Đa dạng hóa hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập trong dạy học sinh học THPT

Theo Edgar Dale, học sinh chỉ có thể nhớ được 5% nội dung kiến thứcthông qua đọc tài liệu; nếu ngồi thụ động nghe thầy giảng thì nhớ được 15% nộidung kiến thức; nếu quan sát có thể nhớ 2

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

=====  =====

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐA DẠNG HÓA HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC SINH HỌC TRUNG

HỌC PHỔ THÔNG

THUỘC MÔN: SINH HỌC

Năm thực hiện: 2020-2021

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

=====  =====

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐA DẠNG HÓA HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG NHẰM NÂNG

CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC SINH HỌC TRUNG

HỌC PHỔ THÔNG

THUỘC MÔN: SINH HỌC

Nhóm tác giả : Hoàng Thị Song Thao Trường THPT Lê Viết Thuật

Nguyễn Thị Hiền Trường THPT Phan Thúc Trực

Tổ bộ môn : Khoa học Tự nhiên

Năm thực hiện: 2020-2021

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích ,phạm vi nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Đóng góp của đề tài 3

PHẦN II: NỘI DUNG 4

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 4

1.1.Cơ sở lí luận của đề tài 1.1.1.Đổi mới phương pháp dạy học 1.1.2.Vai trò của tạo tâm thế trong dạy học sinh học 1.1.3 Quan niệm về hoạt động khởi động 1 2 Cơ sở thực tiễn 5

1.2.1 Thực trạng nghiên cứu 5

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng 5

Chương 2.Thiết kế các hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập trong dạy học sinh học THPT 2.1 Những điểm cần lưu ý khi tổ chức hoạt động khởi động 6

2.2 Thiết kế các hoạt động khởi động bài mới 9

2.2.1 Sử dụng phương pháp đóng vai để khởi động 9

2.2.2 Sử dụng video,phim đề khởi động 11

2.2.3 Sử dụng bài hát,câu chuyện 11

2.2.4 Sử dụng trò chơi 13

Chương 3 Thực nghiệm sư phạm 28

PHẦN III: KẾT LUẬN 30

1 Kết luận 30

2 Kiến nghị 30

TÀI LIỆU THAM KHẢO 32

KĐ Khởi động SGK Sách giáo khoa SKKN Sáng kiến kinh nghiệm

THPT Trung học phổ thông HĐKĐ

Hoạt động khởi động

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Dạy học dạy tích cực thực ra không phải là quan điểm hoàn toàn mới, ngay

từ 500 năm trước Công nguyên đã cho rằng cách học hiệu quả nhất là lôi kéo sựtham gia của người học vào quá trình hình thành tri thức Khổng Tử nói: “Nóicho tôi biết tôi sẽ quên, chỉ cho tôi thấy có thể tôi sẽ nhớ, cho tôi tham gia tôi sẽhiểu” Theo Edgar Dale, học sinh chỉ có thể nhớ được 5% nội dung kiến thứcthông qua đọc tài liệu; nếu ngồi thụ động nghe thầy giảng thì nhớ được 15% nộidung kiến thức; nếu quan sát có thể nhớ 20%; kết hợp nghe và nhìn thì nhớ được25%; thông qua thảo luận với nhau có thể nhớ được 55%; nếu học sinh đượctrực tiếp tham gia vào các hoạt động để qua đó tiếp thu kiến thức thì có khả năngnhớ tới 75%; còn nếu giảng lại cho người khác thì có thể nhớ tới được 90%:

Tháp nhận thức trong học tập của Edgar Dale

Điều này cho thấy tác dụng tích cực của việc đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

Sinh học là môn khoa học thực nghiệm với phương pháp nghiên cứu chủ yếu

là đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, nếu GV không tìm được cách

tổ chức một giờ học sao cho hợp lý, sinh động, hấp dẫn thì rất khó lôi cuốn đượchọc sinh, giờ học sẽ tẻ nhạt, mang tính chất công thức khô khan Để vừa dạysinh học đạt hiệu quả, vừa gây được hứng thú học tập và phát huy được tính tíchcực của học sinh, giáo viên phải thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học vàcác hình thức tổ chức các hoạt động dạy học

Hoạt động khởi động đóng vai trò quan trọng trong giờ học, là hoạt độngkhởi đầu nên có tác động đến cảm xúc, trí tuệ của người học trong toàn tiết học.Nếu tổ chức tốt hoạt động này sẽ tạo ra một tâm lý hưng phấn, tự nhiên để lôikéo học sinh vào giờ học một cách tự nhiên Hơn nữa, nếu càng đa dạng các

hoạt động khởi động thì sẽ luôn tạo nên những bất ngờ thú vị cho học sinh Vìthế người học sẽ không còn cảm giác mệt mỏi, nhàm chán, nặng nề, lo lắng nhưkhi giáo viên kiểm tra bài cũ Các em sẽ được thoải mái tham gia vào hoạt độnghọc tập mà không hề hay biết Giờ học cũng bớt sự căng thẳng khô khan.

Tuy nhiên, thực tế dạy học lại cho thấy rất nhiều giáo viên khó kiếm tìmđược cách khởi động để cho tiết học sinh động, hấp dẫn; hoặc có tổ chức nhưnghiệu quả không cao do hình thức tổ chức nhàm chán, rời rạc, nặng về kiến thức.Qua phiếu khảo sát chúng tôi nhận thấy rất nhiều giáo viên chưa bao giờ sửdụng các hình thức đóng vai, bài hát, kể chuyện, xem phim… để khởi động vàobài học, mà chủ yếu sử dụng các câu hỏi, bài tập tình huống, hoặc đi thẳng vàobài mới

Từ những lý do trên, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: ‘‘Đa dạng hóa hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập trong dạy học Sinh học THPT’’

2 Mục đích và phạm vi nghiên cứu.

- Mục đích: Thiết kế quy trình tổ chức một số hình thức hoạt động khởi động

để nâng cao hiệu quả dạy học môn Sinh học THPT

- Phạm vi nghiêm cứu: Tổ chức được một số hoạt động khởi động trong dạyhọc bộ môn Sinh học THPT nhằm nâng cao hiệu quả dạy học

- Phạm vi thực nghiệm: Chúng tôi tiến hành thực nghiệm tại trường THPTđang giảng dạy và một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Nghệ An

3 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Nghiên cứu một số hình thức khởi động bài học môn Sinh học THPT

- Nghiên cứu thực trạng công tác giảng dạy để từ đó đưa ra những hình thứckhởi động phù hợp giúp học sinh hứng thú học bài và đạt hiệu quả cao

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động khởi độngtrong dạy học Sinh học

- Thiết kế một số giáo án thực nghiệm để tổ chức khởi động trong dạy họcSinh học THPT

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra giả thuyết của đề tài và rút rakết luận

4 Phương pháp nghiên cứu.

4.1.Phương pháp đọc tài liệu:

Đọc và tìm hiểu các tài liệu liên quan đến các hình thức khởi động bài học nóichung và trong bộ môn Sinh học nói riêng

4.2.Phương pháp điều tra:

Tiến hành thực nghiệm, kiểm tra và so sánh đánh giá học sinh qua từng giaiđoạn để kiểm chứng các hình thức đã nghiên cứu.

4.3 Phương pháp đàm thoại:

Thường xuyên trao đổi các kinh nghiệm hay từ các đồng nghiệp trong nhómSinh học để tìm ra các hình thức khởi động bài học hay; Trao đổi với các đồngnghiệp trong các buổi họp để được đóng góp ý kiến; Đăng kí dạy chuyên đề, dạyrút kinh nghiệm, dạy thao diễn toàn trường, dự giờ thường xuyên để rút kinhnghiệm từ các hình thức khởi động đã sử dụng

5 Đóng góp của đề tài.

- Góp phần hệ thống hóa lý luận và cơ sở thực tiễn của việc tổ chức các hìnhthức khởi động trong dạy học Sinh học THPT

- Thiết kế và tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học Sinh học THPT

- Tạo ra một hướng đi mới trong đổi mới phương pháp dạy học môn Sinh học ởnhà trường

- Tổ chức các hình thức khởi động trong dạy học nhằm hình thành và phát triểncác năng lực cho học sinh, đem đến cho các em niềm yêu thích môn Sinh học

6 Cấu trúc đề tài.

Kết cấu đề tài bao gồm 3 phần: Đặt vấn đề; Nội dung nghiên cứu và Kết luận

Phần II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lí luận của đề tài.

1.1.1 Đổi mới phương pháp dạy học.

