Bài giảng Chăn nuôi và môi trường - Chương 5: Chăn nuôi thú y và sức khỏe cộng đồng

Bài giảng Chăn nuôi và môi trường - Chương 5: Chăn nuôi thú y và sức khỏe cộng đồng trình bày các kiến thức về an toàn thực phẩm, vai trò của thức ăn gia súc, bệnh truyền lây giữa động vật và người,... Hãy tham khảo tài liệu này để quá trình học tập giảng dạy được tốt hơn.

sức khỏe cộng đồng

Thú y & Sức khỏe Cộng đồng

Tác động 2 chiều:

 Môi trường  sức khỏe và năng suất vật nuôi

 các yếu tố khí hậu, môi trường (không khí, nước)

 các yếu tố về quản lý (thiết kế chuồng trại, vệ sinh, quản lý dịch bệnh)

 Chăn nuôi - thú y  môi trường & sức khỏe con người

 ô nhiễm môi trường: không khí, nước, đất

 lan truyền mầm bệnh (zoonoses)

 an toàn thực phẩm (ngộ độc thực phẩm, các chất tồn dư)

 Sức khỏe con người luôn gắn với sức khỏe vật nuôi, thông qua:

• hoạt động chăn nuôi (ô nhiễm môi trường, lan truyền mầm bệnh)

• vận chuyển (vật nuôi & các sản phẩm của chúng)

• thức ăn (thịt, trứng, sữa)

• quần áo

• thú cưng

Thú y & sức khỏe cộng đồng- VPH

- Liên quan đến sự hiểu biết, phòng ngừa & kiểm soát:

 an toàn thực phẩm (food safety)

 các bệnh truyền lây giữa động vật & người (zoonotic diseases)

- ngộ độc thực phẩm, nước uống

- tiếp xúc (chăn nuôi, thú y, thú cưng)

- môi trường (không khí, nước, đất)

- truyền bệnh qua các vật chủ trung gian

An toàn thực phẩm

- ATTP là 1 trong các vấn đề quan trọng nhất trong việc:

 bảo vệ sức khỏe con người

 nâng cao chất lượng sống

- “Food chain” là 1 mắt xích quan trọng trong việc bảo đảm VSATTP:

từ khâu sản xuất – chế biến - phân phối – tiêu dùng

 Đòi hỏi sự tham gia của mọi người:

- người sản xuất - kinh doanh – chế biến - phân phối -

- các cơ quan quản lý & người tiêu dùng

- kim loại nặng (thủy sản)

- thuốc diệt côn trùng (thủy sản)

An toàn thực phẩm

 Mầm bệnh truyền lây giữa động vật & người

- vật nuôi mang vi sinh vật gây bệnh

- bản thân vật nuôi mang mầm bệnh

- vật nuôi nhiễm mầm bệnh trong quá trình vận chuyển (phương tiện vận chuyển)

- ô nhiễm quầy thịt:

- trong quá trình giết mổ

- trong quá trình vận chuyển & phân phối

Vai trò của thức ăn gia súc

Nhiễm các mầm bệnh lan truyền giữa động vật & người:

- bovine spongiform encephalopathy (BSE)

- Salmonella, enterohaemorrhagic Escherichia coli & các mầm bệnh khác

Bệnh truyền lây giữa động vật & người

(zoonoses)

Zoonoses = communicable diseases

= Bất kỳ mầm bệnh lan truyền 1 cách tự nhiên từ động vật sang người

> 200 bệnh lan truyền giữa động vật & người

thế giới

- Các mầm bệnh : vi khuẩn, ký sinh trùng, virus, & những mầm bệnh không truyền thống (ví dụ, prion)

Bệnh truyền lây giữa động vật & người

(zoonoses)

Rất nhiều bệnh truyền lây bệnh giữa gia súc & người:

 các bệnh có tính dịch địa phương (endemic):

brucellosis, anthrax, bovine tuberculosis,

campylobacteroses, E coli O157

parasitic diseases rabies

 các bệnh mới nổi dậy (emerging zoonoses):

avian influenza, Nipah/Hendra disease*

Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE)

Hendra disease: caused by Hendra virus, transmitted from horses to human, causing an influenza-like illness, respiratory and renal failure, meningitis & death Wild bats may be natural carriers

