TRUNG TÂM GDNN - GDTX HUYỆN THƯỜNG XUÂNSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ KINH NGHIỆM TẠO BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG CHƯƠNH TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 11 ĐỂ GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG TÌNH C
Trang 1TRUNG TÂM GDNN - GDTX HUYỆN THƯỜNG XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÊN ĐỀ TÀI
MỘT SỐ KINH NGHIỆM TẠO BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT
LỊCH SỬ TRONG CHƯƠNH TRÌNH LỊCH SỬ LỚP 11 ĐỂ GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG TÌNH CẢM CHO HỌC SINH TRUNG TÂM GDNN - GDTX HUYỆN THƯỜNG XUÂN
Người thực hiện: Cầm Thị Xuân
Chức vụ: Giáo Viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử
THANH HOÁ, NĂM 2021
Trang 2Nội dung Trang
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4
2.3.1 Giải pháp 1: Ý nghĩa của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch
2.3.2 Giải pháp 2: Các hình thức tạo biểu tượng nhân vật lịch sử 82.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Mục tiêu của bộ môn Lịch sử ở trung tâm GDNN - GDTX huyện ThườngXuân là nhằm góp phần vào việc đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện.Trong quá trình hội nhập, môn Lịch sử, đặc biệt là lịch sử dân tộc rất cần được coitrọng để giúp thế hệ trẻ hình thành nhân cách, bản lĩnh con người và giữ gìn bản sắcdân tộc Nhưng thực trạng việc dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện - nay đặt
ra vấn đề cần suy nghĩ Số lượng học sinh say mê yêu thích môn Lịch sử là rất ít Cónhiều phụ huynh và học sinh coi môn Lịch sử là môn học “phụ” Nhận thức của các
em về lịch sử là sai lệch, các em không nhớ hoặc nhớ không chính xác thời gian, đặcđiểm, tính chất của các sự kiện và hiện tượng lịch sử Kiến thức của học sinh về mônlịch sử quá kém, dư luận xã hội đang rất quan tâm vấn đề này
Hiện nay môn Lịch sử không được mọi người trong xã hội nhìn nhận đúng
vị trí của nó Vấn đề này cần phải có sự chung tay góp sức của nhiều người, nhiềungành đặc biệt là ngành giáo dục Phần lớn các học sinh không đam mê học sử mộtphần là do phương pháp giảng dạy của giáo viên không thu hút, hấp dẫn đối vớicác em Để các em quan tâm nhiều hơn thì người giáo viên cần linh hoạt trongcách giảng dạy, tìm ra nhiều phương pháp dạy mới không nên rập khuôn trong mộtcách dạy nào hết Làm sao để đổi mới? Phương pháp nào đạt hiệu quả cao nhất?
Đó là trăn trở của những người trong ngành giáo dục nói chung và đối với nhữngthầy cô giáo như chúng tôi nói riêng, nhằm góp phần tạo ra nhiều phương phápgiảng dạy mới và đem niềm đam mê lịch sử đến các thế hệ học sinh
Tất cả các nước hiện nay, đặc biệt là các nước phát triển đều phải tiến hànhđổi mới giáo dục, coi đổi mới giáo dục là một trong những chiến lược để phát triểnđất nước của mình Trong quá trình giao lưu và hội nhập quốc tế, vấn đề giữ gìn vàphát huy bản sắc văn hóa dân tộc trở thành một yêu cầu cấp thiết Môn Lịch sửkhông chỉ cho học sinh thấy được quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, màcòn giáo dục lòng yêu nước, biết ơn tiền nhân, giáo dục hoài bão và ý chí xây dựngđất nước cho thể hệ trẻ Làm thế nào để biến tư tưởng đổi mới đó thành thực tiễndạy học nhằm nâng cao chât lượng bộ môn ở trường phổ thông
Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cứu tâm huyết, đã đưa ra nhiềunguyên nhân khiến tình trạng chất lượng dạy - học môn lịch sử chưa đạt hiệu quảcao Một trong những nguyên nhân đó là giáo viên chưa để ý đến tầm quan trọngcủa việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử trong bài giảng nhằm gây hứng thúcho học sinh để hình thành thái độ, tư tưởng, tình cảm của các em thông qua các
nhân vật lịch sử Nên giáo viên chưa dành một dung lượng thời gian cần thiết để
khắc họa nhân vật lịch sử trong bài giảng
Trang 4Vậy khắc họa nhân vật lịch sử là gì? Theo cách hiểu của những nhà nghiên
cứu lịch sử thì khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử là “Biểu tượng về những hình ảnh nhân vật lịch sử, nó vừa mang sắc thái riêng của nhân vật vừa chứa đựng bản chất của giai cấp, tập đoàn xã hội mà nhân vật đó đại diện được phản ánh trong đầu học sinh với những nét chung nhất, điển hình nhất”.