Mục tiêu, yêu cầu của phương pháp giáo dục phổ thông là phải phát huyđược tính tích cực, chủ động của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớphọc, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng vàothực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho họcsinh Đây là định hướng cơ bản, thiết thực đối với mỗi giáo viên, cũng là yếu tốquyết định hiệu quả của một giờ dạy

1.1.2 Vai trò của tạo tâm thế trong dạy học Sinh học

Nói đến “tâm thế” là nói đến khái niệm “chú ý” - một khái niệm của khoatâm lí học “Chú ý” là sự tập trung của ý thức vào một đối tượng, sự vật, nào

đó, để định hướng hoạt động, đảm bảo điều kiện thần kinh – tâm lí cần thiết chohoạt động tiến hành có hiệu quả Nhờ sự tập trung chú ý mà trong một thờiđiểm, giữa sự chi phối của nhiều hướng và nhiều vấn đề tác động, có thể táchđược một phạm vi chú ý xác định thành đối tượng để chủ thể hướng vào đó màtiến hành hoạt động chiếm lĩnh đối tượng ấy

Từ nhiều năm nay, phương pháp dạy học bộ môn Sinh học đã rất chú ýđến khâu tạo tâm thế học cho học sinh Một trong những mục đích của giờ học

là làm sao gây được rung động thẩm mỹ, giáo dục nhân cách cho học sinh Việctiếp thu kiến thức, đặc biệt là kiến thức sinh học không thể mang tính ép buộc;

nó chỉ thực sự hiệu quả khi bắt nguồn từ sự tự nguyện hay có cảm giác thích thú

Vì vậy, trong cuộc sống hay trong dạy – học, bước khởi đầu luôn là bước tạonền tảng, tâm thế Nền tảng vững, tâm thế tốt thì các hoạt động phía sau mớihiệu quả Và ngược lại, nếu khởi đầu không tốt thì các hoạt động khác cũng vôcùng khó khăn

Hoạt động khởi động dù chỉ là một khâu nhỏ, không nằm trong trọng tâmkiến thức cần đạt nhưng nó có tác dụng tạo tâm thế thoải mái, nhẹ nhàng, hưngphấn cho học sinh vào đầu giờ học Điều đó có nghĩa là nó sẽ ảnh hưởng lớn đếntoàn bộ bài dạy Vậy nên nếu vì nó chỉ là khâu nhỏ mà bỏ qua thì là một sai lầmlớn

Hơn nữa xét từ góc độ tâm lý lứa tuổi và khả năng tiếp thu kiến thức củahọc sinh ở giai đoạn lứa tuổi này có thể thấy rằng nhu cầu tìm hiểu, phát triển tưduy kiến thức, kỹ năng, cảm xúc thẩm mỹ là rất lớn Nhưng các em có tư tưởngmuốn tự khám phá, thích độc lập trong suy nghĩ, có chủ kiến riêng chứ khôngthích bị áp đặt Các em không thích một giờ học gò bó, căng thẳng Cho nêncách tổ chức hoạt động theo phương châm “học mà chơi, chơi mà học” là mộtcách hay để lôi kéo, tạo tâm thế thoải mái cho học sinh

1.1.3.Quan niệm về hoạt động khởi động.

1.1.3.1 Khái niệm hoạt động.

Theo từ điển Tiếng Việt:

- Hoạt động là tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chặt chẽ nhằm thực hiện một mục đích nhất định trong đời sống xã hội

- Hoạt động là vận động, cử động nhằm đạt một mục đích nhất định nào đó

* Bản chất của hoạt động:

Cuộc sống cá nhân là một dòng hoạt động, cá nhân là chủ thể các hoạtđộng thay thế nhau Hoạt động là quá trình cá nhân thực hiện các quan hệgiữa họ với thế giới tự nhiên, xã hội, người khác và bản thân Đó là quá trìnhchuyển hóa năng lực lao động cùng với các phẩm chất tâm lí của bản thânthành sự vật, thành thực tế và quá trình ngược lại là tách những thuộc tính sựvật, của thực tế quay trở về với chủ thể, biến thành vốn liếng tinh thần củachủ thể

1.1.3.2 Khởi động.

Khởi động là hoạt động đầu tiên, hoạt động này nhằm giúp học sinh huyđộng những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của bản thân về các vấn đề có nộidung liên quan đến bài học mới Hoạt động khởi động sẽ kích thích tính tò mò,

sự hứng thú, tâm thế của học sinh ngay từ đầu tiết học

Hoạt động khởi động thường được tổ chức thông qua hoạt động cá nhânhoặc hoạt động nhóm sẽ kích thích sự sáng tạo, giúp học sinh hình thành nănglực hợp tác, tinh thần học hỏi, giúp đỡ nhau khi thưc hiện nhiệm vụ Chuẩn bịphần khởi động như thế nào cho hiệu quả phải dựa vào nội dung bài học, đốitượng học sinh, điều kiện cơ sở vật chất, sự đầu tư của giáo viên về cả thời gian

và chất xám

Trước đây, người ta thuần túy quan niệm phần khởi động (mở bài) chỉ đểvào bài mới Ngày nay, ngoài chức năng đó, hoạt động này có tác dụng chính lànêu được vấn đề chính của bài học Khai thác triệt để hoạt động này sẽ tạo điềukiện để giáo viên thực hiện tốt việc cải tiến phương pháp dạy học, học sinh cóđiều kiện chủ động tích cực tham gia vào quá trình học và tự học một cách tốtnhất thông qua cái đã biết - chưa biết, giữa lý thuyết - thực tiễn đời sống hàngngày

Như vậy có thể hiểu, hoạt động này chưa đòi hỏi sự tư duy cao, khôngquá coi trọng về vấn đề kiến thức mà chủ yếu là tạo tâm thế tốt nhất cho các emnhập cuộc, lôi kéo các em có hứng thú với các hoạt động phía sau đó

1.2 Cơ sở thực tiễn.

1.2.1 Thực trạng nghiên cứu.

1.2.1.1 Về phía học sinh

Thời gian gần đây, hầu hết các trường đại học, cao đẳng tóp trên thường xét tuyển tổ hợp các môn khối A,A1; chính vì vậy lượng học sinh quan tâm học cácmôn tổ hợp khối B (trong đó có môn Sinh) không nhiều Tâm lý các em coi đây

là môn phụ, ít dành sự quan tâm đến việc học Sinh học cả trên lớp cũng như ở nhà, chỉ cần qua điểm chết trong kì thi trung học phổ thông quốc gia là được Tâm lý của học sinh nhìn chung không quan tâm và hứng thú nhiều vớimôn Sinh học Mặt khác, khi vào tiết học thì quá trình dẫn dắt và định hướng bàihọc của nhiều giáo viên còn khô khan nên chưa tạo được sự hứng thu để thu hútcác em; việc truyền thụ kiến thức của giáo viên còn nặng về lý thuyết, nội dungthiếu sinh động, hấp dẫn nên càng làm cho các em ít có sự quan tâm đối với bộmôn hơn

Ngoài ra năng lực của học sinh là khác nhau: số học sinh khá, giỏi rất năngđộng, sáng tạo, tích cực học tập, tiếp thu bài tốt, tham gia nhiệt tình vào các hìnhthức khởi động bài học; nsgược lại học sinh yếu, kém lại rất lười học, tiếp thubài học một cách thụ động, chưa có khả năng tham gia vào các hoạt động khởiđộng bài học tốt Có những hình thức khởi động bài học tạo được nhiều hứngthú cho học sinh khá, giỏi, nhưng số học sinh yếu, kém lại không đủ khả năngtham gia tích cực, ngược lại có nhiều hình thức được sự hưởng ứng nhiệt tìnhcủa những học sinh yếu, kém, nhưng lại gây nhàm chán cho số học sinh khá,giỏi

Qua quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy vai trò của việcđổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực , phát huy tính sáng tạo củahọc sinh là rất quan trọng, và việc đổi mới cần quan tâm, chú trọng thực hiệnngay từ khâu vào bài để bài học sinh động, hấp dẫn và lôi cuốn hơn

1.2.1.2 Về phía giáo viên.

Trước những định hướng đổi mới của Đảng, nhà nước và của ngành về dạyhọc phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh; cơ bản giáo viên ở trường,tổnhóm chúng tôi đã có tinh thần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng lấyhọc sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực của các em Song thực tế nhiềunăm dự giờ đồng nghiệp chúng tôi thấy được vẫn còn thực trạng như sau:

- Giáo viên chỉ vào bài trực tiếp: Giới thiệu tên bài mới

- Tổ chức hoạt động trò chơi không ăn nhập với bài học

- Lựa chọn các tình huống không đắt, dẫn đến các em có thể trả lời được mộtcách dễ dàng với các câu hỏi đặt vấn đề đơn giản (vấn đề với câu hỏi: cái gì?)

- Thời gian cho hoạt động này quá ít, vì chưa coi đó là một hoạt động học tập,chưa cho các em suy nghĩ, bày tỏ ý kiến của mình, học sinh thụ động trong việctiếp thu kiến thức.

