Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua môn học giáo dục công dân và các hoạt động giáo dục trong trường THPT trên địa bàn huyện quỳnh lưu

Nhận thức vai trò và tầm quan trọng của chủ trương này, Sở giáo dục và đào tạo Nghệ an đã căn cứ công văn 311/Bộ GDĐT- GDTrH ngày 24/8/2018 của Bộ GDĐT về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GD

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lý do chon đề tài

Đổi mới căn bản nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế, thích ứng với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là nhiệm vụ cấp thiết cúa nghành giáo dục Chiến lược phát triển giáo dục đã chỉ rỏ:

“Chú trọng giáo dục đạo đức, pháp luật, thể chất, Quốc phòng An ninh và các giá trị văn hóa truyền thống, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục lao động và hướng nghiệp học sinh Phổ thông.”

Trên thực tế hiện nay, nhiều trường THPT trong thời gian qua không chỉ là nơi cung cấp cho học sinh về kiến thức, đáp ứng yêu cầu của xã hội, mà nội dung giáo dục về đạo đức, pháp luật, kỹ năng sống đã đạt được những kết quả nhất định, đặc biệt là kỹ năng sống Học sinh đã có ý thức tốt hơn về cách ứng xử trong cuộc sống Nhiều em đã có được những kỹ năng rất tốt để ứng phó với sự thay đổi của môi trường xung quanh, đã có ý thức tự rèn luyện và hoàn thiện bản thân Tuy nhiên, bên cạnh đó, tình trạng bạo lực học đường ngày càng gia tăng, không ít bộ phận học sinh thiếu tính tự tin, tự lập, sống ích kỷ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình, bản thân và xã hội, vi phạm pháp luật, đạo đức, nạo phá thai, xâm hại tình dục, đắm chìm trong thế giới ảo của Internet, thậm chí nghiện hút Ma túy… gây bức xúc gia đình, nhà trường và xã hội Nguyên nhân sâu xa là do các em thiếu hụt

về kỹ năng sống Như vậy, rèn luyện kỹ năng sống có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi người để có thể đương đầu với mọi thử thách trong cuộc sống và hoàn thiện bản thân mình hơn, điều này rất quan trọng đối với học sinh cấp 3, lứa tuổi có nhiều chuyển biến phức tạp trong tâm sinh lý Bởi vì, người càng có nhiều kỹ năng sống sẻ luôn vững vàng trước những khó khăn thử thách, biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực, hiệu quả hơn, làm chủ được bản thân mình hơn và chắc chắn rằng họ sẻ thành công nhiều hơn trong cuộc sống Ngược lại, người thiếu kỹ năng sống sẻ thường dễ bị vấp ngã, dễ bị thất bại trong cuộc sống Do vậy, các trường phổ thông cần giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, với bản chất là hình thành và phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người xung quanh, khả năng ứng phó tích cực trước những tình

huống phức tạp, muôn hình muôn vẻ của cuộc sống

Nhằm góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh về tất cả các mặt như đức, trí, thể, mỹ đồng thời giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, ngày 10 tháng 8 năm 2018

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chỉ thị Số: 2019/QĐ-BGDĐT về nhiệm vụ chủ yếu năm học 2018 - 2019 trong đó chỉ thị nêu rõ một trong những nhiệm vụ

chủ yếu của nghành Giáo dục là: “Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng

sống, văn hóa ứng xử trong nhà trường, thực hiện tốt các hoạt động chào cờ,hát quốc ca trong các cơ sở giáo dục, chú trọng giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện,phòng chống bạo lực

học đường hiệu quả…”

Nhận thức vai trò và tầm quan trọng của chủ trương này, Sở giáo dục và đào tạo Nghệ an đã căn cứ công văn 311/Bộ GDĐT- GDTrH ngày 24/8/2018 của Bộ GDĐT về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDTrH năm học 2018 – 2019, chỉ thị số 11/CT-UBND ngày 28/8/2018 của UBND Tỉnh Nghệ An về việc triển khai nhiệm

vụ GD và ĐT năm học 2018 – 2019, Sở GDĐT hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ

năm học 2018 – 2019 số 1687/SGDĐT – GDTrH như sau: ‘Tăng cường kỷ cương

và nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục trong các sở GDTrH, chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, ý thức trách nhiệm của công dân đối với xã hội, cộng đồng cho học sinh”

Nhiều trường THPT trên toàn tỉnh nói riêng và trong cả nước nói chung đã tổ chức các hoạt động giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng quan sát, xử lí thông tin, trau dồi kỹ năng sống để hoàn thiện nhân cách, đáp ứng được yêu cầu về phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ đổi mới và hội nhập Trong những năm qua, mặc dù có những kết quả khả quan nhưng bên cạnh đó có lúc, có nơi còn mang tính hình thức, chưa thực sự đi vào đời sống giáo dục một cách sâu sát Việc sử dụng các hình thức dạy học, tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống còn hình thức, đơn điệu, thiếu sự linh hoạt và sáng tạo nên hiệu quả chưa cao, các hoạt động ngoại khóa chưa được chú trọng về chiều sâu

Là giáo viên bộ môn GDCD đồng thời là giáo viên chủ nhiệm qua nhiều năm công tác bản thân có nhiều kinh nghiệm trong công tác giảng dạy cũng như tổ chức hoạt động giáo dục kỹ năng sống, tôi đã phối hợp với các tổ chức trong nhà trường

tổ chức được nhiều hoạt động nhằm mục đích giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại trường THPT Quỳnh Lưu 3 Những hoạt động ngoại này đã được sự đồng thuận

và tạo điều kiện của BGH nhà trường, sự phối hợp hỗ trợ nhiệt tình của các tổ chức đoàn thể, các đồng nghiệp và đặc biệt là sự quan tâm ủng hộ của hội cha mẹ học sinh Nhờ thế, các hoạt động giáo dục kỹ năng sống thực sự có hiệu quả cao và được các trường bạn chia sẻ học hỏi

Để góp phần vào việc nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

ở trường THPT nói chung và trường THPT Quỳnh Lưu 3 nói riêng, tôi đã mạnh

dạn xây dựng và thực hiện sáng kiến kinh nghiệm với đề tài: “Giáo dục kỹ năng

sống cho học sinh thông qua môn học Giáo dục công dân và các hoạt động

giáo dục trong trường THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu” Đây là một số

kinh nghiệm của bản thân và bước đầu thực hiện vì vậy không tránh khỏi những sai sót, kính mong sự giúp đỡ, đóng góp của đồng nghiệp

II Mục đích nghiên cứu

- Thông qua các hình thức tổ chức hoạt động trong trường THPT nhằm mục đích giúp học sinh xây dựng, hình thành và phát triển được các kỹ năng sống để giúp học sinh hoàn thiện nhân cách, ứng phó với sự thay đổi của môi trường xã hội hiện nay

- Xây dựng hành vi sức khoẻ lành mạnh cho cá nhân và cộng đồng góp phần xây dựng môi trường sống lành mạnh, đảm bảo cho các em phát triển tốt về thể chất và tinh thần

- Thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, thực hiện tốt trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước

- Giúp các các em tránh xa các hành vi tiêu cực, bạo lực, lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, phát triển lệch lạc về nhn cách như: Nghiện hút, bạo lực học đường, ăn chơi sa đọa…

III Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu và đúc rút kinh nghiệm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động trong trường THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu

IV Thời gian nghiên cứu

Nghiên cứu trong thời gian 2 năm:

- Năm học 2019-2020

- Năm học 2020-2021

V Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu thực tiễn

- Thu thập thông tin, tìm hiểu thực tế

- Khảo sát, xử lý, tổng hợp thông tin, khái quát, rút ra kết luận và đề ra giải

pháp phù hợp

- Thể nghiệm đề tài vào thực tiễn và tiếp tục bổ sung hoàn thiện

VI Tính mới của đề tài

Đề tài đã nghiên cứu, đề xuất và đúc rút kinh nghiệm thành công những giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động trong trường THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu một cách tương đối đầy đủ và toàn diện Mặt khác, đề tài cũng đã đưa ra những giải pháp mà ở đó, giáo viên định hướng, gợi mở cho học sinh tự hình thành và rèn luyện kỹ năng sống một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không gò bó, không áp đặt học sinh Thông qua môn học Giáo dục công dân và các hoạt động giáo dục trong nhà trường, đề tài đưa ra được cách thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống; kích thích, lôi cuốn học sinh tham gia một cách tích cực, hào hứng, say mê Giúp học sinh chủ động trong quá trỉnh hình thành và rèn luyện kỹ năng sống cho bản thân một cách tích cực, tự giác đặt mình trong khuôn khổ khi tham gia các hoạt động Từ đó, ý thức rèn luyện và mức độ

vận dụng kỹ năng sống của học sinh được nâng cao

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Khái niệm kỹ năng sống và cách phân loại kỹ năng sống

Hiện nay chưa có một khái niệm nào thống nhất trên toàn thế giới về KNS KNS được tiếp cận theo nhiều quan điểm khác nhau và điều này cũng ảnh hưởng

đến cách phân loại KNS

Theo Tổ chức UNESCO ( United Natinos Educational Scientific and Cultura Organization), Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sông hàng ngày Kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của

giáo dục, đó là:

– Học để biết (Learning to know)

– Học làm người (Learning to be)

– Học để sống với người khác (learning to live together)

– Học để làm (Learning to do)

Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quổc (UNICEF), kĩ năng sống là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kĩ năng

Theo Tổ chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kĩ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:

+ Học để biết gồm các kĩ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo,

ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả

+ Học làm người gồm các kĩ năng cá nhân như: ứng phó với căng thẳng, kiềm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin

+ Học để sống vời người khác gồm các kĩ năng xã hội như: giao tiếp, tự khẳng định, hợp tắc, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông

+ Học để làm gồm kĩ năng thực hiện công việc và các nhiệm vụ như: kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm

Từ những quan niệm trên đây có thể thấy, kĩ năng sống bao gồm một loạt các

kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hằng ngày của con người Bản chất của kĩ năng sống là kĩ năng tự quản bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác, kĩ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mọi người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

Theo UNESCO, WHO và UNICEF, có thể Xem kĩ năng sống gồm các kĩ năng cổt lõi sau:

+ Kĩ năng giải quyết vấn đề

+ Kĩ năng suy nghĩ/tư duy phân tích có phê phán

+ Kĩ năng giao tiếp hiệu quả

+ Kĩ năng ra quyết định

+ Kĩ năng tư duy sáng tạo

+ Kĩ năng giao tiếp ứng xử cá nhân

+ Kĩ năng tự nhận thức/tự trọng và tự tin của bản thân, xác định giá trị Awareness building skills, incl)

(Self-+ Kĩ năng thể hiện sự cảm thông

+ Kĩ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc

2 Vai trò cùa giáo dục kĩ năng sống

Giáo dục kĩ năng sống là quá trình hình thành những hành vi tích cực, lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp học sinh có cả kiến thức, giá trị, thái độ và kĩ năng thích hợp; là giáo dục những kĩ năng mang tính cá nhân và xã hội nhằm giúp học sinh chuyển dịch kiến thức (cái học sinh biết), thái độ, giá trị (cái mà học sinh cảm nhận, tin tưởng, quan tâm) thành hành động thực tế (làm gì và làm cách nào) trong những tình huống khác nhau của cuộc sống

Giáo dục kĩ năng sống có tác động tích cực trong quá trình dạy và học, là thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông Mục tiêu của giáo dục phổ thông theo yêu cầu mới đã chuyển từ chỗ chủ yếu là trang bị kiến thức cho học sinh sang chủ yếu là trang bị những phản chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quổc Phương pháp giáo dục phổ thông cũng được xác định “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập

và ý chí vươn lên" (Luật Giáo dục năm 2005, Điều 5) Giáo dục kĩ năng sống với mục tiêu và cách tiếp cận là hình thành và làm thay đổi hành vi của học sinh theo huống tích cực, bồi dưỡng cho các em năng lực hành động trong cuộc sống, thực chất là thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông Phương pháp giáo dục kĩ năng sống

là thực hiện quan điểm hướng vào người học nên có thể đáp ứng được nhu cầu của người học, năng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân Mặt khác, giáo dục kĩ năng sống thông qua những phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực mang tính tương tác, cùng tham gia, đề cao vai trò chủ động, tự giác của người học sẽ có những tác động tích cực đối với quan hệ giữa thầy và trò, giữa học sinh với nhau, tạo ra động lực cho việc học tập Học sinh sẽ hứng thú và học tập tích cực hơn, có hiệu quả hơn, nhất là khi các vấn đề mà các em được tham gia có quan hệ trực tiếp đến cuộc sống của bản thân

- Học sinh trung học phổ thông đang ở trong độ tuổi thanh niên, lứa tuổi đang phát triển mạnh về cả thể chất và tinh thần Nhu cầu hoạt động và giao tiếp của các

em đang phát triển mạnh Do đó, ý thức về cuộc sống, về bản thân, về con người cũng phát triển; các năng lực cá nhân cũng dần hình thành Đời sống tình cảm của các em cũng rất phong phú, thể hiện rõ nhất trong quan hệ tình bạn (đồng giới hoặc khác giới) Nó chi phối tình cảm và xu hướng hoạt động của các em Giáo dục kĩ năng sống nếu biết khai thác những khía cạnh tích cực trong đặc điểm tâm lí của học sinh sẽ tạo điều kiện thuận lợi giúp các em phát triển nhân cách Bên cạnh đó, môi trường xã hội cũng ảnh hường rất lớn đến nhân cách của học sinh trung học cơ

sở Bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay với những tác động tích cực và tiêu cực đan xen khiến trẻ luôn luôn phải có sự lựa chọn, phải đương đầu với những áp lực, thử thách, nếu không được hướng dẫn, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực như nghiện hút, bạo lực, ăn chơi sa đoạ Giáo dục kĩ năng sống giúp các em ứng phó với những vấn đề của lứa tuổi học sinh trung học phổ thông như phòng tránh lạm dụng game, phòng tránh rủi ro trong quan hệ giới tính, phòng tránh sử dung chất gây nghiện, phòng tránh bạo lực học đường

3 Một số kỹ năng sống cơ bản cần giáo dục cho học sinh THPT:

+ Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình: bao gồm các kĩ năng sống cụ thể như: kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng tìm kiềm sự hỗ trợ, kĩ năng tự trọng, kĩ năng tự tin, kĩ năng

kỹ năng kiểm soát cảm xúc

+ Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác: bao gồm các kĩ năng sống cụ thể như: kĩ năng giao tiếp có hiệu quả, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn, kĩ năng thương lượng, kĩ năng từ chối, kĩ năng bày tỏ sự cảm thông, kĩ năng hợp tác,

kĩ năng lắng nghe tích cực, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm

+ Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách có hiệu quả; bao gồm các kĩ năng sống cụ thể như: kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng kiên định, kỹ năng đạt mục tiêu, kỹ năng quản lý thời gian

4 Các hoạt động giáo dục trong nhà trường THPT:

Các hoạt động giáo dục trong trường trung học được quy định tại Điều 26 Thông tư 12/2011/TT-BGDĐT về Điều lệ THCS, THPT như sau:

Các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động

- Hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp được tiến hành thông qua việc dạy

học các môn học bắt buộc và tự chọn trong chương trình giáo dục của cấp học do

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành

- Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khóa

về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, giáo dục pháp luật, kỹ năng sống, hoạt động tham quan, du lịch, giao lưu văn hóa, giáo dục môi trường, hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp với tâm

sinh lỹ và lứa tuổi học sinh

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Thực trạng mức độ hiểu biết, vận dụng và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT trên địa bàn Huyện Quỷnh Lưu hiện nay

Học sinh THPT đang ở trong độ tuổi thanh niên, lứa tuổi đang phát triển mạnh mẽ về cả thể chất và tinh thần, nhu cầu hoạt động và giao tiếp của các em đang phát triển mạnh Do đó ý thức về cuộc sống, về bản thân, về con người cũng phát triển, năng lực cá nhân và kỹ năng sống cũng được hình thành, các em cũng

đã biết khai thác những khía cạnh tích cực của bản thân để phát triển nhân cách Bối cảnh môi trường hiện nay có nhiều tác động tích cực cũng như tiêu cực đan xen, nhiều em đã có kỹ năng sống ứng phó với những vấn đề tiêu cực, đã có sự lựa chọn, đương đầu với những áp lực và thử thách để khẳng định giá trị bản thân trong cộc sống

Quá trình khảo sát về thực trạng kỹ năng sống của học sinh THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu với 500 học sinh ở trường THPT Quỳnh Lưu 1, trường THPT Quỳnh Lưu 3 và trường THPT Quỳnh Lưu 4 trước khi thực hiện đề tài như sau:

1.1 Thực trạng mức độ hiểu biết kỹ năng sống của học sinh:

Kết quả khảo sát về mức độ nhận thức và tự đánh giá kỹ năng sống của 500 học sinh THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu trước khi áp dụng đề tài:

(Khảo sát từ học sinh) Không quan trọng 95(19%)

Hoàn toàn không quan

3

Khả năng giải quyết những

vấn đề trong cuộc sống khi

tâm rèn luyện kỹ năng sống

của học sinh (Khảo sát từ

học sinh)

Hoàn toàn không quan tâm

40(8%)

Từ kết quả khảo sát trên ta nhận thấy rằng, việc hiểu biết chung và nhận thức

về vai trò kỹ năng sống của học sinh đối với bản thân là còn rất thấp Số em hiểu biết ở mức độ rất nhiều về kỹ năng sống là rất ít (chiếm 5%), các em chỉ hiểu biết

về kỹ năng sống một chút ít chiếm đa số (60%) Còn lại không biết chiếm tỷ lệ 18% và hoàn toàn không biết chiếm một tỉ lệ không nhỏ (2%) Mặt khác, rất nhiều

em cho rằng, vai trò vận dụng các kỹ năng sống đối với bản thân là không quan trọng chiếm 19%, thậm chí có 41% những em còn cho rằng nó hoàn toàn bình thường đối với cuộc sống của mỗi người, chỉ có 8% nhận thức được vai trò kỹ năng sống là rất quan trọng Chính vì vậy, mức độ quan tâm và ý thức rèn luyện kỹ năng sống của học sinh chưa cao Số lượng học sinh không quan tâm rèn luyện chiếm phần lớn (57%) Số học sinh thỉnh thoảng quan tâm chiếm 25%, đặc biệt còn có một số em hoàn toàn không quan tâm chiếm 8%

Tóm lại, vấn đề hiểu biến về kỹ năng sống và vai trò kỹ năng sống của hoạc sinh còn rất thấp Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ vận dụng kỹ năng sống của học sinh trong thực tiễn xử lý tình huống hàng ngày

1.2 Thực trạng mức độ vận dụng kỹ năng sống của học sinh:

Kết quả khảo sát về thực trạng mức độ vận dụng kỹ năng sống của 500 học sinh THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu trước khi áp dụng đề tài:

TT Kỹ năng Hành vi biểu hiện 500 em/ tỷ lệ (%)

và giải quyết nó một cách tích cực, không dùng bạo lực, kìm chế được cảm xúc, tránh bị kích động, nóng vội, giữ bình tĩnh trước mọi sự việc để tìm ra cách giải quyết tốt nhất

6

Kỹ năng tự tin Mạnh dạn bày tỏ ý kiến, suy

nghĩ của mình trước mọi người

đánh giá Biết tôn trọng và quan tâm ý kiến của người khác

ra được cách giải quyết, hình dung ra được kết quả nếu lựa chọn phương án nào đó và đưa ra quyết định cuối cùng cho một phương án tốt nhất

