Kinh nghiệm vận dụng kiến thức liên môn dạy học phần lịch sử việt nam chương trình lớp 12 THPT theo định hướng dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình 12 cho học sinh ở trường THPT Hoàng Mai bằng cách phối hợp các phương pháp và các hình thức dạy học lin

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN

DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM CHƯƠNG TRÌNH LỚP 12 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT,

NĂNG LỰC HỌC SINH

Năm 2021

MỤC LỤC

Tran g

A MỞ ĐẦU

B NỘI DUNG

1.2 Cơ sở thực tiễn và thực trạng vấn đề nghiên cứu 4

2 Một số kinh nghiệm hướng dẫn HS vận dụng kiến thức liên môn

học phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12 THPT theo định

hướng dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

5

2 1 Dự kiến phạm vi kiến thức liên môn có thể vận dụng

5

2.2 Vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy học phần Lịch sử

Việt Nam chương trình 12 cho học sinh ở trường THPT Hoàng Mai

bằng cách phối hợp các phương pháp và các hình thức dạy học linh

hoạt trong giờ dạy học

13

2.3 Đảm bảo các nguyên tắc cơ bản khi dạy học học phần Lịch sử

2.4 Năng lực nghệ thuật của giáo viên 18

A MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

Lịch sử Việt Nam là một trong những nội dung chủ yếu của bộ môn Lịch sử

ở bậc trung học phổ thông, có giá trị lớn lao trong việc giúp các em hiểu được sựphát triển của tiến trình Lịch sử nước nhà, đồng thời kết hợp cùng với các bộmôn khác trong nhà trường để giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm đúng đắncho học sinh, giúp các em phát triển các năng lực và phẩm chất toàn diện Đócũng là mục tiêu của Chương trình giáo dục phổ thông mới năm 2018 Từ đó,góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông theo Nghị quyết

số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục và đào tạo Đó là “Giáo dục con người Việt Nam pháttriển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cánhân” và “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục,

đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”.

Tuy nhiên, phần Lịch sử Việt Nam với những bài học viết về thời gian quá khứcách các em một khoảng thời gian khá xa, nên khi dạy học nội dung này, giáoviên gặp rất nhiều khó khăn Khó khăn lớn nhất và cũng là vấn đề trăn trở củangành giáo dục, của mỗi giáo viên tâm huyết với nghề, đó là vấn đề phươngpháp giảng dạy

Trong khi phương pháp truyền thống đang dần mất đi vị thế của mình thìcũng là lúc nhiều phương pháp mới được ra đời với mong muốn đem lại nhữngmàu sắc tươi mới hơn cho việc dạy và học bộ môn Lịch sử Những năm gần đây,giáo viên có nhiều điều kiện để làm quen và ứng dụng phương pháp tích cựcmới, trong đó có phương pháp dạy học vận dụng kiến thức liên môn Thực tiễn

đã chứng tỏ rằng, hướng đi này trong giáo dục và dạy học sẽ giúp học sinh pháttriển năng lực giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên

có ý nghĩa hơn so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thực hiện riêng

lẻ Qua thực tế giảng dạy ở trường phổ thông, tôi nhận thấy việc vận dụng kiếnthức liên môn giữa Lịch sử với kiến thức các môn học khác làm cho hiệu quảcủa việc dạy học Lịch sử Việt Nam nói riêng và bộ môn Lịch sử nói chung đượcnâng cao

Hiện nay, trong các tài liệu tham khảo, đã có nhiều tác giả đã đề cập đến việcdạy học tích hợp, nhưng chưa có nhiều tài liệu hướng dẫn giáo viên thực hiện vậndụng kiến thức liên môn vào dạy học Lịch sử (phần Lịch sử Việt Nam) lớp 12.Qua thực tế giảng dạy tại trường THPT, tôi đã thử nghiệm có hiệu quả nhữngphương pháp nhằm vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học Lịch sử Việt Namcho học sinh có hiệu quả Từ thực tiễn đó tôi đã đúc rút được nhiều kinh nghiệm

và xin được trình bày đề tài: “Kinh nghiệm vận dụng kiến thức liên môn dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12 THPT theo định hướng dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh”.

2.Mục đích và phạm vi nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

- Xác định thực tế giảng dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12cho học sinh trường THPT Hoàng Mai, Nghệ An

- Trình bày những kinh nghiệm trong việc vận dụng kiến thức liên môn tronggiảng dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12 cho học sinh ở trườngTHPT Hoàng Mai, Nghệ An.