- Cố gắng giảng giải chốt kiến thức ngay ở hoạt động này

- Lo lắng vì thời gian không đủ cho kiến thức bài dạy , không biết tổ chứcnhư thế nào, sợ hoạt động gây ồn ảnh hưởng lớp học khác

Qua phiếu khảo sát giáo viên, có rất nhiều giáo viên trả lời chưa bao giờ sử dụngphương pháp đóng vai, kể chuyện, xem phim, bài hát để khởi động vào bài học,một số ít thường xuyên sử dụng trò chơi để khởi động, còn hầu hết giáo viêndùng câu hỏi đơn giản để khởi động, hoặc vào bài một cách trực tiếp

Vì vậy, trong quá trình dạy học, dù rất cố gắng nhưng nhiều giáo viên cũngkhông thể lôi kéo sự tập trung của học sinh sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ mộtcách tích cực ở các hoạt động tiếp theo của bài học, dẫn tới hiệu quả giờ học bịgiảm sút

1.2.2 Nguyên nhân của thực trạng

1.2.2.1 Về phía học sinh

Nhiều học sinh có tâm lý học lệch, thiên về một số môn học chính khốinên ở các môn còn lại chưa có sự đầu tư, chưa quan tâm chuẩn bị bài chưa chuđáo, dẫn đến tiết học còn thụ động Áp lực học tập từ nhiều bộ môn khác nhautrong cùng một buổi học nên khả năng tập trung tư duy, tích cực và sáng tạodành cho môn Sinh học còn ít, trong giờ học chưa thực sự tích cực và chủ độngdành thời gian tìm hiểu, khai thác kiến thức mà còn nặng về việc ghi chép nộidung bài học

Mức độ tiếp thu bài của các học sinh không đồng đều, gây khó khăn choviệc chọn lựa các hoạt động phù hợp Đối với hoạt động dễ, sẽ gây nhàm cháncho số học sinh khá, giỏi, nhưng các hoạt động khó, nâng cao thì các học sinhyếu, kém không tiếp thu kịp

1.2.2.2 V phía giáo viên ề phía giáo viên.

Chương trình môn Sinh học THPT hiện tại ở các môn học còn tương đốidài, giáo viên còn gặp khó khăn trong việc xây dựng phân phối chương trình,phân phối thời gian cho phù hợp để dành nhiều thời gian cho hoạt động Khởiđộng

Chương trình kiểm tra, thi hiện nay còn phân bổ số điểm tương đối nhiềucho việc ghi nhớ, do đó giáo viên khi dạy còn chịu nhiều áp lực về việc cung cấpkiến thức cho học sinh, để học sinh có đủ kiến thức cơ bản đáp ứng cho việckiểm tra kiến thức thường xuyên và định kì

Dạy học phát huy tính tích cực của học sinh là phương pháp dạy học đãđược nói đến nhiều trong vài năm trở lại đây, tuy nhiên hiện nay để có đượcnhững tiết học thực sự đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

để giáo viên có thể tham khảo và học hỏi còn hạn chế; giáo viên chủ yếu dựavào kiến thức và kỹ năng vốn có của bản thân kết hợp với nghiên cứu lý thuyết,

dự giờ đồng nghiệp… nên việc đổi mới của giáo viên trong hoạt động dạy học,đặc biệt là trong việc xây dựng các tình huống khởi động còn hạn chế

Đội ngũ giáo viên bộ môn Sinh học ở trường còn trẻ, kinh nghiệm giảngdạy chưa nhiều Một số giáo viên chưa chủ động trong việc học hỏi, tiếp thuphương pháp và kỹ năng dạy học tích cực để vận dụng trong quá trình dạy học.Tâm lý giáo viên còn nặng về truyền thụ kiến thức bài học mới, còn sợ dànhnhiều thời gian cho hoạt động khởi động có thể bị “cháy giáo án” hoặc không đủthời gian dành cho việc khai thác kiến thức mới Ngược lại, nhiều giáo viên lớntuổi tuy có kinh nghiệm giảng dạy nhưng lại ngại thay đổi, quen với kiểu vào bàitruyền thống để đảm bảo an toàn cao cho tiết dạy

Việc ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên trong một số tình huốngchưa tốt nên còn ngại trong việc đổi mới phương pháp dạy học và thiết kế giáo

án theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong hoạt động khởi động

Với những lí do trên, chúng tôi đã đi đến quyết định chọn đề tài: “Đa dạng hóa hoạt động khởi động nhằm nâng cao hứng thú học tập trong dạy học Sinh học THPT”.

Chương 2.THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC SINH HỌC THPT

2.1 Những điểm cần lưu ý khi tổ chức hoạt động khởi động.

* Nhiệm vụ học tập trong hoạt động khởi động cần đảm bảo rằng, học sinhkhông thể giải quyết trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng cũ

* Cần có nhiều hình thức, phương pháp khởi động để gây hứng thú cho họcsinh

* Tình huống, câu hỏi mở đầu chỉ có thể giải quyết một phần, hoặc phỏngđoán kết quả nhưng chưa lý giải được đầy đủ bằng kiến thức, kỹ năng cũ mà cầnhọc thêm kiến thức, kỹ năng mới trong các hoạt động hình thành kiến thức vàluyện tập để hoàn thiện, đặt ra được tình huống có vấn đề trong câu hỏi đưa ra

Vì vậy nên:

- Không cần học sinh trả lời hết và đúng các câu hỏi trong hoạt động khởiđộng

- Giáo viên không chốt kiến thức

- Học sinh không phải ghi kết quả trả lời các câu hỏi của hoạt động khởiđộng

- Bố trí thời gian thích hợp cho các em học tập, bày tỏ quan điểm, cũng nhưsản phẩm của hoạt động

2.2.Thiết kế hoạt động khởi động bài mới ở một số bài trong chương trình sinh học cấp THPT

Có rất nhiều cách khởi động vừa tạo hứng thú cho học sinh, vừa tạo được

tình huống có vấn đề, trong khuôn khổ của đề tài chúng tôi mạnh dạn đề xuấtmột số hình thức khởi động sau:

2.2.1.Sử dụng phương pháp đóng vai để khởi động vào bài mới.

Phương pháp đóng vai đem đến hứng thú học tập, lôi cuốn sự chú ý củacác em vào bài học Phương pháp này đem đến cho các em cơ hội được thể hiệnmình, mạnh dạn, tự tin thể hiện mình trước tập thể lớp từ đó giúp các em hòanhập tích cực khi đúng trước một tập thể lớn hơn; góp phần rèn luyện nhiều

năng lực cho học sinh như năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, năng lực giảiquyết vấn đề và sáng tạo… từ đó giúp học sinh biết cách giao tiếp, ửng xử vớibạn bè cùng trang lứa và những người xung quanh.

Tuy nhiên, phương pháp này cần sự đầu tư công phu của cả giáo viên vàhọc sinh về thời gian, công sức từ khâu chuẩn bị trước ở nhà đến khâu thể hiệntrên lớp

Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên tiến hành theo các bước sau:Bước 1: Giáo viên giao cho các nhóm viết kịch bản theo ý tưởng giáoviên đề xuất

Bước 2: Các nhóm gửi kịch bản qua Gmail cho giáo viên chọn và chỉnhsửa

Bước 3: Giáo viên giao cho nhóm có kịch bản được chọn phân công vai

và đóng kịch theo kịch bản

Bước 4: Học sinh diễn kịch

Bước 5: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới

Chú ý: kịch bản đảm bảo đúng nội dung nhưng cần có chút hài hước, sửdụng ngôn ngữ trong sáng nhưng có thể lồng ghép các câu, các bài hát chế …đang hot, giới trẻ hay sử dụng để lôi cuốn học sinh một cách thật tự nhiên nhất

2.2.1.1 Ví dụ 1: Cho học sinh đóng vai trong vở kịch sau để khởi động cho bài 16 sinh học 12 “ Cấu trúc di truyền của quần thể”

* Bối cảnh: phòng khám ( cho hs mặc áo blu): Có biển – Phòng tư vấn di truyền

* Nhân vật: Bác sĩ ( Bs), Pằng A páo, vợ của Pằng A páo

* Kịch bản:

Bs: mời anh Pằng A páo

A páo: Vào đây vào đây ( vừa đi vừa kéo tay vợ lôi vào ), vào đây!! (Hát): vào đây để bác sĩ nói cho mà nghe, sao mày cứ cãi, tao đã nói rồi, bọn chúng không được lấy nhau ( theo nhạc bài để Mị nói cho mà nghe)

Bác sĩ: chào anh chị

Vợ chồng Apao: Chào bác sỹ ạ

Apao: Bác sĩ (Bs) ơi, hôm nay tao dắt con vợ tao xuống đây, nhờ Bs nói cho nó biết, con tao và con chị nó không được lấy nhau đâu, nó cứ đòi cho chúng lấy nhau bác sĩ ạ

Bác sĩ: Vâng, anh chị cứ từ từ ngồi xuống đã ạ

A Páo: không từ từ được đâu, gấp lắm rồi, không nhanh là nó cưới đó

Vợ A páo: trâu tao nuôi rồi, rượu tao ủ rồi, trước đây cũng đồng ý rồi, giờ lại nóikhông được lấy, tao không chịu đâu, mày không cho chúng lấy tao cho nó bắt

vợ đó

A Páo: trước là tao không biết, hôm trước tao xuống chợ huyện, tao ngồi thấy cái tivi nó nói là không được cho anh chị em lấy nhau, con chị con em cũng không được lấy nhau, nếu không đẻ ra con bị bệnh gì gì đó tao quên rồi.

