Tiếng hát ấy, loài hoa ấy còn đem đến cho ta bao xúc động,bồi hồi khi nghĩ tới những phẩm chất anh hùng của các nhân vật trong truyện ngắn “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành- một kiệt[r]
Trang 1- Củng cố những kiến thức cơ bản về tác giả, tác phẩm
- Rèn luyện kĩ năng nghị luận về một tác phẩm, một đoạn trích văn xuôi
B.PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
2 Kiểm tra bài cũ
Kiểm tra sự chuẩn bị bài ở nhà của HS
3 B i m i:ài mới: ới:
- Tên thật: Nguyễn Sen (SN: 1920)
- Quê: Hà Đông, Hà Tây (Nay thuộc Hà Nội)
+ NT văn xuôi: lối trần thuật hóm hỉnh, cách miêu tảgiàu chất tạo hình, ngôn ngữ phong phú và đậm tínhkhẩu ngữ
Trang 2Tác phẩm kể về cuộc đời của Mị và A Phủ Mị
là một cô gái trẻ, đẹp, bị bắt làm vợ A Sử - con traithống lý Pá Tra để trừ một món nợ truyền kiếp của giađình Lúc đầu, suốt mấy tháng liền, đêm nào Mị cũngkhóc, Mị định ăn lá ngón tự tử nhưng vì thương chanên Mị không thể chết Mị đành sống tiếp những ngàytủi cực trong nhà thống lí Mị làm việc quần quật khổhơn trâu ngựa và lúc nào cũng “lùi lũi như con rùa nuôitrong xó cửa” Mùa xuân đến, khi nghe tiếng sáo gọibạn tình, Mị nhớ lại mình còn trẻ, Mị muốn đi chơinhưng A Sử bắt gặp và trói đứng Mị trong buồng tối
A Phủ là một chàng trai nghèo mồ côi, khoẻmạnh, lao động giỏi Vì đánh lại A Sử nên bị bắt, bịđánh đập, phạt vạ rồi trở thành đầy tớ không công chonhà thống lí Một lần, do để hổ vồ mất một con bò nên
A Phủ đó bị thống lí trói đứng ở góc nhà Lúc đầu, nhìncảnh tượng ấy, Mị thản nhiên nhưng rồi lòng thươngngười cùng sự đồng cảm trỗi dậy, Mị cắt dây cởi tróicho A Phủ rồi theo A Phủ trốn khỏi Hồng Ngài, chạyđến Phiềng Sa
Quân Pháp tràn tới, dân Phiềng Sa lại hoang mang lo
sợ A Châu, cán bộ Đảng đó tìm đến A Phủ kết nghĩaanh em với A Châu Rồi A Phủ trở thành tiểu độitrưởng du kích, cùng với Mị và đồng đội bảo vệ quêhương
d Giá trị nghệ thuật và nội dung của tác phẩm
- Giọng trần thuật nhập vào dòng tâm tư nhân vật, diễn
tả ý nghĩ, tâm trạng và trạng thái mơ hồ
- Ngòi bút tả cảnh, phong tục tập quán đặc sắc
- Giá trị nhân đạo:
Trang 3- Thao tác: phân tích, chứng minh
- Dẫn chứng: VCAP – Tô Hoài
II Lập dàn bài
A Mở bài
- Giới thiệu tác giả Tô Hoài, tác phẩm “VCAP”
- Giới thiệu hình tượng nhân vật Mị và A Phủ
B Thân bài
1.Hình tượng nhân vật Mị
a Giới thiệu nhân vật Mị ở đầu tác phẩm
- Ai ở xa về tàu ngựa
- Lúc nào cũng cúi mặt, mặt buồn rười rượi
Thủ pháp tạo tình huống có vấn đề thu hút sự chú ýcủa người đọc và gợi số phận của nhân vật
b Trước khi trở thành con dâu gạt nợ
Có đủ phẩm chất để được sống cuộc sống hạnh phúc
c Bị bắt làm con dõu gạt nợ
* Vì món nợ truyền kiếp từ đời cha mẹ -> phải trả bằng