 Trong thập kỷ qua, ~ 75% các bệnh mới trên người có nguyên nhân là

 Những bệnh đã biết & có thể kiểm soát như rabies, brucellosis,

echinococcosis vẫn hoành hành ở các nước đang phát triển

Zoonoses & sức khỏe cộng đồng

• giao dịch hương mại toàn cầu

 Từ đó ảnh hưởng đến toàn diện đời sống xã hội

 Thú y đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn ngừa & kiểm soát các bệnh zoonoses

Zoonoses & sức khỏe cộng đồng

Zoonoses- đường truyền lây

 Thức ăn, nước uống

Không khí: ebola, SARS-CoV, influenza, Q fever (Coxiella burnetii)

 Vật chủ trung gian (côn trùng):

- Rocky Mountain spotted fever (Rickettsia rickettsii); dogs, wild rodents,

rabbits - tick

- Sleeping sickness (Eastern equine encephalomyelitis virus - birds, poultry,

horses - mosquitoes

(foodborne & waterborne diseases)

- Mỗi năm, vài triệu người mắc bệnh truyền lây từ động vật qua thức ăn (WHO)

Viêm gan siêu vi A (hepatitis A)

Giardia lamblia & Cryptosporidium

- 1 số vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm qua độc tố

Staphylococcus aureus Clostridium botulinum

Giardia lamblia

Hosts:

Humans, cats, dogs, cows, beavers, deer, sheep & birds

Giardia infection occur through ingestion of dormant cysts

in contaminated water, food, or

by the fecal-oral route (through poor hygiene practices)

The Giardia cyst

can survive for weeks to months in cold water, can be present in contaminated wells & water systems, &

even clean-looking mountain streams

They may also occur in city reservoirs & persist after water treatment,

as Giardia cysts are resistant to conventional water treatment methods such as chlorination & ozonolysis

- People who swim regularly

- Parents of infected children

- People who take care of other people with cryptosporidiosis

- Backpackers, hikers, and campers who drink unfiltered, untreated water

- People, including swimmers, who swallow water from contaminated sources

- People who handle infected cattle

- People exposed to human feces through sexual contact

-certain strains of Cryptosporidium are chlorine-resistant

- Các bệnh gây sốt, tiêu chảy, đau bụng, choáng váng, nôn mửa:

- Hay các bệnh khác như:

anthrax, leptospirosis, brucellosis ,

tularaemia (= rabbit fever, caused by Franciasella tularensis)

Primary vectors: ticks, deer flies, arthropods Reservoir host: rabbits, prairie dogs, hares & rodents Also waterborne

- very rapidly onset, with headache, fatigue, dizziness, muscle pains, loss of appetite & nausea;

face & eyes redden and become inflamed;

inflammation spreads to the lymph nodes, which enlarge & may suppurate;

high fever; death may result

Rat bite fever

- Streptobacillus moniliformis & Spirillum minus

-Động vật mang trùng:

thú gậm nhấm

chó, mèo ??

- Vi khuẩn tiết ra nước tiểu, dịch tiết màng nhầy, nước bọt

- Người nhiễm do:

- thú mang trùng cắn hay cào xước

- ăn thức ăn, nước uống bị nhiễm khuẩn;

- tiếp xúc - nước bọt?

Rat bite fever

2 dạng bệnh do S moniliformis

- Haverhill fever (HF): bệnh khi người ăn hay uống những món bị nhễm khuẩn

- Rat bite fever: bệnh do người bị cắn hay cào xước

 fever, chills, pharyngitis, vomiting, skin rashes & polyarthralgia

 Later: monoarthritis, polyarthritis, anaemia, endocarditis, pericarditis,

pneumonia, meningitis, diarrhoea & abscess formation in organs including the brain, liver, spleen & skin

 Other complications: parotitis, amnionitis, tenosynovitis, prostatitis &

Red Book Online Visual Library, 2006 Image 108_01 Available at:

http://aapredbook.aappublications.org/visual Accessed December 3, 2007

Rat-Bite Fever Close-up view of the rash

of an infant who was bitten on the right

cheek by a rat

Rat bite wounds on the finger of a 5- year-old male 12 hours after the bite appear non-

inflammatory

Because of fever, chills, headache, & rash 5 days later, blood cultures were obtained which grew

Streptobacillus moniliformis.