Vợ A páo: ôi nó lừa mày đó

A Páo: mà các cán bộ xã, cán bộ huyện cũng nói không được mà, còn nói nhà nước không cho đó

Vợ A Páo: con của tao, tao cứ cho chúng lấy

A Páo: Bs ơi, nhờ Bs nói cho con vợ tao biết với, nó đang định cho con trai tao cưới con gái chị gái ruột của nó đó, có được không bác sĩ?

Bác sĩ: À, tôi đã hiểu rồi, anh chị cứ bình tĩnh, ngồi xuống uống nước, rồi nghe tôi nói đã

Vợ A Páo kéo chồng ngồi xuống: ừ cứ ngồi xuống đã, tao cũng khát nước quá

A Páo : Rồi uống nước rồi, giờ Bs nói đi

Bác sĩ: thế này anh chị ạ, đúng là pháp luật cấm việc kết hôn trong vòng 3 đời

A Páo: Thấy chưa, mày cãi nữa đi

Bác sĩ: anh cứ bình tĩnh, sỡ dĩ pháp luật cấm việc kết hôn trong vòng 3 đời vì khi kết hôn giữa những người cùng huyết thống trong vòng 3 đời sẽ làm cho concủa các cặp vợ chồng đó có khả năng bị bệnh và dị tật cao

Vợ: Ôi dào, tao thấy con của A Pềnh cũng lấy con cháu của anh trai nó đó thôi,

có sao đâu Và tao nuôi bồ câu đó, chúng đẻ ra con, con chúng lại đẻ ra cháu chúng, con nào cũng béo tròn mập ú , có sao đâu

Bác sĩ: thế này anh chị nhé, hôm nay cô giáo sẽ dạy bài học liên quan đến vấn

đề này, anh chị có thời gian thì xin mời ngồi dự để hiểu kỹ hơn, được không ạ?

Vợ chồng A Páo: được được

3 người đứng dậy chào, xuống lớp

Giáo viên: vậy để giúp vợ chồng Bác đây hiểu rõ vì sao không được kết hôn

trong vòng 3 đời, chúng ta cùng nghiên cứu bài 16 “ Cấu trúc di truyền của quần thể” các em nhé.

2.2.1.2 Ví dụ 2: Cho học sinh đóng vai trong vở kịch sau để khởi động cho bài 16 sinh học 10 “ Hô hấp tế bào”.

Anh Gulucozo: Từ từ đã, muốn nhanh là cứ phải từ từ

- Cả 2 đi vào và vẫy tay chào:

Ti thể : xin chào các bạn mình là ti thể

Gulucozo: Ối, đông các bạn hs quá, xin chào các bạn, mình là Glucozo

Ty thể: Các bạn thấy bọn mình có quen không? Trước tiên nói về mình nhé:Chắc các bạn nhớ đã tìm hiểu về mình ở bài “ Tế bào nhân thực rồi đúngko?” , vậy bạn nào có thể giúp mình giới thiệu về cấu tạo và chức năng củamình được không, và một phần quà hấp dẫn sẽ giành cho bạn nào giúp mìnhlàm điều đó

+ Mọi người hay ví ti thể là “nhà máy điện”, hay “trạm năng lượng” của tế bào, tại ti thể xảy ra quá trình hô hấp để tạo ra năng lượng dưới dạng ATP cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động cần đến năng lượng không chỉ của tế bào mà của cả cơ thể đó các bạn ạ.)

Học sinh dưới lớp: Là Glucozo

Ti thể: Chính xác , và thêm một phần quà cho bạn

Các bạn biết không, anh glucozo đến đây hôm nay là cả một quá trình dày côngthuyết phục của tôi đó, nào! Anh Glucozo, sao cứ rụt rè e ấp sợ hãi như gái vềnhà chồng thế!!!

Glucozo: Tôi ko sợ hãi mới lạ đó, vừa vào đến tế bào chất đã bị cắt đôi cơ thểrồi, anh tưởng tôi không đọc trước bài “ hô hấp tế bào” à? Hic, hic

Ti thể: Thế nhưng anh đã đọc hết bài chưa, thấy rõ vai trò to lớn đáng tự hàocủa anh chưa?

Glucozo: Tôi mới đọc xong phần đường phân đã tim đập chân run, mồ hôi vã ranhư tắm, còn tâm trạng nào nữa mà đọc cho hết bài

Ti thể: Ôi anh bạn của tôi, anh phải đọc hết đã chứ, thế tôi đã giải thích rồi màanh vẫn sợ à?

Glucozo: Sau khi nghe anh nói thì tôi thấy đỡ sợ hơn, thấy được vai trò lớn laocủa mình cũng tự hào chút, nhưng nói thật tôi vẫn hơi lo sợ

Các bạn ơi, tôi sẽ kể lại cuộc hành trình của tôi và những anh em họ hàng của tôitrong quá trình hô hấp tế bàocho các bạn nghe nhé

Tôi được đưa vào bào tương tối om, tôi run sợ quá không biết chuyện sẽ gì xảy

ra với mình

Các bạn biết không, vào đó cơ thể tôi bị cắt thành hai, hu hu, người ta gọiquá trình đó bằng một cái tên rất mỹ miều, đó là quá trình “đường phân” –Nghĩa là phân tôi thành 2 phân tử axit piruvic đó các bạn ạ, và giải phóng ra4ATP và 2 phân tử NADH , nhưng họ nói tôi đã vay mượn sử dụng mất 2ATP,nên thực ra quá trình này chỉ sinh lãi 2 ATP thôi

Tôi vô cùng sợ hãi, các bạn có thể hình dung ra sự run sợ của tôi, đúngkhông? Tôi nghĩ mình sẽ chấm hết tại đây rồi

Nhưng sau đó tôi ( à mà chính xác hơn thì lúc này tôi đã bị biến thành axitpyruvic chứ) được đưa vào chất nền của anh ti thể, vào đây gặp được anh ti thể,anh ấy giải thích cho tôi quá trình tiếp theo tôi mới yên tâm phần nào, trước tiênaxit Pyruvic sẽ bị biến đổi thành phân tử nhỏ hơn là Axetyl – CoA , chính phân

tử Axetyl – CoA này sẽ đi vào chu trình crep Xong các quá trình trên tại chấtnền ti thể đã tạo ra 2ATP, 6NADH, 2FADH2 và 4 phân tử CO2 đó các bạn ạ

Sau chu trình đó, các sản phẩm NADH, FADH2 được tạo ra từ 2 giai đoạntrước sẽ được đưa vào màng trong của ti thể, tham gia vào một giai đoạn có têncũng mỹ miều không kém đó là “ chuỗi chuyền electron hô hấp” để tạo ra vô sốATP – các bạn biết không, đây là giai đoạn giúp tế bào thu nhận nhiều ATP nhấtđó.

Ôi thế là kết thúc đời tôi!!!

Ti thể: Sao lại nói thế anh glucozo ơi, nhờ anh mà tạo ra vô số ATP cungcấp cho các hoạt động cần đến năng lượng của tế bào mà

Glucozo: Tôi cũng biết thế, nhưng thà là ban đầu mới vào, anh tế bào chấtgiải thích cho tôi chút, đằng này vừa vào cái không nói gì ngay lập tức cắt thành

2 phần, làm cho tôi “ hốt cả hền” à quên “ hết cả hồn”

Ti thể: Giờ anh có gì muốn nói thêm gì với các bạn không? Giờ anh còn sợnữa không?

Glucozo: các bạn biết không, điều tôi lo sợ nhất đó là thiếu oxi, vì tôi sẽkhông thở được và tôi sẽ phải lên men và lúc đó không thể xảy ra chu trình crep,không tạo được nhiều ATP, tôi thấy mình không có ích

Ti thể: Ờ đúng rồi, Với các vận động viên vận động mạnh, nếu oxi cung cấp

ko kịp thì gây mỏi cơ đó, nên tôi biết chắc với anh thì anh chỉ vui khi có oxi ,đúng ko?

Glucozo: Ôi anh thật là hiểu tôi

Ti thể: Chuyện, tôi mà lị, hí hí

Glucozo: Các bạn ơi, tôi kể thế các bạn đã hiểu về quá trình biến đổi của tôitrong hô hấp tế bào chưa?

Thôi giờ tôi có việc bận rồi, chào các bạn nhé

Ti thể: Chờ tôi với, tôi cũng chào các bạn nhé

Cả hai: Bái bai, ai láp diu, chụt chụt

Vẫy tay chào và đi vào

GV: Xin cảm ơn 2 diễn viên đóng vai ti thể và glucozo, các em thật xuất sắc,

cả lớp cho 2 bạn 1 tràng pháo tay nào!