Là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Lịch sử tôi rất trăn trở về vấn đề này
Vì vậy, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “Một số kinh nghiệm tạo biểu tượng
nhân vật Lịch sử trong chương trình lịch sử lớp 11 để giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh trung tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân” nhằm góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông, tìm
ra hướng đi và vị trí xứng đáng dành cho môn Sử ở Trung Tâm GDNN - GDTXhuyện Thường Xuân hiện nay
1.2 Mục đích nghiên cứu
Phát huy tính tích cực, chủ động, óc quan sát và tạo hứng thú học tập Lịch sử
cho học sinh thông qua việc khắc họa sâu sắc biểu tượng nhân vật Lịch sử
Thông qua việc tìm hiểu tình hình học tập môn Lịch sử hiện nay giáo viên
có thể đưa ra một số giải pháp nhằm tạo hứng thú cho học sinh trong khi học tậpLịch sử
Đề ra phương pháp tối ưu trong việc tạo biểu tượng nhân vật Lịch sử khi họcphần Lịch sử Việt Nam từ 1858 - 1918
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu về việc tạo biểu tượng các nhân vật Lịch sửViệt Nam thời kì từ năm 1858 đến năm 1918 cho học sinh lớp 11 Trung tâmGDNN - GDTX huyện Thường Xuân
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài này dựa vào chủ nghĩa duy vật lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, quanđiểm đường lối của Đảng làm nền tảng phương pháp luận cho nghiên cứu Trình bày
sự kiện trung thực, xem xét sự vận động của chúng trong mối liên hệ với nhau
Thực hiện đề tài này tôi chú trọng những phương pháp sau: Thu thập tài liệu,khái quát hóa những tài liệu từ sách, báo, tạp chí… Và tổng hợp tài liệu lại chohoàn chỉnh Khi đã tiến hành xong các bước trên tôi bắt đầu phân tích, so sánh vàđối chiếu các tài liệu với nhau
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Trang 5Lịch sử là những gì đã diễn ra, tồn tại khách quan ngoài ý muốn của conngười Nói đến lịch sử xã hội loài người là nói đến lịch sử của tất cả các quốc gia,dân tộc, cộng đồng người hoà vào sự phát triển ấy Môn lịch sử ở trường phổ thôngnhằm cung cấp khối lượng kiến thức cơ bản cho học sinh về tiến trình lịch sử dântộc và lịch sử thế giới Những kiến thức ấy sẽ giúp các em hình thành thế giớiquan, nhân sinh quan khoa học khi bước vào cuộc sống.