cả tuổi trẻ và c/s tự do
=> Tố cao hình thức bóc lột của PK: cho vay nặng lãi
> Sự bất công, vô lí, vô nhân đạo
* C/s khi làm dâu
- Mới đầu Mị phản ứng rất quyết liệt: khóc, định quyênsinh > Thể hiện đc ý thức về quyền tự chủ của mình >Nét p/chất tốt đep của Mị
- Mị không chết vì cha gìa > Mị vứt nắm lá ngón đicũng là vứt đi ước mơ tự giải thoát cho mình
- Mị trở thành con người khác hẳn: tâm hồn chai sạn, têliệt
Trang 4 Từ một cô gái trẻ đẹp với những ước mơ, yêu đời,
M trở nên tê liệt hoàn toàn về tâm hồn, như một cáicây khô héo > Tội ác của giai cấp thống trị miềnnúi
* Nghệ thuật:
- Kết hợp miêu tả và kể chuyện
- Kết hợp miêu tả ngoại cảnh với miêu tả ngoại hình vàtâm trạng nhân vật
- Lời trần thuật ngôi 3, từ điểm nhìn bên ngoài, nhưng
có nhiều đoạn nhập vào ý nghĩ và lời độc thoại củanhân vật Mị
- Nhịp điệu trần thuật trầm lắng Giọng điệu xót xa thương cảm
Thể hiện sự đồng cảm với tình cảnh và số phận củanhân vật Mị
- NT tương phản đối lập phơi bày hiện thực xã hội phũphàng, tàn bạo, bóp chết c/s của con người
d Mị trong đêm tình mùa xuân
* Khung cảnh : Mùa xuân, c/s của tạo vật và con ngườinhư đc khơi dậy và bừng tỉnh
- Nghe tiếng sáo, Mị nhẩm thầm bài hát -> gọi dậylòng yêu c/sống âm ỉ tiềm tàng
* Sự phản kháng của Mị sau những năm bị tê liệt
- Mị uống rượu để quên đi nỗi tủi nhục,
- Mị thấy : phơi phới còn trẻ muốn đi chơi > Mịsống trong trạng thái bất định, - Mị muốn chết > Sựphản kháng, Mị đã ý thức trở lại tình cảnh
- Mị quấn lại tóc, với cái váy hoa, xắn thêm miếngmỡ > Khát vọng sống và ý thức về thân phận mình
* A Sử về: trói Mị, quấn tóc vào cột > Dập tắt ước
mơ đẹp đẽ, vĩnh viễn muốn giam hãm con người trongđịa ngục trần gian đó
( Mị vẫn còn sống với những khao khát cháy bỏng khi
Trang 5N1: Trình bày luận điểm 1
N 2: Trình bày luận điểm 2
(tg: 10’)
- gọi 2 HS lên bảng
- gọi 2 HS nhận xét
- GV nhận xét, chốt lại
thương đã thắng mọi sợ hãi
hành động cắt dây cởi trói cho A Phủ+ Là hành động tự phát, bột phát nhưng lại là phù hợpvới tính cách mãnh liệt
Chú ý : Câu ngắn, hành động dồn dập : Mị băng đi, Mịđuổi kịp A Phủ
Mị cắt dây cởi trói cho A Phủ cũng là Mị tự cắt
đi dây trói vô hình cho mình => hành động tấtyếu
+ Là người giàu lòng nghĩa hiệp+ A Phủ nghèo ( Không có ruộng, không có cả đến cáivòng bạc đeo cổ để đi chơi tết)
Không lấy được vợ
- Vì đánh A Sử mà bị đánh đạp tàn nhẫn, bị bắt ở khôngcông cho nhà thống lí
> Cảnh ngộ của A Sử giống cảnh ngộ của Mị : bị rơivào vòng nợ truyền kiếp
A Phủ lại là con người bộc trực, thẳng thắn, hồnnhiên, ham hoạt động
C Kết bàiKhái quát vấn đề
- Thao tác: Phân tích, chứng minh
- Dẫn chứng: VCAP – Tô Hoài
II Lập dàn bài
A Mở bài