Và sau khi các em xem vở kịch, các em đã hình dung ra quá trình hô hấp tếbào diễn ra ở đâu, gồm mấy giai đoạn, có nguyên liệu và sản phẩm là gì, để hiểu

rõ hơn chúng ta cùng tìm hiểu qua bài “ Hô hấp tế bào” các em nhé

Hình ảnh minh họa

2.2.1.3 Ví dụ 3: Cho học sinh đóng vai trong vở kịch sau để khởi động cho bài 8 sinh học 10 “ Tế bào nhân thực”:

* Bối cảnh: Cuộc thi “ Ai quan trọng nhất”

* Nhân vật: Tê bào nhân sơ (TBNS), tế bào nhân thực (TBNT), tế bào động vật ( TBĐV), tế bào thực vật ( TBTV), nhân tế bào, ti thể, lục lạp, riboxom ….Lưu ý: Các nhân vật sẽ đeo hoặc cầm mô hình bào quan tương ứng với nhân vậtmình đang đóng để mang tính sinh động, học sinh phía dưới nhìn vào dễ nhậndiện và có sự tiếp thu kiến thức thông qua cả nghe, nhìn sẽ hiệu quả hơn

TBĐV : Hôm nay tiết học sẽ nghiên cứu về TB nhân thực, chắc các bạn đã tìm

hiểu trước phần nào về chúng tôi rồi phải không? Vậy các bạn có thể cho tôibiết: chúng tôi- Tb nhân thực có gì khác và giống so với anh tế bào nhân sơ đangđứng cạnh tôi không nào?

-TBTV: Cảm ơn bạn, bạn thật xuất sắc, và đây là phần quà dành cho bạn.

Và xin cảm ơn anh TB nhân sơ đã hỗ trợ cho tôi trong phần so sánh vừa rồi,chào anh, anh có thể về chỗ ạ (bắt tay và vẫy chào)

TB Động vật: Đúng vậy các bạn ạ, chúng tôi còn có rất nhiều bào quan mà anh

nhân sơ không có, như là nhân tế bào (nhân Tb đứng lên chào), ti thể (ti thểbước lên chào) , cả cặp sinh đôi nhưng không giống nhau hoàn toàn, đó là lướinội chất (LNC) và bộ máy gôngi (2 nhân vật đứng lên chào) Đây là hai người

họ hàng xa riboxom và lục lạp Họ hàng của chúng tôi còn nhiều lắm cơ, nhưnghôm nay nhiều người không có mặt vì họ bận mất rồi, nên chỉ có chừng này đếnđây thôi

TBTV: nghe nói các anh ấy đang cãi nhau, nghe đâu là tranh nhau vị trí “anh

cả”, “chị cả” trong tế bào đúng không anh TBĐV

TBĐV: Ừ đúng thế, vì vậy mà hôm nay chúng ta tổ chức cuộc thi “ai quan trọng

nhất” Mấy anh ấy sẽ chứng minh thực lực của mình để tranh vị trí “ anh cả”trong gia đình bào quan tế bào nhân thực chúng ta đó

TBTV: Vậy chúng ta hãy bắt đầu thôi Các anh bào quan đã sẵn sàng rồi chứ ? Nhân TB, ti thể, lưới nội chất, bộ máy gôngi: Chúng tôi đã sẵn sàng!

TBTV: Vậy chúng ta hãy dành một tràng pháo tay thật lớn để nhiệt liệt chào

mừng những người anh em bào quan của chúng tôi đến tham dự với chươngtrình : “AI QUAN TRỌNG NHẤT ?” Nào hãy nhiệt liệt chào mừng

TBĐV: Chúng ta cùng bắt đầu thôi Đầu tiên xin mời anh nhân tế bào – bạn đã

chuẩn bị gì để vận động mọi người bình chọn cho bạn vậy?

Nhân TB :

- Xin chào tất cả các bạn và các quý thầy cô đang có mặt trong khán phòng ngàyhôm nay Tôi là nhân của tế bào nhân thực, tôi đây cấu tạo hoàn chỉnh hơn anhnhân sơ nhiều Các bạn biết đấy, tôi là một bào quan vô cùng quan trọng Tôimang thông tin di truyền, giám sát và định hướng mọi hoạt động của tế bào vàhơn hết còn quy định được đặc tính của loài Tôi cũng như bộ não của các bạnvậy, tôi điều khiển mọi hoạt động của tế bào Và tôi sẽ nói cho bạn nghe 1 bímật nhé! Các nhà khoa học đã thực hiện vô vàn những thí nghiệm khoa học để

khám phá về tôi, trong đó thí nghiệm mà tôi tâm đắc nhất là thí nghiệm: 1 nhàkhoa học đã tiến hành phá hủy nhân của tế bào trứng ếch thuộc loại A, sau đólấy nhân tế bào sinh dưỡng của loài B cấy vào Sau nhiều lần thí nghiệm theocác bạn thì ông ấy đã nhận được những con ếch có đặc điểm di truyền của loàinào? Những phần quà hấp dẫn đang chờ đợi các bạn?

(Khán giả: loài B)

Vậy các bạn xem tôi quan trọng như thế nào chưa? Hãy bình chọn cho tôi bởitôi mới là quan trọng nhất Hãy soạn tin bình chọn cho tôi theo cú pháp: NTBgửi 10T5 ( Ten– Ti - fie) nha

TB ĐV: Ôi mới bắt đầu thôi mà tôi đã thấy gay cấn rồi các bạn ạ Cảm ơn phần

trình bày của anh nhân TB và bây giờ sẽ là phần thể hiện của anh ti thể

Ti thể: Xin chào tất cả mọi người! Chào các anh bạn cùng thi đấu Tôi là ti thể,

sau đây tôi xin được trình bày về bản thân của mình cho mọi người thấy tôi mớichính là người quan trọng nhất và sẽ chiến thắng trong cuộc thi hôm nay

Mọi người hay ví tôi là “nhà máy điện”, hay “trạm năng lượng” của tế bào,tại tôi xảy ra quá trình hô hấp để tạo ra năng lượng dưới dạng ATP cung cấpnăng lượng cho mọi hoạt động cần đến năng lượng không chỉ của tế bào màcủa cả cơ thể đó các bạn ạ Tôi hỏi anh nhân TB, nếu như không có nănglượng của tôi cung cấp thì anh làm sao mà có thể điều hành hoạt động của

TB Anh nhân TB anh đừng tự cao quá , anh nên nhớ “ trèo cao ngã đauđấy”, tôi mới xứng là người quan trọng nhất đây này

Các bạn ơi các bạn bình chọn cho tôi nhé: Hãy soạn tin bình chọn cho tôi theo

cú pháp: TT gửi 10T5 ( Ten– Ti - fie) nha, xin cảm ơn các bạn rất nhiều I loveyou chụt chụt

TB TV : Ôi! Cuộc thi ngày càng gay cấn rồi đây, anh thấy ai quan trọng hơn anh

TB ĐV ơi?

TBĐV: Tôi thấy anh tám lượng ả nửa cân rồi anh ạ.

TBTV: Vậy chúng ta hãy cùng nghe phần thi của đối thủ tiếp theo- anh lưới nội

chất nhé!

LNC: Mấy anh này đang vui quá sớm thì phải Này anh ti thể, tôi còn chưa lên

sàn cơ mà Anh không phải lo việc ôm cúp nặng làm gì, để tôi chứ Tôi là Lướinội chất Bạn biết đấy, tôi đây có tới 2 dạng là lưới nội chất hạt và lưới nội chấttrơn Đố các bạn phân biệt được 2 anh chàng này đấy, các phần quà đang chờđợi các bạn đây

(Khán giả trả lời)

Lưới nội chất: Vâng câu trả lời của bạn vô cùng chính xác, xin mời bạn nhận

một phần quà (ghé tai vờ nói nhỏ: Nhớ lát nữa bình chọn cho tôi nha), Các bạnbiết không 2 loại LNC đảm nhiệm 2 chức năng khác nhau

+ Lưới nội chất hạt thì tổng hợp protein cung cấp cho các bào quan, cấu trúcnên màng sinh chất, vân vân và mây mây.

+ Lưới nội chất trơn có nhiều chức năng lắm, như tổng hợp lipit này, phân giảiglucozo này, khử độc tố và còn tập trung vào chuyển hóa các độc tố xâm nhậpvào tế bào này , … vân vân mây mây này, hi hi tức nhiều chức năng khác á cácbạn

- Nói đến đây có lẽ các bạn đã thấy tôi quan trọng ra sao rồi Nào nhấc máy vàbình chọn cho tôi, soạn LNT gửi đến 10T5

TBĐV: Tôi bắt đầu đổ mồ hôi rồi các bạn ạ! Cuộc thi ngày càng căng thẳng rồi.