Theo giáo sư Phan Ngọc Liên, “cũng như các môn học khác, việc học tậplịch sử cũng đòi hỏi phát triển tư duy, thông minh, sáng tạo” Chính vì vậy quanniệm cho rằng lịch sử chẳng qua chỉ là môn học thuộc lòng không có tác dụng pháttriển tư duy học sinh là hoàn toàn sai lầm Nó góp phần thực hiện nhiệm vụ giáodục, giáo dưỡng phát triển thông qua nội dung và đặc trưng bộ môn Trên cơ sởtiếp xúc tài liệu, qua lời giảng cũng như đồ dùng trực quan học sinh thu nhậnđược lượng thông tin cần thiết cũng như đánh giá khoa học về nhân vật lịch sử,hiện tuợng hay quá trình lịch sử, từ đó vận dụng vào thực tế Vậy nên bộ môn lịch
sử trong trường phổ thông cũng đòi hỏi quá trình nhận thức của học sinh ở ba cấpđộ: Biết, hiểu và vận dụng
Lịch sử là bộ môn hấp dẫn song cũng rất khó Giáo viên ngoài kiến thức sâurộng, nhiệt tình sư phạm cần phải huy động, lựa chọn cũng như xử lý về mặtphương pháp nhằm mang lại hiệu quả cao nhất của giờ học Tạo biểu tượng nhânvật trong dạy học các khoá trình lịch sử là một biện pháp hữu hiệu nhằm nâng caohiệu quả bài học, góp phần thực hiện việc áp dụng quan điểm mới vào bộ môn
Ở trung Tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân đa số học sinh cònlười học và chưa có sự say mê môn học Lịch sử, cho nên việc ghi nhớ các sự kiện,hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu Đa số các em chưa độc lập suy nghĩ để trảlời một câu hỏi mà phải đọc nguyên xi trong sách giáo khoa hay chỉ nêu được mốcthời gian mà không diễn tả được thời gian đó nói lên sự kiện gì Bởi vậy bản thâncác em nên có một phương pháp học như thế nào để chiếm lĩnh kiến thức từ bàigiảng của giáo viên Mặt khác giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường mộtphần nào đó chưa đưa ra được hệ thông câu hỏi và sử dụng câu hỏi đó như thế nàocho phù hợp, cho nên chất lượng kiểm tra một số em ở một số lớp còn thấp và tỉ lệyếu kém còn nhiều Nhằm giảm bớt số lượng học sinh yếu kém và nâng cao chấtlượng dạy và học của nhà trường bản thân tôi đã thấy được điều đó và cố gắng đưa
ra các phương pháp học tập tích cực mà cụ thể là: “Phương pháp sử dụng hệ thốngcâu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh trong tiết dạy học lịch sử’’
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Ưu điểm
* Về phía giáo viên
Trang 6- Đại đa số giáo viên đều cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy của mìnhtheo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạyhọc như phương pháp trực quan, phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháptrường hợp (phương pháp tình huống), phương pháp vấn đáp thông qua sự trìnhbày sinh động giàu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật, miêu tả, kể chuyện,hoặc nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử
- Giáo viên đã tích cực hướng dẫn học sinh thảo luận nhóm, hổ trợ kiến thứccho nhau và thông qua hoạt động này những bạn yếu kém được hoạt động một cáchtích cực dưới sự hướng dẫn của giáo viên và các bạn học sinh khá giỏi và học sinhnắm chắc kiến thức và hiểu sâu hơn về bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử…
- Trong quá trình giảng dạy đã kết hợp nhuần nhuyễn các đồ dùng dạy học,khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiên dạy học như tranh ảnh, bản
đồ, sa bàn, mô hình, phim đèn chiếu, phim vi déo và từng bước ứng dụng côngnghệ thông tin phù hợp trong dạy học lịch sử…
* Về phía học sinh
- Học sinh đa số chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi màgiáo viên đặt ra như các em đã chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời các câu hỏi cuối mụctrong bài cho nên khi học các em luôn chú ý để nắm chắc bài hơn
- Đa số học sinh đều tích cực thảo luận nhóm và đã đưa lại hiêụ quả caotrong quá trình lĩnh hội kiến thức
- Học sinh yếu kém đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọng tâm cơbản thông qua các hoạt động học như thảo luận nhóm, vấn đáp, đọc sách giáokhoa các em đã mạnh dạn khi trả lời các câu hỏi hay ghi nhớ các sự kiện, nhânvật, một quá trình cách mạng trong việc chiếm lĩnh kiến thức của mình
2.2.2 Khuyết điểm
* Về phía giáo viên
- Vẫn còn một số ít giáo viên chưa thực sự thay đổi hoàn toàn phương phápdạy học cho phù hợp với từng tiết dạy, chưa tích cực hoá hoạt động của học sinhtạo điều kiện cho các em suy nghĩ , chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức như vẫn còn
sử dụng phương pháp dạy học “thầy nói, trò nghe ”, “thầy đọc, trò chép ” Do đónhiều học sinh chưa nắm vững được kiến thức mà chỉ học thuộc một cách máymóc, trả lời câu hỏi thì nhìn vào sách giáo khoa hoàn toàn
- Đa số giáo viên chưa nêu câu hỏi nhận thức đầu giờ học tức là sau khikiểm tra bài cũ giáo viên vào bài luôn mà không giới thiệu bài qua việc nêu câu hỏi
Trang 7nhận thức, điều này làm giảm bớt sự tập trung, chú ý bài học của học sinh ngay từhoạt động đầu tiên.