Trang 6+ Trình bày luận điểm 1
- Giới thiệu tác giả Tô Hoài, tác phẩm “VCAP”
- Giới thiệu diễn biến tâm lí nhân vật Mị trong đêm tìnhmùa xuân và khi cắt dây trói cho A Phủ
B Thân bài
1 Mị trong đêm tình mùa xuân
* Khung cảnh : Mùa xuân, c/s của tạo vật và con ngườinhư đc khơi dậy và bừng tỉnh
- Nghe tiếng sáo, Mị nhẩm thầm bài hát -> Đánh thứccon người thật của Mị, gọi dậy lòng yêu c/sống âm ỉtiềm tàng
* Sự phản kháng của Mị sau những năm bị tê liệt
- Mị uống rượu, cứ uống ừng ực từng bát > Mị uốngrượu để quên đi nỗi tủi nhục, quên đi nỗi hận trong lòng
- Mị thấy : phơi phới còn trẻ muốn đi chơi > Mịsống trong trạng thái bất định, con người của hiện tại vàcủa tâm linh, hiện thực và quá khứ đan xen vào nhau
- Mị muốn chết > Sự phản kháng, Mị đã ý thức trở lạitình cảnh
- Mị quấn lại tóc, với cái váy hoa, xắn thêm miếngmỡ > Khát vọng sống và ý thức về thân phậnmình
* A Sử về: trói Mị, quấn tóc vào cột > Dập tắt ước
mơ đẹp đẽ, vĩnh viễn muốn giam hãm con người trongđịa ngục trần gian đó
( Mị vẫn còn sống với những khao khát cháy bỏng khi
bị A Sử trói đứng)
* NT:
- miêu tả râm lí nhân vật với những biến thái tinh vi,hiện thực và quá khứ đan cài vào nhau, chập chờn trongđầu óc Mị làm cô lúc mê, lúc tỉnh và sống trong suynghĩ của riêng mình
>A Sử trói đc thể xác chứ không trói đc tâm hồn Mị
e Hành động tự cắt dây cởi trói cho A Phủ và tự giải thoát
- Lúc đầu: Mị thản nhiên thổi lửa, hhơ tay > mộtngười đã quá quen với những cảnh ngang trái trong nhàthống lí Pá Tra > Trạng thái vô cảm, tê dại, lạnh lẽo,của tâm hồn Mị
- Sau đó:
+ Một đêm, nhìn thấy dòng nước đen lại > Biểu hiện
sự đau đớn, tuyệt vọng của chàng trai gan góc, khoẻmạnh
+ Mị xúc động, đồng cảm với thân phận A Phủ, tìnhthương đã thắng mọi sợ hãi
hành động cắt dây cởi trói cho A Phủ+ Mị cứu A Phủ là hành động tự phát, bột phát nhưnglại là phù hợp với tính cách mãnh liệt
Chú ý : Câu ngắn, hành động dồn dập : Mị băng đi, Mị
Trang 7đuổi kịp A Phủ
Mị cắt dây cởi trói cho A Phủ cũng là Mị tự cắt
đi dây trói vô hình cho mình Đây là một hànhđộng tất yếu, giải thoát cho mình để giànhquyền sống
Hành động quyết liệt của một con người có sứcsống mãnh liệt, sức sống ấy chỉ bị vùi lấp chứkhông bao giờ tắt Chỉ cần có sự tác động là nó
+ Trân trọng khát vọng tự do, hạnh phúc và phẩm chấttốt đẹp của người lao động nghèo trong xã hội cũ
+ Đồng tình với tinh thần phản kháng, đấu tranh củanhững người bị áp bức và vạch ra con đường giảiphóng cho họ
II Lập dàn bài
A Mở bài
- Giới thiệu tác giả Tô Hoài, tác phẩm “VCAP”
- Giới thiệu về giá trị nhân đạo của truyện ngắn
Trang 8mây để tự trói chính mình
A Phủ bị trói đứng cho đến chết