Bây giờ, phần thi cuối cùng được mong đợi của hôm nay Xin mời anh bộ máygongi

Bộ máy GG: Chào các bạn, tôi là bộ máy gongi Công việc của tôi cũng rất

nhiều, mọi người ví tôi như là “ phân xưởng lắp ráp đóng gói và phân phối cácsản phẩm của TB” Này anh lưới nội chất, anh tổng hợp protein, lipit cũng chẳngđược gì nếu tôi không đóng gói nó lại rồi chuyển đế nơi tế bào cần Tôi rấtkhiêm tốn, nhưng tôi không thể phủ nhận vai trò quan trọng nhất của mình trong

tế bào được, các anh làm sao có cửa thắng được tôi, đúng ko các bạn? Tôi mớichính là người quan trọng nhất!

Chần chờ gì nữa, hãy bình chọn cho tôi các bạn nhé, hãy soạn tin : BMGG gửitới 10T5, thanh kiu – bái bai

Tôi mới quan trọng nhất, tôi chứ, là tôi ( tranh nhau nói)

TBtv: Thôi nào mọi người, thật may là anh riboxom không có ở đây nếu không

đây sẽ là cuộc chiến nảy lửa nhất và không có hồi kết cho xem TBĐV ơi, anhcũng giới thiệu anh riboxom cho mọi người được biết đi ạ

TBđv: anh ấy cũng không phải vừa đâu, vừa vừa vừa vừa đâu ( hát hài hước

theo bài “không phải dạng vừa đâu” của Sơn Tùng MTP) Anh ấy là một bào

quan có cấu tạo rất đơn giản, không có màng bao bọc, có ở cả ở TB nhân sơ vànhân thực, cấu tạo từ mARN và protein

Mọi người từng nghe câu “ ở đâu có protein chưa phân hủy, nơi đó có sự sống” chưa? thế mà anh riboxxom lại là bào quan chuyên làm nhiệm vụ tổng hợp protein đó các bạn ạ

Tôi thấy anh ấy cũng là 1 đối thủ rất nặng kí đấy, hôm nay anh ấy bận đi tập văn nghệ chuẩn bị cho ngày 20 tháng 11 nên không thể có mặt trong cuộc thi, nhưng các bạn cũng nhớ bình chọn cho anh ấy nhé

- TBtv: Và bây giờ trong tay tôi là kết quả của cuộc thi ngày hôm nay, ôi

tôi hồi hộp quá:

Nhân Tb: 45/45 phiếu

Ti thể, lưới nội chất, bộ máy giuôn gi, ri bô xom đều 45/45

Theo thể lệ của ban tổ chức, kết quả bình chọn của cô giáo của chúng ta sẽ nhân

hệ số 2 trong cuộc thi này, xin mời cô ạ

Giáo viên: Các em ạ, mỗi bào quan có chức năng quan trọng khác nhau trong tế bào, chúng ta sẽ xét cụ thể hơn về cấu tạo, chức năng và mối quan hệ giữ chúng

qua bài 9 sinh học 10 “ Tế bào nhân thực” các em nhé.

Các hình ảnh minh họa

2 2 2 Sử dụng video, phim để khởi động vào bài mới:

Đây là phương pháp khởi động vào bài mới bằng các video do học sinh tự quay,phim hoạt hình, phóng sự… liên quan đến nội dung bài học, giúp cho hoạt độngdạy học trở nên sôi nổi, cuốn hút, giúp học sinh rèn luyện kỹ năng quan sát, khảnăng phản xạ nhanh, phát huy được những tri thức vốn có của mình về vấn đềliên quan, nâng cao tinh thần đoàn kết và sự tương tác giữa học sinh với họcsinh, học sinh với giáo viên

Tuy nhiên phương pháp này đòi hỏi cần có trang bị tivi, màn hình… nên khôngphải có thể tiến hành với mọi khu vực và đối tượng

Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên tiến hành theo các bước sau:Bước 1: Giáo viên giao cho các nhóm tìm link phim, hoặc quay video liênquan đến nội dung bài học theo gợi ý của giáo viên

Bước 2: Các nhóm gửi link phim, video đã quay qua Gmail cho giáo viênchọn

Bước 3: Giáo viên chọn video, link phim phù hợp nhất hoặc có thể thaybằng link phim mà mình thấy phù hợp hơn

Bước 4: Chiếu phim, video

Bước 5: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới

2.2.2.1 Ví dụ 1: cho học sinh xem phim hoạt hình “ Trê - Cóc kiện đòi con”

để khởi động dạy bài 37 sinh học 11 “ Sinh trưởng và phát triển ở động vật”

Link phim: https://youtu.be/2dhkioMXXlY

(Có thể đưa về dạng kể lại câu chuyện cho học sinh: bên bờ ao có 2 vợ chồngCóc sinh sống, hai vợ chồng Cóc rất buồn vì hiếm muộn con cái ,một hôm vợCóc thấy mình khang khác, cóc chồng liền nói “ dễ thường mình có mang”, mộtthời gian sau, những con nòng nọc nhỏ xíu từ trong bọc trứng chui ra, vợ chồngcóc hạnh phúc ngồi nhìn những đứa con đáng yêu tung tăng bơi lội.

Trong ao đó có một cặp vợ chồng phú ông Trê sinh sống, nhà ấy giàu có nhưngkhông có lấy 1 mụn con, hôm ấy phú ông Trê đang đi chơi thì thấy đàn nòng nọcbơi đùa tung tăng, ô hay ở đâu ra đàn cá con xinh đẹp thế này, những con nòngnọc đầu bẹp, mình trơn không vảy, đuôi thì giống hệt đuôi Trê, rõ ràng đàn cánày là dòng giống nhà Trê ta, phú ông hào hứng dồn đàn nòng nọc về nhà, vợchồng phú ông Trê chăm sóc giữ gìn đàn nòng nọc như con mình, cửa ngõ đóngchặt không cho lọt đi đâu được, lúc nào cũng đủ cái cho chúng ăn, còn quạt chochúng khi chúng ngủ

Vợ chồng nhà cóc ra bờ ao thăm con nhưng mặt nước phẳng lặng không mộtchút gợn, tìm khắp nơi mà ko thấy con, vợ chồng Cóc kêu than nức nở, Cócchồng hỏi phú ông trê thấy đàn con của mình đâu ko, nhưng phú ông đuổi Cócvề

Cóc chồng về nói với vợ “ tôi nghi lắm mình à, tôi nghe tiếng trẻ con trong nhàphú ông Trê”

Cóc chồng lên huyện trình quan, báo bị mất con mà trong nhà phú ông trê cótiếng trẻ con khóc, xin quan cứu lấy các con tôi

Quan huyện liền gọi vợ chồng phú ông Trê lên huyện, ban đầu quan huyện xửcho Cóc thắng kiện vì vợ chồng phú ông Trê không có con, nhưng lục sư Lươn

ăn của đút lót nên báo với quan huyện tôi đã nhìn lũ trẻ con ấy có nghạnh cóđuôi giống hệt nhà Trê, nếu là con cái nhà Cóc thì phải có 4 chân, đằng này ko

có chân Quan huyện xử cho Trê thắng cuộc, nhưng Trê chưa kịp vui mừng thìnòng nọc đứt đuôi, chân cẳng dài ra, thành Cóc và nhảy lên bờ gọi mẹ Cóc.)Giáo viên: Vậy vì sao con của Cóc mà không giống Cóc lại giống Trê, liệu có sựnhầm lẫn nào ở đây không, chúng ta cùng nghiên cứu bài học hôm nay nhé

Các hình ảnh minh họa

2.2.2.2.Ví dụ 2: Cho học sinh quay video về các hành động thường ngày có thể gây lây lan các bệnh truyền nhiễm để dạy bài 32 Sinh học 10 “ bệnh truyền nhiễm và miễn dịch”

Ví dụ: Một nhóm học sinh đang chơi ở sân trường, trong đó có 1 học sinh ho,

một học sinh ăn đồ ăn mua ở cổng trường lúc sáng mà đồ ăn đó bà bán hàng lại

ko đậy kín, một học sinh uống nước từ giếng trường, một học sinh đang đậpmuỗi vì bị muỗi đốt, một số học sinh ôm vai bá cổ trêu đùa với bạn học sinhkhác đang gãi sồn sột

Sau khi các em chiếu đoạn video ghi lại những cảnh trên ( có thể cho họcsinh đóng vai), giáo viên hỏi “những hành động nào có thể làm lây lan bệnhtruyền nhiễm và nêu phương thức lây truyền cũng như cách phòng tránh tươngứng?” sau đó dẫn dắt vào bài mới

Hinh ảnh minh họa

2.2.2.3.Ví dụ 3: cho học sinh xem phim hoạt hình “ Sâu và Bướm” để khởi động dạy bài 37 sinh học 11 “ Sinh trưởng và phát triển ở động vật”.