- Đề xuất một số phương án triển khai có hiệu quả việc vận dụng kiến thức liênmôn trong giảng dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ cho phép và qua thực tiễn giảng dạy, người viết chỉ nghiêncứu việc vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy học phần Lịch sử Việt Namchương trình lớp 12 sách giáo khoa Lịch sử lớp 12 ban cơ bản do Bộ giáo dục và Đàotạo biên soạn

3.Các bước thực hiện đề tài

- Khảo sát thực tiễn giảng dạy phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12 tạitrường THPT Hoàng Mai: Bằng cách gặp gỡ, trao đổi với giáo viên và cho học sinhlàm bài kiểm tra

- Phân tích số liệu thu thập được và tổng hợp kết quả điều tra để đưa rakết luận về thực trạng vấn đề và tính thiết thực, cần thiết của vấn đề nghiên cứu

- Đề xuất các kinh nghiệm của bản thân đã đúc rút được trong quá trình giảngdạy phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12 đã có vận dụng kiến thức liên môn

- Soạn giáo án tích hợp liên môn Từ đó thực nghiệm tại các lớp đã chọn Saukhi giảng dạy cho học sinh thì làm bài kiểm tra để đánh giá tính hiệu quả của đề tài

- Phân tích kết quả sau khi đã tác động Đưa ra kết luận về tính thiết thực, khả năngứng dụng của đề tài nghiên cứu

Nằm trong lộ trình đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra,đánh giá ở các trường phổ thông theo định hướng phát triển năng lực của họcsinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo, sau khi Quốc hội thông qua Đề án đổi mới chương trình, SGKgiáo dục phổ thông, Bộ GD-ĐT tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục tăng cườngbồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên sẵn sàng đáp ứng mục tiêuđổi mới Trong đó tăng cường năng lực dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn”

là một trong những vấn đề cần ưu tiên

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng của dạy học

ở trường phổ thông nói chung và bộ môn Lịch sử nói riêng Nguyên tắc liên môntương đương với từ “Coordination” (Tiếng Anh) – Đây là nguyên tắc dạy họcphối hợp sử dụng nhiều nguồn tri thức của các môn học ở trường phổ thông đểlàm sáng tỏ cho một môn học nào đó mà giáo viên cần cung cấp cụ thể Dạy họcliên môn có mối liên hệ gần gũi với nguyên tắc dạy học tích hợp hay nói cáchkhác liên môn chính là nguyên tắc tích hợp, được thực hiện ở mức thấp

Dạy học vận dụng kiến thức liên môn là phương pháp quan trọng gópphần bổ sung, làm phong phú thêm nội dung bài học, giúp cho học sinh say mê,hứng thú, giúp các em yêu môn học hơn, tránh cảm thấy Lịch sử là một môn họckhô khan, khó học Đồng thời làm cho các em thấy rõ mối quan hệ giữa các bộmôn, hình dung được một cách chân thực, sinh động về môi trường, xã hội, cácquy luật tự nhiên Việc sử dụng kết hợp các môn học như vậy để bồi dưỡng chohọc sinh các thủ thuật và phương pháp tư duy lôgic sẽ góp phần thực hiện mộttrong những yêu cầu quan trọng nhất của lí luận dạy học là xác lập các mối liên

hệ chặt chẽ giữa các bộ môn trong dạy học

Mặt khác, ngày nay dưới tác dụng mạnh mẽ của sự phát triển khoa họccông nghệ, thông tin liên lạc đã làm cho các lĩnh vực khoa học khác nhau có mốiliên hệ chặt chẽ với nhau Theo đó, các môn học vận dụng một phần tri thức củanhau để làm sáng tỏ cho một môn học cụ thể là điều tất yếu Trong xu thế ấy,Lịch sử nói chung, Lịch sử Việt Nam nói riêng cũng không thể phát triển hơnnếu không liên hệ và sử dụng tri thức của các lĩnh vực khoa học khác, môn họckhác Mối liên hệ giữa các môn học ở trường phổ thông xuất phát từ mối liên hệchặt chẽ giữa các khoa học, đối với Lịch sử các môn lân cận là Ngữ văn, Địa lý,Giáo dục công dân, Giáo dục Quốc phòng Các lĩnh vực khoa học này tuy có