Từ kết quả khảo sát trên ta nhận thấy rằng, việc vận dụng kỹ năng sống của học sinh trong cuộc sống chủ yếu ở mức độ trung bình, thậm chí một số kỹ năng còn ở mức độ yếu là rất nhiều Đặc biệt kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, kỹ năng tự tin, kỹ năng đặt mục tiêu ở mức độ vận dụng yếu đang chiếm trên 50% Các kỹ

năng được vận dụng ở mức độ tốt là rất thấp, thậm chí, theo khảo sát, kỹ năng giải

quyết mâu thuẫn, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng đặt mục tiêu ở mức độ tốt chiếm tỷ lệ 0% theo khảo sát ngẩu nhiên Khi gặp phải vấn đề khó khăn trong cuộc sống thì khả năng tự giải quyết và tìm kiếm sự giúp đỡ của người khác chưa cao Theo đánh giá của 100 giáo viên trên địa bàn tỉnh Nghệ An thì thể hiện kỹ năng sống của học sinh ở mức độ thành thục và làm được còn rất hạn chế, mức độ lúng túng còn rất cao, thậm chí còn có những trường hợp hoàn toàn không làm được Thực tế cho thấy, tình trạng học sinh thiếu kỹ năng sống vẫn xẩy ra rất nhiều, biểu

hiện qua hành vi ứng xử không phù hợp trong xã hội, sự ứng phó hạn chế với các tình huống trong cuộc sống như: ứng xử thiếu văn hóa nơi công cộng; thiếu lễ độ với thầy cô giáo, cha mẹ và người lớn tuổi; chưa có ý thức bảo vệ môi trường, gây phiền hà cho người khác khi sử dụng điện thoại; chưa biết cách giải quyết mâu thuẩn với người khác; vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức; nạo phá thai; xâm hại tình dục; ích kỷ, vô tâm, sống thiếu trách nhiệm…

1.3 Thực trạng của công tác giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT nói chung và học sinh THPT trên địa bàn Huyện Quỳnh Lưu nói riêng hiện nay

Trong thực tế, khi xây dựng chương trình dạy học, nội dung dạy học trên lớp, giáo viên đều phải xây dựng 3 mục tiêu: cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc trong dạy học và giáo viên đều nhận thức sâu sắc vấn đề này Đối với các trường THPT Quỳnh lưu trong thời gian gần đây, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được quan tâm nhiều hơn Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phổ thông không bố trí thành một môn học riêng trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông bởi kỹ năng sống được hình thành mọi lúc, mọi nơi khi có điều kiện, cơ hội phù hợp Tuy nhiên từ kết quả khảo sát và thực tế ở các đơn vị trường học, địa phương hiện nay, phải nói rằng, việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh chưa cao, chưa đồng bộ và chưa được quan tâm một cách đúng mức Gần như tất cả giáo viên đứng lớp chỉ quan tâm đến việc truyền tải kiến thức mà không quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống, coi

đó là nhiệm vụ của gia đình, của giáo viên chủ nhệm và của tổ chức Đoàn

1.4 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng mức độ nhận thức, vận dụng và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Theo số liệu khảo sát 100 giáo viên ở các trường THPT trên địa bàn Huyện

Quỳnh Lưu, nguyên nhân hạn chế kỹ năng sống của học sinh THPT như sau:

a Do ý thức rèn luyện của học sinh chưa cao: 69/100 (chiếm 69%)

b Do thời gian học văn hóa quá nhiều: 85/100 (chiếm 85%)

c Do bố mẹ thấy được vai trò của việc giáo dục kỹ năng sống nhưng không

có thời gian quan tâm: 28/100 (chiếm 28%)

d Do bố mẹ chưa thấy được vai trò của kỹ năng sông nên không chú trọng đến vấn đề này: 72/100 (chiếm 72%)

e Do ít tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong nhà trường: 89/100 (chiếm 81%)

f Do chưa có giáo viên dạy kỹ năng sống: 100/100(chiếm 100%)

g Do phương pháp tích hợp tích hợp giảng dạy kỹ năng sống chưa đúng: 91/100 (chiếm 91%)

h Do tổ chức đoàn thể ít quan tâm: 48/100 (chiếm 48%)

Qua số liệu khảo sát trên, ta nhận thấy rằng: có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến mức độ hiểu biết và vận dụng kỹ năng sống của học sinh Đó là do thời gian học văn hóa của học sinh quá nhiều; do bố mẹ thấy được vai trò của việc giáo dục kỹ năng sống nhưng không có thời gian quan tâm; do chưa thấy được vai trò của kỹ năng sông nên không chú trọng đến vấn đề này; do ít tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong nhà trường; do chưa có giáo viên dạy kỹ năng sống; do

tổ chức đoàn thể ít quan tâm; do phương pháp tích hợp tích hợp giảng dạy kỹ năng sống chưa đúng, việc thực hiện giáo dục trên lớp phải chạy theo thời gian, phải chuyển tải nhiều nội dung, giáo viên có khuynh hướng cung cấp kiến thức mà ít quan tâm rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh

2 Những thuận lợi và khó khăn của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT

2.1 Thuận lợi

- Bộ và Sở Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ quản lý, giáo viên về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT; hướng dẫn tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào các địa chỉ qua một số môn học và hoạt động giáo dục ở cấp học phổ thông

- Nhìn chung cán bộ quản lý và giáo viên trong các trường phổ thông đã bước đầu làm quen với thuật ngữ “kỹ năng sống”, mặc dù mức độ hiểu biết có khác nhau

- Một số hoạt động giáo dục kỹ năng sống đã được đa số các trường chú ý thực hiện trong khuôn khổ và yêu cầu của Phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” do Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động

- Giáo dục kỹ năng sống từ nhà trường cũng như qua các phương tiện thông tin đại chúng đã thu hút được sự chú ý và hưởng ứng của xã hội, của phụ huynh học sinh

- Hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống đã bước đầu thực hiện trong một

số môn học, thông qua hoạt động ngoại khóa và các hoạt động trải nghiệm với nội dung khá đa dạng

2.2 Khó khăn

* Từ phía học sinh:

- Do đặc điểm tâm lý học sinh, nhiều em tính cách nhút nhát, ít va chạm với môi trường xung quanh nên khó khăn cho việc giáo dục kỹ năng sống

- Học sinh ở vùng miền Bãi Ngang ven biển hầu hết là con em nông thôn, nên

tư duy tác phong của các em còn hạn chế bởi môi trường

- Do phải học văn hóa trong và ngoài nhà trường với lượng thời gian rất nhiều nên việc rèn luyện kỹ năng sống của học sinh còn khó khăn

- Tự ý thức hiểu biết và tự rèn luyện kỹ năng sống của học sinh chưa cao

* Từ phía phụ huynh:

- Nhiều bậc cha mẹ nóng vội trong việc giáo dục con cái, học chỉ chú trong vào việc điểm số và thành tích học tập của con mà bỏ quên phần kỹ năng trong cuộc sống để con có thể đương đầu với những thử thách khó khăn

- Có những phụ huynh quá bao bọc, chiều chuộng, cung phụng con cái khiến các em không có kỹ năng tự phục vụ, tự đối phó, tự chủ với cuộc sống…

- Bên cạch đó cũng có nhiều phụ huynh do mãi mê lo lăng làm ăn mà quên thời gian quan tâm đến tâm tư tình cảm của con, đồng thời chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho con, mà còn đổ lỗi cho giáo viên, nhà trường và xã hội

* Từ phía nhà trường và giáo viên:

- Ý nghĩa, tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống chưa được nhận thức đúng mực trong một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên

- Khi thực hiện giáo dục kỹ năng sống, giáo viên còn gặp nhiều khó khăn, lúng túng do chưa có tài liệu cho giáo viên và học sinh, và chưa có tiêu chí đánh giá cụ thể… Tổ chức giáo dục kỹ năng sống có những đặc thù riêng khác với các hoạt động giáo dục khác, nội dung giáo dục không chỉ diễn ra trong môn học mà còn phải thông qua một số các môn học khác như hoạt động ngoài giờ lên lớp, câu lạc bộ… nên việc giáo dục kỹ năng sống còn gặp nhiều hạn chế bất cập về cở sở vật chất, kinh phí để thực hiện

- Giáo viên quen với việc cung cấp kiến thức mà không hoặc ít quan tâm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

số giải pháp như sau:

III GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA MÔN HỌC GIÁO DỤC CÔNG DÂN VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRONG NHÀ TRƯỜNG THPT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN QUỲNH LƯU

1 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua môn học Giáo dục công dân

1.1 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua tích hợp môn học Giáo dục công dân

Nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập thế giới và nhu cầu phát triển của người học, giáo dục phổ thông đang đổi mới mạnh mẽ, đòi hỏi người giáo viên không những dạy “chữ” mà còn dạy “người” Cho nên, trong quá trình giảng dạy, người giáo viên phải biết lồng ghép về giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh Đặc biệt là môn Giáo dục công dân thì việc tích hợp đó mang lại kết quả cao bởi nội dung đặc thù của môn học là không chỉ cung cấp kiến thức về pháp luật, đạo đức, chính trị cho các em học sinh mà điều quan trọng hơn là hình thành và phát triển những kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống của học sinh, đồng thời hình thành

và phát triển cảm xúc, thái độ đúng đắn trước các vấn đề liên quan đến nội dung của bài học cho các em Vì vậy, việc tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào nội dung bài học của môn Giáo dục công dân là rất quan trọng và cần thiết