=> Nhà văn nhân danh quyền con người lên án, tố cáotội ác của giai cấp thống trị miền núi đối với nhữngngười dân vô tội
2 Khi nói về cuộc sống khổ đau của Mị và A phủ, ẩn sâu trong ngòi bút là sự cảm thông sâu sắc của nhà văn
* Mị:
- Nhà văn xót xa khi miêu tả c đời Mị lúc còn ở vớicha mẹ: xinh đẹp, hiền thảo, khát khao hạnh phúc
- Bỗng chốc, Mị trở thành con dâu gạt nợ, thức chất là
nô lệ cho nhà thống lí Pá Tra
+ Nhà văn thông cảm với những đau khổ của Mị: mấytháng liền, đêm nào Mị cũng khóc, Mị định ăn lá ngón
3 Nhà văn trân trọng khát vọng tự do, hạnh phúc
và phẩm chất tốt đẹp của người nông dân cùng khổ
- Khi nghe thống lí Pá Tra núi với cha mình “Cho congái mày về làm dâu thì tao xóa nợ cho” Mị đó bảo với
bố rằng: “ Bố đừng bán con cho nhà giàu”
- Khi sống trong nhà thống lí, Mị mấy lần nghĩ đến cáichết
- Sống trong câm lặng, lùi lũi như con rùa sau xó cửa,nhưng nhà văn đó nhìn thấy sâu thẳm trong tâm hồn MỊ
là một sức sống mãnh liệt như một hòn than được ủtrong lớp tro tàn, chỉ chờ cơ hội là bùng lên rực rỡ (đêmtình mùa xuân)
- Đỉnh cao của sự phản kháng: hành động Mị cắt dâycởi trói cho A Phủ
4 Nhà văn đồng tình với tinh thần phản kháng, đấu tranh và mở ra cho nhân vật con đường giải phóng
Thể hiện qua các chi tiết
* Nhân vật Mị
Trang 9- Mị định ăn lá ngón tự tử
- Mị muốn đi chơi trong đêm tình mùa xuân
- Mị cắt dây cởi trói cho A Phủ
* Nhân vật A Phủ
- A Phủ bị bán xuống vùng thấp, không chịu được nêntrốn về vùng cao
- A Phủ đánh A Sử
- A Phủ đòi đi bắt con hổ về đền con bò đó mất
- Khi Mị cắt dây cởi trói, A Phủ quật sức vùng lên để
cố thoát khỏi địa ngục tăm tối đó
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
Giúp học sinh:
- Nắm vững kiến thức cơ bản về tác giả Kim Lân, tác phẩm ”Vợ nhặt”
- Rèn kĩ năng viết bài văn nghị luận
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
Trang 102 Kiểm tra bài cũ
Kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS
- Nhà văn chuyên viết truyện ngắn
- Thế giới nghệ thuật: khung cảnh nông thôn vàhình tượng người nông dân
- Giọng văn: Tự nhiên, mộc mạc
- Tác phẩm tiêu biểu:
Nên vợ nên chồng ( 1955) Con chó xấu xí (1962)
- 1954, viết lại thành truyện ngắn “Vợ nhặt”
b Giá trị nội dung và nghệ thuật
* Giá trị nội dung
- Giá trị hiện thực: tái hiện nạn đói năm 1945 và
số phận con người trong thảm cảnh ấy => tố cáotội ác của thực dân Pháp, phát xít Nhật
- Giá trị nhân đạo: Trong cái đói, cái chết, conngười vẫn khát khao hạnh phúc, vẫn tin tưởng vàocuộc sống, vào một ngày mai tươi sáng hơn
* Giá trị nhệ thuật
- Xây dựng kết cấu chặt chẽ
- Tạo tình huống truyện đặc sắc
- Miêu tả tâm lí nhân vật, sử dụng độc thoại nộitâm