Link phim: https://youtu.be/GCWp209sgi8

(Có thể đưa về dạng kể chuyện: có 2 anh em nhà sâu vô cùng yêu thương

nhau, sau khi 2 anh em đóng kén thì sâu anh đã vùng vẫy, gian nan phá kén rangoài trước và hóa thành một chú bướm xinh đẹp, trong lúc sâu em chưa phákén ra ngoài được Sâu em nhờ anh giúp mình ra ngoài Vì quá thương em nênsâu anh ( lúc này đã hóa bướm) cắn một góc của kén để sâu em ra ngoài, nhưngkhi ra ngoài thì sâu em lại có hình thù sâu không ra sâu, bướm không ra bướm.Các em đoán con bướm do sâu em hóa thành lúc này có dễ dàng bay lên trời nhưcon bướm do sâu anh hóa thành không?

Giáo viên: con Bướm em không bay lên được, nguyên nhân vì sao chúng tacùng nhau nghiên cứu trong bài học hôm nay nhé)

Các hình ảnh minh họa

2.2.3.Sử dụng bài hát,câu chuyện để khởi đông vào bài mới:

Sử dụng bài hát, câu chuyện để khởi động bài mới sẽ giúp tiết học vui vẻ,

học sinh hứng thú, giúp các em tự tin, tích cực tham gia các hoạt động chungcủa tập thể Qua việc múa hát, kể chuyện giúp các em vào tiết học thoải máihơn, vừa phát huy óc sáng tạo nghệ thuật lại vừa mang tính giáo dục cho học sinh,lúc này các em sẽ chăm chú và có tâm thế đi vào bài học hơn

Những bài hát có tiết tấu nhanh, vui tươi, có thể kết hợp cùng các động tác minhhọa nhịp nhàng giúp các em được thoải mãi vận động thư giãn,tạo nên hứng thútrước khi vào bài mới Bài hát khởi động có thể đi kèm với vài động tác nhỏhoặc vỗ tay theo nhịp Câu chuyện lựa chọn cần ngắn gọn, gần gũi, sát với nội dung bàihọc, tránh lan man dài dòng

Tuy nhiên khi sử dụng phương pháp này thường cần học sinh và giáo viên đầu tư về thờigian để tìm ra câu chuyện phù hợp với nội dung bài học

Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên tiến hành theo các bước sau:Bước 1: Giáo viên giao cho các nhóm tìm bài hát, câu chuyện phù hợp.Bước 2: Các nhóm gửi tên bài hát, nội dung câu chuyện qua Gmail chogiáo viên chọn

Bước 3: Giáo viên chọn bài hát, câu chuyện phù hợp nhất hoặc có thể thaybằng bài hát, câu chuyện mà mình thấy phù hợp hơn Sau đó chọn học sinh thểhiện và giao nhiệm vụ

Bước 4: Học sinh thể hiện bài hát và câu chuyện

Bước 5: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới

2.2.3.1.Ví dụ 1: Dùng bài hát để khởi động dạy bài 32 Sinh học 10 “ bệnh truyền nhiễm và miễn dịch”

BÀI HÁT : THẬT ĐÁNG CHÊ

Có con chim là chim chích chòeTrưa nắng hè mà đi đến trường

Ấy thế mà không chịu đội mũ

Tối đến mới về nhà nằm rên

Ôi ôi ôi đau quá nhức cả đầuChích chòe ta cảm liền mấy hôm

Đứng bên sông kìa trông chú còChân bước dài cò ta đi mò

Vớ cái gì ăn liền vội vã

Uống nước lã, rồ lại quả xanh

Ăn tham nên tối đến về nhàĐau bụng rên hừ hừ suốt ba ngày đêm

Ê, ê cái con cò kiaThật đáng chê là thật đáng chê

Khi kết thúc bài hát, giáo viên hỏi học sinh trong lớp “Hãy kể tên các bệnh xuất hiện trong bài hát trên và nguyên nhân gây bệnh? Bệnh nào là bệnh có thể lây lan?”

(Đáp án: - Bệnh cảm nắng: Không lây

- Bệnh đau bụng do ăn bẩn, uống bẩn: Lây nhiễm qua đường tiêu hóa.)Giáo viên dẫn dắt vào bài “ bệnh truyền nhiễm và miễn dịch”

Hình ảnh minh họa

2.2.3.2 Ví dụ 2: Dùng câu chuyện 1 giọt nước để kể lại cuộc hành trình trong cây để khởi động dạy bài ôn tập chương I sinh học 11 phần trao đổi nước trong cây ( Câu chuyện này có thể cho một học sinh đóng vai theo phương pháp đóng vai, hoặc có thể đưa dưới dạng phim hoạt hình).

Tôi là một giọt Nước từ cơn mưa rào sáng nay Sau khi ngấm vào đất, tôigặp những người bạn và những người hàng xóm trong dòng họ nhà Muốikhoáng Chúng tôi hợp lại thành một đoàn rồi quyết định có một hành trìnhchinh phục rễ cây Đây là một chuyến đi thú vị và bổ ích vì chúng tôi chính lànhững người nuôi dưỡng và giúp cho cây phát triển hơn Tưởng rằng chuyến đidiễn ra dễ dàng nhưng ai ngờ được rằng nó lại muôn phần gian nan

Ngay từ việc lựa chọn đường đi, chúng tôi cũng phải cân nhắc vì mỗi một hànhtrình mang lại những trải nghiệm khác nhau mà trong chúng tôi ai cũng muốntham gia vào cuộc thám hiểm thú vị nhất Khi chúng tôi ở đường miền chóp rễ,

ở đây rất cứng vì nó là phần bảo vệ rễ và giúp rễ đâm sâu vào trong lòng đất.Hướng dẫn viên nói với chúng tôi rằng các cây thân gỗ nói chung có một bộ rễthật khỏe và vững chắc để có thể đâm sâu, lan rộng vào đất để hút nước và muốikhoáng Đôi khi, ở những vùng khô hạn hoặc thiếu nước, bộ rễ còn thò lên cảtrên mặt đất để hút sương đêm Miền chóp rễ chính là điểm khởi đầu giúp chotoàn bộ rễ có thể thực hiện được những điều vĩ đại ấy

Miền lông hút chính là cánh cửa để đưa chúng tôi đi vào trong cây Tôi chưa baogiờ nhìn thấy một con đường nào đặc biệt như vậy Nghe nói, vật liệu để tạo nêncánh cửa này chính là Tế bào biểu bì được kéo dài ra

Phần lớn không gian bên trong cánh cửa đặc biệt này chính là một chiếc cầuthang máy hiện đại – đó là cầu thang máy có tên là không bào

Chiếc cầu thang Không bào sử dụng năng lượng Áp suất rễ để vận hành đưakhách đi tham quan Hiện nay, trên thế giới có các dạng năng lượng quang,nhiệt, điện, và có sức mạnh ghê gớm như năng lượng hạt nhân nhưng tôi chưabao giờ thấy một loại thiết bị nào có thể vận hành nhờ Áp suất rễ như chiếc cầuthang máy này Nó vận hành theo cơ chế Dòng nước một chiều Điều này giúphành khách chỉ có thể đi vào rễ mà không thể quay trở lại được

Ôi! Nét lo lắng hiện rõ trên khuôn mặt của các thành viên trong đoàn Giờ đây,chúng tôi cũng không biết mình sẽ đi đâu và về đâu trong chặng đường kế tiếp.Lại không thể quay lại được nữa chứ! Những bạn muối khoáng bắt đầu khóc thétbởi thỉnh thoảng lại có một vài người trong đoàn bị bắt cóc Mặc kệ những tiếngthan khóc ấy, chiếc cầu thang vẫn lững thững đưa chúng tôi qua miền Sinhtrưởng, miền Trưởng thành, các tế bào nội bì và đi vào Mạch gỗ

Hướng dẫn viên cho chúng tôi biết rằng, có hai loại cầu thang máy giúp chúng

tôi có thể đi qua bộ rễ để vào thân cây Con đường mà chúng tôi đang đi là

qua Tế bào sống Con đường này vận chuyển được ít hành khách nhưng những

người được lựa chọn ở đây phải có lí lịch rõ ràng, được kiểm soát một cách chặtchẽ để đảm bảo an toàn cho chuyến đi Hóa ra, những anh chàng Muối khoáng

bị bắt cóc vừa nãy là do hệ thống an ninh cảnh báo rằng họ đã mang những thiết

bị cấm khi đi tham quan Họ phải bị lao động công ích bằng việc tham gia vàomột quá trình sản xuất nào đó ở trong Tế bào

Loại cầu thang máy thứ hai là đưa hành khách qua Thành tế bào và các Khe

gian bào Con đường này vận chuyển được nhiều hành khách nhưng lợi dụng

điều đó, những kẻ tội phạm và những người di cư bất hợp pháp thường hay tràtrộn vào để thực hiện những mưu đồ xấu Chúng thường lọt qua vòng kiểm soátphía ngoài nhưng khi vào vùng Tế bào nội bì thì hệ thống an ninh ở đây được

thắt chặt hơn Một đập chắn gọi là đai Caspari ngăn toàn bộ đoàn người lại và

cuộc kiểm tra ở đây diễn ra vô cùng gắt gao

Những hành khách đạt tiêu chuẩn sẽ được nhập vào cùng đoàn của chúng tôicòn những người phạm tội ngay lập tức sẽ bị loại bỏ ra khỏi chuyến hành trình.Đoạn đường mà chúng tôi vừa đi qua, mặc dù ngắn ngủi nhưng cũng có biết baođiều để kể Mỗi Centimet đường đi là lính canh, lính gác và các trạm kiểm soát