- Một số câu hỏi giáo viên đặt ra hơi khó, học sinh không trả lơì được nhưnglại không có hệ thống câu hỏi gợi mở nên nhiều khi phải trả lời thay cho họcsinh Vấn đề này được thể hiện rất rõ trong hoạt động thảo luận nhóm, giáo viênchỉ biết nêu ra câu hỏi nhưng lại không hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi đó nhưthế nào vì không có hệ thống câu hỏi gợi mở vấn đề
- Một số tiết học giáo viên chỉ nêu vài ba câu hỏi và huy động một số họcsinh khá, giỏi trả lời, chưa có câu hỏi giành cho đối tượng học sinh yếu kém Chonên đối tượng học sinh yếu kém ít được chú ý và không được tham gia hoạt động,điều này làm cho các em thêm tự ti về năng lực của mình và các em cảm thấy chánnản môn học của mình
* Về phía học sinh
- Học sinh thường trả lời câu hỏi giáo viên đặt ra thông qua việc nhìn sáchgiáo khoa và nhắc lại, chưa có sự độc lập tư duy Một số học sinh còn đọc nguyên
xi sách giáo khoa để trả lời câu hỏi
- Học sinh còn lười học và chưa có sự say mê môn học, một số bộ phận họcsinh không chuẩn bị bài mới ở nhà, không làm bài tập đầy đủ, trên lớp các emthiếu tập trung suy nghĩ Cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vậtlịch sử còn yếu
- Học sinh chỉ có trả lời được những câu hỏi dễ, đơn giản (như trình bày),còn một số câu hỏi tổng hợp, phân tích, giải thích, so sánh thì học sinh còn rấtlúng túng khi trả lời hoặc trả lời thì mang tính chất chung chung
Trung Tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân không nằm ngoài vòng quay
ấy, một số gia đình xem nhẹ bộ môn Lịch sử, đạo đức học sinh có dấu hiệu đi xuống
Thế nên đối với học sinh tư tưởng xem nhẹ môn lịch sử khá nhiều Các emhọc sử chỉ đơn giản vì nó là môn học chính khoá, liên quan đến điểm trung bình vàxét duyệt thành tích học tập Thành thử hứng thú học tập bộ môn lịch sử Trung TâmGDNN - GDTX huyện Thường Xuân là rất hiếm, các em chỉ biết mường tượng về
Trang 8lịch sử nên dẫn đến tình trạng giờ học lịch sử là giờ học đơn điệu Đứng trước tìnhtrạng ấy những năm gần đây các cơ quan đã lên tiếng về rất nhiều về tình trạng này
Từ những kết luận và qua khảo sát thực tế chúng ta cần xem xét lại tình hìnhdạy học lịch sử ở Trung Tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân hiện nay Từ đóđưa ra biện pháp giảng dạy lịch sử tích cực nhất để khắc phục những khuyết điểmcủa việc dạy và học lịch sử Đặc biệt phải kết hợp học với hành, phương châm giảngdạy và học tập khoa học nhất Thực hiện được điều đó thì hiệu quả bài học lịch sử sẽđược nâng cao, từ đó hiểu được quá khứ, biết hiện tại và dự đoán tương lai
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Giải pháp 1: Ý nghĩa của việc tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử trong giáo dục học sinh
- Việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử sẽ tạo ra sự kích thích và gây hứng thú học tập cho học sinh
Vậy hứng thú học tập học sinh là gì? Theo I.Fkharla Noops (nhà tâm lí giáodục) “Hứng thú đó là nhu cầu nhuốm màu xúc cảm, xúc cảm đi trước gây động cơ
và làm cho hoạt động của con người có tính hấp dẫn.” Một bài giảng lịch sử mànghèo nàn, tẻ nhạt thì chắc chắn sẽ làm cho học sinh mệt mỏi, chán học Chính vìvậy, việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử có tác dụng rất lớn trong việc kíchthích hứng thú học tập của học sinh Bởi vì trong khi lĩnh hội kiến thức khoa họchoàn thành nhiệm vụ nhận thức thì đồng thời học sinh cũng phát triển năng lựcnhận thức kích thích phát triển tư duy của mình Hơn nữa mỗi nhân vật lịch sử đều
có cá tính, đặc điểm riêng nên không tạo sự nhàm chán cho học sinh
Ví dụ: Khi khắc họa về hình ảnh cụ Phan Châu Trinh trong bài 23“Phong
trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất năm (1914)”[5] khi dạy phần 2, có thể cho học sinh hiểu rằng, với hoạt động
đấu tranh cứu nước rất sôi nổi song cụ đã thất bại, rơi vào cảnh “hoa như sắp tàn, hiềm vì quốc phá gia vong, dù hơi tàn cũng phải gào cho hả dạ, may ra có tỉnh giấc hôn mê” Hoặc biểu tượng về cụ Phan Bội Châu, với những hoạt động yêu nước sôi nổi, kết thúc cuộc đời với cảnh “thân cá chậu chim lồng”, bị giam lỏng ở
Bến Ngự (Huế) [7]
Trang 9Sinh: 09 tháng 9, 1872 phủ Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam , Đại Nam
Mất: 24 tháng 3, 1926 (53 tuổi) Sài Gòn , Đông Dương thuộc Pháp
Nơi an nghỉ: Sài Gòn
Tên khác: Phan Tây Hồ.