Trang 11có vợ Nhưng sau đó bà hiểu ra mọi điều và chấpnhận cô con dâu Dù cái đói đang rình rập khắpmọi nơi, cả ba người vẫn nghĩ đến tương lai tươisáng hơn, nghĩ đến hình ảnh lá cờ đỏ tung bayphấp phới
- giới thiệu tác giả, tác phẩm
- giới thiệu nhân vật bà cụ Tứ
B TB
1 Người mẹ nghèo bị hoàn cảnh làm chai sạn
sự nhạy cảm
- Khi thấy người đàn bà lại ngồi trong nhà: Đặt ra
hàng loạt câu hỏi → ngỡ ngàng “Quái sao lại có người đàn bà nào ở trong ấy nhỉ? Người đàn bà nào lại đứng ngay đầu giường thằng con trai mình thế kia? Sao lại chào mình mình bằng u? ”
- Khi người đàn bà chào bằng u: vẫn không hiểu
=> Chính sự cùng quẫn của hoàn cảnh đã đánhmất ở người mẹ sự nhạy cảm vốn có trước hạnhphúc của con
Trang 12+ không nói gì mà chỉ “cúi đầu im lặng”- một sự
im lặng chứa đầy nội tâm : đó là niềm xót xa,buồn vui, lo lắng, thương yêu lẫn lộn Bà mẹ đãtiếp nhận hạnh phúc của con bằng kinh nghiệmsống, bằng sự trả giá của một chuỗi đời nặngnhọc, bằng ý thức sâu sắc trước hoàn cảnh
+ Lẫn lộn buồn vui, lo lắng, ai oán xót thương
bà nghĩ :“Biết rằng chúng nó có nuôi nổi nhau qua được cơn đói khát này không?”.Trong chữ
“chúng nó” , người mẹ đã đi từ lòng thương con
trai để ngầm chấp nhận người đàn bà lạ làm condâu của mình
Rồi tình thương lại chìm vào nỗi lo, tạo thành
một trạng thái tâm lý triền miên day dứt : bà nghĩđến bổn phận chưa tròn , nghĩ đến ông lão, đếncon gái út, nghĩ đến nỗi khổ của đời mình, nghĩđến tương lai của con …để cuối cùng dồn tụ bao
lo lắng – yêu thương trong một câu nói giản dị : “
Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá”
+ Thông cảm và thương con dâuNgười ta có đến hoàn cảnh này thì mới nghĩ đếncon mình, mà con mình mới có vợ → lòng nhânhậu của người mẹ
3 Người mẹ truyền cho các con niềm tin vào cuộc sống và tương lai
- sau một ngày con trai có vợ, người mẹ giàu lòng
thương con ấy thật sự vui và hạnh phúc trướchạnh phúc của con : bà cùng con dâu dọn dẹp, thuvén căn nhà ; trong bữa cơm ngày đói, bà toàn nóichuyện vui để xua đi thực tại hãi hùng, để nhen
nhóm niềm tin vào cuộc sống cho con :“ Khi nào
có tiền ta mua lấy đôi gà …”
- Thật cảm động, khi Kim Lân để cái ánh sáng kỳdiệu của tình mẫu tử toả ra từ nồi cháo cám :
“Chè khoán đây, ngon đáo để cơ”.Chữ ‘ngon” này không phải là xúc cảm về vật chất ( xúc cảm
về vị cháo cám) mà là xúc cảm về tinh thần : ở người mẹ, niềm tin về hạnh phúc của con biến đắng chát của cháo cám thành ngọt ngào Chọn
hình ảnh nồi cháo cám, Kim Lân muốn chứng
minh cho cái chất NGƯỜI của người dân lao động trong bất kỳ hoàn cảnh nào , tình nghĩa
và hy vọng của con người vẫn không thể bị tiêu diệt – con người vẫn muốn sống cho ra sống.Chính chất NGƯỜI đã thể hiện ở cách
Trang 13sống tình nghĩa và hy vọng.
