

- Sản phẩm của học sinh được đánh giá thông qua những tiêu chí mà giáoviên xây dựng, dưới đây là ví dụ về tổng hợp đánh giá và một số tiêu chí đánh giásản phẩm của học sinh:

TỔNG HỢP ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TRONG DỰ ÁN

Trước khi bắt đầu dự

án

Học sinh thực hiện dự án và hoàn tất công việc

Sau khi hoàn tất

2.2 Đối tượng và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm.

- Đối tượng thực nghiệm:

Lựa chọn các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có trình độ tương đươngnhau để tổ chức dạy học phần Nhật Bản Lớp thực nghiệm là 3 lớp 11A1, 11A3(khối tự nhiên), 11A2 (khối xã hội) và 3 lớp đối chứng là 11A5 (khối tự nhiên),11A8, 11A11 (khối xã hội) trường Trung học phổ thông tôi dạy Các lớp thựcnghiệm (11A1, A2, A3) và các lớp đối chứng (11A5, A8, A11) được chọn đều cótổng sĩ số tương đương nhau, tương đương về trình độ và khả năng học tập (riênglớp 11A2 lực học có thấp hơn so với 4 lớp 11A1, A3, A8, A11)

- Nhiệm vụ thực nghiệm:

+ Ở lớp thực nghiệm tổ chức dạy theo phương pháp dự án với 6 dự án nhỏ

đã được thiết kế của 6 nhóm học sinh và dự án chung là triển lãm Nhật Bản Ở lớpđối chứng tổ chức dạy theo phân phối chương trình với các phương pháp dạy họctruyền thống

+ Áp dụng cách đánh giá như nhau giữa 6 lớp, từ đó thu thập các số liệu rồi39

39

dùng thống kê xử lý các số liệu để rút ra các kết luận về hiệu quả của việc dạy họctheo dạy học dự án.

+ Sau khi thực nghiệm tại trường mình dạy, tôi tiếp tục cho triển khai đề tàitại 2 trường bạn là trường Trung học phổ thông Quỳnh Lưu 1 và Trung học phổthông Quỳnh Lưu 2 để khẳng định hiệu quả của đề tài

2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm.

Chúng tôi lựa chọn phương pháp thực nghiệm có đối chứng để khẳng địnhtính đúng đắn và hiệu quả của đề tài Các lớp tham gia thực nghiệm gồm lớp thựcnghiệm và lớp đối chứng Lớp thực nghiệm sẽ dạy học theo phương pháp dạy học

dự án Lớp đối chứng sẽ dạy học theo phương pháp dạy học truyền thống Cụ thểtiến trình như sau:

Cần đạt mục tiêu kiến thức, kỹ năng như nhau

Dạy học theo phương pháp dạy học dự án Dạy học theo phân phối chương

trìnhvà các phương pháp dạy họctruyền thống

Học sinh được học ở phòng học khá đầy

đủ các thiết bị hỗ trợ

Tùy từng tiết học, giáo viên có thể chohọc sinh học tại lớp hoặc học ở phòng

có thiết bị hỗ trợ

Học sinh được giao nhiệm vụ trước và có

thời gian để chuẩn bị nội dung trình bày,

HS phải tự mình nghiên cứu SGK, bổ

sung tư liệu, cập nhật thông tin mới để

thực hiện dự án

Học sinh không cần chuẩn bị bàitrước, lên lớp lắng nghe giáo viêngiảng bài

Kiểm tra mức độ đạt được các tiêu chí để

đánh giá hiệu quả của dự án

Giáo viên tiến hành kiểm tra sự ghinhớ kiến thức của học sinh

Giáo viên quan sát, ghi chép hoạt động

của học sinh, có hướng dẫn để HS thực

hiện theo tiến trình đã định trước

Giáo viên cung cấp kiến thức, học sinhghi nhận kiến thức theo trình tự màgiáo viên đưa ra

Làm bài kiểm tra để đánh giá hiệu quả của

dạy học dự án

Làm bài kiểm tra để đánh giá hiệu quảgiờ học

2.4 Nội dung thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm đối với các bài học có nội dung liên quan đếnphần Nhật Bản trong chương trình Địa lí lớp 11 Ban cơ bản

- Ở 3 lớp thực nghiệm (lớp 11A1, A2, A3) tôi tiến hành dạy học các kiến thức vềNhật Bản bằng các dự án

40

40