Khi tích hợp kỹ năng sống vào nội dung môn GDCD, cần đảm bảo nguyên tắc: không gượng ép, không làm nặng nội dung, không làm biến dạng môn học Tuy nhiên, qua thực tế một số giờ dạy của các đồng nghiệp, tôi nhận thấy có nhiều giáo viên bộ môn GDCD quan niệm rằng: việc tích hợp kỹ năng sống là vô hình dung làm nặng thêm nội dung kiến thức bài học, biến dạng môn học dưới hình thức đơn điệu, khô cứng Bên cạnh đó, có một số giáo viên ít tâm huyết với nghề, ít đọc sách báo, ít quan tâm đến các vấn đề chính trị, xã hội, việc tự học, tự bồi dưỡng còn hạn chế, cho nên, ngại tích hợp vì cho rằng, chỉ cần tập trung kiến thức vào bài học là đủ không cần phải tích hợp kỹ năng sống, đó là quan điểm sai

Để phát huy vai trò của bộ môn Giáo dục công dân, giúp học sinh rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ Quốc, giúp học sinh có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hòa và lành mạnh, người giáo viên phải đảm nhận trách nhiệm của mình trong quá trình dạy học, đó là tích hợp kỹ năng sống thông qua nội dung bài học

Bài 10 Quan niệm về đạo đức: giáo viên yêu cầu học sinh lấy một số ví dụ

về hành vi của cá nhân tuy không vi phạm về pháp luật nhưng lại vi phạm về đạo đức

Ví dụ: - Một số bạn đi xe Buýt gặp người tàn tật, người già, phụ nữ mang thai nhưng lại không nhường ghế cho họ

- Bố bạn Hoa trong lớp ốm nặng nhưng các bạn không hề hỏi thăm, động viên hay giúp đỡ Hoa

Giáo viên đặt câu hỏi: 1 Em có suy nghĩ gì về hành động của các bạn trong các tình huống trên?

2 Nếu gặp phải những trường hợp trên, em phải làm gì?

Bài 11 Một số phạm trù cơ bản của đạo đức Khi dạy phạm trù Nghĩa vụ

và Lương tâm, giáo viên có thể đưa ra tình huống sau:

Trên đường đi học về, Hạnh nhìn thấy mấy viên ghạch vỡ rơi ra từ mấy xe ô

tô của ai đó chở vật liệu xây dựng Hạnh bổng nghĩ, đoạn đường này nhiều xe máy,

xe đạp và trẻ con đi qua thường xuyên, nếu để thế thì sẻ không an toàn cho mọi người Hạnh nói với các bạn đi cùng dừng lại để nhặt Thế nhưng có bạn nói, đây không phải là việc của chúng ta, và cả nhóm cùng đi, Hạnh lặng lẽ nhặt từng viên ghạch vỡ xếp vào ven đường Xong việc, Hạnh đạp xe về nhà và thấy lòng mình thật vui

Giáo viên đặt câu hỏi: 1 Tại sao Hạnh lại thấy vui khi nhặt xong những viên ghạch ven đường?

2 Em có suy nghĩ gì về việc mấy bạn cùng lớp không hưởng ứng lời đề nghị của Hạnh?

3 Nếu em là các bạn, em sẻ làm gì?

Thông qua các tình huống mà giáo viên đưa ra và yêu cầu học sinh suy nghĩ, phân tích, để thấy được trách nhiệm của bản thân đối với mọi người trong xã hội, học sinh có tư duy so sánh, đánh giá những hành vi tốt, xấu và đưa ra quyết định cuối cùng cho hành động của mình Nhờ đó, kỹ năng so sánh, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng ra quyết định được hình thành

Gv đặt câu hỏi: 1 Em có nhận xét gì về những hiện tượng trên?

2 Khi gặp những trường hợp trên, em sẻ làm gì?

Yêu cầu học sinh phân tích, đánh giá, phê phán những hành vi trên và đưa ra quyết định giải quyến những vấn đề trên khi gặp phải Chính yêu cầu này, giúp học sinh có khả năng phân tích một cách khách quan, toàn diện những hành vi vi phạm trong sản xuất kinh doanh, phê phán những hành vi cạnh tranh không lành mạnh, mạnh dạn ra quyết định tố cáo những hành vi đó, đồng thời tuyên truyền cho mọi người biết để sử dụng hành hóa chất lượng tốt, không ảnh hưởng đến đời sống của bản thân Thông qua quá trình trên, kỹ năng phân tích, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng ra quyết định được hình thành cho học sinh

Bài 9: Nhà nước Xã Hội Chủ Nghĩa

Với yêu cầu cần đạt: Hiểu được trách nhiệm của công dân và bản thân biết tham gia xây dựng, bảo vệ nhà nước pháp quyền XHCN

Để giáo dục kỹ năng phân tích, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, giáo viên đưa ra một vài thông tin về sự xuyên tạc, chống phá nhà nước của một số tổ chức, cá nhân phản động

Giáo viên đặt câu hỏi: 1 Em có nhận xét gì về những hành vi trên?

2.Trong trường hợp bị lôi kéo, rủ rê tham gia vào những hoạt động đó, em phản ứng như thế nào?”

Bài 11: Chính sách dân số và giải quyết việc làm

Với yêu cầu cần đạt: Biết tham gia tuyên truyền chính sách dân số và giải quyết việc làm

Để giáo dục cho học sinh kỹ năng tự tin, kỹ năng trình bày trước tập thể, kỹ năng đặt mục tiêu phấn đấu để có việc làm sau này, kỹ năng ra quyết định và kỹ năng giải quyết vấn đề để đạt mục tiêu đưa ra, giáo viên yêu cầu học sinh trình bày quan điểm cá nhân:

Suy nghĩ, mong muốn và lựa chọn việc làm của em trong tương lai?

Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường

Với yêu cầu cần đạt: Hiểu được trách nhiệm của công dân trong việc bảo vệ tài nguyên và môi trường, biết tham gia bảo vệ tài nguyên và môi trường

Giáo viên sử dụng những hình ảnh, những video về vi phạm làm ô nhiểm môi trường, tàn phá tài nguyên và đặt câu hỏi: Suy nghĩ của em vê hiện tượng trên và trách nhiệm của bản thân?

Với yêu cầu này, giáo dục cho học sinh được kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng nhận thức được hậu quả, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm

(Địa chỉ minh chứng: Trang Fakebook: Giáo Dục Công Dân Quỳnh Lưu 3.)

* Kết quả đạt được:

Với cách thức tích hợp giáo dục kỹ năng sống thông qua nội dung bài học môn GDCD, giúp các em hình thành nhiều kỹ năng trong cuộc sống, đặc biệt là kỹ năng phân tích đánh giá trước những hành vi, những hiện tượng liên quan đến một vấn đề của cộng đồng, của đất nước Biết sống có trách nhiệm, biết chia sẻ, giúp

đỡ, yêu thương người khác Biết phân tích, đánh giá những hành vi đúng, sai trong cuộc sống và phản ứng tích cực trước những hành vi đó Biết xác định được vấn đề gặp phải cần giải quyết, lựa chọn và đưa ra phương án giải quyết tốt nhất đem lại

hiệu quả cao nhất

1.2 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hình thức sử dụng các phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực dùng để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, tức là tập kết

và phát huy tính tích cực của người học Thông qua đó, học sinh chiếm lĩnh kiến thức thông qua các cấp độ trong học tập: bắt chước, tìm tòi, sáng tạo và chủ động tìm kiếm để chiếm lĩnh kiến thức, học sinh tự khám phá những điều mình chưa rõ thông qua các hoạt động ở lớp, ở trường, ở nhà Lúc này, học sinh được đặt mình vào tình huống của thực tế, được trực tiếp quan sát, bàn bạc, làm thí nghiệm, giải quyết sự tình đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kỹ năng mới, vừa nắm được phương pháp “làm ra” kiến thức, kỹ năng đó, không theo những khuôn mẫu sẵn có, nên bộc lộ và phát huy được tiềm năng sáng tạo của học sinh Thông qua các phương pháp dạy học tích cực, rèn luyện được khả năng tự học, tự chiếm lĩnh khiến thức của học sinh, tăng cường tính hợp tác với nhau trong hoạt động nhóm, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay go nhất Trong hoạt động theo nhóm nhỏ, tình cảm năng lực của mỗi thành viên được thổ lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức và tinh thần trợ giúp, hiệp tác với nhau Sản phẩm của học sinh là do sự kết hợp đánh giá của thầy với trò, của trò với trò tự đánh giá lẫn nhau Nhờ đó, tạo ra những con người năng động, sớm thích ứng với đời sống xã hội, giúp cho học sinh đề xuất sáng ý, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế

Với hình thức sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh hình thành được rất nhiều kỹ năng sống như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng xử, kỹ năng tự tin, kỹ năng tư duy, kỹ năng phân tích và phê phán, kỹ năng hợp tác, kỹ năng giải quyết vấn đề…

1.2.1 Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp giáo dục giúp học sinh các hành xử, bày tỏ thái độ trong những tình huống giả định hoặc trên cơ sở óc tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo của các em Sắm vai thường không có kịch bản cho trước mà học sinh tự xây dựng

trong quá trình hoạt động Đây là phương pháp giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào cách ứng xử cụ thể mà các em quan sát được Việc diễn không phải là phần quan trọng nhất của phương pháp này, mà là xử lý tình huống khi diễn và thảo luận sau phần diễn đó