Rat bite fever

Maculopapular rash on the hand of a patient

with confirmed S moniliformis rat bite fever

Courtesy of Dr S.H.A Peters (Flevostad

Ziekenhuis, Lelystad, The Netherlands).

- Rabies : trên thế giới mỗi năm có khoảng 55 000 người (chủ yếu là trẻ em) chết do bệnh

dại (WHO)

- Avian influenza

- Crimean-congo haemorrhagic fever (tick-borne viral disease)

- Ebola (transmitted by direct contact or airborne transmission)

- Rift valley fever (caused by the RVF virus);

animals – human; spread by the bite of infected mosquitoes fever, headache, myalgia and liver abnormalities

hemorrhagic fever syndrome, meningoencephalitis

- Norwalk-like virus (Norovirus)

- Viêm gan siêu vi A (hepatitis A)

Myalgia; Muscular pain or tenderness

Viêm gan siêu vi A (hepatitis A)

- self-limited & fulminant disease

- low mortality, high morbidity & socio-economic losses

- # 40% of all acute viral hepatitis is caused by HAV

What is the cause?

- Hepatitis A virus (HAV):

genus of Hepatovirus, family of Picornaviridae

nonenveloped, +ve stranded RNA

How is HAV spread?

- typically by the faecal-oral route

Ingestion of fecal matter, even in microscopic amounts, from close person-to-person contact, or

ingestion of contaminated food or drinks

Viêm gan siêu vi A (hepatitis A)

- HAV is abundantly excreted in faeces:

- can survive in the environment for prolonged periods of time

- resistant to detergent, acid (pH 1), drying, & temp up to 60 o C

- can survive for months in fresh and salt water

- Food-borne outbreaks are not uncommon

ingestion of shellfish cultivated in polluted water - high risk

- Hepatitis A has been caused by orange juice, salads, bakery goods & lettuce

- HAV can be inactivated by:

chlorine treatment (drinking water), formalin (0.35%, 37 o C, 72 hrs), peracetic acid (2%, 4 hrs), beta-propiolactone (0.25%, 1 hr), &

UV radiation (2 μW/cm 2 /min)

CDC; WHO; FAO

Very high Africa, parts of South America,

the Middle East and of east Asia

south-under 5 - person-to-person

- contaminated food & water

High Brazil's Amazon basin, China

and Latin America 5-14 - person-to-person - outbreaks/

contaminated food or water

Intermediate Southern and Eastern Europe,

some regions of the Middle East 5-24 - person-to-person - outbreaks/

contaminated food or water

Low Australia, USA, Western Europe 5-40 - common source

outbreaks

Very low Northern Europe and Japan over 20 - exposure during travel to high endemicity

areas, uncommon source

(WHO)

Avian influenza = fowl plague = Bird flu

Avian influenza - overview

- projections of haemagglutinin & neuraminidase cover the surface of the particle

- The influenza A & B virus genomes consist of 8 separate segments

8 Non-structural protein (NS); the function of NS2 is hypothetical

Antigenic drift - mutations in the antigenic sites - the seasonal influenza epidemics

Antigenic shift = genome reassortment:

the HA is exchanged in a virus,

for example H1 replaced by H5 resulting in the formation of a mosaic virus

may happen when a cell is infected by 2 different influenza viruses & their genome segments are exchanged during replication

Antigenic shift

http://en.wikipedia.org/wiki/Antigenic_shift

29

Previous Influenza Pandemics

3 influenza pandemics (worldwide epidemics) have occurred, all by influenza A viruses A pandemic can occur when:

- a significant change in at least 1 of the influenza A virus surface proteins

haemagglutinin & neuraminidase occurs spontaneously - nobody has immunity to this entirely new virus.