đối tượng nghiên cứu khác nhau song trên một mặt nào đó lại cùng chung mộtkhách thể – xã hội và đời sống con người Vì vậy khi nghiên cứu và học tập,kiến thức những môn học này hỗ trợ cho nhau, giúp học sinh nhận thức sâu sắc

về xã hội và đời sống của con người

Thêm vào đó, các bài học được dạy học trong phần Lịch sử Việt Namchương trình lớp 12 nay cũng có những đặc điểm khiến cho việc thực hiện dạyhọc bằng cách vận dụng kiến thức liên môn rất thuận lợi Ví dụ hiện tượng “văn

- sử - triết bất phân” là một đặc trưng phổ biến, nhiều bài học Lịch sử chứa đựngnhiều loại kiến thức của các lĩnh vực chính trị xã hội, văn học Nắm vững đặcđiểm này khi dạy học, giáo viên Lịch sử không thể không vận dụng kiến thứcliên môn Giáo dục công dân và Ngữ văn để giảng dạy học phần Lịch sử ViệtNam chương trình lớp 12 Đặc biệt, Lịch sử Việt Nam nói riêng, môn Lịch sửnói chung trước hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, điều đó nóilên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm chohọc sinh Đặc điểm này khiến cho việc vận dụng kiến thức liên môn giữa Lịch

sử và Giáo dục công dân trở nên thuận lợi hơn bao giờ hết Kiến thức liên môn

sẽ hình thành nhân cách toàn diện cho các em Môn Lịch sử còn là một môn họcthuộc nhóm công cụ Điều đó nói lên mối quan hệ giữa môn Lịch sử và các mônkhác Học tốt môn Lịch sử sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các mônkhác và các môn khác cũng góp phần giúp học tốt môn Lịch sử

Việc vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy cũng có cơ sở từ yêucầu phát huy tính tích cực học tập của học sinh Ở lứa tuổi học sinh THPT, nănglực nhận thức đã phát triển cao, sự trưởng thành và tính tích cực về mặt xã hội

đã tăng rõ rệt, nhu cầu giao lưu đã mở rộng nhiều, “nhu cầu về tinh thần đã bộc

lộ rõ rệt, hứng thú đối với các vấn đề thế giới quan và đạo đức đã thể hiện mạnhmẽ” Vì vậy, khả năng và nhu cầu tìm hiểu kiến thức của học sinh THPT là rấtlớn

Về phương diện tâm lý, học sinh tiếp nhận tốt kiến thức mới khi biết dựavào kiến thức đã học không chỉ của một bộ môn này mà còn của nhiều bộ mônkhác mang tính chất hỗ trợ cho nhận thức, làm cho giờ học hấp dẫn, sinh động,các em chú ý học tập hơn Vì vậy, vấn đề quan trọng của dạy học liên môn làmỗi kiến thức được truyền thụ đến với học sinh bằng một hoạt động “liên kếtgiữa các kiến thức”

1.2 Cơ sở thực tiễn và thực trạng vấn đề nghiên cứu

Dạy học liên môn là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy họcnói chung và dạy học bộ môn Lịch sử nói riêng, đây được coi là một trongnhững quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh,đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục

Bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề vận dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy kiếnthức ở trường phổ thông.Tuy nhiên đây là một hình thức dạy học mới, giáo viênchưa được tiếp xúc nhiều và chưa có kinh nghiệm giảng dạy Vì vậy việc vậndụng kiến thức liên môn trong giảng dạy các bộ môn còn gặp nhiều khó khăn,lúng túng

Môn Lịch sử là bộ môn có vai trò quan trọng, qua đó học sinh có thể hiểubiết về Lịch sử dân tộc và thế giới, từ đó hoàn thiện và phát triển nhân cách con

người Tuy nhiên, thực trạng của việc dạy và học Lịch sử trong nhà trường phổthông hiện còn những tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng Lịch sử rất khôkhan với nhiều sự kiện Lịch sử nặng về chiến tranh cách mạng, ít đề cập đếnLịch sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽ với văn học, khoa học nên chưa tạođược sự hứng thú học sử đối với học sinh Học sinh còn hiểu một cách rời rạc,không nắm được mối quan hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống

xã hội, về kiến thức liên môn

Yêu cầu hiểu biết lịch sử, nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai đặtcho giáo viên Lịch sử nhiệm vụ: làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và họclịch sử, kích thích sự hứng thú học sử cho học sinh, rèn luyện cho học sinh khảnăng tự học, tự tìm tòi, làm thế nào để đặt kiến thức môn Lịch sử trong mối liên