Dân tộc: Kinh
Học vị: Phó bảng
Nghề nghiệp: Nhà thơ , nhà văn , nhà hoạt động chính trị.
Phối ngẫu: Lê Thị Tỵ (vợ).
Con cái: Phan Châu Dật (trai); Phan Thị Châu Liên (gái); Phan
Thị Châu Lan (gái).
Cha mẹ: Phan Văn Bình (cha); Lê Thị Chung (mẹ).
Phan Bội Châu
Qua đó, học sinh sẽ hình dung được phong trào yêu nước chống Pháp vào
cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX “dường như trong đêm tối không có đường ra”.
- Việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử góp phần hình thành nhân cách cho học sinh
Việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử cho các em có nhiều ưu thế trongviệc giáo dục tư tưởng tình cảm vì nó không những tác động lên trí tuệ mà còn tácđộng vào cả tâm hồn tình cảm của các em
Thông qua những hành động của các anh hùng những người đấu tranh quênmình vì chính nghĩa, vì hạnh phúc và hòa bình, điều này tạo ra sự kính phục, lòng
tự hào đối với các vĩ nhân và trong một hoàn cảnh nhất định nó còn thổi bùng ngọnlửa cách mạng của tuổi trẻ
Ngược lại với những nhân vật lịch sử có những hành động đi ngược lại vớiquyền lợi của dân tộc, là nguyên nhân gây ra chiến tranh và tội lỗi, điều này sẽ tạo
ra sự phản ứng từ các em, các em sẽ căm ghét trước những hành động hung bạo tànác…Về ý nghĩa này giáo viên cần đưa ra những việc làm cụ thể của nhân vật, để
học sinh cảm nhận, bày tỏ thái độ đối với nhân vật lịch sử.
Ví dụ: Khi dạy bài 20“Chiến sự lan rộng ra cả nước, cuộc kháng chiến
của nhân dân ta từ năm 1873 đến năm 1884, Nhà Nguyễn đầu hang”[5] Giáo
viên khắc họa về nhân vật Nguyễn Tri Phương Ông là người thông minh có trí vàđược thăng tới chức quan võ đầu triều Ông được cử làm kinh lược sứ ở Bắc Kỳ,đối phó với Pháp khi Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ nhất, ông đã chiến đấu dũngcảm hy sinh để bảo vệ thành Bị thương rồi bị bắt, Nguyễn Tri Phương kiên quyếtgiật băng, vứt thuốc và tuyệt thực tới chết Một giáo sĩ người Pháp phải thừa nhận
Trang 10Nguyễn Tri Phương là con người xuất sắc nhiều mặt: yêu nước nồng nàn, là mộtchiến binh dũng cảm.