- the virus also achieves efficient human-to-human transmission & has the ability to replicate in humans causing serious illness

This happened in

-1918 (the "Spanish flu", caused by a H1N1 subtype), 20-100 millions dead

- 1957 (the "Asian flu" caused by a H2N2 subtype), 69,800 dead in the US

- 1968 (the "Hong Kong flu", caused by a H3N2 subtype), 50 m infected & 34 000 deaths in the U.S

"All influenza A pandemics since [the Spanish flu pandemic], & indeed almost all cases of influenza A worldwide (excepting human infections from avian viruses such as H5N1 and H7N7), have been caused by descendants of the 1918 virus, including "drifted" H1N1 viruses and reassorted H2N2 and H3N2 viruses The

latter are composed of key genes from the 1918 virus, updated by subsequently incorporated avian influenza genes that code for novel surface proteins, making the

1918 virus indeed the "mother" of all pandemics”

(Taubenberger & Morens (2006) 1918 Influenza: the Mother of All Pandemics Imerg Infect Dis 12: 15-22)

32 http://en.wikipedia.org/wiki/Ebola#Transmission

The virus is believed to be transmitted to humans via contact

with an infected animal host (Gorillas, fruit bats)

33 Isolated male patient diagnosed with Crimean-Congo hemorrhagic fever

(http://en.wikipedia.org/wiki/Crimean-Congo_haemorrhagic_fever)

Cysticercosis/Taeniasis : heo – người

động kinh (epilepsy), nhức đầu (headache) & những triệu chứng khác Các bệnh ký sinh trùng khác:

echinococcosis/ hydatidosis,

toxoplasmosis (caused by the protozoan Toxoplasma gondii)

trematodosis

7 neglected endemic zoonoses

1 Anthrax

- primarily a disease of herbivores

although all warm-blooded species are susceptible

- caused by the spore–forming bacterium Bacillus anthracis

- The ‘reservoir’ of the disease: soil contaminated by spores

- Humans acquire anthrax either by direct or indirect contact with

- infected animals,

- through occupational exposure to contaminated animal products

- Of 60 countries reporting anthrax in 2004, nearly 60% were developing

countries

http://www.pighealth.com/diseases/anthrax.htm

Anthrax

- In animals ,

- In people, the disease takes 3 forms:

(i) inhalation anthrax, acquired by breathing in spores;

(ii) gastro-intestinal anthrax, acquired from eating infected meat (iii) cutaneous form,

accounting for > 95% of reported cases in developing countries, acquired through skin lesions

http://www.medindia.net/patients/patientinfo/anthr ax.htm

2 Bovine tuberculosis

- In humans, tuberculosis (TB) are caused by Mycobacterium tuberculosis

- However, TB can be caused by a number of other bacteria, of which

- is one of the more prevalent

- has the widest host range of all TB bacteria

- Bovine TB often occupies sites other than the lungs ( extra-pulmonary )

However, clinically indistinguishable from M tuberculosis infection

- Patients with M bovis

often do not respond to the drugs commonly used to treat TB

sometimes resulting in a fatal outcome

other, far more expensive drugs are often needed

- Sporadic reports of cases from many African & Asian countries

- Bovine TB is increasing at a similar rate to the total number of cases of TB

3 Brucellosis

One of the world’s most widespread zoonoses

 caused by various bacteria in the genus Brucella

affecting cattle, sheep, goats, pigs & some other animals

leading to abortion, later permanently reduced fertility &

chronically lowered milk yields

 can be passed to people

via direct contact with livestock or

through drinking unpasteurized milk from an infected animal

In people,

 the main symptom: recurrent bouts of high temperature,

to be misdiagnosed as drug-resistant malaria in tropical countries

 a chronic disease, it can cause a variety of other symptoms:

joint pain, fatigue & depression.

4 Cysticercosis and neurocysticercosis

(NCC)

- emerging as a serious public health & agricultural problem

in many poorer countries of Africa, Asia & Latin America

(i) Humans

eating raw/undercooked pork meat contaminated with Taenia solium larvae

larvae adult tapeworms (in the intestine of humans) shedding eggs in faeces

(ii) The same or other humans as well as pigs ingest the eggs

- by direct contact with tapeworm carriers or

- by indirect contamination of water or food

larvae migrate to different parts of the body forming cysts

- A principle site of migration in humans is the central nervous system

Human neurocysticercosis (NCC) occurs when the cysts develop in the brain.

- WHO estimates that cysticercosis affects some 50 million people worldwide & in endemic areas, causes some 50 000 deaths.