hệ với các kiến thức khác Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạyLịch sử không chỉ có kiến thức vững vàng về bộ môn Lịch sử mà còn phải cónhững hiểu biết vững chắc về các bộ môn Địa lý, Văn học, Nghệ thuật, Khoahọc, Muốn vậy, giáo viên phải có sự tìm tòi, học hỏi ở tài liệu, sách báo và họchỏi ở đồng nghiệp để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ Sử dụng cácphương pháp dạy học phải linh hoạt, khéo léo, phù hợp với các nội dung kiếnthức liên môn giữa Lịch sử với các môn học khác để vận dụng vào bài giảngLịch sử làm bài giảng thêm phong phú và hấp dẫn

2 Một số kinh nghiệm hướng dẫn HS vận dụng kiến thức liên môn học phần Lịch sử Việt Nam chương trình lớp 12 THPT theo định hướng dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

2.1 Dự kiến phạm vi kiến thức liên môn có thể vận dụng

2.1.1 Tích hợp với môn Ngữ Văn

Văn học và Lịch sử có mối liên hệ mật thiết với nhau, kiến thức môn này

sẽ hỗ trợ cho môn kia, văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu Lịch sử mà nhờ

đó học sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng

Trong khi dạy học phần Lịch sử Việt Nam, người giáo viên đóng vai tròquan trọng trong việc gợi nhớ lại cho học sinh các sự kiện lịch sử Tuy nhiênnếu chỉ dựa vào những kiến thức trong sách giáo khoa thì khó mà có thể tạodựng lại được không khí lịch sử cần thiết để thu hút các em đi sâu nghiên cứu,tìm hiểu, khám phá quá khứ của dân tộc ta cũng như của thế giới Để khắc phụctình trạng này, việc vận dụng kiến thức văn học vào dạy Lịch sử sẽ góp phầnlàm cho bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn, nâng cao tính tích cực hứng thúhọc tập cho học sinh

Văn học và Lịch sử có liên hệ chặt chẽ với nhau, kiến thức môn này sẽ hỗtrợ cho môn kia, Văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu lịch sử mà nhờ đóhọc sinh có thể nhận thức một cách rõ ràng và khắc sâu những kiến thức Lịch

sử Đối với việc tích hợp kiến thức Văn học vào dạy Lịch sử áp dụng được vớitất cả chương trình Lịch sử ở các khối lớp của bậc THPT bởi vì mỗi giai đoạnlịch sử, mỗi sự kiện lịch sử đều liên quan đến văn học, đến sự nhận định của cácdanh nhân, nhân vật lịch sử trong nước

Ví dụ:

Trong khi dạy bài 18 “Những năm đầu của cuộc kháng chiến toàn quốcchống thực dân Pháp (1946-1950) tác giả sử dụng một số tác phẩm văn học để

làm sáng tỏ thêm sự kiện Lịch sử như: khi nói về nạn đói cuối năm 1944 đầunăm 1945, giáo viên có thể tìm thấy trong tác phẩm “Vợ Nhặt” –Kim Lân (trongsách giáo khoa Ngữ Văn lớp 12) để thấy cảnh người chết đói “người chết nhưngả rạ”, hình ảnh đàn quạ đen đậu trên cây gạo đầu làng chờ để mổ xác ngườichết, hay vì cái đói mà Thị phải nhắm mắt mà lấy chồng-anh cu Tràng, để khắchọa nạn đói.

Đồng thời, Trong bài này, tác giả sử dụng tác phẩm “Lời kêu gọi toàn quốc

kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh

Không! Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ.

Hỡi đồng bào!

Chúng ta phải đứng lên!

Bất kì đàn ông, đàn bà, bất kì người già, người trẻ không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ ai là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu Tổ Quốc Ai có súng dùng súng Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân!

Giờ cứu nước đã đến Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hi sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

Việt Nam độc lập và thống nhất muôn năm!

Kháng chiến thắng lợi muôn năm!

Việc sử dụng tác phẩm “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của chủ tịch

Hồ Chí Minh và tác phẩm “ Kháng chiến nhất định thắng lợi” của đồng chíTrường Chinh Sử dụng 2 tác phẩm này để làm rõ sự kiện ngày toàn quốc tatiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp và giải thích về đường lối khángchiến chống Pháp, Đảng và chính phủ ta sử dụng đường lối chiến tranh nhândân, cuộc kháng chiến toàn dân, toàn diện, trường kì, tự lực cánh sinh và tranhthủ sự ủng hộ quốc tế

Khi giáo viên dạy về chiến thắng Điện Biên Phủ có thể mượn đoạn thơtrong bài thơ “Hoan hô chiến sĩ Điện Biên” của Tố Hữu:

Hoan hô chiến sĩ Điện Biên

Chiến sĩ anh hùng

Đầu nung lửa sắt

Năm mươi ngày đêm khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt

Máu trộn bùn non

Gan không núng

Chí không mòn!