Qua việc khắc họa biểu tượng nhân vật Nguyễn Tri Phương, học sinh nhậnthức được rằng: Không phải bất kỳ vị quan triều Nguyễn nào cũng tỏ ra nhunhược, tham sống sợ chết, mà qua đó giúp học sinh lòng khâm phục và biết cảm
thông trước vận mệnh của đất nước
- Thông qua việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kỳ lịch sử
Ở đây chúng ta không phải đề cao cá nhân lịch sử mà quên đi vai trò củaquần chúng nhân dân, chính nhân dân là người làm nên lịch sử Đồng thời thôngqua đó cũng giúp các em hiểu rằng: Nếu cá nhân lịch sử nào có những hoạt độnghợp với quy luật phát triển của thời đại nó sẽ có tác dụng thúc đẩy sự phát triển của
xã hội và có thể trở thành anh hùng, vĩ nhân Ngược lại nếu cá nhân đó đi ngượclại với quy luật của lịch sử thì có thể bước đầu có một số kết quả nhất định nhưngcuối cùng cũng bị lịch sử đào thải và họ có thể trở thành tội đồ
Tuy nhiên, lịch sử cũng không phủ nhận đã có nhiều nhân vật có đóng góp
to lớn tạo nên bước ngoặt trọng đại của mỗi quốc gia, dân tộc, thậm chí có tầm ảnhhưởng tới cục diện thế giới
- Yêu cầu đối với việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử
Đây là một yêu cầu rất quan trọng khi tìm hiểu về nhân vật lịch sử Trướctiên tư liệu chúng ta tiếp cận phải có tính tin cậy cao, đầy đủ và cùng một tính chất,chúng ta không được “tô hồng” hay “bôi đen” nhân vật lịch sử Khi nhận định vềnhân vật lịch sử cần có tính khách quan, công bằng để cho học sinh có cách nhìnđúng đắn.Tài liệu, sự kiện chính xác yêu cầu người giáo viên phải biết vận dụngnhững thành tựu mới nhất của khoa học lịch sử, được nhiều người công nhận
Tính đầy đủ ở đây là chọn lựa một số sự kiện điển hình nhất vừa sức tiếp thucủa học sinh làm nổi bật được bản chất của nhân vật
Truyền thống quê hương gia đình dòng họ là quan trọng nhưng không phải là bấtbiến, càng không thể phủ nhận ý chí vươn lên của những người từ tầng lớp cần lao
2.3.2 Giải pháp 2: Các hình thức tạo biểu tượng nhân vật lịch sử
- Sử dụng tiểu sử của nhân vật [2]
Mỗi bài học lịch sử đều cần phải khắc họa cho học sinh những nhân vật lịch
sử cụ thể, kể cả nhân vật chính diện lẫn nhân vật phản diện, lịch sử là do con ngườitạo ra Vì vậy, không thể có được lịch sử mà thiếu yếu tố con người
Trang 11Đối với những bài mà kiến thức cơ bản gắn bó chặt chẽ với một nhân vậtlịch sử thì phải khắc họa cho học sinh những nét tiểu sử quan trọng của nhân vật
đó, giúp học sinh hiểu rõ hơn nội dung của bài
Ví dụ khi dạy bài 19 “Nhân dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp xâm
lược (từ năm 1858 đến trước năm 1873)” [5] ở mục III giáo viên cần khắc họa
cho các em thấy được hình ảnh của một Bình Tây đại nguyên soái (Trương Định)thông qua tiểu sử
Sinh: 1820 Bình Sơn , Quảng Ngãi , Việt Nam.
Mất: 19 tháng 8, 1864 (43 - 44 tuổi) Biên Hòa , Việt Nam.
Tên khác: Trương Công Định.