Vai trò của phương pháp đóng vai: Thông qua phương pháp này, học sinh

được nhận thức và giải quyết tốt hơn vấn đề của bản thân, vai trò lĩnh hội được trong quá trình đóng vai cho phép học sinh thích ứng với cuộc sống tốt hơn Trong trò chơi cũng như trong cuộc sống, các em mong muốn có được một vai yêu thích, khi đóng một vai học sinh bước ra từ chính bản thân mình Điều này trở thành phương tiện để thể hiện niềm vui, nỗi buồn, mối quan tâm, băn khoăn, lo lắng, mong muốn được chia sẻ, sự do dự, ngập ngừng của chính các em Thông qua các vai được diễn, học sinh được thể hiện các khía cạnh khác nhau trong tính cách như: sự ưa thích, tình cảm, sự hiểu biết về nhân vật và những người xung quanh Tất cả những ý nghĩa đó giúp học sinh hình thành và phát triển được kỹ năng sống của mình như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng xử, kỹ năng tự tin, kỹ năng tư duy,

kỹ năng phân tích và phê phán

Một số địa chỉ áp dụng phương pháp đóng vai trong môn Giáo dục công dân:

cách xử lý

Chủ đề: Quyền bình đẵng của công dân trong một số lĩnh vực của đời

Tình huống yêu cầu:

- Làm tuyên truyền viên về dân số

-Tư vấn việc làm cho các bạn học sinh sinh

viên

- Thực hiện một nghĩa vụ của công dân

-Một biểu hiện về trạng thái của lương

tâm

-Bảo vệ Nhân phẩm Danh dự của bản

- Học sinh chuản bị và trình bày tiểu phẩm

- Nhận xét và đánh giá kết quả của học sinh

- Theo dõi và đánh giá sự thay đổi tiến bộ về kỹ năng sống của học sinh qua đóng vai

Ví dụ minh họa: (Phụ lục 3)

* Kết quả thu được:

- Trong quá trình thực hiện phương pháp đóng vai, giáo viên đưa ra yêu cầu tình huống đóng vai cho học sinh thực hiện, mỗi thành viên trong nhóm tự tin, chủ động và ý thức cùng chia sẻ trách nhiệm với nhau, tạo ra không khí hợp tác tích cực và tinh thần xây dựng, giúp giải quyết vấn đề tốt hơn Yêu cầu này giáo dục được kỹ năng đảm nhận trách nhiệm cho học sinh, giúp các em xử lý và thực hiện vai diễn của mình Đồng thời hình thành được kỹ năng hợp tác, kỹ năng tự tin, kỹ năng giao tiếp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vai diễn của mình

- Tình huống yêu cầu đóng vai phải là tình huống mở, yêu cầu học sinh xử lý tình huống ngay trong và sau khi diễn Học sinh xác định rõ tình huống đang gặp phải, liệt kê cách giải quyết, hình dung đầy đủ về kết quả xảy ra nếu lựa chọn phương án nào nó, xem xét về suy nghĩ và cảm xúc của bản thân nếu thực hiện phương án đó So sánh các phương án để đưa ra quyết định cuối cùng, và hành

động theo quyết định đã chọn Điều này giáo dục cho học sinh hình thành được kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, giải quyết mâu thuẫn trong tình huống đó

- Khi thực hiện sắm vai với những nhân vật trong tình huống giả định, các em

có thể hình dung và đặt mình trong hoàn cảnh của người khác, giúp các em hiểu và chấp nhận người khác vốn là những người rất khác mình Đó là cơ sở hình thành

kỹ năng thể hiện sự cảm thông

(Địa chỉ minh chứng: Trang Fakebook: Giáo Dục Công Dân Quỳnh Lưu 3.)

* Để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua sử dụng phương pháp dạy học đóng vai một cách hiệu quả, người giáo viên cần lưu ý sau:

- Để hình thành được kỹ năng đảm nhận trách nhiệm cho học sinh, giáo viên phải động viên, khuyến khích học sinh tham gia, đánh giá nhận xét và cho điểm đúng với năng lực và ý thức trách nhiệm của mỗi em

- Để hình thành và giáo dục kỹ năng tự tin, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác cho học sinh, tình huống đóng vai phải là tình huống phù hợp với năng lực của học sinh, gần gủi với đời sống thực tế hàng ngày trong cuộc sông Giúp học sinh xử lý tốt vấn đề yêu cầu trong vai diễn

- Để giáo dục kỹ năng giải quyết vấn đề, giải quyết mâu thuẫn, giáo viên không cho kịch bản trước mà phải đưa ra một tình huống giả định, tình huống mở

để kích thích trí tưởng tượng và ý nghĩ sáng tạo của học sinh Tình huống phải có vấn đề, có mâu thuẫn không chỉ mang mặt tích cực mà còn mang cả mặt tiêu cực

Từ đó yêu cầu học sinh giải quyết vấn đề có tính mâu thuẫn trong vai diễn của mình, yêu cầu cả lớp thảo luận, phân tích đưa ra quan điểm khác nhau để đi đến kết luận chung cho bài học

1.2.1 Phương pháp chơi trò chơi:

Phương pháp chơi trò chơi là phương pháp tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đề hay thể nghiệm những hành động, những thái độ, những việc làm thông qua một trò chơi nào đó Giúp các em hình thành được niềm tin vào hành vi tích cực, tạo ra động cơ bên trong cho những hành vi ứng xữ trong cuộc sống Thông qua trò chơi, việc học được tiến hành một cách nhẹ nhàng, sinh động, không khô khan nhàm chán, học sinh được lôi cuốn vào quá trình học tập một cách tự nhiên, hứng thú, và có tinh thần trách nhiệm, đồng thời giải trừ được mệt mỏi căng thẳng trong học tập

Một số địa chỉ sử dụng phương pháp chơi trò chơi nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh:

1 Kỹ năng hợp tác Lớp 10 Chủ đề: Sự vận Trò chơi “Tiếp sức’:

Yêu cầu: Lấy những ví

dụ về những sự vật hiện tượng đang vận động

2 Kỹ năng tư duy sáng

tạo

Kỹ năng đảm nhận

trách nhiệm

Lớp 10 Bài 7: Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Trò chơi “Hiểu ý bạn” : Yêu cầu: Sờ, mô tả

và đoán một số sự vật trong hộp

Lớp 10 Bài 9: Con người là chủ thể của lịch sử, là mục tiêu phát triển của xã hội

Trò chơi “Ô chữ”: yêu cầu: Tìm chìa khóa của các dòng chữ hàng ngang hàng dọc với chủ đề mặt trái của vấn đề nhân loại ngày nay, tương ứng với câu hỏi cho sẵn Lớp 11 Chủ đề: Xây dựng

nền kinh tế nhiều thành phần và quá độ đi lên CNXH ở nước ta

ghép”, yêu cầu trả lời đúng từng mảnh ghép

để tìm hiểu các thành thần kinh tế ở nước ta hiện nay

vi thực hiện pháp luật trong đời sống

* Cách thức thực hiện trò chơi:

- Giáo viên chuẩn bị trò chơi phù hợp với nội dung bài học

- Chọn người dẫn chương trình

- Người dẫn chương trình phổ biến luật chơi và tổ chức điều khiển trò chơi

- Nhận xét, tổng kết, cho điểm các đội tham gia trò chơi

- Theo dõi, nhận xét sự thay đổi và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh sau khi thực hiện trò chơi

* Ví dụ minh họa: (Phụ lục 4)

(Địa chỉ minh chứng: Trang Fakebook: Giáo Dục Công Dân Quỳnh Lưu 3.)

* Kết quả giáo dục kỹ năng sống thông qua sử dụng phương pháp chơi trò chơi:

- Thông qua các hoạt động của trò chơi, giúp các em thể hiện sự tự tin, chủ động và ý thức chia sẻ trách nhiệm với các thành viên trong đội của mình, tạo ra không khí hợp tác tích cực để hoàn thành nhiệm vụ của mình, đem lại kết quả tốt

Từ đó hình thành và giáo dục kỹ năng đảm nhận trách nhiệm cho học sinh

- Khi tham gia trò chơi, học sinh xuất hiện tư duy năng động với nhiều sáng kiến và óc tưởng tượng, biết cách phán đoán và thích nghi, không bị bó hẹp với những gì đang xảy ra Chính điều này, hình thành và giáo dục cho học sinh kỹ năng tư duy sáng tạo trong đời sống thực tiễn

- Kỹ năng ứng phó với căng thẳng cũng được rèn luyện thông qua chơi trò chơi Học sinh biết suy nghĩ, ứng phó một cách tích cực, nhanh nhẹn khi căng thẳng, duy trì được trạng thái cân bằng, không làm tổn hại đến sức khỏe tinh thần của bản thân

- Khi thực hiện một trò chơi trong quá trình học tập, học sịnh được nhận nhiệm vụ yêu cầu về chủ đề gì? thể loại trò chơi nào? thời gian thực hiện? Và thể

lệ cuộc chơi như thế nào? Từ đó, giúp học sinh hình thành được kỹ năng quản lý thời gian của cuộc chơi

- Trong quá trình thực hiện trò chơi, kỹ năng hợp tác được hình thành khi các

em học sinh tham gia trò chơi Đó là sự phối hợp nhịp nhàng để giao nhiệm vụ cho nhau giữa các thành viên trong nhóm nhằm hoàn thành nhiệm vụ, qua đó hình thành được khả năng tự tin của học sinh trước đồng đội, trước tập thể

1.2.1 Phương pháp dự án:

Là cách tổ chức để học sinh thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có sự

kết hợp giữa lý thuyết và thực hành tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm

vụ trong dự án được học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập Từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Kết quả thực hiện là sản phẩm có thể trình bày giới thiệu Chủ đề của dự án xuất phát từ những tình huống thực tiển đời sống xã hội, nên trong quá trình thực hiện dự án, không những kiểm tra, cũng cố, mở rộng hiểu biết kién thức lý thuyết mà còn rèn luỵên được kỹ năng sống như: kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng quản trị công việc

Một dự án gồm có những hoạt động cơ bản sau:

- Xác định mục tiêu dự án

- Thiết kế các ý tưởng dự án

- Xây dựng câu hỏi định hướng

- Phổ biến, hướng dẫn yêu cầu học sinh thực hiện

- Nghiệm thu kết quả

- Nhận xét, theo dõi đánh giá về sự thay đổi, tiến bộ về nhận thức và kỹ năng sống của học sinh

Một số địa chỉ áp dụng phương pháp dự án trong môn Giáo dục công dân:

TT Kỹ năng sống giáo dục cho

Tình hình thực hiện luật Hôn nhân và gia đình ở địa phương em

và giải pháp khắc phục những tồn tại

Vấn đề cạnh tranh hàng hóa ở địa phương

em, mặt tích cực, tiêu cực và giải pháp

Một số giải pháp nhằm đảm bảo an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở địa phương em

kỹ năng ra quyết định được hình thành và trải nghiệm

Để đưa ra các quyết định phù hợp trong quá trình thực hiện dự án, học sinh phải biết phân tích, phê phán cái đúng, cái sai, cái hợp lý, cái không hợp lý của những thông tin, của những quan điểm, nhằm lựa chọn những thông tin, những quan điểm và cách giải quyết thích hợp Với quá trình đó, kỹ năng tư duy phê phán được hình thành

(Địa chỉ minh chứng: Trang Fakebook: Giáo Dục Công Dân Quỳnh Lưu 3.)