Những đồng chí thân chôn làm giá súng

Đầu bịt lỗ châu mai

Băng mình qua núi thép gai

Ào ào vũ báo,

Những đồng chí chèn lưng cứu pháo

Nát thân,nhắm mắt, còn ôm

Những bàn tay xẻ núi lăn bom

Nhất định mở đường cho xe ta lên chiến trường tiếp viện

Và những chị, những anh ngày đêm ra tiền tuyến

Mấy tầng mây gió lớn mưa to

Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ

Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát

Dù bom đạn xương tan, thịt nạt

Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh

Hỡi các chị, các anh trên chiến trường ngã xuống

Máu của anh chị, của chúng ta

Không uổng!

Sẽ xanh tươi đồng ruộng Việt Nam

Mường Thanh, Hồng Cúm, Him Lam

Hoa mơ lại trắng, vườn cam lại vàng

( Hoan hô chiến sĩ Điện Biên-Tỗ Hữu)

Không chỉ mô tả về khí thế của chiến dịch mà còn hướng cho học sinh đitìm hiểu nguyên nhân thắng lợi cuộc cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc, tathấy rằng các em rất xúc động về những hình ảnh mà mình thu nhận được Điềunày có ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục tinh thần cảm phục của học sinh đốivới công lao của các thế hệ đi trước Đồng thời cũng góp phần nâng cao ý thứctrách nhiệm bảo vệ quê hương đất nước trong nhận thức các em

Khi nói về ý nghĩa “Chiến thắng của Điện Biên Phủ” Ta trích câu thơ:

“ Chín năm làm một Biên Biên

Nên vành hoa đỏ nên thiên sử vàng”

Hay

“ Lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”

Nhìn chung có rất nhiều kiến thức để vận dụng văn học trong giảng dạy

bộ môn Lịch sử Ta có thể đưa vào bài giảng một câu thơ, một đoạn văn haymột trích đoạn nhằm giúp học sinh có thể nêu ra một kết luận khái quát cụ thểhóa một vấn đề hay một sự kiện Lịch sử đã được học

Như vậy ta thấy rằng: Sử dụng tích hợp kiến thức văn học trong giảng dạyLịch sử không những giúp các em nắm vững nhanh chóng, nhớ lâu bài học màcòn góp phần củng cố thêm kiến thức văn học, tạo điều kiện cho học sinh hìnhthành phương pháp liên hệ trong quá trình học tập của mình

2.1.2 Tích hợp với môn Địa Lý

Không chỉ có nội dung tích hợp gần gũi với kiến thức với môn Ngữ văn

mà bộ môn Lịch sử này còn có nhiều nội dung liên quan đến kiến thức môn Địa

lý Đặc biệt với công tác phải thường xuyên phân tích lược đồ, miêu tả địa danh,địa điểm

Để thực hiện công việc này, giáo viên dạy môn Lịch sử trong quá trìnhgiảng dạy cần chú ý có thể tích hợp môn Địa lí thông qua những nội dung nào.Chú ý xem sự kiện lịch sử đó diễn ra trong một khoảng thời gian nhất định với

các điều kiện cụ thể, trong đó có các điều kiện địa lí đều gắn với những điềukiện tự nhiên mà con người sinh sống tại những thời điểm nhất định Thêm vào

đó, trong quá trình giảng dạy khi nói đến một khu vực, một quốc gia hay mộttrận đánh, một chiến dịch diễn ra ở địa danh nào thì người giáo viên cần phảicho học sinh biết rõ nơi đó là ở đâu, có địa hình như thế nào:

Khi giáo viên dạy Bài 17: “Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ saungày 2-9-1945 đến trước ngày 19-12-1946”, giáo viên phải sử dụng kiến thứcđịa lí để khắc họa vĩ tuyến 16 thuộc thành phố Đà Nẵng

Khi giáo viên dạy bài 18: “Những năm đầu của cuộc kháng chiến toànquốc chống thực dân Pháp (1946 -1950)” giáo viên sử dụng các lược đồ, yêu cầuhọc sinh chuẩn bị trước ở nhà nội dung và thuyết trình diễn biến các chiến dịchtrên lược đồ

Trong bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kếtthúc” (1953-1954) ta sử dụng lực đồ “ Hình thái chiến trường trong Đông- Xuân

1953-1954” yêu cầu hoc sinh chẩn bị trước ở nhà (theo nhóm) nội dung vàthuyết trình diễn biến các chiến dịch trên lược đồ.