Khi vào đến Mạch gỗ, lòng tôi cảm thấy được trấn an vì đi cùng chúng tôi giờ

đây chỉ còn lại những người lương thiện, không còn những kẻ gian, người xấu.Mạch gỗ là những con đường cao tốc rộng thênh thang Đi trên các con đườngnày là những chiếc xe hiện đại và lịch lãm

Chúng tôi được đi trên một chiếc tàu siêu tốc hạng sang có tên là Xylem Chiếctàu lao vun vút làm lòng tôi nao nao

Có lẽ những con tàu siêu tốc này tôi chỉ có thể thấy được trong mơ chứ nào ngờtôi lại được thấy nó hiện hữu ngay trước mắt Thật diệu kì trong thế giới tựnhiên lại có những điều như thế! Nó không vận hành theo cơ chế bình thường

mà nó chuyển động được nhờ những động cơ phối hợp liên hoàn với nhau

Động cơ dưới là lực đẩy được tạo ra do Áp suất rễ, động cơ trên là lực hút đượctạo ra do quá trình thoát hơi nước của tán lá và động cơ trung gian chính là lực

Mao dẫn, là loại lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và lực liên kết

giữa các phân tử nước với thành mạch Con đường qua thân dài tới hàng trăm

mét, vậy mà tàu cao tốc đưa chúng tôi đi thật nhanh Không ai trong đoàn bị mệtmỏi hay say xe gì hết, ai cũng hồ hởi, phấn khởi để khám phá cung đường tiếptheo

Vậy mà tôi vẫn kịp quan sát sang cung đường bên cạnh, những con tàu Phloemđưa hành khách đi ngược chiều với con tàu mà chúng tôi đang đi Hành kháchtrên Phloem thường là các chất hữu cơ được đưa tới từ trạm năng lượng Lục lạpnằm trên lá Cậu hướng dẫn viên nói rằng nếu ai trong đoàn của chúng tôi muốnlàm việc ở Lục lạp thì họ sẽ tuyển dụng

Ai cũng ngạc nhiên khi đi tới một vùng đất mới Mọi vật sáng bừng và chói lóa

do từng tia sáng mặt trời chiếu rọi muôn nơi Các đường dẫn nhiên liệu chằngchịt được đưa tới các cỗ máy Quang hợp Hướng dẫn viên cho chúng tôi biếtrằng chúng chính là các Gân lá Công nhân trong các nhà máy làm việc thậtchuyên nghiệp, những kho hàng được sắp xếp gọn gàng và ngăn nắp

Kho Biểu bì nằm ở vòng ngoài cùng, rồi các kho Mô giậu và các kho Mô xốpnằm dần ở phía trong Sản phẩm được tạo ra từ các nhà máy này giúp nuôi sốngtoàn bộ sinh vật trên trái đất Những sinh vật Dị dưỡng cần các chất hữu cơ đểsống, những loài hô hấp hiếu khí thì cần ô xi để thở Ngoài ra, ô xi được tạo ragiúp khí hậu trên trái đất được điều hòa Giờ đây tôi mới hiểu được tại sao màkhi trời nắng, được đứng dưới một gốc cây to tôi lại cảm thấy thoải mái và dễchịu vô cùng

Chúng tôi đã đến cung đường cuối cùng của cuộc hành trình Ở đây, chúng tôiphải kiểm tra hành lí và Check out Quy trình ở đây cũng ngặt nghèo không kém

gì lúc khởi hành Chúng tôi có hai con đường để ra, con đường qua Lỗ khí vàqua lớp Cutin Khoảng bảy mươi phần trăm lượng hành khách sẽ ra ngoài bằngcon đường qua Lỗ khí còn ba mươi phần trăm lượng hành khách ra ngoài bằngcon đường qua lớp Cutin Để tránh việc hành khách bị thất lạc đồ đạc, cơ chếđưa hành khác ra ngoài cũng phải chặt chẽ Có ba cơ chế được thực hiện ở đây

là cơ chế Ánh sáng, Bơm Ion và Axit Abscisic

Ba cơ chế này sẽ giúp Lỗ khí đóng và mở một cách linh hoạt Trừ 1 số thànhviên trong đoàn đã trúng tuyển vào 1 số nhà máy và được giữ lại, còn lại toàn

bộ hành khách chúng tôi được ra ngoài an toàn và hứng khởi Thật tuyệt vời khingồi ở đây, dưới gốc cây này mà nhớ lại những gì mà chúng tôi đã được trảiqua trong suốt cuộc hành trình Có lẽ, tôi sẽ không bào giờ quên được điều đóbởi nó đã in sâu trong tâm trí tôi về một kí ức đẹp của thời học trò, một chuyếntham quan giúp tôi mở mang tầm mắt

Tôi mơ ước về một tương lai trên thế giới này có những con đường rộng lớn, cónhững chuyến tầu siêu tốc vận hành nhờ các dạng năng lượng sạch và những cơchế vận hành đặc biệt và ngày càng nhiều hơn những cỗ máy xanh giúp cuộcsống của chúng ta thay đổi không ngừng Thôi, cũng đã đến lúc tôi phải chia taycác bạn rồi, tôi phải cùng các bạn nước khác đi vào không trung để hòa cùngmây, theo gió, cùng mưa đi chu du trên những đại dương Rồi một ngày gầnthôi, tôi sẽ lại được tham gia những cuộc hành trình mới giống như hôm nay!

Hình ảnh minh họa

2.2.3.3 Ví dụ 3: Dùng câu chuyện “ Cái kén bướm” để khởi động dạy bài 38 Sinh học 11 “ Các nhân tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển

ở động vật”:

“ Chuyện kể rằng có một cô bé nọ, nhìn thấy 2 chú sâu bướm đang cố

gắng vẫy vùng ra khỏi kén, chú thứ nhất rất vất vả, gian nan, mất rất nhiều thời gian mới chui ra được khỏi kén và hóa thành bướm xinh đẹp bay lên trời Cô bé nhìn thấy sâu bướm số 2 cố gắng mãi mà không thoát ra được khỏi kén, cô bé giúp đỡ sâu bướm bằng cách lấy kéo cắt kén để sâu bướm được giải phóng Các

em đoán con bướm số 2 có dễ dàng bay lên trời như con bướm số 1 không?”Sau khi kể câu chuyện, giáo viên cho học sinh trả lời và dẫn dắt : bướm số 2 không bay lên được, nguyên nhân vì sao chúng ta cùng nhau nghiên cứu trong bài học hôm nay nhé

2.2.4 Sử dụng tổ chức trò chơi khởi động vào bài mới:

Trò chơi là hoạt động được các học sinh thích thú tham gia Phát huy tínhsáng tạo, hấp dẫn, gây hứng thú cho HS, giúp HS dễ tiếp thu kiến thức mới, giúpchuyển tải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau Trò chơi còn là hoạtđộng được các học sinh thích thú tham gia Vì vậy nó có khả năng lôi kéo sự chú

ý và khơi dậy được hứng thú học tập Rất nhiều trò chơi ngoài mục đích đó còn

có thể ôn tập kiến thức cũ hoặc dẫn dắt các em vào hoạt động tìm kiếm tri thứcmới một cách tự nhiên, nhẹ nhàng Hoặc có những trò chơi giúp các em vậnđộng tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo, giảm bớt những áp lực tâm lý do tiếthọc trước gây ra

Khởi động bằng việc tổ chức trò chơi là nhằm lôi cuốn HS tham gia vào cáchoạt động giáo dục một cách tự nhiên và tăng cường tính trách nhiệm; hìnhthành cho HS tác phong nhanh nhẹn, phát huy tính sáng tạo cũng như tăngcường sự thân thiện, hòa đồng giữa các HS, tạo hứng thú xua tan căng thẳng mệtmỏi trong quá trình học tập và giúp cho việc học tập trở nên nhẹ nhàng, sinhđộng, không khô khan, hàn lâm, nhàm chán…

Tuy nhiên sử dụng phương pháp này cần sự đầu tư lớn về thời gian, chất xámcủa giáo viên, các trò chơi phải đa dạng, phong phú để không gây sự nhàm chántheo kiểu chưa chơi đã biết là trò gì và kết quả ra sao, hoặc tâm trạng chán nảnkhi chơi đi chơi lại một trò chơi

Khi sử dụng phương pháp này, giáo viên tiến hành theo các bước sau:Bước 1: Giáo viên thiết kế trò chơi phù hợp với nội dung bài dạy

Bước 2: Giáo viên tìm đội chơi, công bố luật chơi

Bước 3: Học sinh chơi trò chơi

Bước 4: Giáo viên dẫn dắt vào bài mới