1.3 Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua môn học Giáo dục công dân

- Đầu năm học, trên cở sở chị đạo của Sở Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu các trường THPT phải xây dựng kế khoạch cho các tổ nhóm chuyên môn về Giáo

dục kỹ năng sống Dựa vào đó, các tổ, nhóm chuyên môn thống nhất nội dung tích hợp kỹ năng sống để triển khai đồng bộ giáo dục cho học sinh

- Để thực hiện hoạt động tích hợp giáo dục kỹ năng sống hiệu quả, giáo viên dạy các môn học phải linh hoạt và mềm dẻo trong việc lựa chọn nội dung bài học

và kỹ năng sống cần thiết để tích hợp Tránh nội dung tích hợp lan man, quá nhiều hoặc đưa toàn bộ nội dung kỹ năng sống vào để dạy

- Giáo dục tích hợp kỹ năng sống phải được giáo viên thể hiện một cách cụ thể, rỏ ràng và chi tiết định hướng giảng dạy của mình từ mục tiêu giáo dục, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, đến hoạt động dạy và học của giáo viên

và học sinh Nhờ đó, giáo viên có thể làm chủ được quá trình truyền thụ kiến thức

và giáo dục được kỹ năng sống cho học sinh trong quá trình giảng dạy

- Trong khi thiết kế nội dung dạy học tích hợp giáo dục kỹ năng sống, giáo vên phải dự kiến sẻ tổ chức và ước lượng được thời gian tổ chức để tránh ảnh hưởng đến việc truyền thụ và lĩnh hội nội dung kiến thức của học sinh

- Trong kế hoạch giáo dục mỗi bài học/chủ đề, giáo viên phải xác định giáo dục kỹ năng sống gì cho học sinh, từ đó mới có phương pháp tích hợp cụ thể cho dạy học

- Sử dụng và lựa chọn kỹ năng sống để giáo dục cho học sinh phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với trình độ năng lực của học sinh, phù hợp với phương pháp dạy học và điều kiện cơ sở vật chất của trường học, của địa phương

- Sau mỗi bài học, giáo viên bộ môn phải tiến hành hoạt động kiểm tra đánh giá người học theo mức độ nhận biết, thông hiểu và vận dụng các kỹ năng đã được trang bị vào để giải quyết những tình huống cụ thể trong cuộc sống

Kết luận chung:

Có thể nói rằng, người giáo viên dạy môn GDCD phải là nhà chính trị lão luyện, là người nghệ sỹ đích thực, đam mê, tâm huyết với mỗi tiết dạy, phải lường hết và ứng xử linh hoạt, khéo léo trước mọi tình huống không có trong “kịch bản” giáo án, phải thả hồn vào mỗi bài dạy để thắp sáng trong tim mỗi học trò những rung cảm lành mạnh trước cái đẹp, cái chính nghĩa, cái cao cả của cuộc đời Biết phê phán những cái xấu xa, sai trái trong cuộc sống, có bản lĩnh, tự tin, dám khẳng định mình trước tập thể, có ý thức ghánh vác, đảm nhận trách nhiệm của mình trước cộng đồng, xã hội Biết giải quyết những vấn đề có tính mâu thuẫn để có một kết quả tốt đẹp hơn Chính sự thao thức, trăn trở đó của người giáo viên đã là yếu

tố quyết định thành công của mục tiêu bài dạy Kinh nghiệm cho thấy, sau khi tích hợp giáo dục kỹ năng sống vào mỗi bài dạy môn GDCD thì học sinh học tập say sưa hơn, hứng thú hơn và nhẹ nhàng hơn Đồng thời, có những em đã phát hiện ra những ý tưởng, những câu trả lời khá thú vị, sâu sắc, giúp hình thành mối quan hệ tốt đẹp với bạn bè, gia đình và những người xung quanh Sống chủ động tích cực

hơn, biết tránh xa các tên nạn xã hội, có tư cách đạo đức tốt hơn, nâng cao kết quả

Nội dung của hoạt động ngoài giờ lên lớp rất phong phú và đa dạng, như hình thức sinh hoạt chào cờ đầu tuân, sinh hoạt chủ nhiệm, hoạt động ngoại khóa, tham quan trải nghiệm, hướng nghiệp thông qua đó, góp phần giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, tôi lựa chọn hình thức sinh hoạt đầu tuần và hình thức trải nghiệm sáng tạo

2.1 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hình thức sinh hoạt đầu tuần:

2.1.1 Vai trò của tiết sinh hoạt đầu tuần trong nhà trường

Giờ chào cờ đầu tuần là một tiết bắt buộc trong các tiết học lớn của nhà trường, mở đầu cho một tuần học mới, một chủ điểm mới Nên nó có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục cho học sinh lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, cũng cố nâng cao kiến thức, rèn luyện kỹ năng sống, giá trị sống Tạo cho học sinh thêm tình cảm gắn bó với trường lớp, với thầy cô Là động lực giúp các em hào hứng bước vào tuần học mới

Với tiết sinh hoạt lớp hàng tuần cũng rất quan trọng, là thời gian để giáo viên chủ nhiệm nhận xét tổng kết, phê bình hoặc tuyên dương các em học sinh trong tuần, đồng thời triển khai kế hoạch tuần tới Tuy nhiên sức mạnh ở mỗi tiết sinh hoạt lớp không chỉ nằm ở tiếng nói của giáo viên chủ nhiệm mà còn cần sự đóng góp của mọi thành viên trong lớp Bởi vì khi học sinh thấy mình có giá trị trước giáo viên, trước tập thể thì chúng tự biết mình sống cần có trách nhiệm như thế nào

để bảo vệ danh dự của tập thể, của bản thân, đồng thời có thêm được nhiều kỹ năng trong cuộc sống

Việc thực hiện các tiết sinh hoạt lớp, sinh hoạt chào cờ đầu tuần, sinh hoạt đoàn… trong các trường học nói chung và các trường THPT trên địa bàn Tỉnh Nghệ An nói riêng hầu hết đang theo một kịch bản cũ Ban giám hiệu, hoặc giáo viên chủ nhiệm nhận xét, tổng kết hoạt động tuần qua, đồng thời triển khai kế hoạch tuần tới, nhắc nhở Phân công học sinh thực hiện theo kế hoạch Với hình thức sinh hoạt trên, làm cho các giờ sinh hoạt nhàm chán, nặng nề, thậm chí có những học sinh thường xuyên vi phạm sẻ có tâm lý bất cần, chán chường và chống đối, bỏ giờ sinh hoạt để tránh đối diện với Ban giám hiệu và giáo viên Lúc đó có thể các thầy cô sẻ dễ rơi vào trạng thái bực tức, nóng nảy và có khi kéo dài thời gian rầy la học sinh một cách không có chủ đích rỏ ràng

Vì vậy, với hình thức đổi mới phương pháp giáo dục hiện nay, chúng ta phải làm thế nào để có những tiết sinh hoạt chào cờ, sinh hoạt chủ nhiệm, sinh hoạt chi đoàn một cách hiệu quả Tức là vừa nhận xét, đánh giá thi đua, triển khai kế hoạch tuần tới, đồng thời sinh hoạt chủ đề theo kế hoạch của nhà trường và của tập thể lớp đề ra vừa gây được sự chú ý, thích thú của học sinh, lại vừa phát huy khả năng của từng cá nhân và nhấn mạnh vai trò của tập thể, giúp học sinh trải nghiệm được cảm xúc, từ đó góp phần hình thành và phát triển được phẩm chất, năng lực và kỹ năng sống cho học sinh

Với 20 năm công tác chủ nhiệm, tôi thường tổng kết đánh giá tuần qua và triển khai kế hoạch tuần tới nhanh Sau đó là những giây phút cô trò cảm nhận nhau, trao đổi, suy nghĩ bàn luận về những điều trong cuộc sống và tìm cách giải quyết theo quan điểm của từng người Cho các em những phút giây chạm vào tâm hồn mình, nhìn nhận mọi điều liên quan đến cuộc sống của mình để các em hiểu rỏ

về bản thân, về cuộc sống với những người xung quanh Tôi thường tạo tình huống, tạo không gian cho các em được chia sẻ, tâm sự với giáo viên, với bố mẹ, bạn bè và với ngay chính bản thân mình Từ đó giúp các em lấy lại niềm tin, động lực và phương hướng phấn đấu, bồi dưỡng lý tưởng, khát vọng sống đẹp cho các

Bước 1: Xác định mục tiêu của tiết sinh hoạt:

- Tổng kết đánh giá toàn bộ hoạt động của học sinh trong tuần

- Đưa ra kế hoạch hoạt động cho tuần tiếp theo

- Mở rộng hình thức sinh hoạt liên qua đến những chủ đề trong cuộc sống như: sức khỏe sinh sản vị thành niên, phổ biến pháp luật, đạo đức, lối sống, các

văn hóa ứng xử của học sinh… tăng cường giáo dục kỹ năng sống, góp phần hình thành nhân cách và năng lực cho học sinh