Giáo viên sử dụng “ Lược đồ diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ 1954”khi trình bày cách bố phòng của địch ở cứ điểm Điện Biên Phủ (3 phân khu, 49

cứ điểm )

Giáo viên yêu cầu học sinh thuyết trình diễn biến các chiến dịch trên lược

đồ (chuẩn bị trước ở nhà nội dung diễn biến)

Sử dụng lược đồ với mục đích không chỉ để khắc sâu cho học sinh về vịtrí địa lý, giáo viên sử dụng lược đồ để phục vụ học về âm mưu bố trí, phòng thủcủa địch, diễn biến của chiến dịch, học sinh rất hứng thú học tập và tiếp thu kiếnthức một cách chủ động nhất.

2.1.3 Tích hợp với môn một số bộ môn nghệ thuật (Ngoài chương trình THPT)

Ví dụ: ca khúc “Tiến quân ca”( Quốc ca) của nhạc sỹ Văn Cao trong bài

17 “ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 2-9-1945 đến trước ngày19-12-1946

“ Đoàn quân Việt Nam đi Chung lòng cứu quốc Bước chân dồn vang trênđường gập ghềnh xa, cờ in máu chiến thắng mang hồn nước, súng ngoài xa chenkhúc quân hành ca Đường vinh quang xây xác quân thù, thắng gian lao cùngnhau lập chiến khu Vì nhân dân chiến đấu không ngừng Tiến mau ra sa trường.Tiến lên, cùng tiến lên Nước non Việt Nam ta Vững bền”

Nhạc sỹ Văn Cao viết bài hát đó trong ngày năm 1944 Ngay từ khi rađời, bài hát được coi là bài hát chính thức của Mặt trận Việt Minh Sau cáchmạng tháng Tám, ca khúc này được chọn làm Quốc ca của nước Cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam

Trong bài 20: “ Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kếtthúc” (1953-1954), cho học sinh tìm hiểu, hát một số bài hát sau yêu cầu họcsinh nêu ý nghĩa,nội dung bài hát sau đó giáo viên chốt ý nghĩa giúp học sinhnghe và nắm được

*Nghệ thuật

Tác giả sử dụng tranh ảnh chiến sĩ cảm tử quân ôm bom ba càng đón đánh

xe tăng địch thể hiện tinh thần quyết tâm chiến đấu chống giặc Pháp khi giảngdạy bài 17 “ Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ sau ngày 2-9-1945 đến trướcngày 19-12-1946.”

Trong bài 20: “ Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kếtthúc (1953-1954)” tác giả sử dụng hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp để giớithiệu bài học

2.1.4 Tích hợp liên môn kiến thức môn giáo dục công dân

Nắm được tiểu sử, chiến công của các anh hùng, liệt sĩ như Tô Vĩnh Diện,Phan Đình Giót, Bế Văn Đàn, Đặc biệt là đại tướng Võ Nguyên Giáp Từ đógiúp học sinh biết trân trọng quá khứ, có ý thức phấn đấu vươn lên, học tập, rènluyện, trở thành công dân tốt, để phần nào đền đáp công ơn dựng nước,giữ nướccủa thế hệ ông cha

Ngoài ra, ở bài 22: “Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế quốc

Mĩ xâm lược, nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965-1973)”,giáo viên có thể sử dụng nội dung tình hữu nghị, hợp tác giữa các quốc gia ởmôn Giáo dục công dân để nói về sự liên minh đoàn kết chiến đấu của ba dântộc Việt Nam- Lào- Campuchia trong chiến đấu chống chiến lược “Việt Namhóa chiến tranh” và “Đông Dương hóa chiến tranh”

Như vậy, Lịch sử giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về văn học, như phảihiểu hoàn cảnh ra đời của tác phẩm đó như thế nào mới hiểu được dụng ý nghệthuật cũng như nội dung sâu xa mà tác giả muốn gửi đến người đọc là gì.Ngược lại, Văn học, Mỹ thuật, Âm nhạc, Địa lí, Giáo dục công dân, Quân sựlàm cho các sự kiện, các kiến thức Lịch sử dễ dàng thấm vào tiềm thức của conngười

Qua đó, có thể thấy sự tích hợp, liên môn giúp học sinh hiểu biết thêmnhiều kiến thức, bài dạy trở nên sinh động phong phú hơn, học sinh hào hứngtiếp thu bài học

2.2 Vận dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình 12 cho học sinh ở trường THPT Hoàng Mai bằng cách phối hợp các phương pháp và các hình thức dạy học linh hoạt trong giờ dạy học.