- Tuy nhiên niềm vui của bà cụ Tứ trong hoàn
cảnh ấy vẫn là niềm vui tội nghiệp, bởi thực tại
vẫn nghiệt ngã với nồi cháo cám “đắng chát và
ngắn “Vợ nhặt”,được in trong tập truyện “Con
chó xấu xí” ây là tác phẩm mà Kim Lân đã tái
hiện thành công bức tranh ảm đạm và khủngkhiếp về nạn đói Ất Dậu ( 1945) của nước ta.Trên cái nền tăm tối và đau thương ấy, nhà văn đãviết rất hay về tâm trạng của bà cụ Tứ - một người
mẹ già, nghèo khổ nhưng giàu tình thương con vàgiàu lòng nhân hậu
Câu 4: Tác phẩm ”Vợ nhặt” kết thúc bằng chi tiết
nào? Cho biết ý nghĩa của chi tiết ấy?
Câu 5: Phân tích tình huống truyện độc đáo trong
tác phẩm “Vợ nhặt”
Câu 6:Phân tích vẻ đẹp tình người trong ”Vợ
nhặt” (Kim Lân)?
Trang 14Câu 7: Phân tích nhân vật Tràng trong ”Vợ nhặt”
(Kim Lân)?
Y/c:
- Câu 1, 2, 3: xem phần KT cơ bản
- Câu 4, 5, 6, 7 : xem lại vở ôn TTL, lập dàn ý câu 5, 6, 7
- Rèn kĩ năng viết bài nghị luận văn học
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
2 Kiểm tra bài cũ
Kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh
3 B i m iài mới: ới:
- Tên khai sinh: Nguyễn Văn Báu
- Quê: Quảng Nam
- Bút danh: Nguyên Ngọc, Nguyên Trung Thành
- Sớm gia nhập quân đội
- Nhiều năm gắn bó với chiến trường và mảnh đất TâyNguyên, chủ yếu viết về con người và núi rừng TâyNguyên
Trang 15- 1962, về miền Nam chiến đấu và công tác
- 1965, đế quốc Mĩ đổ quân vào miền Nam
=> “RXN” biểu tượng cho tinh thần bất khuất, kiêncường của đồng bào Tây Nguyên và của dân tộc ta
b Giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật
- Khắc họa thành công hình tượng cây xà nu
- Các biện pháp: miêu tả, so sánh, nhân hóa
- Sự kết hợp giữa khuynh hướng sử thi & cảm hứng lãng mạn → tạo nên chất trữ tình hùng tráng
c Tóm tắt
Sau ba năm đi lực lượng, Tnú về thăm làng Bé Henggặp anh ở con nước lớn dẫn anh về Buổi tối, dân làngkéo đến nhà cụ Mết để gặp Tnú Tại đây, cụ Mết đã kểlại cuộc đời Tnú cho dân làng nghe Từ nhỏ, Tnú vàMai đã đi nuôi giấu anh Quyết- cán bộ Cách mạng,làm liên lạc Anh Quyết dạy Tnú và Mai học chữ Mộtlần Tnú vượt sông Đắc Năng thì bị giặc bắt, tra tấn và
bị đi đầy Ba năm sau, Tnú vượt ngục trốn về, lấy Mailàm vợ và thay anh Quyết lãnh đạo Cách mạng Để bắtTnú, bọn thằng Dục đã bắt và tra tấn mẹ con Mai Tnúlao ra nhưng không cứu được vợ con Tnú cũng bị bắt,bọn thằng Dục đã dùng giẻ tẩm dầu xà nu đốt hai bàntay Tnú Lúc đó, cụ Mết và thanh niên từ rừng xông