Bước 2: Lựa chọn, xây dựng nội dung và hình thức, cách thức tiến hành giáo

dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua chủ đề lựa chọn

Bước 3: Thực hiện nội dung

Để thực hiện tốt sinh hoạt chủ đề nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, giáo viên có thể tham khảo thực hiện những hình thức sau:

Hình thức 1: Cho học sinh thảo luận, diễn đàn về những vấn đề nóng của

giới trẻ ngày nay trong trường trong lớp: tình yêu tuổi học trò, vấn đề nói chuyện riêng, ăn quà vặt trong lớp, chụp kỷ yếu với học sinh 12, giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên, bạo lực học đường, văn hóa ứng xử…

Với hình thức này, hình thành được kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng nhận thức được hậu quả, kỹ năng giải quyết vấn đề cho học sinh

Hình thức 2: Cho học sinh xem một số trích đoạn ngắn của các bộ phim về

giáo dục, hoặc những video truyền động lực như tấm gương về thầy cô giáo, về các bạn học sinh vượt lên chính mình… từ đó cho học sinh thảo luận, trình bày quan điểm của mình và rút ra ý nghĩa bài học từ những đoạn trích trên và có kỹ năng vận dụng vào cuộc sống bản thân

Như vậy, với hình thức trên, tôi đã biến một tiết sinh hoạt lớp thành một buổi tranh luận, diễn đàn, hội thảo, bản thân tôi nhận thấy các em học sinh rất hào hứng

và thể hiện hết mình, từ đó các em có thêm được nhiều kỹ năng sống thông qua chia sẻ, lắng nghe và học hỏi lẫn nhau

Kết quả đạt được: Học sinh hình thành được phẩm chất yêu nước, nhân ái (biết đồng cảm chia sẻ với bạn bè), trung thực (biết nêu lên chính kiến quan điểm của mình về những điều xung quanh), có trách nhiệm với bản thân, bạn bè và mọi người xung quanh

Với hình thức này, giáo viên sẻ giáo dục được kỹ năng đặt mục tiều, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng lắng nghe bạn nói, kỹ năng giao tiếp chia sẻ, phản biện lẫn nhau…

Hình thức 3: Cho học sinh tự “lắng nghe” chính mình bằng cách: các em tự

viết ra những dòng tâm sự về cuộc sống, về những người xung quanh như bố mẹ, thầy cô, bạn bè… về những gì đang diễn ra, về mơ ước tương lai của bản thân Những chủ đề tôi đã thực hiện như sau: Hãy lắng nghe con; Những điều con muốn nói; Điều mong ước; Tuổi 18; Gữi tôi ở tương lai…

Thông qua hoạt động này, học sinh đã tâm sự, chia sẻ nhiều hơn với thầy cô,

bố mẹ, bạn bè những điều thầm kín trong cuộc sống

Với hình thức này, giáo viên sẻ giáo dục được kỹ năng năng lắng nghe, kỹ năng giao tiếp chia sẻ

* Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua sinh hoạt dưới cờ:

Hình thức tổ chức

Mỗi lớp trực tuần sẽ tổ chức 1 hoạt động gắn với chủ đề của mỗi tuần, các lớp đăng kí tham gia với 1 hình thức, tại trường THPT Quỳnh Lưu 3 chúng tôi đã thực hiện như sau:

+ Đoàn trường lên kế hoạch chủ đề cho từng tuần

+ Giao nhiệm vụ cụ thể cho mỗi lớp một chủ đề trong tuần

+ Tập thể lớp chuẩn bị chủ đề

+ Giáo viên chủ nhiệm theo dõi giúp đỡ

+ Thực hiện nội dung chủ đề theo kế hoạch

+ Tập thể lớp nhận xét, đánh giá, rút kinh nghiệm

Để thực hiện sinh hoạt chủ đề dưới cờ đầu tuần tốt, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thực hiện một số hình thức sau:

- Hình thức sân khấu hóa: Được tiến hành theo đặc trưng của nghệ thuật sân

khấu nhằm chuyển tải các nội dung cần tuyên truyền, giáo dục cho học sinh bao gồm các thể loại: Hát múa, kể chuyện, hoạt cảnh truyền thống, tiểu phẩm, hóa trang, múa rối… Với hình thức này, giáo dục cho học sinh kỹ năng sáng tạo, kỹ năng tự tin

- Hình thức giao lưu, nói chuyện chuyên đề: Thông qua hình thức này

nhằm tư vấn, nâng cao nhận thức, kỹ năng cho các em thông qua từng chủ đề, chủ điểm của buổi sinh hoạt; tạo điều kiện để các em được giao lưu, tìm hiểu, chia sẻ các vấn đề mà các em đang quan tâm Với hình thức này, giáo dục cho học sinh kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp ứng xử cá nhân

- Hình thức tuyên truyền: Thông qua hoạt động của các lớp nhằm tuyên

truyền, cung cấp thông tin cho các đoàn viên thanh niên về các phong trào, các hoạt động của Đoàn; các kiến thức pháp luật có liên quan tới trẻ em, truyền thông bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, phòng tránh các tệ nạn xã hội Với hình thức này, giáo dục cho học sinh kỹ năng lắng nghe, kỹ năng suy nghĩ, kỹ năng phân tích

- Hình thức tổ chức trò chơi: Hình thức này có ý nghĩa quan trọng và cần

thiết đối với học sinh, vừa đáp ứng nhu cầu của các em, vừa là một phương thức giáo dục có hiệu quả về nhiều mặt: Sức khỏe, công tác xã hội, phát triển năng khiếu, tư duy, rèn luyện đạo đức Với hình thức này, giáo dục cho học sinh kỹ năng hợp tác,

Yêu cầu: Hình thức tổ chức sinh hoạt dưới cờ vừa phải gắn với Lễ Chào cờ

theo nghi thức Đoàn, vừa phải đảm bảo các yếu tố sinh động, hấp dẫn, thu hút, lôi cuốn các em; tạo cho các em một môi trường vui chơi, giải trí lành mạnh, hướng các em tới mục tiêu “Học mà chơi - chơi mà học” Thông qua đó, giáo dục các kỹ năng sống cho học sinh như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự khẳng định, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng tư duy sáng tạo

Chương trình sinh hoạt dưới cờ cần được thiết kế đảm bảo các nội dung sau:

- Lên kế hoạch tổ chức thực hiện và phổ biến kế hoạch

- Thực hiện kế hoạch

+ Lễ Chào cờ: (5 phút)

+ Đánh giá và triển khai hoạt động: Sau phần nghi lễ chào cờ, lớp trực tuần lên nhận xét, đánh giá các hoạt động của toàn chi đoàn trong tuần trước (thời gian không quá 10 phút)

+ Hoạt động giáo dục kỹ năng hoặc trình bày của từng chi đoàn theo kế hoạch

và chủ đề đã được phân công (thời gian khoảng 20 phút)

+ Thi đua khen thưởng: Kết thúc mỗi tháng Đoàn trường sẽ sơ kết, lựa chọn

và trao thưởng cho 01 chi đoàn thực hiện tốt hoạt động sinh hoạt dưới cờ

+ Chủ điểm sinh hoạt dưới cờ trong năm học 2019 - 2020 tại trường THPT Quỳnh Lưu 3 như sau: (Chủ điểm cũng có thể thay đổi theo tình hình thực tế)

Bảng kế hoạch nội dung sinh hoạt dưới cờ:

3 Tuần 3 Tuyên truyền An toàn giao thông

5 Tuần 5 Nói không với bạo lực học đường

8 Tuần 8 Tuyên truyền phòng tránh bạo lực học

đường

9 Tuần 9 Phát động thi đua mừng ngày nhà giáo Việt

Nam

10 Tuần 10 Phong trào giữ gìn trường, lớp sạch đẹp

11 Tuần 11 Biết ơn thầy giáo cô giáo

12 Tuần 12 Xây dựng tình bạn đẹp

13 Tuần 13 Phòng chống xâm hại trẻ em

14 Tuần 14 Tìm hiểu về những người có công với quê

hương

16 Tuần 16 Ngày hội làm việc tốt

18 Tuần 18 Phát động phong trào Tết ấm yêu thương

19 Tuần 19 Sơ kết học kỳ 1- Trò chơi dân gian ngày tết

22 Tuần 22 Mùa xuân là Tết trồng cây

23 Tuần 23 Tìm hiểu cảnh đẹp quê hương

24 Tuần 24 Thanh niên với vấn đề lập nghiệp

25 Tuần 25 Chào mừng ngày Quốc tế Phụ Nữ 8-3

26 Tuần 26 Tuổi trẻ yêu nước

27 Tuần 27 Kỷ niệm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ

Chí Minh

28 Tuần 28 Tình cảm gia đình

29 Tuần 29 Phát động phong trào nhân ái chia sẻ

30 Tuần 30 Thanh niên với cộng đồng

31 Tuần 31 Theo dòng lịch sử

34 Tuần 34 Ngày Hội Đoàn viên

nổ lực hoàn thiện về học tập, về kinh nghiệm sống, giúp học sinh hiểu rỏ được giá trị của bản thân mình, biết tôn trọng người khác, đó là cơ sở hình thành kỹ năng tự xác định giá trị Cũng thông qua các hoạt động trong giờ sinh hoạt, giúp học sinh giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh dạn, tự tin hơn giúp học sinh có được nhiều kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp và hợp tác khi trao đổi, chia sẻ, tâm sự với bố mẹ, thầy cô, bạn bè; kỹ năng giải quyết vấn đề (tìm cách giải quyết vấn đề đặt ra trong thực tiễn cuộc sống hàng ngày); kỹ năng tự tin; kỹ năng giải quyết mâu thuẫn…