Có nhiều biện pháp, hình thức dạy học vận dụng kiến thức liên môn trong

giảng dạy học phần Lịch sử Việt Nam chương trình 12 như đàm thoại, phân tích

ngôn ngữ, rèn luyện theo mẫu Song trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy,các cách như tổ chức dạy học dưới dạng các trò thi đố, các trò chơi, tổ chức hoạtđộng sắm vai, tổ chức hoạt động học theo nhóm, tổ chức dạy học dự án, tổ chứcdạy học ngoài không gian lớp học tỏ ra có ưu thế và hiệu quả hơn hẳn trongviệc kích thích khả năng suy nghĩ, phát biểu và trình bày của các em, từ đó nângcao được tư duy, khả năng tổng hợp kiến thức liên môn của các em Một giờLịch sử thành công chính là hiệu quả của việc sử dụng tổng hợp sáng tạo cácphương pháp dạy học.

2.2.1 Thông qua việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm (dạy học hợp tác).

Lịch sừ Việt Nam là phần bài học có nhiều ưu thế trong việc thảo luậnnhóm khi giảng dạy Thông qua việc học sinh đại diện nhóm trình bày quanđiểm cá nhân để rèn kỹ năng nghe- nói- đọc viết cho các em, cũng như bày tỏnhững hiểu biết cá nhân của mình về Lịch sử dân tộc Biện pháp này khá thíchhợp với những kiểu bài thực hành làm bài tập, các bài cần trình bày quan điểm.Không một nhà giáo dục nào phủ nhận vai trò, tác dụng của phương pháp nàytrong dạy học Đây là một trong những phương pháp có sự tham gia tích cực của

HS Thảo luận nhóm là phương tiện học hỏi có tính dân chủ, mọi cá nhân được

tự do bày tỏ quan điểm, tạo thói quen sinh hoạt bình đẳng, biết đón nhận quanđiểm bất đồng, hình thành quan điểm cá nhân giúp HS rèn luyện kĩ năng giảiquyết các vấn đề khó khăn

Kinh nghiệm bản thân cho thấy nên chia nhóm trong đó có cả HS giỏi,khá, trung bình, yếu là tốt nhất Số lượng HS giỏi, khá, trung bình, yếu giữa cácnhóm phải bằng nhau để đảm bảo công bằng Quy mô nhóm có thể lớn hoặc nhỏtuỳ theo vấn đề thảo luận Tuy nhiên, nhóm từ 4 - 6 HS là tốt nhất Quy trìnhgiảng dạy với thời gian một tiết (45 phút), GV tiến hành tuần tự các bước lên lớptheo quy định chung GV nêu chủ đề cần thảo luận, chia nhóm vào thời điểmthích hợp của tiết học, giao câu hỏi cho các nhóm Yêu cầu các nhóm thảo luận,quy định thời gian thảo luận và phân công vị trí ngồi thảo luận cho các nhóm.Các nhóm tiến hành thảo luận Đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận Cácnhóm khác lắng nghe, chất vấn, trao đổi bổ sung ý kiến GV bổ sung nội dung

mà HS trình bày nếu còn thiếu cho hoàn thiện GV đưa ra định hướng đúngnhững vấn đề HS cần nhớ sau khi thảo luận HS ghi nhớ hoặc ghi chép nội dungchính của bài học vào vở

Qua việc dự giờ đồng nghiệp và giảng dạy, bản thân tôi thấy rằng: Thôngthường, sau khi thảo luận xong, các nhóm thường cử một người thay mặt nhómlên trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình và hầu hết đó đều là những HSkhá, giỏi, có kĩ năng trình bày vấn đề khá tốt Kết quả thảo luận được trình bàychủ yếu bằng hình thức viết lên giấy khổ lớn dán lên bảng Đến đây, HS coi như

“xong nhiệm vụ” Đến phần giáo viên chữa bài của HS, vì tâm lý sợ HS trìnhbày rườm rà sẽ “cháy” giáo án, nên GV thường chữa bài của các em thật nhanh

GV chỉ chú ý xem các em viết được bao nhiêu phần trăm kiến thức và xem nhẹcách các em thức trình bày vấn đề trên giấy, bỏ qua cả lỗi chính tả, dùng từ, đặtcâu và sự thiếu hợp lý của bố cục trình bày Thậm chí, học sinh sẽ không có cơ

hội được trình bày quan điểm cá nhân và như vậy sẽ không rèn được khả năngnói, phát biểu của mình.