Bình Tây Đại Nguyên soái Trương Định [7]
Trương Định (1820 - 1864) sinh tại làng Tư Cung, xã Tịnh Khê, huyện SơnTịnh, tỉnh Quãng Ngãi Năm 1844, Trương Định theo cha vào Nam rồi ông cưới vợ ở
Gò Công Năm 1850, ông chiêu mộ dân nghèo, khai hoang, lập ấp ở vùng Gia Thuận.Năm 1859, quân Pháp đánh thành Gia Định, ông đánh trả và từng thắng nhiều trận ởCây Mai, Thị Nghè Đầu năm 1861, Pháp tấn công Gia Định lần thứ hai, TrươngĐịnh đem nghĩa quân tới giúp Nguyễn Tri Phương phòng giữ đại đồn Kì Hòa
Tháng 6/1862, triều đình Huế thăng chức cho Trương Định lên làm lãnhbinh điều ông ra vùng Phú Yên nhưng Trương Định đã khẳng khái từ quan để ở lại
Gò Công mà đánh Pháp và ông được nhân dân tôn là Bình Tây đại nguyên soái.Đây chính là mốc thời gian đã đánh dấu sự chuyển biến trong cuộc đời của TrươngĐịnh, từ nay ông sẽ gắn liền với danh xưng Bình Tây đại nguyên soái, đồng thời sẽtrở thành kẻ đối lập với triều đình và đem lại nỗi khiếp sợ cho quân Pháp tronhnhững trận đánh bất ngờ với lối đánh du kích
Tháng 12/1863, nhờ có viện binh, Pháp bao vây Gò Công nhưng TrươngĐịnh vẫn ẩn nấp trong vùng Gò Công mà đánh trả Ngày 19/8/1864, Huỳnh CôngTấn phản bội, đã dẫn đường cho quân Pháp bất ngờ bao vây đại bản doanh ở GòCông “Đám lá tối trời” thất thủ, Trương Định tự sát tại ao Dinh để bảo toàn khítiết vào sáng ngày 20/8/1864
Trang 12Với hành động rút gươm tự sát sẽ giúp cho các em có thái độ khâm phục vàngưỡng mộ ông Thà ông tự sát chứ quyết không để mình rơi vào tay giặc, hànhđộng này sẽ cho các em thấy được lòng căm thù giặc của những người yêu nướclúc bấy giờ sâu sắc như thế nào Ông là một trong số ít người đã dám kháng lệnhcủa triều đình để ở lại cùng nhân dân đấu tranh chống thực dân Pháp Việc tạo biểutượng này nhằm giúp cho các em hiểu thêm về một vị tướng đã chấp nhận từ chốitất cả bổng lộc của vua ban, ở lại nhận chức “Bình Tây đại nguyên soái” do nhândân sắc phong mà khí thế vẫn rất hiên ngang.
Hay khi dạy bài 23 “Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX
đến chiến tranh thế giới lần thứ nhất năm (1914)”,[5] khi dạy phần 1 Phan Bội
Châu và xu hướng bạo động thì ta cần nói cho các em hiểu về Phan Bội Châu như:Ông là một người tiêu biểu cho tầng lớp sĩ phu yêu nước Việt Nam đầu thế kỉ XX.Phan Bội Châu (1867 - 1940) tên thật là Phan Văn San, hiệu là Sào Nam, tự là HảiThụ, sinh ra ở làng Đan Nhiễm, xã Nam Hòa, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
Năm 17 tuổi ông soạn Bình Tây Thu Bắc Từ năm 1887 đến năm 1897 lođọc sách Tân Thư, tìm kiếm hướng đi mới Ông đã tiếp nhận và đi theo con đườngcách mạng dân chủ tư sản
Từ năm 1897 đến năm 1908 chủ trương xây dựng nền quân chủ lập hiến.Viết tác phẩm “Lưu Cầu Huyết Lệ Tân Thư” năm 1903, lập Duy Tân hội năm
1904 Tổ chức phong trào Đông Du Từ năm 1909 đến năm 1912 hướng đến nềndân chủ cộng hòa
Từ năm 1913 đến năm 1925 khủng hoảng và tiếp tục tìm kiếm hướng đimới Ông bị bắt và ngồi tù ở Quảng Đông từ năm1913 đến năm1917 Sau đó tìmhiểu về cách mạng tháng 10 Nga
Ngày 30/6/1925 ông bị mật thám bắt tại Hàng Châu và dẫn giải về Hà Nội
xử án chung thân khổ sai Nhưng trước sức ép của nhiều tầng lớp nhân dân ViệtNam, bản án được đổi lại thành án quản thúc tại gia
Từ năm 1926 ông bị đưa về sống ở Bến Ngự - Huế cho đến khi mất vàongày 29/12/1940
Tuy nhiên, có trường hợp không cần thiết trình bày toàn bộ tiểu sử của nhânvật mà chỉ cần nêu đặc trưng, tính cách của nhân vật đó
Ví dụ như khi dạy bài 21 “Phong trào kháng chiến chống Phápcủa nhân
dân trong những năm cuối thế kỉ XIX” [5] khi dạy mục 1 phong trào Cần Vương
bùng nổ, chỉ cần nói sơ qua về vua Hàm Nghi là được Ta chỉ cần nói tuy ông lênlàm vua khi tuổi còn nhỏ nhưng tinh thần chống giặc của ông rất mạnh Vì khôngchịu sự khống chế của Pháp nên ông đã ra ngoài thảo chiếu Cần Vương