Qua các hình thức thực hiện trong các tiết sinh hoạt lớp mà trường tôi đã thực hiện đã đem lại kết quả rất tốt đối với học sinh và tăng thêm tình cảm giữa giáo viên và học sinh Những giây phút đó thực sự đã thấm sâu và tạo nên sự chuyển biến về chất trong tâm hồn và nhân cách của học sinh, để trên cơ sở đó, các em tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, hình thành tốt kỹ năng sống để đối phó với những thay đổi của thực tiễn

Để giáo dục tốt kỹ năng sống cho học sinh thông qua các buổi sinh hoạt, giáo viên cần lưu ý sau:

- Khi xây dựng kế hoạch sinh hoạt, giáo viên phải xác định mục tiêu giáo dục

kỹ năng sống nào để giáo dục cho học sinh, từ đó định hướng cho học sinh đưa ra các phương pháp phù hợp để thực hiện chủ đề

- Ban giám hiệu, cán bộ đoàn, giáo viên chủ nhiệm định hướng cho học sinh chủ trì tiết sinh hoạt phải có kế hoạch xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp, thời gian lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cụ thể, rõ ràng, tránh lan man, hình thức

- Đưa những quy định của nhà trường, Đoàn trường vào làm nội dung thảo luận, diễn đàn để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Chính điều này giúp học sinh tiếp nhận những quy định của trường lớp một cách gần gũi, nhẹ nhàng, thoải mái

- Giáo viên thường xuyên cập nhật nhanh về những sự kiện văn hóa, chính trị,

xã hội đang diễn ra trong tuần, trong tháng để làm những chủ đề cho học sinh thảo luận, nhận xét, đánh giá Giúp chủ điểm sinh hoạt giáo dục kỹ năng sống cho học

sinh được phong phú về hình thức và nội dung, đồng thời có tác dụng giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, cũng cố hình thành niềm tin và kỹ năng sống ở học sinh

- Chủ đề lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh có thể do giáo viên đưa ra hoặc cho các nhóm họ sinh lựa chọn, nhằm phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo cho học sinh

- Học sinh phải điều khiển và quản lý được thời lượng sinh hoạt với các chủ

đề, tránh lan man, dàn trải và thiếu thời gian khi chưa kết thúc chủ đề và chưa đạt được mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

2.2 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

* Vai trò của hoạt động trải nhiệm nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Hoạt động trải nghiệm là hoạt động có mục đích, có tổ chức được thực hiện trong hoặc ngoài nhà trường để phát triển nâng cao tố chất và tiềm năng bản thân của học sinh, nuôi dưỡng ý thức sống tự lập, chia sẻ với những người xung quanh, đồng thời có nhiều kỹ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn cuộc sống

Trải nghiệm là phương thức giáo dục và sáng tạo, là mục tiêu của giáo dục, giúp học sinh có nhiều cơ hội để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn,

từ đó hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân Hoạt động trải nghiệm sáng tạo hướng đến giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như: Kỹ năng giải quyết vấn đề; Kỹ năng tư duy phân tích có phê phán; Kỹ năng giao tiếp hiệu quả; Kỹ năng ra quyết định; Kỹ năng tư duy sáng tạo; Kỹ năng

tự nhận thức; Kỹ năng tự tin; Kĩ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc

Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hình thức hoạt động ngoại khóa trải nghiệm dựa trên cơ sở pháp lý đó là: Luật Giáo dục ngày 14 tháng

6 năm 2005 và sửa đổi bổ sung ngày 25 tháng 11 năm 2009; Công văn số 4026/BGDĐT-GDCTHSSV ngày 1/9/2017 của Bộ GD&ĐT về việc tăng cường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh; với các văn bản chỉ đạo của Sở GD&ĐT Nghệ An và với sự chỉ đạo của Ban Giám Hiệu trường THPT Quỳnh Lưu 3, hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua trải nghiệm sáng tạo dưới những hình thức như: Hoạt động câu lạc bộ; Diễn đàn; Sân khấu hóa (kịch, thơ, múa, hát ); Tham quan, dã ngoại; Các cuộc thi; Hoạt động nhân đạo, tình nguyện, cộng đồng, nói chuyện với chuyên gia, hoạt động thể dục thể thao, sinh hoạt cộng đồng

Mặc dù hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống rất đa dạng, mỗi hình thức đều có những ưu điểm, nhược điểm nhất định Việc lựa chọn hình thức tổ chức sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, năng lực của học sinh, phù hợp với mục tiêu và nội dung đề ra, phù hợp với điều kiện cụ thể của nhà trường và hoàn cảnh cụ thể của mỗi loại hình hoạt động phụ thuộc phần lớn kinh nghiệm, hiểu biết và sự quan tâm chỉ đạo của Ban giám hiệu và sự nhiệt tình của mỗi giáo viên

2.2.1 Giáo dục kỹ kỹ năng sống thông qua hình thức hoạt động câu lạc bộ

- Mục đích: Hoạt động của câu lạc bộ trong trường học là tạo môi trường cho

học sinh có khả năng và năng khiếu được bộc lộ, phát triển, định hướng được giá trị mới và tạo điều kiện cho học sinh trưởng thành về mọi mặt Tạo điều kiện cho học sinh giao tiếp, ứng xử, vui chơi giải trí lành mạnh, bày tỏ quan điểm, tâm tư nguyện vọng, đồng thời giải quyết các vấn đề khó khăn vướng mắc trong học tập

và trong cuộc sống Trên cơ sở đó giúp học sinh hình thành được kỹ năng sống như: kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng tư duy phân tích có phê phán; kỹ năng giao tiếp hiệu quả; kỹ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề; kỹ năng tư duy sáng tạo; kỹ năng tự nhận thức; kỹ năng tự tin; kỹ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến; kỹ năng trình bày suy nghĩ; kỹ năng viết bài; kỹ năng chụp ảnh; kỹ năng hợp tác; kỹ năng làm việc nhóm

- Quy trình thành lập và hoạt động của câu lạc bộ:

+ Khảo sát tình hình, nắm bắt nhu cầu, nguyện vọng của học sinh Có thể xây dựng mẫu phiếu khảo sát dựa trên mục đích và dự kiến các nội dung hoạt động của mỗi loại hình câu lạc bộ

+ Lựa chọn mô hình câu lạc bộ cho phù hợp: dựa vào kết quả kháo sát về nhu cầu và nguyện vọng của học sinh

+ Lên kế hoạch hoạt động cho câu lạc bộ: về mục đích; nội dung; hình thức; đối tượng; thời gian; kinh phí và quy chế hoạt động của câu lạc bộ

- Một số loại hình câu lạc bộ phù hợp cho học sinh nhằm giáo dục kỹ năng sống nên thực hiện trong trường THPT như: Câu lạc bộ giáo dục kỹ năng sống, câu lạc bộ học tập, câu lạc bộ sở thích

Câu lạc bộ nhằm giáo dục kỹ năng sống đã được thực hiện tại trường THPT Quỳnh Lưu 3 là: Hãy tự khẳng định mình, Câu lạc bộ Tiếng anh, Câu lạc bộ khiêu

Bước 4- Tổ chức đăng ký lựa chọn thành viên cho câu lạc bộ

Bước 5- Bầu ban chủ nhiêm câu lạc bộ và chọn ban tư vấn

Bước 6- Ban chủ nhiệm thống nhất soạn thảo nội dung và quy chế hoạt động Bước 7- Tổ chức thực hiện

Bước 8- Đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm sau mổi buổi sinh hoạt

Bước 9- Tuyên truyền và nhân rộng mô hình cho các trường khác

Một số hình ảnh tổ chức câu lạc bộ “Hãy khẳng định mình” tại trường THPT Quỳnh Lưu 3:

Kết quả đạt được:

- Sau khi thành lập, câu lạc bộ đã đi vào sinh hoạt và có chất lượng rất tốt

Các bạn đã chia sẻ những suy nghĩ, mong muốn của bản thân mình Ban tham vấn tâm lý đã tư vấn giúp nhiều bạn tránh được những hiện tượng căng thẳng, lo âu, strees… biết quý trọng giá trị của bản thân, giúp các bạn có những kỹ năng ứng xử, giải quyết những vấn đề khi bản thân gặp phải Sau những buổi sinh hoạt, mức độ

hiểu biết và kỹ năng giải quyết mâu thuẫn của các thành viên tăng lên

- Thông qua các hình thức hoạt động của các câu lạc bộ trong trường THPT Quỳnh lưu 3, giúp các em hình thành được kỹ năng tự nhận thức bản thân Đó là học sinh hiểu được những mặt mạnh, mặt hạn chế của bản thân, hiểu rỏ được những tiềm năng, tình cảm, cảm xúc cũng như vị trí của mình trước mọi người Khi các em có được kỹ năng tự nhận thức về bản thân thì các em càng có khả năng

sử dụng các kỹ năng sống khác một cách có hiệu quả và càng có khả năng lựa chọn những gì phù hợp với những điều kiện sẵn có

- Mặt khác, kỹ năng tự tin được hình thành và phát triển khi các em học sinh tham gia vào sinh hoạt câu lạc bộ, ở đó, các em được thể hiện bản thân, được hòa nhập vào cộng đồng câu lạc bộ, được nói lên nguyện vọng của mình Chính điều

đó đã giúp các em tự tin hơn, đặc biệt là những em nhút nhát Qua đây, kỹ năng giao tiếp cũng được hình thành

* Một số kinh nghiệm giáo dục kỹ năng sống thông qua tổ chức câu lạc bộ:

- Xác định nội dung của chủ đề cho buổi sinh hoạt là khâu quan trọng nhất Khi xác định được chủ đề thì mới xác định được nội dung công việc tiếp theo cho buổi sinh hoạt, từ đó Ban chủ nhiệm huy động các hình thức sinh hoạt trong Câu lạc bộ để buổi sinh hoạt thêm phong phú hấp dẫn