Để khắc phục tình trạng này, theo tôi, trong phần trình bày của HS, GVcũng cần phải quy định điểm số cho cả phần viết trình bày sơ đồ, bảng phụ (nếucó), và cho điểm cả cách thuyết trình của HS GV cần tạo điều kiện cho tất cảthành viên trong nhóm được trình bày quan điểm, kể cả những người rụt rè, ethẹn hay ngại trước đám đông, GV có thể yêu cầu HS đó đại diện trình bày ýkiến của nhóm mình Thậm chí, qua sự quan sát của tôi, nếu thấy học sinh nàochưa thực sự tập trung, giáo viên có thể yêu cầu chính em đó đại diện nhómtrình bày kết quả thảo luận của nhóm

Về phần trình bày kết quả thảo luận GV cần khuyến khích các em trìnhbày dưới nhiều hình thức như trình bày bằng lời; đóng vai; viết hoặc vẽ lên giấykhổ lớn; một người thay mặt nhóm trình bày, hoặc một người trình bày một ýtưởng… Trong quá trình HS trình bày, GV cần tập trung để điều chỉnh và sửachữa cho các em để các em hoàn thiện được khả năng nói - viết của mình

Các nhóm sẽ tiến hành thảo luận (GV có thể gợi ý các khía cạnh của vấn

đề học HS suy nghĩ), trả lời câu hỏi, để giải quyết vấn đề mà GV đưa ra Thờigian thảo luận nhóm là 7 phút, thời gian báo cáo trước lớp cho mỗi nhóm là 4phút Ở nhiều khía cạnh mà các nhóm trình bày sẽ có phản biện giữa các nhómkhi có ý kiến trái ngược nhau GV phải vừa bao quát lớp vừa góp ý để các nhómhoàn thành nhiệm vụ theo quan điểm của mình

Sau khi các nhóm báo cáo và phản biện (nếu có) GV phải là người đánhgiá lại, định hướng chọn phương án giải quyết tối ưu nhất cho vấn đề đặt ra Đáp

án này là trọng tâm của câu hỏi cũng là tâm điểm kiến thức mà HS cần lĩnh hội

ở bài học

2.2.2 Hình thức vừa chơi vừa học ở lớp

Hình thức dạy học vừa chơi vừa học Lịch sử là dạy học bằng trò chơi,chơi là hình thức còn học là mục đích Đây là hình thức dạy học có khả nănghấp dẫn, cuốn hút sự tham gia, sự tập trung của HS, đem lại hiệu quả nhất địnhbởi “biết mà học không bằng vui mà học” (Khổng Tử)

Hình thức dạy học này có thể được áp dụng ở đầu tiết học để tập trung sựchú ý của HS, từ đó tạo không khí sinh động cho lớp học, tạo hứng thú học tậpcho các em, dẫn dắt HS đến với nội dung bài học

Trò chơi này có thể diễn ra gần cuối tiết để củng cố bài học cho HS đồngthời GV kiểm tra được mức độ hiểu bài của các em)

Hoặc GV cũng có thể tổ chức trò chơi cho HS vào cuối tiết học để củng

cố lại bài học Lịch sử nhằm khắc sâu kiến thức cho các em

Có thể kể vào trò chơi học tập nổi bật là trò “sắm vai” các nhân vật lịch

sử Sắm vai trong dạy học là nhận một vai giao tiếp nào đó nhằm thể hiện sinhđộng nội dung học tập Hình thức học tập sắm vai nhiều khi rất vui nhờ nhữngchi tiết hài hước, ngộ nghĩnh do HS - “diễn viên bất đắc dĩ” tạo nên Hình thứcsắm vai đặc biệt phát huy tác dụng trong các giờ học, HS biết thêm được nhiềukiến thức lịch sử, xã hội xoay xung quanh vấn đề được học tập tại lớp, giúp các

em hứng thú với môn học và có kiến thức hệ thống, khoa học